स्कुल बिदाः यसरी बित्छन् दिनहरु
Tags: No Comments
मकवानपुर । सामुदायिक विद्यालय कक्षा ९ मा अध्ययनरत सुरेश घिमिरेको दैनिक आजभोलि गाउँघर घुमेरै बित्छ । बिहान घाम नलागुञ्जेल ओछयानमै बस्छन्, मोबाइलमा गेम खेल्छन् ।
खानापछि मोबाइल चार्जमा राख्छन् र निस्कन्छन् टहलिन गाउँतिर । एकै छिनमा फर्कन्छन्, चार्जमा राखेको मोबाइल सम्झेर । फेरि, उही दिनचर्या सुरु हुन्छ, मोबाइलमा गेम र युट्युब ।
यता, कक्षा ९ मै अध्ययनरत सबिना खड्काको दैनिकी भने अलि फरक छ । उनीसँग मोबाइल छैन, स्कुल बिदा छ । बिहान आमासँग घाँस खोज्न जंगल जान्छिन्, जंगलबाट फर्केर आमा (सानीकान्छी) ले खाना तयार गर्दै गर्दा घरका कोठा सफा गर्छिन्, खाना खाएपछि आलु खन्ने, लसुन बटुल्नेलगायत काममा आमासँगै मेलापात जान्छिन् । उनकी १० वर्षीया बहिनी दिउँसो बाख्रा चराउन जान्छिन्, साँझ–बिहान घरका जुठा भाँडा माझ्न सघाउँछिन् ।
आर्थिक रूपमा विपन्न खड्काको परिवारजस्तै ग्रामीण भेगका अधिकांश बालबालिकाको दैनिकी विद्यालय बन्द भएदेखि परिवारको काममा सघाएर बित्छ । परिवारको काममा सघाउन नसक्ने अधिकांश बालबालिका चौरमा धुलो खेल्दै गरेका भेटिन्छन् ।
कोरोना संक्रमण फैलने डरले सरकारले विद्यालय बन्द गरेको एक महिना हुनै लाग्यो तर केहीबाहेक शैक्षिक संस्थाले वैकल्पिक सिकाइ सुरु गरेका छैनन् । ग्रामीण भेगका विद्यालयले सिकाइको विकल्प खोज्नै नसकेको बताउँछन्, अभिभावक राजेश खड्का ।
उता, सहरी इलाकाका केही बाहेक सामुदायिक विद्यालयले पनि अनलाइन कक्षा सुरु गरेका छैनन् । नीजि विद्यालयले अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरे पनि खासै प्रभावकारी हुन सकेका छैनन् ।
सिकाइमै समस्या
विद्यालय बन्द भएपछि सिकाइलाई वैकल्पिक तरीकाबाट नियमितता दिइरहेका नीजि विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकाको सिकाइ पनि खासै प्रभावकारी देखिएको छैन । हेटौंडा सिद्धार्थ शिशुसदन कक्षा ६ मा अध्ययनरत छात्र प्रद्योत गुरागाईं अनलाइन कक्षामा हुने पढाईबाट थकित देखिन्छन् ।
‘स्कुल गएर आउँदाजस्तो स्फूर्ति अनलाइन पढ्दा हुँदैन, निरन्तर स्क्रिनमा हेरेर होला छोरो सधैं थकित देखिन्छm,’ प्रद्योतका बुबा पुरुषोत्तम भन्छन्,‘अनलाइन कक्षामा अभिभावक साथैमा नहुँदा अन्यत्र ध्यान दिने डर पनि उस्तै हुन्छ ।’ प्रद्योत कक्षाको सर्वोत्कृष्ट विद्यार्थी हुन्, पढाइमा मन लगाउँछन् तर पनि ‘अनलाइन कक्षा हुँदा अन्यत्र ध्यान दिन्छ कि ?’ भन्ने डरले छाड्दैनन्, बुबा पुरुषोत्तमलाई । ‘बालबालिका हुन्, सधैं उस्तै हुँदैनन्, हामीले निगरानी गर्न नसक्दा र समय नभ्याउँदा अन्य प्रोगामतिर लाग्ने डर हुन्छ,’ उनको चिन्ता छ ।
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि बाल दुर्व्यबहार तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
अनलाइन कक्षा र अभिभावकको कार्यालय समय एकै हुने भएकाले झनै समस्या भएको अर्का अभिभावक सम्झना घिमिरेको अनुभव छ । ‘अफिस जानुपर्छ, उनीहरू अनलाइनमा पढ्छन् कि खेलेर बस्छन् वा अश्लिल साइड पो हेर्छन् कि चिन्ता लागिरहन्छ,’ घिमिरे भन्छिन् ।
कक्षा दुई र नर्सरीमा बढ्ने छोरोछोरीलाई अनलाइन कक्षामा सहभागी गराउँदै आएका अभिभावक विनोद चौलागाईंको पनि उस्तै अनुभव छ । ‘आफैं बसेर सिकाइमा सहजीकरण गर्नसके केही सिकाइ हुन्छ, समय दिन नसक्दा बालबालिकाले बुझ्न सक्दैनन्,’ चौलागाईं सुनाउँछन्, ‘स्वास्थ्य संकटको अवस्था रहेकाले अनलाइनको विकल्प छैन भनेर स्कुलले पनि अनिवार्य गरेको छ ।’
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि ‘बाल दुर्व्यबहार’ तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
‘अधिकांश अभिभावक बालबालिकाले अनलाइनमा के गर्दै छन् ? भनेर निगरानी राख्न भ्याउनुहुन्न, केही अभिभावक शैक्षिक रूपमा पनि बालबालिकालाई निगरानी राख्न नसक्ने भएका कारण घटना भइरहेको छ,’ ज्ञवालीले भन्छन् ।
भुल्दै कोरोना त्रास
निरन्तर तेस्रो पटक कोरोना संक्रमण अवस्था भोगेपछि अभिभावक अब कोरोनालाई जीवनशैलीसँगै स्वीकार गरेर अघि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् ।

दैनिक काम गरेर गुजारा चलाउनुपर्ने वर्गका अभिभावक मात्रै हैन, ठुलै व्यापार व्यवसाय गर्नेले समेत कोरोनालाई त्रासभन्दा फरक शैलीमा कामलाई निरन्तरता दिँदै अगाडि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् । हरेक वर्ष कोभिडको डरमा स्कुल बन्द गरेर विद्यार्थीको पढाई अनियमित हुन थालेपछि यस्ता भनाई आउन थालेको संस्थागत विद्यालय अभिभावक संघ मकवानपुर अध्यक्ष रमिला सापकोटाको ठहर छ ।
सरकारले बालबालिकाका लागि कोभिडविरुद्धको खोप लगाउन सुरु गरेकोले ‘अब डरमा विद्यालय बन्द नगर्दा हुने’ उनको सुझाव छ । १२ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि पनि खोप ल्याउनतर्फ सरकार लाग्नुपर्ने उनको जोडसमेत छ ।
‘पढ्ने र सिक्ने उमेरका बालबालिका अहिले स्कुल बिदा हुँदा कोही हिलो र धुलो चौरमा भेटिन्छन्, कोही घाँस, सोतर, दाउरा खेप्दै गरेका भेटिन्छन्,’ उनी भन्छिन्, ‘अनलाइन कक्षमा सहभागी भएका बालबालिकाको झनै भयावह अवस्था छ, उनीहरूलाई अनलाइनको लत छुटाउन भोलिका दिन धेरै गह्रो पर्नेछ ।’
यो बेला घरैमा रहेका बालबालिकालाई अभिभावले सक्दो बढी समय दिनुपर्ने उनको जोड छ । बालबालिकालाई अभिभावकले नैतिक शिक्षा सिकाउनमा जोड दिनुपर्ने, उनीहरूसँगै खेल्ने र रमाउने गरेर व्यवहारीक ज्ञानका कुरा सिकाउन सहजीकरण गर्नुपर्ने सापकोटाले औंल्याइन् ।
यता, अभिभावक जानुका सञ्जेल विद्यालय बन्द भएपछि घरैमा बस्न बाध्य छोरालाई ‘फ्रेस’ राख्न घरैमा रमाइलो वातावरण सिर्जना गरिरहन्छिन् ।
‘हामी घरैमा रमाइलो गर्छौं, दुई छोरालगायत परिवारका सबैजना बसेर गाउने/बजाउने मादल, बासुरी, हामोनियम बजाउने गर्छौं, तनाव लिएर हुन्न घरै गीत-संगीतमय हुँदा बच्चाहरूले पनि गानाबजानाको सीप सिकेका छन्,’ जानुकाले भनिन्, ‘हामीले थोरै समय निकालेर परिवारलाई दिँदा मानसिक रूपमा धेरै फ्रेस भएको आभाष भएको छ ।’
स्वरुपा गुरागाईं/ सिद्धर्थ मावि हेटाैंडा, कक्षा-५
कोराना भाइरस एउटा प्रकोप हो । यो सरुवा रोग हो । यो रोग सन् २०१९ मा फैलिएको थियो । पहिले यो प्रकोप चिनबाट विश्वको अरु अरु देशमा फैलियो । साथै नेपालमा पनि आयो । सुरु सूरुमा मानिसहरुलाई यो संक्रमणका बारेमा थाहा थिएन । यसले गर्दा मानिसहरु एकापसमा भिडभाड गरिनै रहे र संक्रमण सजिलैले सबैतिर फैलियो ।

यो संक्रमणले गर्दा अस्पताललगायत स्वास्थ्यसंस्थाहरुमा बिरामीको चाप बढ्यो । बिरामी राख्ने स्थान र औषधिको पनि अपुग हुन थाल्यो । साथै उपचारमा पनि समस्या हुन थाल्यो । उपचारको लागि स्थान अभाव हुन थालेपछि सरकारले स्कुल कलेजहरुमा पनि अस्पतालको जस्तै व्यवस्था गर्न थाल्यो। त्यस अघि नै सरकारले संक्रमण नियन्त्रणमा लिनको लागि स्कुल कलेजहरु बन्द गरिसकेको थियो।
त्यसैले खालि रहेका स्कुलहरुलाई अस्पताल अथवा आइसोलेशन, क्वारेण्टाइनहरु बनाउन सजिलो भयो । सन् २०१९ को अन्तिमतिर फैलिएको यो रोग यति गर्दा पनि संक्रमण फैलने दरमा कमी आएन ।
सरकारले जहाँ भिडभाड हुन्छ बन्दको घोषणा ग¥यो । जस्तै स्कुल, कलेज, बढी भिडहुने सरकारी कार्यालयहरु बन्द गरिसेको थियो । पछि देशभरी नै लकडाउन ग¥यो । संक्रमण महामारीको रुपमा नफैलियोस् भनेर सरकारले विदेशबाट नेपाल र नेपालबाट विदेश जान आउन नमिल्ने भनेर विमान उडानहरु समेत बन्द गरेको थियो । विदेशबाट आपतकालीन अवस्थामा आएका नेपालीहरुलाई पनि अनिवार्य रुपमा ७ दिन क्वारेण्टाइनमा बस्नै पर्ने र त्यसपछि मात्रै परिवारको सम्पर्कमा जान मिल्ने गरी मापदण्ड बनायो ।
यो रोगको कारण बिरामी पर्दा धेरै धनको नोक्सानी भयो, कतिले त ज्यान गुमाए । धेरै बालबालिकाहरुले आफ्नो अभिभावकहरु गुमाए । आमा बुबा तथा परिवारका सदस्यहरु कोरोना संक्रमणको कारण गुमाउनु परेपछि हामी जस्ता बालबालिकाहरुलाई अब कसले माया गर्ला, कसले आवश्यक हेरचाह गर्ला ? त्यसैले बेलैमा सचेत हुनु पर्ने थियो । अब पछुतो मात्रै बाँकी छ ।
कोरोना संक्रमणको कारण हामीले धेरै कुराहरु गुमायौ । धेरै नियमित कामहरुमा बाधा सिर्जना भए। हामीले नियमित रुपमा स्कुल गएर पढ्न पाएनौ । साथीहरुसँग खेल्न पाएनौ । गुरुआमा गुरुबासँग नयाँ कुरा सिक्न पाएनौ ।
संक्रमणकै कारण मानिसहरुले ज्यान समेत गुमाए पनि । किनकी सुरुसुरुमा यो संक्रण के हो, उपचार कसरी गर्ने, कसरी रोगै लाग्न नदिने भन्ने बारे जानकारी बारे स्वास्थ्यकर्मीहरुलाई समेत अन्यौलता थियो । हामी बालबालिकाहरुले झन् कसरी थाहा पाउनु । संक्रमणको कारण मानिसहरु मर्न थाल्दा पनि मानिसहरुले यसबाट बच्न खासै चासो नलिने र बेवास्ता गर्ने क्रम जारी नै रह्यो, अझै पनि बेवास्ता गर्ने क्रम उस्तै छ ।
यो रोगको कारण बिरामी पर्दा धेरै धनको नोक्सानी भयो, कतिले त ज्यान गुमाए । धेरै बालबालिकाहरुले आफ्नो अभिभावकहरु गुमाए । आमा बुबा तथा परिवारका सदस्यहरु कोरोना संक्रमणको कारण गुमाउनु परेपछि हामी जस्ता बालबालिकाहरुलाई अब कसले माया गर्ला, कसले आवश्यक हेरचाह गर्ला रु त्यसैले बेलैमा सचेत हुनु पर्ने थियो । अब पछुतो मात्रै बाँकी छ ।
सबै कुराको बेफाइदा मात्रै हुन्छ भन्ने छैन । कोरोना संक्रमणको कारण हामीले धेरै कुरा अवसरको रुपमा पनि पाएका छौ । जस्तै घरै बसेर नयाँ नयाँ कुरा सिक्न पाएका छौ, स्वास्थ्य सम्बन्धी नयाँ नयाँ जानकारी पाएका छौ, त्यसअघि अनलाईन कक्षाको बारेमा सुनेकै थिएनौ अब, अनलाइन कक्षा हाम्रो लागि सहज मात्रै हैन प्रभावकारी पनि रहेछ भन्ने बुझ्न पाएका छौ ।
पहिले मानिसहरु गाउँलाई बेवास्ता गर्दथे, सबै शहरमा बस्न रुचाउँथे । अब यो संक्रमण फैलिन थालेपछि मान्छेले गाउँलाई पनि माया गर्न थालेका छन् । मलाई गाउँ मन पर्छ । अहिले सबैले गाउँ मन पराएको देख्दा म त खुसी छु । संक्रमणको कारण हामीले धेरै समय अभिभावकसँग बस्न पाएका छौ । नैतिक शिक्षा लिने र परम्परागत कामहरु सिक्ने अवसर पाएका छौ ।
मेरो सन्देश
अब हामीले कोरोना भनेको ज्यानै लिनसक्ने महामारी हो भन्ने बुझेका छौ । अब यसबाट बच्नको लागि मैले जानेको केही सन्देश यहाँहरु माझ राख्न चाहन्छु:
- संक्रमणबाट बच्न कम्तिमा २ मिटरको दुरीमै रोकिएर एकापसमा कुराकानी/काम गर्नुपर्छ ।
- अनावश्यक रुपमा घरबाहीर निस्कनु हुँदैन र निस्कनै परेमा घरबाहिर निस्कदा मास्कको प्रयोग गर्नुपर्छ ।
- सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । समय समयमा साबुन पानीले कम्तिमा २० सेकेण्ड मिचिमिचि हात धुनुपर्छ वा सेनिटाइजरको प्रयोग गर्नुपर्छ ।
- मेरा प्यारा साथीहरु, तपाईहरु जथाभावि घरबाहिर ननिस्कनु होस् ल । यो समयमा हामी परीक्षाको तयारी गर्न सक्छौ । मोवाइलमा धेरै समय खेर नफालौं । यो समयलाई हामीले अरु कुराले पनि सदुपयो गर्न सक्छौ । जस्तै कथा कविता गित लेखेर, परिवारको सदस्यहरुसँग खेलेर रमाएर,चित्र बनाएर ।
- आदरणीय अभिभावक ज्यूहरु तपाईहरुसँग पनि मेरो विनम्र अनुरोध छः हजुरहरु पनि आफ्नो नानी बाबुहरुसँग खेल्ने, उनीहरुसँग समय बिताउने, गित, कविता, कथा लेख्न सहयोग गर्ने गर्नुहोस्, यसो गर्दा हामीलाई पनि नयाँ कुरा सिक्न जाँगर लाग्छा, घरमा बस्दा दिक्क लाग्दैन । अनि हजुरहरु पनि संक्रमणबाट बच्न सचेत रहनु होला । हामी बालबालिकाहरुको भविष्य उज्यालो बनाउनको लागि हजुरहरुको साथ सधैं आवश्यक छ, हामीलाई माया गर्नुहोस्, हामीलाई माया गर्न हजुरहरु स्वस्थ्य रहनु प-यो नि हैन त ?
बाल मञ्च स्तम्भ बालबालिकाको लागि हो । नानी बाबुहरुले लेख्नु भएको कुनै पनि विधाको रचना वा कोर्नु भएको चित्रहरु यस स्तम्भमा प्रकाशन गरीने छ –सम्पादक ।
स्वरुपाकाे अन्य रचना
कलम (बाल कविता)
https://saheekhabar.com/2020/10/08/4586/
मेराे प्याराे सानो भाई (बाल कविता)
https://saheekhabar.com/2020/09/20/4168/
मकवानपुर । लोपोन्मुख बनकरिया जातिका किशोरीहरुलाई नेतृत्व विकास र वकालत तालिम दिईएको छ । राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महिला मञ्च, काठमाडौंले आयोजना तथा क्यानडा सरकारको सहयोगमा तालिम दिइएकाे हाे ।
तालिममा राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महिला मञ्चकी उपाध्यक्ष यसोकान्ति भट्टचनले आदिवासी, आदिवासी महिला, नेतृत्व विकास, संस्थागत विकास, अन्तराष्ट्रिय श्रम संगठन(आईएलओ), आईएलओको धारा १६९, आदिवासीहरुको अधिकारसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघीय घोषणापत्र(यूएनड्रीप), महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारको भेदभाव उन्मुलनसम्बन्धी महासन्धी(सिड), जलवायु परिवर्तन लगायतको बिषयमा प्रशिक्षण दिएकी थिईन् ।
कार्यक्रममा सहभागी किशोरी, महिलाहरुले तालिम धेरै जानकारीमुलक रहेको भन्दै नेतृत्व विकाससँगै आफ्नो अधिकार प्राप्त गर्न सहयोग पुग्ने बताए । मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका ४ हाँडिखोलास्थित बनकरिया टोलमा आयोजित ४ दिने तालिममा बनकरिया समुदायका २२ जना सहभागी थिए ।
यसैगरी लोपोन्मुख बनकरिया जातिका सबैलाई जाडोको कपडा प्रदान गरिएको छ । बनकरिया बृद्ध, महिला, युवा, किशोरकिशोरी र बालबालिकालाई जाडोको टोपी, पछ्यौरा, ट्रयाकसुट लगायतका कपडा हस्तान्तरण गरिएको थियो । कार्यक्रम मनहरी गाउँपालिका ४ का वडा अध्यक्ष ध्रुब खड्काको प्रमुख आतिथ्य तथा बनकरिया महिला विकास संघकी अध्यक्ष सन्तमायाँ बनकरियाको अध्यक्षतामा भएको थियो ।
कार्यक्रममा राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महिला मञ्चकी फिल्ड संयोजक सनिला लामा, नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ(फोनिज) मकवानपुरका अध्यक्ष अशोकसुजन श्रेष्ठ लगायतको आतिथ्य रहेको थियो ।
मकवानपुरमा मानव अधिकार उल्लङ्घनका घटनाहरु बढ्यो
Tags: No Comments
मकवानपुर/
- १२ वर्षीया बालिकालाई जेठ १५ गते बलात्कार गरेको आरोपमा हेटौंडा उपमहानगरपालिका–६ का २८ वर्षीय मामालाई प्रहरीले जेठ १७ गते गिरफ्तार ग¥यो । कार्तिक १६ गते बसेको जिल्ला न्यायाधीश कमलराज विष्टको इजलासले अभियुक्तलाई ६ महिना कैद र २० हजार जरिवानाको फैसला गरेको छ ।
- १५वर्षीया बालिकालाई बन्धक बनाई बलात्कार गरेको आरोपमा हेटौँडा उपमहानगरपालिका–४ बैंकरोडका रुष्तम कोइराला, अख्तर हुसेन, अमर प्रधान, प्रकाश मानन्धर, विनोद घर्ती र चितवन जिल्ला भरतपुर महानगर–६ कासुरेश पौडेललाई प्रहरीले २५ जेठमा गिरफ्तार ग¥यो । आरोपित हुसेनलाई प्रहरीले २६ जेठमा गिरफ्तार ग¥यो । आरोपित रुस्तम कोइराला र अख्तर हुसेन अदालतले जबरजस्ती करणी मुद्दामा पुर्पक्षका लागि थुनामा पठाएको छ भने अन्य चार जना आरोपितलाई जनही ३०/३० हजार रुपियाँ धरौटीमा रिहा गरेको छ ।
- ७ बर्षीय बालिकालाई बलात्कार गरेको आरोपमा प्रहरीले हेटौंडा उपमहानगरपालिका ११ बस्ने अबधेस पाण्डेलाई असोज २८ गते गिरफ्तार गरेको ग¥यो । आरोपित २ मंसिरदेखि पुर्पक्ष थुनामा छन् ।
यि केही प्रतिनिधि मुलक घटना हुन् । पछिल्लो समय मकवानपुर जिल्लामा मानव अधिकार उल्लङ्घन तथा ज्यादतीका घटनाहरु बृद्धी भइरहेको तथ्याङ्कले देखाएको छ । पछिल्लो वर्ष गत वर्षको तुलनामा १६ वटा घटना बढेको देखिएको छ ।
सन् २०२१ मा मकवानपुरमा मानवधिकार हनन तथा ज्यादतीका ७८ वटा घटनाहरु भएको अनौपचारीक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) ले पनि जनाएको छ । इन्सेकको अभिलेखालयमा गत सन् २०२० मा मकवानपुरमा ६२ ओटा मानव अधिकार उल्लङ्घन तथा ज्यादतीका घटनामा ५० जना महिला, १२ जना पुरुष र एक लैङ्गिक तथा अल्पसङ्ख्यक महिला पीडित भएका थिए ।
मकवानपुर जिल्लामा भएका उक्त घटनामध्ये ७३ जना महिला र ५ जना पुरुष पीडित भएका छन् । जसमध्ये ३४ जना बालिकाहरु छन् । बालिकाहरु मध्ये २८ जना बलात्कारबाट, ५ जना यौन दुव्र्यवहार र १ जना बेचबिखनको प्रयासबाट पीडित भएको इन्सेक मकवानपुर प्रतिनिधि पुष्प अधिकारीले बताए ।
यसैगरी २१ जना महिला बलात्कारको घटनाबाट, ५ जना बलात्कार प्रयासबाट, १ जना यौन दुव्र्यवहार र ६ जना बहुबिबाहको घटनाबाट गरी ३३ जना महिलाहरु पीडित भएका तथ्याङ्क इन्सेकले सार्वजनिक गरेको हो । यस अवधिमा १० ओटा हत्याका घटना भएका छन् । जसमा ५ जना महिला छन् । गतबर्षको तथ्याङ्कसंग यस बर्षको घटना तुलना गर्दा जिल्लामा मानव अधिकार उल्लङ्घन तथा ज्यादतीका घटनामा वृद्धि भएको देखिन्छ ।

८ वर्षीया बालिकालाई १७ जेठमा यौन दुव्र्यवहार गरेको आरोपमा मकवानपुर थाहा नगरपालिका–६ बज्रबाराहीका राजु बलामी ७ असारदेखि पुर्पक्ष थुनामा छन् । १४ वर्षीया बालिकालाई बेचबिखनको प्रयास गरेको आरोपमा प्रहरीले २० मङ्सिरमो पर्सा महादेवपट्टी घरभई हेटौंडा ८ मा डेरागरी बस्ने ५२ वर्षीय मादाराज हजरा दुसाद, २६ बर्षका बिजय पासवान र भारत बिहार बेतिया राजपुर ४ सुभद्राथाना बस्ने ३६ बर्षका राजेन्द्र महतोलाई गिरफ्तार गरेको थियो । प्रहरीले पीडितपक्षको जाहेरीका आधारमा आरोपितहरुलाई गिरफ्तार गरी मकवानपुर जिल्ला अदालतमा मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार कसुर अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरेको छ, भने पिडित बालिका अहिले पनि माइती नेपाल मकवानपुरको संरक्षणमा रहेकी छिन् ।
घटना आफ्नै परिवारजनबाट समेत हुने गरेको प्रहरीले जनाएको छ । बालिकाहरु बलात्कार जस्ता घटनाहरुमा एकाघर परिवार र आफन्तहरु नै बढी संलग्न रहने गरेको पाइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक सेवा केन्द्र प्रमुख प्रहरी निरीक्षक चुडाकुमारी खड्काले बताइन् ।
४३ बर्षीय भाउजुलाई बलात्कार गरेको आरोपमा प्रहरीले मकवानपुर मनहरी गाउँपालिका ७ का ४० बर्षीय देवरलाई २१ बैशाख २१ गते गिरफ्तार गरेको उनले बताइन्। यसै गरी २६ वर्षीय महिलालाई २६ जेठमा बलात्कार गरेको आरोपमा प्रहरीले ३२ वर्षीय जेठाजुलाई जेठ २७ गते गिरफ्तार गरेको र आरोपितलाई जिल्ला अदालतका न्यायाधीश कमलराज विष्टको एकल इजलाशले २१ असारमा पुर्पक्षका लागि थुनामा पठाएको प्रहरी निरीक्षक खड्काले बताइन् ।
इन्सेक बागमती प्रदेश कार्यालय हेटौंडाले नेपाल माव अधिकार वर्ष पुस्तक २०२२ को पूर्व समिक्षा कार्यक्रममा यस्तो तथ्याङ्क सार्वजनिक गरेको हो । कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुर सभापति रघुनाथ खुलालले विकसित देशमा पनि मानव अधिकार उल्लङ्घनका घटना हुने गरेको र यो सकारात्मक सन्देश नभएको बताए ।
यसैगरी उपप्रमुख भगवती पुडासैनीले अभिभावकको संरक्षणमा बालबालिका नहुदा हिंसा बढेको बताइन् । बालमैत्री घोषणा भएका गाउँपालिकामा समेत बाल हिंसा बढेको उनले बताइन् ।
यसैगरी इन्सेकका प्रदेश कार्यक्रम संयोजक गणेश भण्डारीले प्रदेशको राजधानी बढेपछि घटनाहरू बढ्न थालेकाले सचेतना अभिवृद्धिको कार्यक्रम पनि आवश्यक भएको बताए । जिल्ला र प्रदेशको तथ्याङ्कमा समेत बाल बिबाहको घटना पनि बढेको तर, अभिभावकले उजुरी नगरेको कारण रेकर्डमा राख्न नसकिएको भण्डारीले बताए । पछिल्लो समय महिला र बालिकाहरुमाथी हुने घटना र ज्यादती बढेको उनले बताए ।
कार्यक्रममा सहभागीहरुले लिभिङ टुगेदरको कारण आउने घटनाहरूको क्रम बढेको बताएका थिए । लिभिङ टुगेदरको कारण बढेको हिंसाको उजुरीको पनि कानुनी आधार नभएको कारण पीडितले न्याय नपाउने गरेको माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया लामाले बताइन् ।
कार्यक्रममा जिल्ला बार एसोसिएसनका अध्यक्ष अधिवक्ता इश्वरी अधिकारी, सिविन मकवानपुरका प्रमुख झबिन्द्र ज्ञावली, अधिवक्ता ध्रुब चौलागाईं, माइती नेपाल मकवानपुर फिल्ड सुपरभाइजर मन लामा, मानव अधिकार तथा जातीय भेदभाव सरोकार केन्दद्रका कमलकुमार बिश्वकर्मा, गैसस मकवानपुर उपाध्यक्ष रमिला सापकोटा पत्रकारहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
मकवानपुर / सामाजिक नेतृत्वमा महिलालाई अग्रसर बनाउन मकवानपुर महिला समूहले विभिन्न कार्यक्रम गरेको एक कार्यक्रममा बताइएको छ ।
घर परिवारबाट विभिन्न हिंसा भोगेर सहेर बस्ने महिलाहरू अब आर्थिक रुपमा सशक्त हुँदै हिंसा विरुद्ध आवाज उठाउने गरेको बताईएको हो ।
मकवानपुर महिला समूहले सन्चालन गर्दै आएको परियोजनाहरूको सुशासन पारदर्शीता र जवाफदेहीताका लागि सामाजिक लेखाजोखा कार्यक्रममा शुक्रबार हेटौंडामा यस्तो जानकारी सार्वजनिक गरिएको हो । एक्सन एड नेपालको आर्थिक सहयोगमा संचालित ४ वटा परियोजनाको सामाजिक लेखाजोखा गरिएको थियो । कोभिड संक्रमणको कारण फिल्डमा गर्ने कार्यक्रमको रूप फेरेर आवश्यकतामा आधारित कार्यक्रम गरिएको कार्यक्रम संयोजक निशा लामाले बताइन् ।
मकवानपुर महिला समूहले नगरको ग्रामीण वडा तथा गाउँपालिकामा महिला सशक्तीकरणको काम भएको कार्यक्रम संयोजक लामाले बताइन् । कार्यक्रम लागू भएपछि अन्यायको विरुद्ध आवाज उठाउने, उत्पादनको लागि सामूहिक रुपमा लागिपर्ने, बाल विवाह विरुद्ध लाग्ने गरेको उनले बताइन् । महिलालाई आय आर्जनमा लगाउने, महिला र किशोरीलाई हिंसा तथा विभेदबाट माथि उठाउने सशक्तीकरणको कार्यक्रम समूहले गरेको लामाले बताइन् ।
कार्यक्रममा समूहको लेखा अधिकृत निर्जला पोखरेलले बिक्त प्रतिवेदन र कार्यक्रम संयोजक निशा लामाले संस्थागत प्रगति प्रतिवेदन प्रस्तुत गरेकी थिइन् ।
संस्थाले कोभिड संक्रमणको समयमा समूहले ९५ जना विशेष सामग्री वितरण गरेको जनाएको छ । यसैगरी स्थानीय स्वास्थ संस्थालाई पनि मेडिकल सामग्री सहयोग गरेको समूहको अध्यक्ष कमला सुबेदीले बताइन् । हिंसाको सवालमा काम गर्दैगर्दा प्रेषण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउनु अनिवार्य भएकोले संस्थाले यसतर्फ ध्यान दिने गरेको अध्यक्ष सुबेदीले बताइन् । संस्थाले हेटौंडा १९ मा कुवापानी खानेपानी परियोजना अन्तरगत ७५ लिटर पानी भण्डारण गर्न सकिने ट्याङ्की निर्माण, त्यस क्षेत्रका महिलालाई नेतृत्व विकास बारे कार्यक्रम गरेको उनले बताइन् ।
मकवानपुर महिला समूहले एचआईभी संक्रमित प्रभावितको आयआर्जन वृद्धि, नेतृत्व विकासलगयतको क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ । लक्ष्यित बर्गमा काम गर्न थालेपछि संक्रमित प्रभावितहरूको जीवनस्तरमा सकारात्मक परिवर्तन देखिएको सहभागीहरूले बताएका थिए ।
कार्यक्रममा माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया लामा, हिमराईट्स मकवानपुर प्रमुख कुमारी वाईबा, बाल संरक्षण संजालका अध्यक्ष प्रकाश खतिवडा, महिला अधिकार मन्च जिल्ला अध्यक्ष निर्मला घलान, गैसस महासंघ मकवानपुर उपाध्यक्ष रमिला सापकोटालगायत सरोकारवालाहरूको सहभागीता रहेको थियो ।