चीन–नेपाल सीमानामा रहेको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले भोटेकोशी र त्रिशुलीमा तटीय क्षेत्रमा परेको असरमध्ये एउटा ठुलो असर गरेको स्थानीय तह हो गोरखाको गण्डकी गाउँपालिका । तर, यो गाउँपालिका अहिले विपत्तिपछि कनेक्टिभिटीको विकल्प बनेको छ ।
बाढीका कारण कृष्णभीर क्षेत्रमा गएको पहिरोका कारण अहिले उक्त राजमार्ग अवरुद्ध छ । तर, यसको विकल्पमा गण्डकी गाउँपालिका क्षेत्रलाई प्रयोग गर्दै सयौं सवारी साधन ओहोरदोहोर गरिरहेका छन् । सधैँ पहिरोको जोखिम रहेको कृष्णभीर पन्छाउने काम हुँदै गर्दा वैकल्पिक सडकका लागि गण्डकीले गरिरहेको काम र बाढीबाट भएको क्षति एवं पुनर्निर्माणका सम्बन्धमा केन्द्रित रही गाउँपालिका अध्यक्ष दीपक तिमल्सिनासँग गरिएको कुराकानी प्रस्तुत गरिएको छ ।
भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीका कारण गोरखाको गण्डकी गाउँपालिका अतिप्रभावित स्थानीय तहमध्ये एक बनेको छ, यसले पालिकामा पारेको प्रभावको समग्र अवस्था के छ ?
जसरी यही भाद्र १० गते भोटेकोशीमा अकल्पनीय बाढी आयो, त्यसको प्रत्यक्ष मारमा हाम्रो गाउँपालिका पनि पर्यो । अहिले हाम्रो गाउँपालिका एउटा संकटग्रस्त क्षेत्रको रूपमा परिणत भएको छ र हामीले निकै कठिन अवस्थाको सामना गरिरहेका छौँ । भोटेकोशीको बाढीले माथिल्लो तटीय क्षेत्रमा ठुलो धनजनको क्षति गर्यो । विशेष गरेर रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा जति विनाश भयो, त्यसको तुलनामा गोरखामा स्थानीयस्तरमै भएको क्षति केही कम हो ।
तर, ती माथिल्ला जिल्लाहरूबाट उर्लिएर आउने नदीको पहिलो विन्दु हाम्रो गण्डकी गाउँपालिका नै भएका कारण हामीले ठुलो संकट व्यहोर्नुपर्यो । बाढीले बगाएर ल्याएका भग्नावशेष र शवहरू हाम्रै किनारमा आएर थुप्रिए, जसले गर्दा यो क्षेत्र अलि बढी प्रभावित र क्षतविक्षत देखिन पुग्यो ।
गाउँपालिका क्षेत्रभित्र प्राप्त शव, वेपत्ता संख्या र भौतिक सम्पत्तिको क्षतिको विवरण चाहिँ कस्तो छ ?
विपत्तिको यो घडीमा स्थानीय सरकारको हैसियतले हाम्रो पहिलो प्राथमिकता नै उद्धार र मानव जीवनको रक्षा थियो । भाद्र १० र १४ गते आएको बाढीले माथिबाट बगाएर ल्याएका करिब ४४ वटा बेवारिसे लासहरू हामीले हाम्रो गाउँपालिकाको बेनीघाटदेखि बुटारसम्मको क्षेत्रबाट उद्धार गर्यौं । जिल्लास्थित नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्थानीय युवा, जनसमुदाय र जनप्रतिनिधिहरू अहोरात्र खटेर ती शवहरूको व्यवस्थापन गर्ने काम भयो ।
हाम्रै गाउँपालिकाका केही नागरिक पनि यो विपत्तिमा परेका छन् । रसुवामा हाइड्रोपावरमा काम गर्ने सिलसिलामा हाम्रा स्थानीय अनिल चेपाङ बेपत्ता हुनुहुन्छ । त्यस्तै, ट्रेकिङ जाने क्रममा तुलाराम थापा मगर पनि बेपत्ता हुनुहुन्छ । यसैगरी, पालुङटार घर भई हाम्रो गाउँपालिकाको वडा नम्बर ५ स्थित भगवती माध्यमिक विद्यालयमा पढाउने शिक्षक केदार पण्डित सरको रसुवा भ्रमणका क्रममा बाढीमा परी निधन भयो । उहाँको शव पहिचान भई सद्गत समेत भइसकेको छ । हामीले गाउँ कार्यपालिकाको बैठक राखेर उहाँहरूका परिवारलाई तत्काल जनही ३५–३५ हजार रुपैयाँ राहत उपलब्ध गराउने निर्णय गरिसकेका छौँ ।
भौतिक क्षतितर्फ पालिकाभित्रका करिब २०–२१ वटा घरहरू पूर्ण रूपमा क्षति भएर बस्नै नहुने अवस्थामा पुगेका छन् । नदी किनारमा रहेका किसानका धान र मकैका खेतबारीहरू बाढीले सखाप पारेको छ । हामी पहिलो चरणमा पूर्ण रूपमा उद्धारमा केन्द्रित भयौँ । अब भने हामी राहत वितरण र पुनर्निर्माणको चरणमा प्रवेश गर्दै छौँ ।
माथिल्लो तटीय क्षेत्रबाट ४५ भन्दा बढी शव बगेर आउँदा पनि यहाँकै भूगोलभित्रका तटीय नागरिकहरूको ज्यान जोगिएको देखियो । सूचना प्रणालीले कत्तिको काम गर्यो ?
यो एकदमै महत्त्वपूर्ण प्रश्न हो । हामीले विगतमा भूकम्प भोग्यौं, कोरोना महामारी भोग्यौं र अन्य बाढीपहिरो पनि भोग्दै आएका छौँ । यी सबै विपत्तिहरूबाट हामीले सिकेको सबैभन्दा ठुलो पाठ भनेको पूर्वसूचना प्रणालीको महत्त्व हो । यस्तो बेलामा सूचना नागरिकको ज्यान बचाउने सबैभन्दा ठुलो हतियार बन्दो रहेछ ।
रसुवा, नुवाकोट र धादिङ हुँदै बाढी आउँदैछ भन्ने जानकारी माथिल्लो क्षेत्रका साथीहरूबाट हामीले समयमै पायौँ । त्यो सूचना पाउनेबित्तिकै हामीले गाउँपालिकाका सम्पूर्ण संयन्त्र, जनप्रतिनिधि र जनसमुदायलाई परिचालन गर्यौँ । नदी किनारमा रहेका बस्तीहरूमा गएर सुसूचित गर्ने, माइकिङ गर्ने र कसैलाई पनि नदीको किनारतिर नजान कडा आह्वान गर्ने काम भयो । यही अग्रिम सूचना प्रवाहका कारण भौतिक संरचना र बालीनालीमा क्षति पुगे पनि गण्डकी गाउँपालिकाभित्रैका नागरिकले नदीको भेलमै परेर ज्यान गुमाउनुपर्ने दुखद अवस्था भने आएन । हामीले ठुलो सम्भावित मानव क्षतिलाई रोक्न सफल भयौँ ।
अब कनेक्टिभिटीको कुरा गरौं । बाढीले सडक र पुलहरूमा कस्तो असर गर्यो ? स्थानीयको दैनिकी कसरी चलिरहेको छ ?
यो दुखद घडीमा एउटा सन्तोष मान्नुपर्ने कुरा के छ भने, हाम्रो गण्डकी गाउँपालिकालाई धादिङ र चितवनसँग जोड्ने त्रिशुली नदीमाथिका तीनवटै मुख्य मोटरेबल पुलहरू जोगिएका छन् । ती पुलहरू सग्लो रहेकाले ठुला सवारी साधनको आवागमन पूर्ण रूपमा ठप्प हुन परेको छैन । तर, स्थानीय जनजीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएका झोलुङ्गे पुलहरूको अवस्था भने निकै दयनीय छ । हाम्रो पालिका क्षेत्रभित्र रहेका ७ वटा झोलुङ्गे पुलमध्ये ३ वटा पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् भने ४ वटामा आंशिक क्षति पुगेको छ । बाँकी पुलहरू मात्र सामान्य अवस्थामा छन् ।
३ वटा झोलुङ्गे पुल पूर्ण रूपमा चुँडिदा हाम्रा किसानले उत्पादन गरेको तरकारी र अन्नपात बजारसम्म लैजान गम्भीर समस्या परेको छ । विद्यालय जाने बाबुनानीहरूको पढाइ प्रभावित भएको छ । नागरिकलाई वारपार गर्न निकै सकस छ । यी झोलुङ्गे पुलहरू यथाशीघ्र निर्माण गर्नु हाम्रो दायित्व हो । यसका लागि प्रदेश र संघीय सरकारसँग पत्राचार गरिसकेका छौं र तिनै तहका सरकार मिलेर यो समस्याको हल गर्नुपर्छ भन्नेमा हामी लागिरहेका छौँ ।
अविरल वर्षा र पहिरोका कारण पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभिर क्षेत्र अवरुद्ध छ । यात्रुहरू अलपत्र परिरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा गण्डकी गाउँपालिकाले आफ्नो भूगोल हुँदै जाने सडकलाई वैकल्पिक मार्गका रूपमा अगाडि सारेको छ नि, यसको पछिल्लो अवस्था के छ ?
अहिले पृथ्वी राजमार्गको कृष्णभिर पहिरो र जोगीमारा, जवान खोला क्षेत्रको लेदोका कारण राजमार्ग नराम्ररी प्रभावित छ । राजमार्गमा जाम हुँदा नेपालभरिबाट आएका यात्रुहरू फिसलिङ र बेनीघाट क्षेत्रमा घण्टौं रोकिनुपर्ने वा अलपत्र पर्ने अवस्था छ । यस्तो विषम परिस्थितिमा हामीले गण्डकी गाउँपालिका हुँदै जाने कच्ची सडकलाई पृथ्वी राजमार्गको भरपर्दो विकल्पको रूपमा प्रयोगमा ल्याएका छौँ । यात्रुहरूलाई बाटो नभुल्न र सहज होस् भनेर हामीले ठाउँ–ठाउँमा नेमप्लेट र सूचना केन्द्रहरू राखेका छौँ ।
अहिले बेनीघाटबाट दर्बुङ फाँट, लाङ्गाली चोक हुँदै दलभञ्ज्याङ निस्केर फिसलिङ पुग्ने करिब २४ किलोमिटरको ट्रयाक सञ्चालनमा छ । काठमाडौं भित्रिने र बाहिरिने साना गाडीहरू यही वैकल्पिक मार्गबाट ओहोरदोहोर गरिरहेका छन् । यसबाहेक, सडक सञ्जालको अर्को अझ राम्रो विकल्प पनि हामीसँग छ । फिसलिङदेखि बेनीघाटसम्म त्रिशुली नदीको पारिपट्टि खनिँदै गरेको करिब १९ किलोमिटर लामो सडक छ ।त्यसमध्ये अब जम्मा १ ।४ किलोमिटर मात्र ट्रयाक खोल्न बाँकी छ ।
विपत्तिको यो समयमा त्यो ट्रयाक खोल्न संघीय सरकार सकारात्मक देखिएको छ । मैले यही बिचमा प्रधानमन्त्री र मुख्यमन्त्रीलाई पनि पत्राचार गरिसकेको छु । यो ट्रयाक खुलेपछि यात्रुहरूलाई झनै सहज हुनेछ र यो समग्र नेपालकै लागि एउटा वैकल्पिक राजमार्गको रूपमा स्थापित हुनेछ ।
यो २४ किलोमिटरको बाटो अहिले कच्ची नै छ । यसलाई दीर्घकालीन रूपमै पृथ्वी राजमार्गको वैकल्पिक मार्ग बनाउन स्थानीय सरकार प्रमुखको हैसियतले संघ र प्रदेश सरकारसँग तपाईंको अपेक्षा के छ ?
कृष्णभिरको पहिरो हामीले विगतदेखि नै भोग्दै आएको समस्या हो । अहिले फेरि बल्झिएको छ । यसको प्राविधिक समाधान खोज्ने कुरा एकातिर छँदैछ, तर दीर्घकालीन विकल्प भनेकै त्रिशुली नदीको पारिपट्टिबाट अर्को समानान्तर राजमार्गको विकास गर्नु हो । हामीले फिसलिङबाट दलभञ्ज्याङसम्मको करिब १५ किलोमिटर सडकलाई पिच गर्ने क्रममा छौँ । दलभञ्ज्याङबाट बेनीघाट निस्कनका लागि यदि संघीय सरकारले करिब ५० करोड रुपैयाँ मात्र बजेट विनियोजन गरिदिने हो भने हामी यो बाटोलाई ग्यासका बुलेट र ठुला मालबाहक गाडीहरू सजिलै गुड्न सक्ने भरपर्दो राजमार्गका रूपमा विकास गर्न सक्छौँ ।
नेपालको विकास नीतिमा अलि पहुँच भएको ठाउँमा मात्र बजेट खन्याउने प्रवृत्ति छ । तर अहिलेको विपत्तिले के सिकायो भने गाउँ र विकेन्द्रीकृत सडकहरूलाई पनि बजेट दिएर विकास गर्नुपर्छ । यसले देशलाई समृद्धितिर लान्छ र विपत्तिमा लाइफलाइनको काम गर्छ । प्रदेश र संघ सरकारले यसलाई साझा मुद्दा बनाएर बजेटिङ गरिदिनुपर्छ भन्ने मेरो जोडदार माग छ ।
तर तपाईंहरूले वैकल्पिक मार्ग बनाउन खोजेको दर्बुङलगायत क्षेत्र त राष्ट्रिय गौरवको बुढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाको डुबान क्षेत्रमा पर्छ होइन र ? मुआब्जा वितरण भइसकेको त्यो ठाउँमा सडक वा भौतिक संरचना बनाउन प्राविधिक र कानुनी अड्चन आउँदैन ?
यो एउटा गम्भीर र विडम्बनापूर्ण विषय हो । बुढीगण्डकी आयोजनाको कुरा उठेको १०–१२ वर्ष भइसक्यो । गण्डकी, लखन, आरुघाट र भिमसेन थापा गाउँपालिकाका तल्लो तटीय क्षेत्रका अधिकांश बासिन्दाले मुआब्जा पनि पाइसक्नुभएको छ । केही छुटपुट जग्गा र बोटबिरुवाको मात्र मुआब्जा दिन बाँकी छ । हामीले वैकल्पिक सडक बनाउन खोजेको दर्बुङ क्षेत्र यही डुबान क्षेत्रमा पर्छ । मुआब्जा बाँडिए पनि आयोजना निर्माणको काम अझै सुरु भएको छैन । डुबानमा पर्छ भन्ने बहानामा त्यहाँ बाटो बनेको छैन, स्कुलका भवन बनेका छैनन्, स्वास्थ्य चौकी बनेका छैनन् ।
त्यहाँका मानिसहरूले आजभन्दा दुई सय वर्ष अगाडिको जस्तो कष्टकर र अन्धकार जीवन झेल्नुपरेको छ । ठुलो आयोजना आउँछ भन्दैमा ५–१० वर्ष टिक्ने सामान्य विकासका काम पनि रोकेर राख्नु जनतामाथिको अन्याय हो । जलाशय बनेर नडुबाउन्जेलसम्म हामीले डीबीएसटी वा प्रिमिक्स पिच गरेर भए पनि सडक बनाउनुपर्छ, जसको आयु ८–१० वर्ष हुन्छ । त्यसैले, राज्यले यसलाई अवरोध होइन, आपत्कालीन र अल्पकालीन सहजताको रूपमा बुझेर यो वैकल्पिक राजमार्ग निर्माणमा बाटो खोल्नुपर्छ ।
बाढीबाट प्रभावित नागरिकहरू र सडक अवरुद्ध हुँदा अलपत्र परेका यात्रुहरूलाई गाउँपालिका अध्यक्षको हैसियतले के भन्न चाहनुहुन्छ ?
सर्वप्रथम त बाढीबाट प्रत्यक्ष प्रभावित नागरिकहरूलाई म के आश्वस्त पार्न चाहन्छु भने, तपाईंहरूको स्थानीय सरकार तपाईंकै साथमा छ । हामीले पहिलो चरणको उद्धार सकेका छौं र अब राहत वितरण तथा पुनर्निर्माणमा लाग्दैछौं । तपाईंहरूको जीउधनको सुरक्षा र अधिकारको रक्षाका लागि हामी पूर्ण रूपमा कटिबद्ध छौँ ।
दोस्रो कुरा, सडक सञ्जाल बिग्रिएर ठाउँ–ठाउँमा अलपत्र पर्नुभएका, निराश हुनुभएका सम्पूर्ण यात्रु र यातायात व्यवसायीहरूलाई म गण्डकी गाउँपालिकाको तर्फबाट यो विश्वास दिलाउन चाहन्छु कि हामी वैकल्पिक सडकको स्तरोन्नतिमा लागिसकेका छौँ ।
हामीले आगामी आर्थिक वर्षको बजेट त बनाइसक्यौं, तर आउँदो पुष(माघमा हुने हिउँदे गाउँसभाबाट अन्य बजेटहरू कटौती गरेर भए पनि यो सडकलाई लाइफलाइनका रूपमा विकास गर्न बजेट रकमान्तर गर्नेछौँ । गण्डकी गाउँपालिकाले राष्ट्रिय राजमार्गको भरपर्दो विकल्प दिन सक्छ भन्ने सन्देश हामी प्रवाह गर्नेछौँ ।
गण्डकी गाउँपालिका त्रिशुली र बुढीगण्डकी नदीको संगमस्थलमा अवस्थित छ । जलवायु परिवर्तनका कारण भोलिका दिनमा हिमताल फुटेर वा अन्य कारणले आउन सक्ने ठुला विपत्तिको जोखिम पनि यहाँ छ । यसको न्यूनीकरण र पूर्वतयारीका लागि स्थानीयस्तरबाट तपाईंहरू के गर्दै हुनुहुन्छ र राष्ट्रियरअन्तर्राष्ट्रिय स्तरबाट के अपेक्षा गर्नुहुन्छ ?
जलवायु परिवर्तनको असर आज विश्वव्यापी बहसको विषय बनेको छ । हाम्रो गण्डकी गाउँपालिका, विशेषगरी बेनी संगम भौगोलिक रूपमै निकै संवेदनशील छ । अहिले भोटेकोशीमा बाढी आउँदा जसरी मानिसहरूमा त्रास फैलियो, भोलि बुढीगण्डकीको मुहानतिर हिमालका पठारहरूबाट हिमताल विस्फोट भएर बाढी आयो भने के हुन्छ भन्ने ठुलो आतंक जनतामा छ ।
यस्ता सम्भावित दुर्घटनाबाट बच्न अब परम्परागत तरिकाले मात्र पुग्दैन । हामीले स्थानीय स्तरबाट सूचना प्रणालीलाई थप बलियो बनाउने काम गरिरहेका छौँ । तर, दीर्घकालीन समाधानका लागि भूमि वर्गीकरण र वैज्ञानिक बस्ती विकास अनिवार्य भइसकेको छ । कुन ठाउँमा मान्छे बस्ने र कुन ठाउँमा व्यवसाय गर्ने भन्ने स्पष्ट किटान गरेर मात्र संरचना बनाउन दिनुपर्छ ।
राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रियस्तरबाट मेरो अपेक्षा के छ भने, नेपालका कुन–कुन जिल्ला र पालिकाहरू यस्ता विपत्तिको संकटग्रस्त वा उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पर्छन्, त्यसको पहिचान गरिनुपर्छ । ती क्षेत्रहरूमा बस्ती स्थानान्तरण, पूर्वसूचना प्रविधि जडान र दिगो विकासका लागि विशेष प्राविधिक र बजेटरी सहयोग केन्द्रित गर्नुपर्छ ।
विपत्ति आएपछि मात्र राहत बोकेर कुद्ने भन्दा पनि, विपत्ति आउनुपूर्व नै जनधनको क्षति रोक्ने लङ टर्म प्लानिङमा अब राज्य र अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकायहरू लाग्नुपर्छ ।
साभारः रातोपाटी
नेकपा एमालेले मकवानपुर– १ बाट दलका स्थापित र अनुभवी नेता रामेश्वर रानालाई उम्मेद्वार बनाएको छ । २०३६ देखि सक्रिय राजनीतिमा जोडिएका राना संगठनको त्यागी नेताको रुपमा परिचित छन् । उनको शालीन व्यक्तित्वले आफ्नो मात्र नभई अन्य राजनीतिक संगठनमा सकारात्मक प्रभाव छाडेकाे पार्टी पङ्गतीकाे बुझाइ छ ।
उनी २०३६ सालमा विद्यार्थी आन्दोलनबाट प्रभावित भई अनेरास्ववियुसँग जोडिएका नेता रानाकाे रानजीति २०४० सालमा जिल्ला विकास समितिको जननिर्वाचित सदस्य हुँदै अघि बढेकाे हाे । २०५१ सालमा एमाले मकवानपुरको पार्टी सचिव बनेका राना २०५४ सालमा जिल्ला विकास समितिको जननिर्वाचित सभापति भए । उनी दुई कार्यकाल एमाले मकवानपुरको अध्यक्षको जिम्मेवारीमा रहे । २०७० सालमा बागमती प्रदेश कमिटी सदस्य, २०७२ मा एमाले केन्द्रीय कमिटी सदस्य, २०७८ सालमा चितवनमा सम्पन्न ११ औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट पुनः केन्द्रीय कमिटी सदस्य तथा पार्टी मकवानपुरको इन्चार्ज बने । २०८२ सालमा सम्पन्न पार्टीको १२ औँ राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट फेरि केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भई हाल जिल्ला इन्चार्जको भूमिका निर्वाह गरिरहेका छन् । २०८० सालमा उनी भूमि आयोग मकवानपुरको अध्यक्षका रुपमा समेत कार्यरत रहे ।
यसरी झण्डै ५० वर्ष राजनीति गरेर संगठनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएका राना यसपटक भने प्रतिनिधि सभा सदस्यमा निर्वाचित हुने आकांक्षासहित अगाडि बढेका छन् । निर्वाचन क्षेत्रमा समेत आफ्नो बलियो पकड बनाएका रानाले आफूले अन्य उम्मेद्वारलाई पन्छाउदै जित हाँसिल गर्ने दावी गर्दै आइरहेका छन् ।
लामो समयसम्म राजनीतिमा भिजेका नेता रानाले सोहि क्षेत्रबाट उम्मेद्वारी दर्ता गराएकी कांग्रेसमा लामो समयदेखि क्रियाशील र पूर्व सांसद समेत रहेकि महालक्ष्मी उपाध्याय ‘डिना’, नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीबाट युवा उम्मेद्वार विजय गौतम, राप्रपाबाट यसअघि निर्वाचित दीपकबहादुर सिंह र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्र्टीका यूवा नेता प्रकाश गौतमसँग बलियो प्रतिष्पर्धा गनुपर्ने छ । उनै रानासँग गरिएकाे कुराकानीकाे सार यहाँ प्रस्तुत छः
२०६४ सालमा संविधानसभा चुनावमा पराजित भएपछि १८ वर्षपछि प्रतिनिधिसभा चुनावमा प्रत्यक्ष तर्फ उम्मेदवारी दिनुकाे कारण के हो ?
यो बिचमा म निरन्तर पार्टीको जिम्मेवारीमा रहे । पार्टीको अध्यक्ष र केन्द्रिय सदस्यको हैसियतमा म समाज रुपान्तरणको काममा निरन्तर लागिरहे । यो पटक पार्टीको निर्णय अनुसार नै म प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्वर–१ को नेकपा एमालेको उम्मेद्वार छु । अहिलेको परिस्थितिमा हाम्रो स्वाधिनता, हाम्रो भौगोगिक अखण्डता र हाम्रो राष्ट्रियता माथि गम्भिर प्रश्न खडा गराईएकाे र भइरहेकाे यस परिस्थितिमा यी पक्षहरुको रक्षाको निम्ति मेरो उम्मेद्वारी हो । र सँगै हामीले रगतसँगै साटेर प्राप्त गरेकाे संविधान र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको रक्षाको लागि मेरो उम्मेद्वारी हो ।
तपाईले मुख्यले मुख्य प्रधिस्पर्धीको रुपमा कसलाई हेर्नुभएको छ ?
प्रधिस्पर्धीको रुपमा मैले कुनै दल विशेषलाई हेरेकाे छैन । एउटा दृष्टिकोणको आधारमा भिजिनरी हिसाबले समृद्ध नेपाल सुखी नेपाली बनाउने गन्तव्यमा हामी छौं । यो गन्तव्यमा हामी दृढ छौं । अन्य राजनितिक पार्टीहरुसँग म आग्रह गर्न चाहन्छौं । लोकतान्त्रिक मुल्य र मान्यताको आधारमा समृद्ध नेपाल बनाउने र स्थापित गर्ने , आम जनताको पक्षमा लोककल्याणकारी राज्यको अवधारणा अनुसार जनताको पक्षमा दृढतापुर्वक उभ्याउने , जनतालाई सबै अवसरहरुमा सहभागी गराउने यहि आधारमा समृद्ध नेपाल शुखी नेपाली बनाउने कुरामा नेकपा एमाले दृढ छ । त्यसकारण लोकतान्त्रिक मुल्य र मान्यताको आधारमा राजनितिक दृष्टिकोणको आधारमा मकवानपुरको समृद्धिको लागि आफ्नो बिचार राखेर अगाडि बढौं । यहि क्रममा मैले यहि दल भन्दा पनि नेकपा एमालेको घोषणा पत्र , दृष्टिकोण , जिल्लाको निर्वाचन क्षेत्रको प्रतिबद्धता पत्र राखेर अगाडि बढिरहेको छु । र , म बिश्वासका साथ भन्न चाहान्छु । आम निर्वाचन क्षेत्र नम्वर १ का मतदाताले निर्वाचित गराउनुहुनेछ भन्नेमा म पुर्ण रुपमा विश्वस्थ छु ।
जिविस सभापति हुँदा तपाईंले मकवानपुरका दुर्गम क्षेत्रमा सडक विस्तार र दीर्घकालीन गुरुयोजना तयार गरेको चर्चा हुन्छ । त्यसलाई अलि विस्तृतमा भनिदिनुस न । यदि यसपटक निर्वाचित हुनुभयो भने मकवानपुर–१ का लागि गर्न सकिने विकासका कस्ता परियोजना प्राथमिकतामा राख्नुहुन्छ ?
प्रतिनिधिसभाको सदस्यको हैसियतले कानूनको निर्माणको भुमिका हो एउटा ल मेकरको हैसियतले तरपनि एउटा जनताको अपेक्षा हुन्छ आफ्नो प्रतिनिधिबाट सबै सरोकारको विषयहरुमा नेतृत्व गरियोस् भन्ने जनताको अपेक्षा हुन्छ । खासगरी १ नम्वर निर्वाचन क्षेत्रको मुख्य शहरी क्षेत्रमा भविष्यको एउटा समृद्ध शहरको रुपमा हामीले बृहत्तर विकासको निम्ति हेटौंडाको सम्भावनाको विषयमा सरोकार निकायहरुसँग छलफल गरेर काम गर्ने छौं । यहाँको आर्थिक , सामाजिक , पर्यटकीय र नवयुवाहरुको लक्षित हिसाबले एउटा सम्भावनाको शहरमा युवाहरुको क्षमता ज्ञानको आधारमा प्रस्फुट गरेर उहाँहरुलाई समृद्ध नेपाल बनाउने अभियानमा जोड्ने हिसाबले हामि लाग्नेछौं । त्यसैगरी ग्रामीण भेगमा आजैपनि मदन भण्डारी राजमार्ग चुरेको उत्तरी क्षेत्रबाट गएको छ त्यसले पनि धेरै सहज बनाएको छ । बागमतीका भित्रि गाउँका कुटिभकारी जस्ता गाउँहरुमा सडक बिस्तार भएको छैन । त्यहाँ आवगमनमा धेरै समस्या छ । त्यस ठाउँमा स्वास्थ्य उपचारको समुचित प्रबन्धको लागि , बाटाघाटाको ब्यबस्थित र स्तरिकरण गर्नका लागि चुरे क्षेत्रबाट खहरे लगायतका समस्याका कारणले गर्दाखेरी त्यहाँको उर्बर जमिनहरु क्रमश विनाश हुँदै गएको जुन जटिलताहरु छन् । यी सबै कुराहरुलाई ध्यानमा राखेर स्वास्थ्य , शिक्षा , अन्य आर्थिक अवसरहरु सिर्जना गर्ने लगायतका कामहरुको एकिकृत विकासहरुमा मेरो जोड रहने छ ।
हेटौंडा बजार भत्किँदा तपाईंहरू किन चुपचाप बस्नु भएको अर्थात, यसको पक्ष र विपक्षमा मत जाहेर नगरेको हो भनेर मतदाताले हामीलाई सोध्न भनिरहेका छन । मतदाताले तपाईंहरूको विकासमा स्पष्ट धारणा खोजिरहेका छन । तपाईंहरू चुपचाप बसेकै हो कि, तटस्थ बस्दा नै उपयुक्त हुन्छ जस्तो लागेर हो ?
हेटौंडाको सन्दर्भमा हामीले हिजोदेखि नै कुरा राखेका छौं । यहाँको सरोकारवाला पक्ष र आम हेटौंडाबासीहरु पिडितहरुको साथमा उहाँहरुको कुराहरु हामीले सुन्यौ । यो सन्दर्भका उहाँहरुले नियम अनुसार पाउनुपर्ने हक स्थापित हुनुपर्छ भन्ने हाम्रो पार्टीको मान्यता हो । जनताले पाउनुपर्ने हक ब्यवस्था गरेर यसलाई चौंडा गरेर अन्य कामलाई अगाडि बढाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । आज जुन परिस्थितिमा यसलाई पुनः निर्माण गर्ने र जनताको हकलाई स्थापित नगर्ने काम जुन भयो । यो बास्तवमा हेटौंडालाई खण्डहरको रुपमा परिणत गर्ने काम भयो । यो बेठिक भएको छ । हाम्रो अडान हिजो जुन थियो यथावत हो । यहाँको पिडितहरुको अधिकार स्थापित हुनुपर्दछ । उहाँहरुको कानुन अनुसार दिनुपर्ने अधिकार दिएर तत्काल पुनः निर्माणको कार्यलाई अगाडि बढाउनुपर्छ । हेटौंडालाई यहाँको जनताको सहभागितामा हसमुख ढंगले हाम्रो हेटौंडा निर्माण गर्ने भन्ने सहभागिता गराउन सक्यो भने मात्रै समृद्ध मकवानपुर बनाउन सक्छौं । जनतालाई बिल्ली बाँठ बनाउनु ठिक होईन र सरकारले तर्फबाट गर्नुपर्ने आवश्यकता व्यवस्था र यहाँको नगरवासीहरुको हकमा उहाँहरुको हक स्थापित गर्ने ठाउँमा उहाँहरुले पाउनुपर्छ ।
तपाई शालिन र स्वच्छ छविका नेताका रूपमा चिनिनुहुन्छ । तर , नेकपा एमालेप्रति मकवानपुरका मात्रै भनई देशभरका जनताहरु आक्रोशित छन् । एमाले पार्टीको नाम पनि सुन्न नचाईरहेको अवस्थामा तपाईले मकवानपुरका मतदाताहरुलाई कसरी आफूतिर केन्द्रित गर्न सक्नुहुन्छ ?
२००६ सालमा नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना भईसकेपछि निरन्तर रुपमा नागरिक अधिकारमा निम्ती हामी लडिरहेका छौं । अघिल्लो पुस्ताले यसको नेतृत्व गर्नुभयो । आज हामी नाति पुस्ता नातिना पुस्ता निरन्तर क्रियाशिल छौं । जनताले हामीलाई प्रश्न राख्नुभयो भने म त्यसको उत्तर दिनेछु । तर , यहाँको प्रश्नमा मैले के निवेदन गर्न चाहे भने नेपाली जनता नेकपा एमालेले मुलुक बनाउने, समाज रुपान्तरण गर्ने, सामाजिक न्यायसहितको आर्थिक समाजिक रुपान्तरणमा समाजलाई अगाडि बढाउने, असल मूल्य र मान्यता स्थापित गर्ने र नयाँ मूल्य र मान्यताको अभियानमा नेकपा एमाले लागिरहेको छ । नेकपा एमालेप्रति आम जनताको आस्था छ । आशाका साथ हामीलाई हेरिरहेको छन् । आम जनताको आक्रोश होईन नेकपा एमालेप्रति आम जनताको विश्वास बढिरहेको छ । म आम जनताको विश्वासमा कहिलेपनि तुषारापात हुन दिने छैन । म प्रतिबद्धताका साथ जनताको हितमा लागिरहने छ । नेकपा एमाले लागिरहने छ ।
प्रदेश युवा परिषद बागमतीले बैशाख २८ गतेदेखि ३० गतेसम्म बागमती प्रदेश युवासम्मेलन २०८२ आयोजना गर्दैछ । २०८० देखि लगातार प्रदेश युवा सम्मेलन आयोजना गर्दै आएको परिषदले यो तेस्रो श्रृङ्खलाका रुपमा युवा सम्मेलनको तयारी गरिरहेको हो । प्रदेशभरबाट गुुगल फर्म भरेर छानिएका ३५० जना युवा सम्मेलनमा प्रत्यक्ष सहभागी हुनेछन् । परिषदले आफ्नो वेभसाईट, राष्ट्रिय टेलिभिजन र सामाजिक सञ्जालका विभिन्न प्लेटफर्महरुबाट लाखौं युवाहरुलाई कार्यक्रममा सहभागी गराउने तयारी गरिरहेको छ । यसै सन्दर्भमा प्रदेश युवा परिषद बागमतीका उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाईसँग गरिएको संक्षिप्त कुराकानी ।
बाग्मती प्रदेश युवा परिषदले युवा सम्मेलन गर्नुको औचित्य के हो ?
युवाहरु अध्ययन, रोजगारी र सीपका लागि संसारभर अवसरको खोजीमा लाग्न थालेका छन् । यसरी देशविदेशमा अवसरको खोजी गर्दै हिडीरहेका युवाहरुलाई सरकारसंग अन्तरसंवादमा जोड्नुपर्छ भन्ने मुख्य ध्येयका साथ बाग्मती प्रदेश युवा परिषदले युुवा सम्मेलनको आयोजना गर्ने अवधारणा अघि सारेको हो । युवाहरुलाई सीप सिकाई दक्ष जनशक्तीका रुपमा स्थापित गर्दा उनीहरुलाई स्वदेश वा विदेशमा अवसरको खोजीमा सहज हुने कुरा पहिला बागमती प्रदेश सरकारलाई बुुझाउन सकिन्छ की भन्ने लागेर हामीले सरकार र युवालाई एउटै थलोमा अन्तर संवाद गराउने अबधारणा अघि बढाएका हौँ ।
प्रदेश युवा सम्मेलन तेस्रो श्रृङ्खलासम्म आइपुग्दा युवा र प्रदेश सरकारमा यसको प्रभाव कस्तो परेको छ ?
राजनितीप्रति वितृष्णा राख्ने युवाहरु पनि सरकारले बनाउने निती नियमले आफ्ना अवसरहरु सृजना हुन सक्दछ भन्ने कुरामा कन्भीन्स भएका छन् । सरकार युवाका क्षेत्रमा के कस्ता योजना बनाउने अलमलमा देखिन्थ्यो । युवाहरु पनि सरकारलाई आफ्ना कुरा कसरी राख्ने भन्ने अलमलमै थिए । हामीले यी दुुबै स्टेकहोल्डरलाई जोड्ने सेतुको काम गरेका हौँ । युवा सम्मेलनले बागमती प्रदेश सरकारलाई युवा निती र बजेटमै युवा सीप बर्ष घोषणा गराउने वातावरण सृजना गरेको छ । सरकारप्रति युवाको सरकारात्मक धारणा बन्दै गएको छ ।
तेस्रो श्रृङ्खलासम्म आइपुग्दा प्रदेश युवा सम्मेलनले बागमती प्रदेशका १०,५०० भन्दा बढी युवाहरूलाई दक्ष जनशक्तीका रुपमा स्थापित गरेको तथ्यांक हामीसंग छ । विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रका युवाले पहिलोपटक सरकारी निकायसँग प्रत्यक्ष अन्तरक्रिया गर्ने अवसर पाएका छन्, जसले उनीहरूमा सशक्तिकरणको अनुभूति गराएको छ ।
बागमती प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारसँग युवालाई यो कार्यक्रमले कसरी जोड्छ ?
प्रदेश युवा सम्मेलन नीति संवाद प्लेटफर्मको रूपमा स्थापित भएको छ । यो सम्मेलनले युवा र सरकारबीचको दूरी घटाई एकअर्कालाई सामिप्यमा ल्याउने काम गरेको छ । सम्मेलनका प्रत्येक सत्रमा मुख्यमन्त्री, सामाजिक विकास मन्त्री, युवा तथा खेलकूद मन्त्री, स्थानीय सरकार प्रमुखहरू र अन्य उच्च पदस्थ व्यक्तिहरूको सहभागिता रहनेछ । युवाले नीतिगत विषयमा सुुझाब दिने अवसर पाएका छन् । प्रदेश र स्थानीय तहले बनाउने नितीमा युवाहरुको सुुझाबका आधारमा युवा परिषद्का सिफारिसमा जिल्ला युवा नीति तथा कार्यक्रमहरू परिमार्जन भएका छन् ।
बागमती प्रदेश सरकारले युवा सम्मेलनलाई कत्तिको प्राथमिकतामा राखेको छ ?
बागमती प्रदेश सरकारले युवा सम्मेलनलाई वार्षिक नीति तथा कार्यक्रमभित्र समावेश गरेर, बजेट विनियोजनमार्फत यसको निरन्तरतामा प्राथमिकता दिएको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा सम्मेलनको आयोजनाका लागि बजेट छुट्याइएको छ । साथै, युवा खेलकूद मन्त्रालय अन्तर्गतको युवा कार्यक्रमको मूल हिस्साको रूपमा यो सम्मेलनलाई औपचारिक रूपमा स्थान दिइएको छ । हाम्रो पहलकदमीमा प्रदेश सरकारले “युवा सीप बर्ष २०८१” घोषण गरेर युवालाई सिप बिकास कार्यक्रम संचालन गरिरहेको छ । यही सम्मेलनको घोषणापत्रलाई आधार मानेर युवा लक्षित कार्यक्रम अघि बढाएको छ ।
बाग्मती प्रदेश युवा सम्मेलन आयोजना गर्न सरकारलाई कसरी सहमत गराउनुुभयो ?
प्रदेश युवा परिषदले युवा सम्मेलनको आवश्यकता पुष्टि गर्न २०७८ सालमा युवा आवश्यकता मूल्याङ्कन सर्वेक्षण सञ्चालन ग-यो, जसमा ७२% युवाले नीति संवादका प्लेटफर्मको अभाव भएको उल्लेख गरेका थिए । यो डेटा र नागरिक समाजसँगको छलफलका आधारमा सम्मेलन प्रस्ताव तयार पारियो र सामाजिक विकास मन्त्रालय मार्फत मन्त्रिपरिषदमा प्रस्तुति गरियो । युवाको सशक्तिकरणमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने नीति कार्यक्रम भएकाले सरकार सहमत भयो ।
सीप सिक्न र उद्यमशील बन्न चाहने युवालाई यो सम्मेलनले के के कुरा दिन सक्छ ?
सम्मेलनमा व्यावसायिक सीप, अनलाइन उद्यमशीलता, सहकारी व्यवस्थापन, कृषि उद्यम लगायतका विषयमा प्रशिक्षण र कार्यशाला सत्र राखिएको हुन्छ । सहभागी युवा यसबाट आफ्ना व्यवसायिक सोचलाई परिष्कृत गर्न सक्ने र सरकारी उद्यम सहयोग कार्यक्रम (जस्तै युवा स्वरोजगार कार्यक्रम) मा पहुँच बनाउने उपायहरूबारे जानकारी पाउँछन् ।
तेस्रो श्रृङ्खलामा मात्र ४०% सहभागीले कार्यक्रममा भाग लिएपछि उद्यम सुरु गर्ने प्रेरणा पाएको तथ्य परिषद्को मूल्याङ्कन प्रतिवेदनले देखाएको छ । युवालाई सरकारसँग जोड्ने, उनीहरूको आवाज नीति निर्माणमा पुर्याउने र अवसर सिर्जना गर्ने सन्दर्भमा प्रदेश युवा सम्मेलन अब बागमती प्रदेशकै दिगो युवा कार्यक्रम बन्न थालेको छ ।
बाग्मती प्रदेश युवापरिषद मार्फत सीप सिकेका युवाहरु उद्यमशीलतामा जोडिएका छन् ?
बागमती प्रदेश युवा परिषदले युवाहरुलाई पहिलो चरणमा आधारभुत तालम प्रदान गर्ने, दोस्रो चरणमा विशिष्टकृत तालिम दिने, र सीप सिकेका युवाहरुको सीप परिक्षण गरी उनीहरुलाई सिटीभिटीको प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको छ । उनीहरुलाई उद्यमशील बनाउन आवश्यक सामाग्री दिएर उत्प्रेरणा दिने काम भईरहेको छ । सीप सिकेका धेरै युवाहरु आफैंले व्ययसाय सञ्चालन गरिरहेका छन् । धेरै युवा साथीहरु प्रशिक्षकका रुपमा स्थापित बनेका छन् । युवाहरुमा सीप सिक्नुपर्दछ भन्ने भावना जागृत भएको छ ।
बाग्मती प्रदेश युवा परिषदका आगामी योजना कस्ता छन ?
प्रदेशका प्रत्येक युवा सीपयुक्त हुनुपर्दछ । युवाको सशक्तीकरण सीप र क्षमता विकासबाट मात्रै हुनेछ । युवाहरुले चाहेमा मात्रै देश विकास सम्भव हुने भएकाले उनीहरु उद्यमशीलतामा जोड्नुु पर्दछ । सीप सिकेका युवा विदेशमै गएपनि उनीहरुले सहज र सुरक्षित रोजगारी प्राप्त गर्दछन् । उनीहरुको आम्दानी पनि बढी हुन्छ । अहीले प्राप्त भईरहेको रेमिटेन्समा पनि बृद्धी हुन्छ । सीप सिकेका युवा उद्यमी बन्दा अन्य युवाहरुले रोजगारीको अवसर प्राप्त गर्दछन् । बाग्मती प्रदेशलाई समृद्ध प्रदेश बनाउन युवाको सहभागीता बढाउनुु पर्छ । बागमती प्रदेश युुवा परिषद कृषि, पर्यटन, सेवामुखी ब्यवसाय र प्राविधिक विषयहरुमा युवाहरुलाई जोड्दै प्रदेशको विकासमा युवालाई सहयात्री बनाउने योजनाका साथ अघि बढीरहेको छ ।
नेपाली साहित्यमा परिचित नाम हो आर.आर. चौलागाईं । साहित्य विधाकाे लघुकथामा समेत राम्राे दख्खल राख्ने चौलागाईं हालै सम्पन्न लघुकथा दिवसमा पुर्ण प्रसाद ब्राह्मण लघुकथा सम्मानबाट सम्मानित हुनु भएकाे छ । प्रस्तुत छ लघुकथा कै सेरोफेरोमा रहेर हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक एवं व्यवस्थापक राजु क्षत्री अपुरोले चौलागाईंसँग गरेको कुराकानीकाे सम्पादित अंशः
प्रश्नः आफ्नो व्यक्तिगत र साहित्यिक परिचय ।
– मेरो वास्तविक नाम रेवतीरमण चौलागाईं हो भने साहित्यिक नामचाहिँ आर.आर. चौलागाईं हो । मैले सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सुन्दरीपुर गाउँमा २०१८ साल चैत्र ११ गते शनिवार पहिलोचोटि आँखा खोलेको हुँ । मेरो परिवार २०२२ सालमा हेटौंडाको ४ नम्बर वडामा बसाइँ सरेको हो र मेरो स्थायी बसोवास अहिलेसम्म यहीँ छ । कविताचाहिँ मैले १४ वर्षको उमेरदेखि लेख्न थालेको हुँ । त्यसपछि २०३४ सालका भएको अन्तरमाध्यमिक जिल्लास्तरीय कविता प्रतियोगितामा म प्रथम भएँ । मेरो कविताको शीर्षक ‘इच्छा’ थियो । मेरा ८ आठ वटा कवितासङ्ग्रह, एउटा लघुकथासङ्ग्रह, एउटा गीतसङ्ग्रह र एउटा हाइकु, छोक र मुक्तकसङ्ग्रह गरी जम्मा ११ वटा पुस्तकहरू प्रकाशित भैसकेका छन् । अझै विभिन्न विधाका ११ वटा पुस्तकहरू प्रकाशित हुन बाँकी छन् । म कविता प्रतियोगितामा जिल्ला प्रथम र राष्ट्रियस्तरमै सान्त्वना, द्वितीय र प्रथम भैसकेको छु । प्रथम राष्ट्रव्यापी खुला मुक्तक प्रतियोगितामा प्रथम र राष्ट्रव्यापी खुल्ला लघुकथा प्रतियोगितामा उत्कृष्ट भएको छु । मेरा लेखनका प्रमुख विधाहरू कविता र लघुकथा हुन् । यसबाहेक गीत, गजल, कथा, निबन्ध, सूत्रकथा, एलाक र बाछिटा पनि लेख्छु । पुस्तकको समीक्षा पनि गर्छु । मैले जिल्लादेखि राष्ट्रियस्तरसम्मका अनगिन्ती सम्मान र पुरस्कारहरू पाएको छु । मैले आधा दर्जनभन्दा बढी पुस्तक र पत्रिकाहरूको सम्पादन पनि गरेको छु । म खास गरी समाज परिवर्तन र जनचेतनाका लागि लेख्छु । परिवर्तनका लागि लेख्दा र लड्दा धेरै पटक जेल परेको छु र जागीर पनि गुमाएको छु । म थुप्रै साहित्यिक संस्थाहरूको संस्थापक पनि भएर काम गरिरहेको छु।
प्रश्नः हालैमात्र पूर्णप्रसाद ब्राह्मण लघुकथा सम्मानबाट सम्मानित हुनु भयाे । यसमा तपाईकाे प्रतिक्रिया ?
– नेपाली साहित्यको पहिलो लघुकथासङ्ग्रह ‘झिल्का’ का स्रष्टा पूर्णप्रसाद ब्राह्मणजस्तो उच्च साहित्यकारका नामबाट मैले सम्मान पाउनु भनेको मेरा लागि अत्यन्त खुसीको कुरा हो । पूर्णप्रसाद ब्राह्मण नेपाली लघुकथाका कोसेढुङ्गा हुन् । मैले पाएको खुसीको त सीमा नै छैन । यो सम्मानले गर्दा मलाई अझै राम्राराम्रा लघुकथाहरू लेख्न हौसला र प्रेरणा मिलेको छ । मैले यही अनुभव गरेको छु ।
प्रश्नः अचेल कति स्थापित लघुकथाकारहरूले लेख्न छाडेका र लेखिएका लघुकथाहरू पनि कालजयी हुन नसकेका गुनासा पनि सुनिन थालेको छ । यहाँलाई कस्तो लाग्छ ?
– सबै होइनन् तर केही हदसम्म यी गुनासाहरू जायज पनि छन् । मचाहिँ थोरै लेखौँ तर राम्रो लेखौँ भन्छु । लघुकथा अहिले धनी हुने क्रममा छ । यसको भविष्य उज्ज्वल छ । केही अग्रज साहित्यकारहरूले यसलाई सम्पन्न बनाएर जानु भएको छ । वर्तमानमा असङ्ख्य लघुकथाकारहरूले यसमा हात हाल्नु भएको छ । थुप्रै सङ्ग्रहहरू निस्किरहेका छन् । अब हामीले यो बगैँचालाई गोडमेल गरेर हराभरा बनाउनुपर्छ ।
प्रश्नः केही व्यक्ति या संस्थाहरूले लघुकथा उँचाइमा लैजाने नाममा ह्रासको बाटो त अपनाइरहेका त छैनन् ? त्यस्तो महसूस गर्नुभएको छ ?
– हो, मैले पनि केही विवादहरू सुनेको छु । एकले अर्काको अस्तित्व नस्वीकार्ने यस्ता हल्लाखल्लाले हामीलाई नै हानि पु¥याउँछ । साहित्य, गुट र उपगुटले चल्ने चिज हैन । अध्ययन, लेखन, प्रस्तुति र समर्पणले चल्ने चिज हो । हामी आफैँले पनि नकारात्मक हल्ला नगरौँ, हल्लाको पछाडि नलागौँ, खूब लेखौँ, कालजयी लेखौँ यत्ति भए पुग्छ ।
प्रश्नः हाम्रो लघुकथा केन्द्रका गतिविधिलाई कसरी नियालिरहनु भएको छ ? हामीले सुधार्नैपर्ने हाम्रा कमजोरी भए आवश्यक सुझाव केही छन् कि ?
– मैले भ्याएसम्म हाम्रो लघुकथा केन्द्रका गतिविधिलाइ नियालिरहेको छु । यहाँहरूले लघुकथाको लागि एउटा चौतारी बनाउनुभएको छ । यो स्तुत्य कार्य हो । अझै परिष्कृत गरेर अगाडि बढ्नुहोला । यहाँहरूलाई मेरो सतत् शुभकामना छ ।
प्रश्नः हालैमात्र दुई दर्जन कृति एकै साथ विमोचन गरियो । यसका सकारात्मक र नकारात्मक पाटा केलाइदिनोस् न !
– यत्तिका धेरै कृतिहरू एकै साथ बाहिर आउनु भनेको सकारात्मक पाटो हो । यो नकारात्मक पाटो हुँदै होइन । यसलाई हामीले लघुकथाको मूल फुटेको र अब यो बाढीको रूपमा अगाडि बढ्छ भनेर बुझ्नुपर्छ । यो बाढीले हाम्रो आँगनमा झार र पत्कर होइन, फूलैफूल ल्याएर छोडोस् । मेरो यही अपेक्षा छ ।
प्रश्नः अन्तमा मैले भन्न छुटाएका तर यहाँले भन्न चाहेका लघुकथासंग सम्बन्धित केही कुरा भए बताइदिनोस् न !
– नेपाली साहित्यमा अहिले लघुकथा एउटा अलग्गै विधाको रूपमा स्थापित भइसकेको छ । पहिला पहिला कतिपय पत्रिकाहरूले लघुकथा भनेपछि नाक खुम्च्याउँथे । लघुकथाकारहरू थोरै थिए । लघुकथा पनि थोरै लेखिन्थे । कुनै कुनै पत्रिकाले मात्र ठाउँ दिन्थे । यसको मानक पनि बनेको थिएन । लघुकथा भनेर छोटा कथा लेखिन्थे र त्यसलाई नै लघुकथा भनिन्थ्यो । तर अहिले त्यस्तो अवस्था छैन । लघुकथा बलियो भइसकेको छ । तन्नेरी भइसकेको छ । लघुकथाको मानक पनि बनिसकेको छ । लघुकथा लेख्ने ठूलै जमात तयार भइसकेको छ । तर हामीले यत्तिमै चित्त बुझाउनु चाहिँ हुँदैन । हामीले सङख्यामा होइन गुणमा ध्यान दिनुपर्छ । कार्यशाला गोष्ठीहरू चलाउनुपर्छ, प्रतियोगिताहरूको आयोजना गर्नुपर्छ, अन्तरक्रियाहरू गर्नुपर्छ, कम्तिमा पनि लघुकथासम्बन्धी एउटा नियमित पत्रिका निकाल्नुपर्छ अनिमात्र लघुकथाको गरिमा अझ बढ्दै जान्छ ।
जुनु घिमिरे साहित्य साधनामा करिव एक दशकदेखि अनवरत लागि पर्नु भएको छ। धनकुटा जन्मभूमि भइ हाल भक्तपुर बसोबास गर्दै आउनु भएका घिमिरे साहित्यका अलावा पुस्तक ब्यबसाय पेशामा संलग्न हुनुहुन्छ । भक्तपुर बुढ्यौली साहित्य समाजको कार्यसमिति सदस्य ,चाँगुनारायण साहित्यिक समाजको सचिव पदमा आवद्ध भएर साहित्यिक गतिविधिमा अग्रसर उहाँका ‘पसिनाको घर’ र ‘प्रदीप्त मन’ कविता सङ्ग्रह प्रकाशित छन् । विभिन्न राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू, साहित्यिक पत्र–पत्रिकाहरू, म्यागेजिन तथा अनलाइन फुटकर कविता, मुक्तक तथा समसामयिक विषयका लेखहरू प्रकाशित घिमिरे साहित्यमा आख्यान, कविता, कथा, मुक्तक गजल लगायत साहित्य अन्य विविध विधामा उत्तिकै सशक्त कलम चलाउनु हुन्छ । विभिन्न सम्मान पुरस्कारबाट सम्मानित हुनु भएकाे साहित्यकार घिमिरेसँग सहीखबरका लागि आरपी गुरागाईंले गरेको साहित्यिक कुराकानीको सम्पादित अंशः

- सहीखबरमा तपाईंलाई हार्दिक स्वागत छ ।
– धन्यवाद सहीखबर टिमलाई ।
- अचेल केमा व्यस्त हुनुहुन्छ ?
– घरव्यवहार लेख्ने पढ्ने यस्तैमा बित्दैछ दिन।
- साहित्य लेखनमा लाग्नु भएको कति भयो ?
– खुलेरै लागेको चाहिँ दस बर्ष जति भयो ।
- साहित्य लेखनमा कस्को प्रेरणाले लाग्नु भएको हो ?
–पुस्तक पसलमा बस्दा नेपाली साहित्यका धेरै पुस्तक पढ्ने अवसर जुर्यो त्यही अवसर प्रेरणा बन्न थाल्यो ।
- साहित्यलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
–समाज,परिवार, परिवेशसँग सात्क्षातकार हुँदैगर्दा मान्छेको चेतन मनमा उब्जने भावाना काव्यिक रूपमा बाहिरिनु नै साहित्य हो ।
- साहित्यको कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
–कविता, मुक्तक अनि कथा ।
- साहित्यलाई अनुत्पादक क्षेत्र भन्छन् नि ? तपाईको विचारमा के लाग्छ ?
–आज हामीले बाँचेको जीवन, समाज र समय भावी पुस्तालाई चिनाउने माध्यम हो साहित्य । आज फ्याटै रिजल्ट नदेखिन सक्छ तर भोलिका पुस्तालाई सहयोगी माध्यम हुनसक्छ । यदी वाल्मिकिले रामायण,गीता नखेको भए त्यो समय हामीले कसरी बुझ्थ्यौं । भानुभक्तको युगदेखि लक्ष्मी प्रसाद बाँचेको समय साहित्यमै लेखेर छोडेका हुन् त्यसैले म अनुत्पादक भन्दिन ।
- तपाईंले पुस्तकहरू प्रकाशन गर्नु भएकाे छ । साहित्यिक पुस्तक प्रकाशनमा कतिको अफ्ट्यारो र चुनौती छ ?
– म आफैँ पुस्तक ब्यवसायी भएकोले मलाई चाहिँ खासै अप्ठ्यारो अनुभूति भएको छैन तर समग्रमा हेर्ने हो भने हामीजस्तो निम्न आयस्रोत भएको मान्छेहरूलाई घरव्यवहार चलाएर आफ्नो खर्चमा पुस्तक निकाल्नु निक्कै गार्हो विषय हो । प्रकाशनगृहले पुस्तक छाप्न पनि चलेका लेखलाई मात्र रोज्ने भएकोले अप्ठ्यारो नै छ ।
- तपाईं विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक संस्थामा पनि आबद्ध हुनुहुन्छ । यसलाई कसरी ब्यबस्थापन गर्नुहुन्छ ? आत्मसन्तुष्टि मिल्छ की मिल्दैन ?
– टिममा बसेर काम गर्ने हो सबैले आफ्नो आफ्नो जिम्मेवारी निभाए संस्था चलाउन कुनै अप्ठ्यारो छैन ।यो सबै आत्मासन्तुष्टिकै लागि हो ।
- साहित्यको आडमा राजनीति गर्नेहरूलाई के भन्नुहुन्छ ?
– सबै लेखक कुनैन कुनै पाटीमा आस्था राख्छन् नै तर त्यो आस्था लेखनमा अथवा साहित्यिक संस्थामा घुस्यो भने चाहिँ राम्रो लेखन भन्दा राजनीति बाहिरिएला ।
- मानव जीवनमा साहित्यको भूमिका कस्तो रहन्छ ?
– साहित्य भित्र रमाउने मान्छेहरू जीवनको कुनै मोडमा पनि एक्लो अनुभूति गर्दैनन् ।
- अहिलेको नेपाली साहित्यलाई कसरी नियालिरहनुभएको छ ?
– पछिल्लो समय नेपाली साहित्यमा धेरै सर्जकहरू जन्मिरहनु भएको छ साहित्यिक कार्यक्रम गोष्ठीहरू भैरहेकाछन् यसले नेपाली साहित्य, नेपाली भाषा र नेपाली समाजलाई पक्कै घाटा गर्दैन ।
- अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषा–साहित्यको स्थान कहाँनेर देख्नुहुन्छ ?
– अन्तरास्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषाले ठुलो फड्को मारेको चाहिँ देखिन्न ।
- स्रष्टा, सिर्जना र सर्जकलाई प्रदान गरिने सम्मान/पुरस्कारप्रति तपाईंको धारणा के छ ?
– स्रष्टा सम्मानले लेखकलाई पक्कै पनि हौसला त दिन्छ नै तर सम्मान दिने संस्था र सम्मान लिने व्यक्तिले सोच्नु चाहिँ पर्छ के उसलाई दिन योग्य हो या म सम्मान लिन योग्य छु भनेर । इमान्दारीता नगुमाइ लिने र दिने हो भने मात्रै पुरस्कारको पनि सम्मान हुन्छ भन्नेलाग्छ मलाई ।
- साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
– सकारात्मक धारण पस्किएर समाजलाई नकारात्मक धारणामा फस्न नदिनु हरेक स्रष्टाको दायित्व भित्र पर्छ ।
- समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ जस्तो लाग्छ ?
– साहित्य भनेकै समाजबाटै आवर्तित भाव न हो । सबैले लेख्ने भनेको आफूले स्थान पाएको भूगोल आफू बाँचेको समाजको चित्रण न हो ।

- साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
– आत्मसन्तुष्टि
- पछिल्लो समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्तो लाग्छ ?
– पाठकहरू त धेरै नै हुनुहुन्छ तर पुस्तक पत्रपत्रिका भन्दा धेरै सामाजिक संजालमा साहित्यिक रचना पढ्ने धेरै बढ्नु भएको छ ।
- बुढयौली साहित्यबाट साहित्यिक गतिविधी हुने गरेका छन् । यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?
– म बुढ्यौली भन्नुभन्दा पनि पाका मानिसहरू भन्न रुचाउँछु । पाका मानिसहरूको साहित्यमा मात्रै होइन अहिलेको नेपाली समाज हेर्ने हो भने भोटर संख्या पनि जेष्ठ नागरिककै धेरै देखिन्छ त्यसैले म त भन्छु पाका मानिसहरू अब निर्णायक बिन्दुमा हुनुहुन्छ । उहाँहरू जुन किसिमले साहित्यमा सक्रिय हुनुहुन्छ यस्ता गतिविधिले युवाहरूलाई चुपलागेर बस्न पक्कै पनि दिदैन ।
- अरु कुनै विधामा पुस्तक प्रकाशनको तयारी गरिरहनु भएको छ कि ?
– अहिलेसम्म दुईवटा गद्य कविताको पुस्तक आएका छन् र अब चाँडै गीति लयमा पुस्तक प्रकाशित गर्ने तयारीमा छु ।
- ….अन्त्यमा केही ?