मकवानपुर । हिन्दु नेपालीहरुले मुख्य पर्वको रुपमा मनाउँदै आएको यमपञ्चक सुरु भइसकेको छ । यमपञ्चक सुरु हुनुभन्दा साता अगाडि नै विद्युतीय झिलिमिली बत्तिले शहरी बस्ति झलमल्ल छन् । शहर उन्मुख बजारमा पनि झिलिमिली बत्तिको उत्तिकै प्रभाव छ ।
घर घरमा लक्ष्मी पूजाको तयारी चल्दैछ । तर तिहारमा जुन रौनकता विगतमा देखिन्थ्यो त्यो विस्तारै हराउँदै गएको छ । यो वर्ष प्राकृतिक प्रकोपको कारण देशमा पीडा थपिएकोले यथार्थ एकातिर छ । तर गाँउघरको पर्वको मौलिकता पनि हराउँदो छ । “दशैं तिहार आउन लाग्यो भन्ने बितिकै बाबियो, बाँसको लिङ्गो, कमेरो माटोको खोजि सुरु हुन्थ्यो अहिले तिनीहरुको वास्तै हुदैन” मकवानपुरगढी ५ का लक्ष्मण घिमिरेले भन्नुभयो “अब ढुङ्गामाटोको घरहरु नै भेट्न गाह्रो छ।”
अहिलेको पुस्तालाई कमेरो माटो खोज्ने, खन्ने र आसार्ने बारे जानकारी नै छैन । कमेरो माटो संकलन गर्न जमिन मूनि धेरै तलसम्म खाल्डो खन्नुपर्दा यो जोखिमपूर्ण पनि हुने गरेको उहाँको अनुभव छ । माटो खन्न खाल्डोभित्र पसेको बेलामा माटो भासिएर कतिको ज्यान जाने गरेले यो उच्च जोखिमको काम हो । त्यो भन्दा अहिले बजारमा पाइने रङहरु नै उपयोगि मान्नुहुन्छ उहाँ।
उबेलाको रमाइलो यस्तो थियो घिमिरे स्मरण गनुहुन्छ, “कमेरो र रातो माटोले घरको भित्तामा पोतिन्थो, विभिन्न चित्रहरु बनाएर काला भरिन्थ्यो, झ्याल ढोकाहरुमा ब्याट्रीको कालो धुललाई पानी र तेल मिसाएर फिटेर लगाउँथ्यौ अनि त घर त चिटिक्कै हुन्थ्यो ।”
कतैकतै कालो माटोले पनि घरको पिढीका भित्ताहरुमा थप आकर्षण र कला थपिने गरिएको उहाँ स्मरण गर्नुहुन्छ। अहिले उबेला जस्तो विभिन्न रङको माटोले घर पोत्ने रङ्ग्याउने चलन हराउँदै गए ।
हाल शहरका मात्रै हैन ग्रामिण घरहरु पनि सिमेन्टलगाएर बनाउने र चुन तथा आधुनिक रङको प्रयोग प्रचलन बढेको छ । यसैले गाउँघरमा दशैँ तिहारसँग जोडिएको माटोले घर रङ््ग्याउने चलन पनि हराउँदै गएको हो ।
माटोको जोडाइ र लिपपोत गरी बनाइएको घरमा विभिन्न रङका माटो प्रयोग गरी हुन्थ्यो घरको लिप पोतपछि दशै तिहार जस्ता पर्वको झल्को आउँथ्यो । घर लिपपोत गर्न घरदेखि घण्टौं लामो यात्रा गरेर वन, खोल्सी तथा डाँडापाखाबाट सेतो माटो (कमेरो) खोजेर ल्याउने र परिवारका सदस्य मिलेर लिपपोत गर्ने चलन अहिले भने क्रमशः हराउँदो छ ।
पछिल्लो समय आधुनिक सामग्रीको प्रयोगले घर सफा र आकर्षक बनाउन सहज भए पनि परम्परागत कमेरो लगाउने चलनसँग जोडिएको मौलिकता भने लोप हुँदै गएको छ । नयाँ पुस्ताले लिपपोत र कमेरो लगाउने घर निर्माणको अभ्याससँगै पुरानो शैलीको यस्ता परम्परागत चलन तथा अनुभव समेत ओझेलमा पर्दै गएको हेटौंडा उपमहानगरपालिका १८ फुर्केचौरका ज्वाला पराजुली बताउँहुन्छ ।
अहिले घरहरु सिमेन्ट जडित हुने तथा बजारमा सहजै पाइने चुन तथा अन्य रङ प्रयोग गर्न थालिएपछि माटो खोज्नुपर्ने झन्झटै हटेको उहाँ पराजुली बताउँछन् । गाउँघरमा भएका माटो जडित घरहरुमा समेत बजारिया रङ नै प्रयोग गर्ने गरेकोले समेत माटोको प्रयोग कथा जस्तै बनेको छ ।
माटोको घरघर सितल हुन्थे, वातानुकुलित हुन्थे, अहिले कङ्क्रिटको निर्माणले तापक्रम समेत बढाएको छ । मकवानपुर भिमफेदी गाउँपालिका नामटारका इन्द्र बर्तौला भन्नुहुन्छ “सजिलोको लागि बनेका आवासहरुले विस्तारै मौलिकता पनि गुमाउँदै छन् ।”
समयसँगै घर निर्माणको शैली, मानिसको जीवनशैली र बजारमा उपलब्ध सामग्रीमा आएको परिवर्तनले पनि परम्परागत लिपपोत गर्ने अभ्यास हराउँदै गएको उहाँ बताउनुहुन्छ ।
कमेरो लगाउने चलन केवल घर सजाउने माध्यममात्र नभई गाउँघरको संस्कृति, सामुदायिक एकता, सहकार्य, श्रम र पारिवारिक उत्साहसँग पनि जोडिएको परम्परा थियो । अब पहिले जस्तो एकअर्काको सुखदुखमा साथ दिनेहरु समेत कमै भेटिन्छन् हेटौंडा १८ सुकौराकी समित्रा पुडासैनी भन्नुहुन्छ “सामाजिक सञ्जालले वास्ताविका छिमेकी÷समाज, परिवारभित्रै समेत आपसी चासो कम गरेको छ।”
हराउँदै परम्परागत पिङहरू
पर्वहरुको आफ्नै मौलिक, सांस्कृतिक छ, यसको आफ्नै सामाजिक महत्व छ। दशैँ भन्नेबित्तिकै गाउँघरमा हालिने लिङ्गे पिङ र रोटे पिङको सम्झना सबैभन्दा पहिले आउँछ। तर पछिल्लो समय यो पनि हराउँदै छन् ।
प्रविधि, व्यस्त जीवन शैली र शहरीया रहनसहनले सामाजिक जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनसँगै लिङ्गे पिङहरु पनि हराउँदै छन् । गाउँघरमा सबै मिलेर बाबियो खोज्ने, लठ्ठा बाट्ने र बाँस खोज्ने पिङ हाल्ने फुर्सद अब छैन । पर्यटकीय स्थलहरुमा व्यवसायीक दृष्टिकोणमा सिमित छन् अहिले पिङहरु । गाउँघरमा पीङ देख्नै मुस्किल छ अचेल ।
बर्तौला भन्नुहुन्छ “रोटे पिङको झन् इतिहास नै खोज्न पर्ने भैसक्यो ।” डोरी र काठका ठूला खाम्बाहरू प्रयोग गरेर घुमाउने तरिकाले बनाइने रोटे पिङ निर्माण गर्न निकै सीप, धेरै मानिसहरूको श्रम तथा ठुलै खर्च आवश्यक हुन्छ । काठको अभाव, निर्माण गर्ने पुराना कालीगडहरूको कमी र आधुनिक मनोरञ्जनका साधनका कारण यो लगभग पूर्ण रूपमा लोप भइसकेको छ। लिङ्गे पिङ बाँसका चारवटा अग्ला लिङगा गाडेर बाबियो वा सनपाटको लठ्ठा (डोरी) बाटेर लिङ्गे पिङ हालिन्छ। दशैँ तिहारमा “एकपटक भए पनि भुइँ छाड्नुपर्छ, मरेपछि स्वर्ग पुगिन्छ भन्दै पिङ खेलिथ्यो” सुमित्रा भन्नुहुन्छ । अब त्यो जनविश्वास पनि रहेन । तर पछिल्लो समय बाँस र बाबियोको डोरीको सट्टा सुतली, प्लाष्टिक वा नायलोनको डोरी प्रयोग हुन थालेको छ ।
मौलिकतासँगै के हराए
दशैंमा माटोले घर लिपपोतमा गरिने कला र पिङ मात्रै हराएका छैनन् । यो सँग जोडिएका कला र परम्परा पनि हराउँदो छन् । प्रकृतिसँगको निकटता हराउँदो छ । ग्रामिण हस्तकलाहरु लोक हुँदैछन् । पिङमा प्रयोग हुने बाँस, बाबियो, डोरी र काठ सबै प्रकृतिका उपज हुन् । पिङमा मच्चिनुलाई धर्ती र आकाशबीचको सन्तुलन तथा प्रकृतिप्रतिको आभार व्यक्त गर्ने तरिका मानिने सस्कृतविद रामचन्द्र आचार्य फुर्सदी बताउनुहुन्छ।
लिङगे वा रोटे पिङ एक्लै बनाउन संभव हुदैन। बाबियो काट्ने, डोरी बाट्ने, बाँस काट्ने र ठड्याउने कार्यमा सिङ्गो चौतारी वा गाउँका मानिसहरू जुट्थे। यसले नेपाली समाजको श्रमदान र अर्मपर्म सामुहिकताको संस्कृतिलाई बलियो बनाउँथ्यो। यो परम्पारा पनि हराउँदो छ ।
दशैँ, तिहारमा घर फर्किएका परदेशी, गाउँले र आफन्तहरू पिङ खेल्ने बहानामा एकै ठाउँमा भेला हुन्थे। यसले मनमुटाव बिर्साएर सामाजिक एकता र सद्भाव अभिवृद्धि गथ्र्यो, त्यो पनि हराउँदो छ ।
काठका ठूला चक्रहरूलाई काठकै किला र चुकुलका भरमा अड्याएर घुमाउने रोटे पिङ र चारवटा बाँसको सन्तुलन मिलाएर उभ्याइने लिङ्गे पिङ नेपाली पुर्खाको मौलिक प्रविधिका उत्कृष्ट नमुना हुन्। अब गुमाउँदै छ गाउँले ।
वातावरणमैत्री सामग्री (बाँस, काठ, बाबियो) को प्रयोगले हाम्रो प्राचीन जीवनशैली प्रकृतिको प्रतिकूल नभई अनुकूल थियो भन्ने प्रमाण दिन्छ। “दशैं तथा तिहारको पिङ र लिपपोत परम्पारा लोप हुनु भनेको माटो, काठ वा बाँसको ढाँचा हराउनु मात्र होइन, यससँगै जोडिएको रैथाने सीप, सामूहिक श्रमको भावना, सामाजिक एकता र मौलिक पहिचान हराउँदै जानु हो” आचार्य भन्छन् ।
देउसी भैलोको लागि समय सिमा
चाडपर्वको समय हुनसक्ने आपाराधिक घटनाहरुलाई मध्ये जनर गर्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालय मकवानपुरले रातको समयमा ढीलोसम्म देउसी भैलो खोल्न रोक लगाएको छ ।
रातको समयमा शान्ति सुरक्षामा प्रतिकुल असर नहोस् भनेर राती ९ बजेभन्दापछि देउसी भैलो खेल्न मनाही गरिएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारीले बताउनु भयो । संस्थागत रुपमा र दिउँसोको समयत अग्रीम पत्रचार गरेर आयोजना गरिने देउसी भैलो कार्यक्रमलाई भने प्रशासनले रोक लगाएको छैन ।
मकवानपुर प्रहरी प्रशासनले चाडपर्व सुरक्षा योजना अन्तरगत सवारी जाँचलाई कडाइ गरेको छ । लागु औषध ओसारपसार तथा प्रतिबन्धित पटाकाहरुमाथि निगरानी बढाएको प्रशासनले बताएको छ ।
मकवानपुर । हिन्दु नेपालीहरुले मुख्य पर्वको रुपमा मनाउँदै आएको विजयाको प्रतिक वडा दशैंको नौरथा चलिरहेकाे छ । घर र मन्दिरहरुमा दुर्गापूजा स्थापना गरी जमरा राखिएको छ ।
तर दशैंमा जुन रौनकता विगतमा देखिन्थ्यो त्यो विस्तारै हराउँदै गएको छ । यो वर्ष प्राकृतिक प्रकोपको कारण देशमा पीडा थपिएकोले यथार्थ एकातिर छ । तर गाँउघरको पर्वको मौलिकता पनि हराउँदो छ । “दशैं आउन लाग्यो भन्ने बितिकै बाबियो, बाँसको लिङ्गो, कमेरो माटोको खोजी सुरु हुन्थ्यो अहिले तिनीहरुको वास्तै हुदैन” मकवानपुरगढी ५ का लक्ष्मण घिमिरेले भने “अब ढुङ्गामाटोको घरहरु नै भेट्न गाह्रो छ।”
प्रकृतिको पनि अचम्मकै लाग्छ, वर्षभरी कमेरो माटो खोजेर भेटिदैनथ्यो भदौको अन्ततिर वा असोज लागेपछि (नौरथा नजिकीदै गर्दा) जमिन बाहिर कमेरो देखा पर्दथ्यो, यो जमिनबाटै पलाउने र सिमित हुन्थ्यो” उनी भन्छन् “कहिले एकै ठाँउमा प्रत्येक वर्ष कमेरो माटो पलाउँथ्यो कहिले एक पटक खनेपछि सकिन्थो ।” वनजंगलमा घाँस, दाउरा, सोतर खोज्न जाँदा माटो पलाएको छ की भनेर पनि ध्यान दिने गरेको उनी बताउँछन् ।
अहिलेको पुस्तालाई कमेरो माटो खोज्ने, खन्ने र आसार्ने बारे जानकारी नै छैन । कमेरो माटो संकलन गर्न जमिन मूनि धेरै तलसम्म खाल्डो खन्नुपर्दा यो जोखिमपूर्ण पनि हुने गरेको उनको अनुभव छ । माटो खन्न खाल्डोभित्र पसेको बेलामा माटो भासिएर कतिको ज्यान जाने गरेले यो उच्च जोखिमको काम हो । त्यो भन्दा अहिले बजारमा पाइने रङहरु नै उपयोगि मान्दछन् उनी ।
उबेलाको रमाइलो यस्तो थियो घिमिरे स्मरण गर्दछन्, “कमेरो र रातो माटोले घरको भित्तामा पोतिन्थो, विभिन्न चित्रहरु बनाएर काला भरिन्थ्यो, झ्याल ढोकाहरुमा ब्याट्रीको कालो धुललाई पानी र तेल मिसाएर फिटेर लगाउँथ्यौ अनि त घर त चिटिक्कै हुन्थ्यो ।” कतैकतै कालो माटोले पनि घरको पिढीका भित्ताहरुमा थप आकर्षण र कला थपिने गरिएको उनी बताउँछन् । अहिले उबेला जस्तो विभिन्न रङको माटोले घर पोत्ने रङ्ग्याउने चलन हराउँदै गए ।
हाल शहरका मात्रै हैन ग्रामिण घरहरु पनि सिमेन्टलगाएर बनाउने र चुन तथा आधुनिक रङको प्रयोग प्रचलन बढेको छ । यसैले गाउँघरमा दशैँसँग जोडिएको माटोले घर रङ््ग्याउने चलन पनि हराउँदै गएको हो । माटोको जोडाइ र लिपपोत गरी बनाइएको घरमा विभिन्न रङका माटो प्रयोग गरी हुन्थ्यो घरको लिप पोतपछि दशैको झल्को आउँथ्यो । घर लिपपोत गर्न घरदेखि घण्टौं लामो यात्रा गरेर वन, खोल्सी तथा डाँडापाखाबाट सेतो माटो (कमेरो) खोजेर ल्याउने र परिवारका सदस्य मिलेर लिपपोत गर्ने चलन अहिले भने क्रमशः हराउँदो छ ।
पछिल्लो समय आधुनिक सामग्रीको प्रयोगले घर सफा र आकर्षक बनाउन सहज भए पनि परम्परागत कमेरो लगाउने चलनसँग जोडिएको मौलिकता भने लोप हुँदै गएको छ । नयाँ पुस्ताले लिपपोत र कमेरो लगाउने घर निर्माणको अभ्याससँगै पुरानो शैलीको यस्ता परम्परागत चलन तथा अनुभव समेत ओझेलमा पर्दै गएको हेटौंडा उपमहानगरपालिका १८ फुर्केचौरका ज्वाला पराजुली बताउँछन् । अहिले घरहरु सिमेन्ट जडित हुने तथा बजारमा सहजै पाइने चुन तथा अन्य रङ प्रयोग गर्न थालिएपछि माटो खोज्नुपर्ने झन्झटै हटेको पराजुली बताउँछन् ।
गाउँघरमा भएका माटो जडित घरहरुमा समेत बजारिया रङ नै प्रयोग गर्ने गरेकोले समेत माटोको प्रयोग कथा जस्तै बनेको छ । “पहिले घण्टौ लगाएर कमेरो खोज्न खोला र खोल्सीसम्म पुग्नुपर्थ्यो” भिमफेदी गाउँपालिका नामटारका इन्द्र बर्तौलाले अनुभव सुनाउँदै भने “घरमा ल्याएर तयार गरिएको माटो भित्तामा लगाउने चलन थियो । अहिले त्यो कथा बन्यो, त्यो एक प्रकारको मौलिकता नै बनेको थियो ।”
समयसँगै घर निर्माणको शैली, मानिसको जीवनशैली र बजारमा उपलब्ध सामग्रीमा आएको परिवर्तनले पनि परम्परागत लिपपोत गर्ने अभ्यास हराउँदै गए । घर सजाउने परम्परागत तरिका पनि बदलिदै गयो । कमेरो लगाउने चलन केवल घर सजाउने माध्यममात्र नभई गाउँघरको संस्कृति, सामुदायिक एकता, सहकार्य, श्रम र पारिवारिक उत्साहसँग पनि जोडिएको परम्परा थियो । अब पहिले जस्तो एकअर्काको सुखदुखमा साथ दिनेहरु समेत कमै भेटिन्छन् हेटौंडा १७ की शशीला पुडासैनी भन्छिन् “सामाजिक सञ्जालले वास्ताविका छिमेकी/समाज, परिवारभित्रै समेत आपसी चासो कम गरेको छ।”
हराउँदै परम्परागत पिङहरू
दशैँको आफ्नै मौलिक, सांस्कृतिक छ, यसको आफ्नै सामाजिक महत्व छ। दशैँ भन्नेबित्तिकै गाउँघरमा हालिने लिङ्गे पिङ र रोटे पिङको सम्झना सबैभन्दा पहिले आउँछ। तर पछिल्लो समय यो पनि हराउँदै छन् ।
प्रविधि, व्यस्त जीवन शैली र शहरीया रहनसहनले सामाजिक जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनसँगै लिङ्गे पिङहरु पनि हराउँदै छन् । गाउँघरमा सबै मिलेर बाबियो खोज्ने, लठ्ठा बाट्ने र बाँस खोज्ने पिङ हाल्ने फुर्सद अब छैन । गाउँघरमा पीङ देख्नै मुस्किल छ अचेल । परम्परा बचाउन भनेर हालिने पिङहरु पनि बाबियोको हैन सुतली र नाइलनको डोरीको हुन्छन् ।
रोटे पिङको झन् इतिहास नै खोज्न पर्ने भैसक्यो । डोरी र काठका ठूला खाम्बाहरू प्रयोग गरेर घुमाउने तरिकाले बनाइने रोटे पिङ निर्माण गर्न निकै सीप, धेरै मानिसहरूको श्रम तथा ठुलै खर्च आवश्यक हुन्छ । काठको अभाव, निर्माण गर्ने पुराना कालीगडहरूको कमी र आधुनिक मनोरञ्जनका साधनका कारण यो लगभग पूर्ण रूपमा लोप भइसकेको छ।
लिङ्गे पिङ बाँसका चारवटा अग्ला लिङगा गाडेर बाबियो वा सनपाटको लठ्ठा (डोरी) बाटेर लिङ्गे पिङ हालिन्छ। दशैँमा “एकपटक भए पनि भुइँ छाड्नुपर्छ, मरेपछि स्वर्ग पुगिन्छ भन्दै पिङ खेलिथ्यो” सुमित्रा भन्छिन् । अब त्यो जनविश्वास पनि रहेन । तर पछिल्लो समय बाँस र बाबियोको डोरीको सट्टा सुतली, प्लाष्टिक वा नायलोनको डोरी प्रयोग हुन थालेको छ ।

जमरा मन्दिरमा सिफ्ट
दशैंमा घरघरमा राखिने जमरा पछिल्लो समय चोकको खुल्ला स्थानमा दुर्गा स्थापना गरि सामूहिक पूजा गर्ने र जमरा राख्ने वा मन्दिरहरुमा मात्रै राख्ने प्रचलन बढेको छ । दुर्गा पूजा घरघरमा गर्ने प्रचलन पनि विस्तारै हराउँदै छ । बरु चोकहरुमा अस्थायी दुर्गा मुर्ति बनाउने परम्पराले नेपाली रुपैया बाहिरीएको छ ।
नौरथा लाग्नुभन्दा महिनादिन अगावै सुरु हुने मुर्ति निर्माणका लागि भारतबाट आउने कालिगढहरुले प्रत्येक वर्ष लाखौ रुपैया लिएर जान्छन् । यसले केही सामूहिकता जगाउला तर नयाँ पुस्तालाई घरघरमा जमरा राख्दा जति मौलिकता प्रति अध्ययन गर्ने अवसर हुन्थ्यो त्यो अब त्यति सहज छैन । हर दिन जमरा पुरा गर्ने, दुर्गामाताको फरक फरक स्वरुपलाई पूजा गर्ने, फूलपाति, अष्टमी, नवमी तथा दशमीको दिनमा गरिने विशेष पूजाबारे ज्ञान नयाँ पुस्तामा विस्तार हुने क्रम लोप हुदै गएको छ ।
एकातिर युवाहरू रोजगार वा अध्ययनका लागि शहर र विदेशतर्फ केन्द्रित छन्, बालबालिका तथा युवाहरू मोबाइल, टेलिभिजन, गेम र सामाजिक सञ्जालमा बढी व्यस्त हुनुले समेत परम्परागत सिप हराउँदो छ । पार्क तथा घरहरूमा फलाम वा प्लाष्टिकका तयारी पिङको प्रयोग बढ्नु तथा पहिलेजस्तो गाउँघरमा भेला भएर दशै मनाउने र श्रमदान गर्ने सामाजिक सद्भाव तथा सहकार्य घट्दो रहेको संस्कतविद् रामचन्द्र आचार्य बताउँछन् ।
दशैंमा राखिने पिङ केवल मनोरञ्जनको साधन मात्र नभई नेपाली समाजको एकता, भाइचारा र मौलिक संस्कृतिको प्रतीक हो। स्थानीय तह, युवा क्लब तथा सांस्कृतिक संस्थाहरूले अग्रसरता देखाएर बाँस र बाबियोको संरक्षण गर्दै पिङ हाल्ने परम्परालाई निरन्तरता दिनु आवश्यक रहेको औलाउँछन् आचार्य । उनका अनुसार नेपाली लोकसंस्कृति र समाजशास्त्रको दृष्टिबाट हेर्दा पिङ केवल मनोरञ्जन वा खेल मात्र होइन; यो हाम्रो सामाजिक बनोट, प्रकृतिसँगको सम्बन्ध, आध्यात्मिक विश्वास र मौलिक पहिचानसँग गहिरोसँग जोडिएको एउटा महत्वपूर्ण सांस्कृतिक प्रतीक हो।
जनविश्वास अनुसार दशैँको दिन पिङ खेलेर भुइँ छाड्नाले वर्षभरिको कष्ट, पाप र शारीरिक आलस्य मेटिन्छ र आत्मामा ऊर्जा थपिन्छ भन्ने मान्यता छ।
मौलिकतासँगै के के हराए ?
दशैंमा माटोले घर लिपपोतमा गरिने कला र पिङ मात्रै हराएका छैनन् । यो सँग जोडिएका कला र परम्परा पनि हराउँदो छन् । प्रकृतिसँगको निकटता हराउँदो छ । ग्रामिण हस्तकलाहरु लोक हुँदैछन् । पिङमा प्रयोग हुने बाँस, बाबियो, डोरी र काठ सबै प्रकृतिका उपज हुन् । पिङमा मच्चिनुलाई धर्ती र आकाशबीचको सन्तुलन तथा प्रकृतिप्रतिको आभार व्यक्त गर्ने तरिका मानिन्छ।
लिङगे वा रोटे पिङ एक्लै बनाउन असम्भव हुन्छ। बाबियो काट्ने, डोरी बाट्ने, बाँस काट्ने र ठड्याउने कार्यमा सिङ्गो चौतारी वा गाउँका मानिसहरू जुट्थे। यसले नेपाली समाजको श्रमदान र अर्मपर्म सामुहिकताको संस्कृतिलाई बलियो बनाउँथ्यो। यो परम्पारा पनि हराउँदो छ । दशैँमा घर फर्किएका परदेशी, गाउँले र आफन्तहरू पिङ खेल्ने बहानामा एकै ठाउँमा भेला हुन्थे। यसले मनमुटाव बिर्साएर सामाजिक एकता र सद्भाव अभिवृद्धि गर्थ्यो, त्यो पनि हराउँदो छ ।
काठका ठूला चक्रहरूलाई काठकै किला र चुकुलका भरमा अड्याएर घुमाउने रोटे पिङ र चारवटा बाँसको सन्तुलन मिलाएर उभ्याइने लिङ्गे पिङ नेपाली पुर्खाको मौलिक प्रविधिका उत्कृष्ट नमुना हुन्। अब गुमाउँदै छ गाउँले । वातावरणमैत्री सामग्री (बाँस, काठ, बाबियो) को प्रयोगले हाम्रो प्राचीन जीवनशैली प्रकृतिको प्रतिकूल नभई अनुकूल थियो भन्ने प्रमाण दिन्छ।
“दशैंको पिङ र लिपपोत परम्पारा लोप हुनु भनेको माटो, काठ वा बाँसको ढाँचा हराउनु मात्र होइन, यससँगै जोडिएको रैथाने सीप, सामूहिक श्रमको भावना, सामाजिक एकता र मौलिक पहिचान हराउँदै जानु हो” आचार्य भन्छन् ।
बाढीमा १,४५५ को मृत्यु, ५,२८५ बेपत्ता, १०२ बालबालिकाले बुबाआमा गुमाए,
कुल १ अर्ब ४५ करोडभन्दा बढीको भौतिक क्षति

मकवानपुर । गत १० भदौमा त्रिशूली÷भोटेकोशी नदी प्रणालीमा आएको विनाशकारी बाढीबाट भएको क्षतिबारे प्रारम्भिक रिपोर्ट बागमती प्रदेशको आन्तरिक मामिला मन्त्रालयले तयार पारी प्रदेश सरकारलाई बुझाएको छ ।
बाढीबाट १ हजार ४ सय ५५ जनाको मृत्यु भएको र ५ हजार २ सय ८५ जना अझै बेपत्ता रहेको मन्त्रालयले तयार पारेको एकीकृत प्रारम्भिक प्रतिवेदनले देखाएको छ। बाढीबाट रसुवा, नुवाकोट र धादिङमा व्यापक क्षति पुगेको छ भने चितवनका केही क्षेत्रमा समेत प्रभाव परेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । बाढीको कारण १०२ जना बालबालिकाहरुले आमाबुबा गुमाएका छन् । हाल होल्डीङ सेन्टरमा २४६ जना बालबालिका छन् । यसैगरी १६९ जना ज्येष्ठ होल्डीङ सेन्टरमा छन् ।
बाढीमा परी घाइते तथा प्रभावितमध्ये ३ सय ४४ जनाले अस्पतालबाट उपचार सेवा लिएका छन्। खोज तथा उद्धारका लागि मात्रै २० हजार ४ सय ७७ जनशक्ति परिचालन गरिएको र १३ हजार ७ सय ९५ जनाको उद्धार गरिएको प्रदेश सरकारको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
बाढीले मानव जीवनसँगै घर, सडक, पुल, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, खानेपानी, सिँचाइ, कृषि, उद्योग तथा व्यापार क्षेत्रमा ठूलो क्षति पु¥याएको छ। प्रारम्भिक आकलनअनुसार प्रमुख भौतिक संरचना तथा उत्पादनका क्षेत्रमा मात्रै १ हजार ४ सय ४५ करोड ९ लाख रुपैयाँ बराबरको क्षति देखिएको छ। यद्यपि यो प्रारम्भिक मूल्यांकन भएकाले विस्तृत प्राविधिक अध्ययनपछि क्षतिको वास्तविक आकार अझ फरक पर्न सक्ने सरकारले जनाएको छ।
कुल क्षति १ अर्ब ४५ करोडभन्दा बढीको भौतिक क्षति
बाढीबाट कुलन १ अर्ब ४५ करोडबढी क्षेति पुगेको छ । सडक, पुल र सरकारी भवनमा ५६९ करोडको क्षति पुगेको छ । विद्यालयमा ४९८ करोड, उद्योग तथा व्यापारमा २९७ करोड,खानेपानी र सिँचाइमा ५२ करोड,बाली, पशुधन र फार्ममा २८ करोड ५९ लाख क्षति भएको छ ।
बाढीबाट सडक, पुल तथा सरकारी भवनमा मात्रै ५ सय ६९ करोड ७ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ। बाढीबाट प्रभावित प्रमुख क्षेत्रमध्ये सडक, पुल तथा सरकारी संरचनामा सबैभन्दा ठूलो क्षति देखिएको प्रारम्भिक प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
बाढीबाट विद्यालय क्षेत्रमा ४ सय ९८ करोड ६२ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति अनुमान गरिएको छ।
उद्योग तथा व्यापारिक पसलतर्फ २ सय ९७ करोड १२ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ। यसले बाढीबाट उत्पादन तथा व्यापारिक गतिविधिमा परेको आर्थिक असर ठूलो रहेको देखाएको छ।
यसैगरी खानेपानी तथा सिँचाइ संरचनामा ५२ करोड ६९ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति अनुमान गरिएको छ। भने बाढीबाट बाली, पशुधन तथा फार्ममा २८ करोड ५९ लाख रुपैयाँ बराबरको प्रारम्भिक क्षति भएको अनुमान गरिएको छ। यसले कृषि तथा पशुपालनमा निर्भर परिवारको जीविकोपार्जनमा समेत असर परेको देखाउँछ।
प्रदेश सरकारको प्रतिवेदनले उल्लेखित रकम प्रारम्भिक अनुमान मात्र भएको स्पष्ट गरेको छ। सम्बन्धित क्षेत्रको पूर्ण मूल्यांकन भएपछि मात्रै बाढीबाट भएको समग्र क्षतिको वास्तविक आकार यकिन हुने प्रदेश सचिव महेश भट्टराइले बताए ।
२३ सय घर बगे
बाढीबाट २ हजार ३ सय निजी आवास पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त वा बगेका छन् भने थप २ सय ६९ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ। करिब २ हजार ३ सय परिवार विस्थापित भएको र १ हजार ८५ जना अस्थायी शिविरमा बसिरहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
सरकारले तत्काल राहतसँगै विस्थापित परिवारका लागि सुरक्षित बसोबासको व्यवस्था र परिवारगत आवश्यकताको पहिचानलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने जनाएको छ।
३४ मोटरेबल पुल ध्वस्त
बाढीले यातायात पूर्वाधारमा पनि ठूलो क्षति पु¥याएको छ। ३४ वटा मोटरेबल पुल पूर्णरूपमा बगेका वा भत्किएका छन् भने एउटा मोटरेबल पुलमा आंशिक क्षति पुगेको छ। त्यस्तै ३.५ किमि कालोपत्रे सडक क्षतिग्रस्त भएको छ भने ५१ वटा झोलुंगे पुल बगेका छन्। शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रबाहेक १४ वटा सरकारी भवनमा समेत क्षति पुगेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
९,२४८ विद्यार्थी प्रभावित
बाढीबाट शिक्षा क्षेत्र पनि नराम्ररी प्रभावित भएको छ। १२ वटा विद्यालय पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त र १८ वटा विद्यालयमा आंशिक क्षति पुगेको छ। यसबाट ९ हजार २ सय ४८ विद्यार्थीको पठनपाठन प्रभावित भएको छ।
पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त विद्यालयमा मात्रै ३५ भवन र ३ सय १७ कक्षाकोठा प्रभावित भएका छन्। सरकारले तत्काल अस्थायी सिकाइ स्थान, शैक्षिक सामग्री तथा शिक्षक व्यवस्थापन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएको छ।
कृषि, उद्योग र व्यापारमा पनि ठूलो असर
बाढीबाट ९ सय ७३ हेक्टर कृषि भूमि प्रभावित भएको छ। ४ सय ७१ हेक्टरमा लगाइएको बाली नष्ट भएको छ भने ७ सय २ ठूला पशु, २ हजार १ सय २३ साना पशु तथा १ लाख ३४ हजार कुखुरा तथा पक्षी मरेका छन्। १ सय ६२ गोठ, खोर तथा फार्ममा क्षति पुगेको छ।
उद्योग तथा व्यापार क्षेत्रमा ३ सय घरेलु तथा साना उद्योग पूर्णरूपमा क्षतिग्रस्त भएका छन्। ती उद्योगमा मात्रै २ अर्ब ७१ करोड ५१ लाख रुपैयाँको प्रारम्भिक क्षति अनुमान गरिएको छ। ६७ व्यापारिक पसल तथा प्रतिष्ठानमा २५ करोड ६० लाख ५० हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति पुगेको छ।
बाढीबाट करिब १ हजार ७ सय श्रमिक तथा कर्मचारीको रोजगारी प्रभावित भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। बाढीबाट ११० हेक्टर वन क्षेत्र प्रभावित भएको छ । १९८ वटा सञ्चारको टावरहरुमा क्षति पुगेकोमा हाल १९३ वटा पुन सञ्चालनमा आएका छन् । यसबाट ४२ करोड क्षति भएको छ ।
बैंकको २ अर्ब ४२ करोड कर्जा जोखिममा
बाढीको असर वित्तीय क्षेत्रमा समेत परेको छ। १७ बैंक शाखा र ९ एटीएममा क्षति पुगेको छ। चार सहकारी कार्यालय भवनमा समेत क्षति पुगेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार २ हजार १ सय २५ कर्जा खाता प्रभावित भएका छन्। ती खाताबाट प्रवाह भएको २ अर्ब ४२ करोड ८० लाख रुपैयाँभन्दा बढी कर्जा जोखिममा रहेको प्रारम्भिक आकलन छ। बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रको प्रत्यक्ष भौतिक क्षति भने ७२ करोड ४० लाख रुपैयाँभन्दा बढी अनुमान गरिएको छ।
खानेपानी र सिँचाइ पनि प्रभावित
बाढीबाट खानेपानीका ५५ आयोजना तथा इन्टेक र ४४ वटा सिँचाइ कुलोमा क्षति पुगेको छ। खानेपानी संरचनाको क्षतिबाट ९ सय ६५ घरधुरी प्रभावित भएका छन् भने सिँचाइतर्फ ५ सय ९० हेक्टर क्षेत्र प्रभावित भएको छ। खानेपानीतर्फ ३० करोड ४० लाख र सिँचाइतर्फ २२ करोड २९ लाख रुपैयाँको प्रारम्भिक क्षति अनुमान गरिएको छ।
पुनर्निर्माणका लागि संघसँग १ अर्ब माग
बागमती प्रदेश सरकारले बाढीपछिको पुनर्निर्माणका लागि नेपाल सरकारसँग १ अर्ब रुपैयाँ अनुदान माग्ने निर्णय गरेको छ। १२ स्थानीय तहलाई राहत तथा प्रतिकार्यका लागि २ करोड ५० लाख रुपैयाँ अनुदान दिने निर्णय भएको छ।
थप जोखिम रोकथामका लागि नौकुण्डलाई ४० लाख र गोसाइँकुण्डलाई २५ लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराउने निर्णय भएको छ। मृतक परिवारका लागि स्थानीय तहमार्फत प्रतिमृतक २५ हजार रुपैयाँ पहिलो किस्ता राहत दिने निर्णयसमेत गरिएको छ।
प्रदेश सरकारको प्रतिवेदनले राहतपछि सुरक्षित पुनःस्थापना र दीर्घकालीन पुनर्निर्माणलाई मुख्य चुनौतीका रूपमा औंल्याएको छ। नदीको धार परिवर्तन तथा कटानको प्राविधिक परीक्षण गरेर मात्रै पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने र जोखिम क्षेत्र पहिचान गरी सुरक्षित विकल्पमा संरचना निर्माण गर्नुपर्ने सरकारको निष्कर्ष छ।
सबै मन्त्रालयका मन्त्रीहरु, सचिवहरु तथा सेवा प्रदायक निकायहरुको उपस्थितीमा सचिव महेश भट्टराइले एकीकृत प्रतिवेदन प्रस्तुत गरी मुख्यमन्त्री किरण थापालाई हस्तान्तर गरे ।
मुख्यमन्त्री थापाले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा छिटो छरितो सेवा र राहतको लागि प्रदेश सरकारले गरेको कार्यबारे ब्रिफिङ गर्दै आगामी दिनमा स्थानीय र संघीय सरकारसँगको सहकार्यमा काम गर्ने बताए ।
मकवानपुर । बैशाख २० दिउँसो १२ः२५ बजे हेटौंडा उपमहानगरपालिका १० फरेष्ट्री क्याम्पस गेट नजीकै एउटा दुर्घटना भयो । जहाँ एकै साथ यातायातको ३ वटा साधनहरु ठोक्किए ति थिए ट्रक, टीपर र मोटरसाइकल ।
हेटौडा बजारबाट भारत जाने क्रममा ग.७.प.७३१८ नम्बरको मोटरसाइकललाई सोही दिशाबाट आउदै गरेको बागमती प्रदेश ०३–००१ ख १३३४ नम्बरको टिपरले पछाडिबाट ठक्कर दिदा हेटौंडा पशुपतिनगर तर्फ जादै गरेको मोटरसाइकल बागमती प्रदेश ०३–००१ ख २६२३ नम्बरको ट्रकको पछाडी ठोक्किएर पल्टीन पुग्यो ।
मोटरसाइकलमा सवार ३ जना घाईते भए । जसबाट भारतको मोतिहारी जिल्लाको २२ वर्षीय सन्तोष कुमार गुप्ताको बाया खुट्टा र निधारमा गहिरो चोट लागेको प्रहरीले जनाएको छ । यसैगरी सोही मोटरसाइकलमा सवार निजको श्रीमती २५ वर्षीया आशादेवी गुप्ताको दुबै खुट्टा, कम्मर ढाड्मा चोटलागेको छ । यस्तै उनीहरुको २ वर्षीया छोरी २ गुल्ली कुमारी गुप्ताको बाँया खुट्टा र निधारमा सामान्य चोट लागेको छ । तीनवटै सवारी साधन र ट्रक/टिपर चालक जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर नियन्त्रणमा रहेका छन् ।
बैशाख १७ गते हेटौंडा ३ बसामाडि निवासी शिव रोक्का मोटरसाइकलमा सवार हुने क्रममा हेटौंडा ११ थानाभर्याङमा दुर्घटनान परे । यातायात व्यवसायी समेत रहेका रोक्काको मोटरसाइकल टीपरमा ठोकिएको थियो । हाल उनी मनमोहन हस्पिटल काठमाडौमा उपचाररत छन् ।
यि केही प्रतिनिधिमुलक घटना मात्रै हुन् । ओभरलोडको भारले थिचिएका सवारीमा ब्रेक फेल भएर, तथा अनियन्त्रित भएर हुने दुर्घटनाको तथ्याङ्क डरलाग्दो छ । भारवहन क्षमताभन्दा बढी लोड बोकेको कारण ट्राफिक कार्यालयले आफ्नो तर्फबाट निगरानी गरिरहेको बताइरहेदा पनि व्यवसायीहरुले यसलाई पालन गर्ने गरेको देखिदैन । जिल्ला ट्रफिक कार्यालय मकवानपुरले चालु आर्थिक वर्षको १० महिना (साउनदेखि बैशाखसम्म) मा ४९४ वटा सवारीलाई कारवाही स्वरुप जरिवाना कटाएको छ । जसबाट ९ लाख ८८ हजार राजस्व उठेको जिल्ला ट्राफिक कार्यालयमा प्रमुख प्रहरी निरीक्षक बच्चुराम फूयाँलले बताए ।
भोभर लोड : धरापमा ज्यान, सडकमा रगत, राजस्वको रसिदमा कसको हित ?
सडकमा क्षमताभन्दा बढी भार (ओभरलोड) बोकेर दौडिने सवारी साधनहरू यतिबेला ‘गुडिरहेका यमराज’ सावित भएका छन्। पछिल्लो तथ्यांकअनुसार ओभरलोडका कारण भएका १९७ सवारी दुर्घटनामा परेर ३४ जनाले अकालमा ज्यान गुमाएका छन्। यो संख्या केवल सरकारी ढड्डाको अंक मात्र हा । जससँग ३४ वटा घरका आशा र भरोसा सडकमै बिलाएको कारुणिक दृश्य पनि हो। घटनाबाट गम्भीर घाइते भएका ४७ जना र सामान्य घाइते भएका ३४५ को ज्यानको खबर सरकारी तथ्याङ्कमा छैन । यि नै दुर्घटनामा संलग्न अन्य २६८ सवारी साधान पनि थिए ।
ट्राफिक कार्यालयले यही समयावधिमा ६ वटा टीपर/ट्रकलाई आवश्यक कारवाहीको लागि यातायात कार्यलय रिफर गरेको छ । जसबाट १ लाख ७५ हजार २५१ रुपैँया संकलन भएको छ ।
“राजस्व संकलनमात्रै ठुलो कुरा हैन, नियमको पालना नगर्ने, जरीवाना तिरेपछि जति पनि बोक्न पाइने भनेजस्तो भयो, यसलाई सरकारले कडाइन गर्नुपर्छ” हेटौंडा सन्दीप प्रधान भन्छन् “मान्छेको ज्यान गएको छ, सडक संरचनामा क्षति पुगेको छ ।”
सडक सुरक्षाको संवेदनशीलतालाई वेवास्ता गर्दा भएका दुर्घटनामा परेर घाइते भएकाहरुको चित्कार सरकारले सुन्नुपर्ने उनी बताउँछन् । ओभरलोडका कारण सवारीको सन्तुलन बिग्रिने र ब्रेकले काम नगर्ने प्राविधिक समस्याले गर्दा सडकमा निर्दोष यात्रीहरूले रगत बगाउनु परेको छ। अस्पतालका शैयाहरूमा छटपटाइरहेका घाइतेहरूको अवस्थाले सडक अनुशासनको भयावह चित्र प्रस्तुत गर्छ।
राजस्व कि मानवीय मूल्य
भारवहन भार वहान नियमन सम्बन्धी निर्देशिका २०७४ (शंसोधन सहति) को पालना नै नभएको कारण दुर्घटना बढ्दो छ । नेपाल सरकारले वैशाख १० गते पुनः सूचना सार्वजनिक गर्दै उक्त निर्देशिका पालनाको लागि अपिल गरेको छ । तर यसरी आमसञ्चारमार्फत सूचना जारी गरेर मात्रै व्यवसायीहरुले आफ्नो मर्यादाको पालना गर्ने देखिदैन । सूचनापछिको दुर्घटना र ओभर लोडको कारण तिराइएको जरीवाना रसिदले पनि यसलाई स्पष्ट पारेको छ ।
प्रशासनले ओभरलोड नियन्त्रणका लागि जरीवाना राजस्व तोकेको छ, राजस्व संकलन पनि गरेको छ । तर, राज्यको ढुकुटीमा राजस्व जम्म हुनुभन्दा सर्वसाधारणले ज्यान गुमाइरहनुले गम्भिर प्रश्न खडा गरेको छ। सडक क्षतिको अवस्था उस्तै बिजोक छ । खास गरी ढुङ्गा, गिट्टी, बालुवा, सिमेन्ट जस्ता सामग्रीहरु ओभर लोड बोक्ने गरेको पाइन्छ ।
किन रोकिँदैन ओभरलोड ?
यातायात व्यवसायीको बढी नाफा कमाउने होड र कमजोर नियमनका कारण ओभरलोडको समस्या दीर्घकालीन रोग बनेको छ। सडकको क्षमताभन्दा बढी भार बोक्दा सडक मात्र बिग्रिएको छैन, यसले दैनिक रूपमा परिवारका सदस्यहरूलाई कहिल्यै नफर्कने गरी बिदा गरिरहेको छ। प्रशासनले जरिवाना काटेर राजस्व उठाउनुलाई नै उपलब्धि मान्नु र ओभरलोडलाई पूर्ण रूपमा निषेध गर्न नसक्नुले दुर्घटनाको ग्राफ झन् उकालो लागिरहेको छ।
सडकमा बगेको रगत र अस्पतालमा छटपटाइरहेका घाइतेहरूको अवस्थालाई हेर्दा अबको प्राथमिकता केवल राजस्व संकलन मात्र हुनुहुँदैन। ओभर लोडको कारण धासिएका सडकमा दुइ पाङ्ग्रे सवारी चलाउँदा स्वतः अनियन्त्रित हुने र दुर्घटना हुने क्रम समेत बढेको छ ।
ट्राफिक कार्यालयले ओभर लोड बोकेर आएका साधनलाई बढी भएको सामन झारेर उक्त स्थानसम्मको जरीवाना रकम तिराएर मात्रै अघि बढ्न दिने गरेको ट्राफिक कार्यलय प्रमुख फूयाँलले बताए । तर यातायात व्यवसायी एकाधलाई मात्रै यस्तो गरिएको र अतिरिक्त पैसा तिरेपछि सबै सामन अगाडी बढाउन दिने गरेको यातायात व्यवासायीले नै खुलाएका छन् । व्यवसायीहरुबाट हुने त्रुटीमा नियमन तथा निगरानीको लागि सरकारसँग सहकार्य गर्न आफू तयार रहेको नारायाणी यातायात व्यवसायी कम्पनी प्रा.लिका अध्यक्ष गोकर्ण पराजुली बताउँछन् ।
“ट्राफिससँग कुरा नमिले मात्रै सामान झर्छ, वा यातायात कार्यालय पठाउँछ, नत्र हामी सहजै फुत्तिन्छौ” एक सवारी चालकले खुलासा गरे ।
अहिले पनि हेटौंडाका अत्यधिक सिमेन्ट उद्योगहरुले २५ टन क्षमता भएकोलाई ३० टन, २१ टन क्षमता भएकोलाई २५–२६ टन र १० टन क्षमता भएकोलाई १२ वा १३ टन बोकिरहेको यातायात व्यवसायी नै बताउँछन् । तर यस्ता साधनहरु प्रशासन तथा ट्राफिकको नजरमा पर्नेगरेका छैनन् ।
मकवानपुर । उत्कृष्ट खेलाडी उत्पादन गर्ने उद्देश्यले पृतनापति ट्रफी- २०८३ को विभिन्न प्रतियोगिताहरु सोमबारबाट सुरु भएको छ । उद्घाटन दिनको पहिलो खेल फुटबलमा श्री गोरख बहादुर गण र श्री भैरव गण बीच खेल भएको छ । आज भएको फुटबल खेलमा श्री गोरख बहादुर गणले २–१ गोलको अग्रता हासिल गर्दै श्री भैरव गण माथि विजय हासिल गरेको छ ।
विक्रम संवत २०६५ सालदेखि प्रधान सेनापति ट्रफी सञ्चालन हुँदै आएको सन्दर्भमा यस वर्ष पनि पृतनापति ट्रपी २०८३ सुरु गरिएको हो । श्री नं. ७ बाहिनी अड्डा अन्तर्गत श्री गोरख बहादुर गणमा संचालन भएको पृतनापति ट्रफी–२०८३ को मध्य पृतना हेडक्वाटरका पृतनापति उपरथी विष्णु कुमार खड्काले खेलकुद प्रतियोगिताको उद्घाटन गर्नुभयो । उहाँले रेफ्रीलाई बल हस्तान्तरण गरि फुटबल खेलको आभारम्भ गर्नु भएको थियो ।
यसै गरि भोली मंगलबार दिउँसो ४ बजे श्री शेर गण र श्री नयाँ सबुज गण बीच खेल हुने गणपति प्रमुख सेनानी रविन्द्र कुमार श्रेष्ठले बताउनु भयो । यस वर्ष प्रतियोगिताको चापलाइ मध्यनजगर गरेर धादीङ, नुवाकोट, चितवन जिल्लामा समेत खेत खेलाइरहेको श्रष्ठले जानकारी दिनुभयो । खेलको उद्घाटनको दिन आज मार्चपाससँगै शेर गण, नयाँ सुबज गण भैरव गणलगायतले झाँकी प्रदर्शन गरेका थिए ।
यस वर्षको पृतनापति ट्रफी २०८३ वैशाख १४ गतेदेखि २८ गतेसम्म सञ्चालन हुने तय भएको छ। प्रतियोगितामा सामूहिक र व्यक्तिगत दुबै विधाका खेलहरू समावेश गरिएका छन । सामूहिक खेलहरू अन्तरगत भलिबल, फुटबल र बास्केटबल प्रतियोगिता हुनेछ । यसैगरी व्यक्तिगत खेलहरूतर्फ एथलेटिक्स, जुडो, तेक्वान्दो, बक्सिङ र स्विमिङ खेल हुनेछ ।
प्रतियोगितालाई विभिन्न युनिटहरूमा विकेन्द्रीकृत गरी सञ्चालन गरिनेछ । जस अन्तरगत मध्य पृतना हेडक्वार्टरमा स्विमिङ र बक्सिङ खेल हुने छ । श्री नम्बर ६ बाहिनी अड्डा (नुवाकोट, श्री शरगण) मा बास्केटबल, श्री भैरवनाथ गण (धादिङ)मा भलिबल, श्री नम्बर ७ बाहिनी अड्डा (मकवानपुर, श्री गोरखबहादुर गण) मा फुटबल र एथलेटिक्स र श्री नयाँ सबुज गण (चितवन) मा तेक्वान्दो र जुडो प्रतियोगिता हुनेछ ।
यसरी विभिन्न स्थानमा खेलहरू सञ्चालन गर्दा सम्बन्धित क्षेत्रमा खेल पूर्वाधार तथा भौतिक संरचनाहरूको निर्माण हुनुका साथै प्रदेश, जिल्ला र स्थानीय तहका खेलकुद निकायहरूसँगको समन्वय र सहकार्य बढ्ने विश्वास लिइएको छ। यसले नागरिक र सैनिक बीचको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने र आर्थिक दृष्टिकोणले पनि मितव्ययी हुने अपेक्षा गरिएको महासेनानी सुशील कुमार थापाले बताउनु भयो ।
प्रतियोगिताको समापन पश्चात प्रतिभाशाली खेलाडीहरूलाई थप प्रशिक्षित गरी आगामी प्रधान सेनापति प्रतियोगिता झनै उत्कृष्ट हुने उपेक्षा रहेको थापाले बताउनु भयो ।
देशलाई खेलकुद क्षेत्रमा सक्षम खेलाडी उत्पादन गर्ने मुख्य लक्ष्यका साथ मध्य पृतना हेडक्वार्टर अन्तर्गतका विभिन्न बाहिनी र गणहरूबाट छनोट गरिएका उत्कृष्ट खेलाडीहरूलाई यस प्रतियोगितामा सहभागी गराइनेछ ।
बैसाख २८ सम्म संचालन हुने प्रतियोगिताका विजयी खेलाडीलाई प्रधान सेनापति ट्रफी प्रतियोगिताका लागि क्लोज क्याम्प संचालन गरिने जनाएको छ । पृतनापति ट्रफी प्रतियोगितामा ६ र ७ नम्वर बाहिनीको साथै शेर गण, भैरवबहादुर गण र नयाँ सुवज गणका खेलाडी सहभागी छन् ।
प्रतियोगितामा भलिबल, फुटबल, बास्केट वल र एथ्लेटिक्सलगायत ८ खेलमा प्रतिस्पर्धा हुने छ । विभिन्न विधाको प्रतियोगिता विभिन्न गण र बाहिनीमा संचालन गरिने छ । समापनको दिन सुपारेटार व्यारेकको खेल मैदानमा फुटबलको फाइनल खेल हुने जनाएको छ । ४७१ वटा मेडल रहेको उक्त प्रतियोगितामा १ सय २५ महिला खेलाडीसहित ५ सय ५० खेलाडी सहभागी हुने छन् । मध्य पृतना हेटौंडाले प्रधान सेनापति ट्रफी प्रतियोगितामा पाँच पटक प्रथम हुन सफल भएको छ ।