भरतपुर । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्रबहादुर बानियाँले साहित्यलाई मानव जीवनको यथार्थ चित्रण गर्ने माध्यम रहेकाे बताउनु भएकाे छ । बागमती प्रदेशको सांस्कृतिक तथा साहित्यिक गौरवलाई थप उचाइमा पुर्याउने उद्देश्यसहित चितवनको भरतपुरमा शनिबारबाट सुरु भएकाे ‘दोस्रो बागमती साहित्य महोत्सव–२०८३’ काे उद्घाटन गर्दै उहाँले यस्तो बताउनु भएकाे हाे ।
‘जन्मदेखि मृत्युसम्मका अनुभूति र जीवनका विविध पक्षलाई जीवन्त ढंगले साहित्यले अभिव्यक्त गर्छ’ मुख्यमन्त्री बानियाँले भन्नुभयो ‘साहित्यबाट प्राप्त ज्ञानले विज्ञान र समाजको विकासमा समेत महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ ।’ मुख्यमन्त्री बानियाँले बागमती प्रदेशभित्रका कला, संस्कृति, भाषा, लिपि र संस्कारको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्दै ती सम्पदालाई नयाँ पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्न प्रदेश सरकार प्रतिबद्ध रहेको बताउनु भयो ।
बागमती प्रदेशका संस्कृति तथा पर्यटनमन्त्री सुरेश श्रेष्ठले चितवनको पर्यटन र साहित्यलाई एकआपसमा जोड्न आवश्यक रहेको बताउनुभयो । ‘चितवनका मौलिक संस्कृति, परम्परा र सम्पदालाई साहित्यिक गतिविधिमार्फत राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा परिचित गराउन सकिन्छ’ उहाँले भन्नुभयो । त्यसैगरी सहकारी तथा गरिबी निवारणमन्त्री विनु रायमाझी पौडेलले कला र साहित्यलाई राष्ट्रको आत्माको संज्ञा दिँदै समाज रूपान्तरणमा यसको भूमिका अतुलनीय रहने बताउनुभयो ।
भरतपुर महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख चित्रसेन अधिकारीले भौतिक पूर्वाधारको विकाससँगै ज्ञान, चेतना, कला र संस्कृतिको विकासलाई पनि समान प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो । ‘भरतपुरमा प्रदेशस्तरीय साहित्यिक महोत्सव आयोजना हुनु गौरवको विषय हाे’ उहाँले भन्नुभयो ‘लोपोन्मुख सांस्कृतिक मूल्य–मान्यताको संरक्षणमा साहित्यकारहरूको योगदान प्रशंसनीय रहेको छ ।’
बागमती प्रदेशको सांस्कृतिक विविधता, भाषा–साहित्य र मौलिक सम्पदाको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्दै नयाँ पुस्तामा साहित्य र संस्कृतिप्रति आकर्षण बढाउने उद्देश्यले महोत्सव आयोजना गरिएको डिभिजन वन कार्यालय भरतपुर चितवनका प्रमुख एवं महोत्सवका योजनाकार विष्णुप्रसाद आचार्य बताउँछन् ।
‘साहित्य, कला र संस्कृतिको प्रवर्द्धन, बागमती सभ्यताको संवर्द्धन’ भन्ने मूल नारासहित बागमती प्रदेश सरकारको संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयको आयोजना तथा भरतपुर महानगर प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको संयोजनमा आयोजित महोत्सवले साहित्यका माध्यमबाट समाजलाई सचेत, सिर्जनशील र जागरूक बनाउने बताइएकाे छ ।
महोत्सवमा साहित्यका विविध विधा, समसामयिक विषय र सांस्कृतिक आयामहरूमा केन्द्रित बहस, छलफल तथा अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिने छन् । यसअघि धादिङमा सम्पन्न प्रदेशस्तरीय साहित्यिक भेलाको निरन्तरताका रूपमा लिइएको महोत्सव आइतबार विभिन्न साहित्यिक गतिविधिसहित सम्पन्न हुने बताइएकाे छ ।
उद्घाटन सत्रमा बागमती प्रदेशसभा सदस्य गीता गुरुङ, डा. लक्ष्मणप्रसाद गौतम, रामबाबु घिमिरे तथा नारायणप्रसाद अधिकारीलगायतले महोत्सवमा शुभकामना व्यक्त गर्नुभएको थियो । प्रतिष्ठानका अध्यक्ष नारायणप्रसाद खनालको सभाध्यक्षतामा भएकाे कार्यक्रममा संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालयका सचिव दीपेन्द्र सुवेदीले स्वागत गर्नु भएकाे थियो । कार्यक्रमलाई प्रतिष्ठानका सचिव बालकृष्ण थपलियाले सहजिकरण गर्नुभएको थियो ।
मकवानपुर । बहुराष्ट्रिय कम्पनी युनिलिभर नेपाल लि. को संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (CSR) अन्तर्गतको आर्थिक सहयोग तथा राडो (RADO) नेपालसँगको सहकार्यमा हेटौंडा उपमहानगरपालिका ३ मा ‘सरोकारवालाको सहभागितामा वातावरणीय तथा सामाजिक उत्थानशीलता सुदृढीकरण’ परियोजनाको औपचारिक सुरुवात गरिएको छ।
गत जेठ ४ गते (मे १८, २०२६) स्थानीय सरोकारवालाहरूको उपस्थितिमा यो एकीकृत कार्यक्रमको शुभारम्भ गरिएको हो। कृषि, जलस्रोत संरक्षण, र जलवायु अनुकूलनलाई मुख्य प्राथमिकतामा राखेर सुरु गरिएको एकवर्षे परियोजनाले हेटौंडा–३ का सरस्वती कुना, सिमलथली, राजदेवी, राईटोल र मिलनटोल लगायतका क्षेत्रका करिब १ हजार घरधुरीलाई प्रत्यक्ष लाभान्वित तुल्याउने लक्ष्य राखेको छ।
कार्यक्रमबारे विस्तृत विवरण यो चित्रमा हेर्न सक्नुहुनेछ :

राडो नेपालका अध्यक्ष डा. कृष्ण धितालका अनुसार करिब १ करोड रुपैयाँको लागत अनुमान गरिएको यस दूरगामी योजना अन्तर्गत कृषि, पर्यावरण, खानेपानी बहुआयामी क्षेत्रहरूमा निम्न मुख्य कार्यहरू हुनेछः
- जल संकलन तथा पुनर्भरण संरचना: सिमलथली, मिलनटोल, राईटोल, राजदेवी र सरस्वती कुनामा खानेपानी प्रणालीको मर्मत–सम्भार तथा फिल्टरेशन/पर्कोलेसन संरचना निर्माण गरी करिब ७५० घरधुरीलाई स्वच्छ खानेपानीको पहुँच पुर्याइनेछ। साथै, माटोको चिस्यान संरक्षणमा जोड दिँदै ६ हेक्टर पुनर्भरण क्षेत्र समेट्ने गरी रिचार्ज पिट तथा लघु संरचनाहरू निर्माण गरिनेछ।
- माटो तथा चिसोपना संरक्षण: बसामाडी सामुदायिक वन र अन्य क्षेत्रमा कन्टुर ट्रेन्च तथा पानी संरक्षणका स–साना योजनाहरू अघि बढाइनेछन्।
- बहुउद्देश्यीय वृक्षारोपण तथा घाँस व्यवस्थापन: पर्यावरण संरक्षणका लागि बसामाडी सामुदायिक वनमा मात्र नभई किसानहरूको निजी जग्गामा समेत स्थानीय जलवायु र आवश्यकता अनुकूल विभिन्न प्रजातिका घाँस तथा फलफूल उपयोगी बिरुवाहरू रोप्ने कार्यको थालनी गरिनेछ । यस अन्तर्गत कृषकहरूको माग र भू-बनोट अनुसारका विभिन्न प्रजातिहरू समेटिएका छन्।
- फलफूल प्रवर्द्धन तथा बाँदर नियन्त्रक बाली प्रणाली: किसानहरूको आयआर्जन बढाउन विभिन्न प्रजातिका फलफूलका बिरुवाहरू वितरण गरिनुका साथै पछिल्लो समय मुख्य समस्याको रूपमा रहेको वन्यजन्तु (विशेष गरी बाँदर) को ओहरदोहर र क्षतिलाई न्यूनीकरण गर्ने खालका विशेष वनस्पति, प्रतिरोधात्मक बिरुवा तथा वैकल्पिक बालीहरूको खेतीलाई प्रोत्साहन गरिनेछ।
- जलवायु उत्थानशील कृषि तथा प्राकृतिक खेती: सिमलथली, राईटोल, मिलनटोल र बौराटार क्षेत्रका १०० भन्दा बढी किसानलाई समेटेर १० हेक्टर खेतीयोग्य जमिनमा सुधार गरिनेछ। यसका लागि ३ वटा फिल्ड स्कुल, करेसाबारी प्रवर्द्धन, र माटोको स्वास्थ्य सुधारका कार्यक्रमहरू तय गरिएका छन्।
सरकारी र निजी क्षेत्रको सहकार्य अपरिहार्य
कार्यक्रमको उद्घाटन समारोहमा बोल्दै जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरका प्रमुख ललित घलानले वास्तविक तल्लो तहका किसानहरूको आवश्यकता पहिचान गरी कार्यक्रम ल्याएकोमा खुसी व्यक्त गर्नुभयो। “सरकारले प्रत्याभूति गर्ने भनेको समाजको उद्गम तहमा पुगेर हो, जहाँ जे आवश्यकता छ, त्यहाँ त्यही गर्नुपर्छ,” प्रमुख घलानले भन्नुभयो, “स्थानीय बासिन्दाको वास्तविक हितका लागि निजी र गैरसरकारी क्षेत्रले स्थानीय सरकारका प्राथमिकता क्षेत्रमा सहकार्य गर्नुपर्छ।”
त्यस्तै, हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ११ की अध्यक्ष जुना दाहालले कृषि क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिएर ल्याइएको यस एकीकृत कार्यक्रमले स्थानीय किसानहरूको आर्थिक जीवनस्तर उकास्न मद्दत पुग्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभयो। उहाँले स्थानीय सरकारका तर्फबाट यस प्रकारका दिगो विकासका कार्यक्रमहरूमा सधैँ हातेमालो र पूर्ण सहयोग रहने प्रष्ट पार्नुभयो।
युनिलिभर नेपालका प्रबन्ध निर्देशक अम्लान मुखर्जीले यस पहलप्रति प्रशंसा व्यक्त गर्दै भन्नुभयो, “ हामी हाम्रो व्यावसायिक वृद्धि र समुदायको सबलता सँगसँगै अघि बढ्नुपर्छ भन्ने विश्वास राख्छौँ। यो पहल स्थानीय सरोकारवाला र समुदायसँग नजिकबाट सहकार्य गर्दै दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव सिर्जना गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धताको प्रतिबिम्ब हो। नेपालका लागि हित हुने कुरा युनिलिभरका लागि पनि हित हुनु हो, र हामी देशको वातावरणीय तथा सामाजिक प्रगतिमा अर्थपूर्ण योगदान दिन निरन्तर प्रतिबद्ध छौँ।”
विकास सहकार्यका लागि औद्योगिक क्षेत्र तत्पर:: कार्यक्रममा युनिलिभर नेपाल लि. का उद्योग प्रबन्धक सञ्जय भट्टचार्यले “उद्योग र कर्पोरेट क्षेत्र समाजभन्दा भिन्न नरहेको उल्लेख गर्दै जनसमुदायको हित र समृद्धि नै युनिलिभरको हित भएको बताउनुभयो। वास्तविक आवश्यकता पहिचान गरेर सही ठाउँमा बजेट परिचालन गर्न र सो बजेटलाई यथार्थ आवश्यकता सम्बोधन गर्ने तहसम्म पुर्याउन जोड दिनुभयो”
सोही अवसरमा युनिलिभर नेपालका कानुनी प्रमुख तथा कम्पनी सचिव गोविन्द शाहीले भन्नुभयो, “दिगो विकास तब सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ जब यो जवाफदेहिता, अनुपालना, र साझा जिम्मेवारीमा आधारित हुन्छ। । यस सहकार्यले सामाजिक उत्तरदायित्व योगदानमा मात्र सीमित नभई दीर्घकालीन सामुदायिक स्वामित्व र वातावरणीय संरक्षणलाई मजबुत गर्ने प्रणाली निर्माण गर्नुपर्छ भन्ने हाम्रो विश्वासलाई थप सवल बनाएको छ।”
समारोहमा युनिलिभर नेपालका हारुन रशीद, आयुष शर्मा, पवन कुमार, रवीन्द्र यादव, बिनोद बजगाईं, प्रमोद मेहर, प्रेम सेठी, अभिषेक बारिया लगायतको सक्रिय सहभागिता रहेको थियो।
बहु–सरोकारवाला साझेदारी र पारदर्शी कार्यान्वयनमा सरोकारवालाको जोड: समारोहमा बोल्दै हेटौंडा खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डका अध्यक्ष प्रताप विष्टले उद्योगले छरिएका माग र स्वार्थहरू सम्बोधन गर्नुभन्दा यस प्रकारको संस्थागत साझेदारी अघि बढाउनु महत्वपूर्ण हुने बताउनुभयो। विष्टले भन्नुभयो, “यस प्रकारको संस्थागत साझेदारी नै आगामी यात्राका लागि बहु-सरोकारवाला (Multi-stakeholders) को शक्ति र सहकार्यको एउटा बलियो सुरुवात हो।”
त्यस्तै, हेटौँडा उपमहानगरपालिका सामाजिक विकास महाशाखा प्रमुख डा. भिम तिमल्सिनाले यसअघि ‘एम-प्याक’ (M-PAC) मार्फत छलफल गरिएका योजनाबद्ध पहलहरू सकारात्मक दिशामा अघि बढेकोमा जोड दिनुभयो। डा. तिमल्सिनाले भन्नुभयो, “हामीले ‘M-PAC’ को बैठक र विभिन्न चरणमा छलफल गरेका नवप्रवर्तनकारी सोचहरू कार्यान्वयनको चरणमा पुगेका छन्। पारदर्शी परियोजना कार्यान्वयनमार्फत उत्कृष्ट नतिजा हासिल गर्न उपमहानगरपालिकाको सामाजिक विकास महाशाखा सदैव सहयोगी भूमिकामा रहनेछ।”
प्राविधिक सहयोग र खानेपानी व्यवस्थापनमा जोड: कार्यक्रमको समापन सत्रमा स्थानीय सेवाग्राहीहरू इन्दिरा लामिछाने र सुजन न्यौपानेले जलवायु परिवर्तनका कारण कृषि क्षेत्रमा अनपेक्षित चुनौतीहरू थपिएको तर्फ ध्यानाकर्षण गराउनुभयो। उहाँहरूले परियोजनालाई थप प्रभावकारी बनाउन गाउँमै कृषि जेटिए (JTA) को स्थायी व्यवस्था गरिदिन र खानेपानी प्रणालीको दिगो व्यवस्थापनमा समेत स्थानीय तहमा थप सहायता उपलब्ध गराउन माग गर्नुभयो।
राडो नेपालले यो एकवर्षे प्रारम्भिक योजनाको प्रभावकारिता, सरोकारवालाहरूको प्रतिक्रिया र पारदर्शी परिणामका आधारमा आगामी दिनमा यस कार्यक्रमको समयावधि थप गरेर अझ बृहत् रूपमा लैजान सकिने सकारात्मक संकेत दिएको छ। कार्यक्रमको अवसरमा उपस्थित स्थानीय किसानहरूलाई तरकारीका विभिन्न प्रजातिका उपयोगी बोटबिरुवाहरू समेत वितरण गरि परियोजनाको शुभारम्भ गरिएको थियो।
मकवानपुर । मौसमी प्रतिकुलतामा गर्नुपर्ने उद्दार कार्यबारे श्री गोरख बहादुर गण सुपारेटारले डेमो प्रर्दशन गरेको छ ।
नेपाली सेनाको नेतृत्वमा शसस्त्र प्रहरी बल नेपाल, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यलय मकवानपुर सहितको संयुक्त टोलीले आज मकवानपुरको भिमफेदी ४ रानीखोला ईलाकामा यस्तो डेमो गरेको हो । “अभ्यास मनसुन ६” विपद् प्रतिकार्य तथा व्यवस्थापन (पहिरो) सम्बन्धी डेमोस्ट्रेसन गरेको हो ।
डेमोस्ट्रेसनमा मकवानपुर जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारी, भिमफेदी गाउँपालिका ४ का वडा अध्यक्ष सागर पाण्डे, गोरख बहादुर गणका गणपति रविन्द्र कुमार श्रेष्ठ, शसस्त्र प्रहरी उपरीक्षक निवन खड्का, जिल्ला रेडक्रस सोसाइटीका प्रतिनिधीहरु, जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यलयका प्रतिनिधिको उपस्थिती रहेको थियो ।
डेमोस्ट्रेसनमा वाराही माध्यमिक विद्यालयका शिक्षक, विद्यार्थीहरूलगायत स्थानीयहरुले मनसुन प्रतिकार्यबारे ज्ञान हासिल गरेको गोरख बहादुर गणका गणपति श्रेष्ठले बताउनु भयो ।
डेमोस्ट्रेसनमा पहिरोको काल्पनिक कथावस्तु तयार गरी पहिरोमा फसेका घाइतेहरूको उद्धार बारे जानकारी गराइएको थियो । स्थानीय स्रोत साधनहरुको प्रयोग गरी उद्वार सामग्री मार्फत उद्वार गरिएको थियो । जसले स्थानीय सामग्रीबाट पनि उद्वार गर्न सकिन्छ भन्ने व्यवहारिक ज्ञान हासिल गरेका थिए ।
कार्यक्रममा मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारीले स्थानीयलाई प्रदान गरिने ज्ञान र सिप आपत पर्दा उपयोगी हुने बताउनु भयो ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेश प्रमुख दीपक प्रसाद देवकोटाले शक्तिशाली राष्ट्र भवनले नभई मानवताको सम्मानले बन्ने बताउनु भएको छ ।
‘समृद्ध समाज भौतिक पूर्वाधारले होइन, न्यायले चिनिन्छ, सभ्य देश त्यो हो, जहाँ सबैभन्दा कमजोर नागरिकले पनि आफू सुरक्षित महसुस गर्छ’ प्रदेश प्रमुख देवकोटाले भन्नुभयो ।
जीवन मर्यादा समानता र स्वतन्त्रताको अधिकार दीगो शान्ति र समृद्धिको आधार भन्ने नाराका साथ राष्ट्रिय मानव अधिकारको २६ औ बार्षिक उत्सव विशेष कार्यक्रममा उहाँले यस्तो बताउनुभएको हो ।
आयोग बागमती प्रदेशले आयोजना गरेको बार्षिकोत्सव कार्यक्रममा बागमती प्रदेश प्रमुख देवकोटाकोले मानव अधिकार प्रत्येक मानवको जन्मसिद्ध अधिकार भएकोले कुनै व्यक्ति शिक्षा, स्वास्थ्य जस्ता आधारभूत कुराहरूबाट वञ्चित हुन नहुने बताउनुभयो ।
‘कुनै महिला हिंसाको शिकार हुन्छिन्, कुनै नागरिक अन्यायमा पर्छ, कुनै व्यक्ति फरक पृष्ठभुमि भएकै कारणले विभेदको शिकार हुन्छ, त्यतिबेला केवल एउटा व्यक्ति पीडित हुँदैन,पुरै राष्ट्रको आत्मा आहत हुन्छ’ देवकोटाले भन्नुभयो ।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले विगत २६ वर्षदेखि पीडाको आवाज सुन्ने, अन्यायको विरुद्ध उभिने र मानवताको पक्षमा दृढतापूर्वक बोल्ने ऐतिहासिक जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आएकोमा देवकोटाले आयोगप्रती आभार व्यक्त गर्नुभयो ।
‘आयोग केवल एउटा संवैधानिक निकाय होइन, यो नागरिकको आशा र न्यायप्रतिको विश्वासको प्रतीक हो’ उहाँले भन्नुभयो। विश्व तीव्र परिवर्तनको यात्रामा रहेको उल्लेख गर्दै उहाँले भन्नुभयो ‘विकास तीव्र छ, तर मानव संवेदनशीलता कमजोर हुँदै गएको चुनौती पनि हामीसामु छ ।’
सामाजिक संजाल र एआइको प्रयोग बढेसङ्गै मानव अधिकार हननका रूप फेरिने र दायरा बढ्ने जोखिम बढेको उहाँको धारण थियो । ‘यस्तो अवस्थामा मानव अधिकारको रक्षा गर्नु भनेको केवल कानुन पालन गर्नु होइन, मानवता जोगाउनु हो’ उहाँले भन्नुभयो।
आयोगको बागमती प्रदेश कार्यालयम आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा हालसम्म नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार अन्तरगत ८ वटा, आर्थिक समाजिक तथा साँस्कृतिक अधिकारमा ४ वटा, यातना तथा क्रुर अमानवीय व्यवहार विरुद्धको अधिकारमा १ वटा, बाल अधिकार सम्बन्धी १, महिला अधिकार १, आप्रवासी कामदारहरुको अधिकारमा १, ज्येष्ठ नागरिकको अधिकारमा २, आदिवासी जनजातिको अधिकारमा १ वटा उजुरी गरी जम्मा १९ वटा उजुरी दर्ता भई अनुसन्धानको क्रममा रहेको आयोगका निमित्त प्रमुख चन्द्रकान्त चापागाँईले बताउनुभयो।
आयोगको यस बागमति प्रदेश कार्यालयमा मौजुदा उजुरी ५२० र यस वर्षको १९ उजुरीहरुसमेत गरी ५३९ उजुरी रहेको उहाँले बताउँनु भयो । आयोगका अनुसार यो अवधिमा विविध सवालमा आयोगमा आउने ६६ जना सेवाग्राहीहरुलाई परामर्श प्रदान गरि पठाइएको छ । जसमा ४६ जना पुरुष र १९ जना महिला साथै १ जना यौनिक तथा लैंगिक अल्पसंख्यकका रहेका थिए ।
त्यसैगरी २ जना महिला र १ जना बालकलाई स्थानिय प्रहरी प्रशासन एवम् संञ्चारकर्मी तथा अधिकारको क्षेत्रमा कृयाशिल संस्था समेत सँगको समन्वय तथा सहकार्यमा निजहरुकै घरमा पूनःस्थापित गराउने कार्य भएको छ ।
कार्यक्रममा सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिब खुबिराम अधिकारीले मानव अधिकारको लागि प्रदेश सरकार सदा प्रतिबद्ध रहेको बताउनुभयो ।
कार्यक्रममा आन्तरिक मामिला सचिब कृष्ण बहादुर शाहि, गैसस मकवानपुर अध्यक्ष रमिला सापकोटालगायत विभिन्न सामाजिक संस्थाको प्रमुख तथा प्रतिनिधिको उपस्थिति रहेको मानव अधिकार अधिकृत कृष्णप्रसाद मिश्रले बताउनुभयो ।