मकवानपुर । निरन्तर बर्षापछि मकवानपुर-ललितपुर हुदै काठमाडौ पुग्ने छोटो मार्ग अवरुद्ध भएको छ ।
मकवानपुरको भिमफेदी सडक अवरुद्ध भएपछि विकल्पको रूपमा रहेको ललितपुरको चापागाउँ पुग्ने छोटो दुरीको मार्ग कान्तिलोकपथ पनि अवरुद्ध बनेपछि यात्रुलाई समस्या भएको छ । कान्तिलोकपथ अन्तर्गत मकवानपुरको बकैया-११ घट्टेपाखाका नजिक पहिरो जादा सडकखण्ड अवरुद्ध बनेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रहरी नायव उपरीक्षक टेकबहादुर कार्कीले बताएका छन्।
स्थानीय तह तथा लोकपथ आयोजनासँग समन्वय गरेर सडकखण्ड खुलाउने प्रयास भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ । हेटौंडा काठमाडौको भिमफेदी सडक खण्ड हिजोदेखि अवरुद्ध छ ।
मकवानपुर । नेपालको संविधानको धारा ३५ स्वास्थ्यसम्बन्धी हक अन्तर्गत (४) मा प्रत्येक नागरिकलाई शुद्ध खानेपानी तथा सरसफाइमा पहुँचको हक हुनेछ भनि उल्लेख गरिएको छ । तर अझै धेरै नागरिक पानीको लागि घण्टौको बाटो धाउन बाध्य छन् ।
मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले भने नगरवासीलाई निःशुल्क पिउने पानीको व्यवस्था गर्न सुरु गरेको छ । यता मकवानपुर जिल्लाकै बागमती गाउँपालिका वडा २ टाँडी टोलका स्थानीयहरुले कुवाको पानी भर्न घण्टौं दुख गर्न बाध्य छन् । “अचेल वर्षा भएकोले आफूले खाने पानी मात्रै बोक्नुपर्छ, २ देखि ३ घण्टामा पानी लिएर घर आइपुग्छौ, सुख्खा समयमा त रातभर निद्रा लाग्दैन” स्थानीय दहमाया पुलामीले भनिन् “विहान ढीलो भए पानी भर्न पाइन्न, यही तर्कनाले राती निद्रा लाग्दैन, एक घण्टा सुतेर पानी खेप्न जान्छौ ।”
बस्ति नजिक धारा नभएपछि उनीहरु खोलाको छेउ कुवाबाट पानी ल्याउँछन् । “झण्डै ९० घरको लागि त्यही एउटा कुवा छ, सुख्खा समयमा त भर्दा भर्दै कुवाको पानी सकिन्छ, अरुभन्दा अघि जान राती नै नसुति पानी लिन जाने गरेको उनले बताइन् ।
लिनजान त धेरै बेर लाग्दैन, तर पालो कुर्नै बेर लाग्छ, कुवाको पानी सकिने डरले सबै चाँडो आउन हतारिन्छन्, आफू जान नभ्याउँदा छिमेकीलाई गाग्रो पठाएर गाग्रो लाइनमा राख्न भन्ने गरेको स्थानीय ममता दर्लामीले बताइन् ।
तत्कालिन राइगाउँ गाउँ विकास समितिले पानीको व्यवस्थाको लागि पहल गरेपनि हालसम्म पानीको समस्या उस्तै रहेको छ । एक वर्ष अघि बागमती गाउँपालिकाले पानी संकलनको लागि ट्याङ्की निर्माण गरेको थियो । निर्माण गरीएको ट्याङ्की भन्दा पानीको मुहान तल भएपछि घरघरमा धारा आउने र पानी पाउने स्थानीयको सपना अधुरै छ । स्थानीय तहको निर्वाचनमा नेताहरुले पानी दिने त भने पनि अहिले फर्केर नआएको स्थानीयको गुनासो छ ।
यता हेटौंडा उपमहानगरपालिकामा स्थानीय तहको निर्वाचनताका घोषणा पत्रमै पिउने पानी निःशुल्क गर्ने एजेण्डा उठाएको गठबन्धनले भने आफ्नो घोषणा लागु गर्ने भएको छ । नगरपालिकाले मासिक १० हजार लिटरसम्म खानेपानी निःस्शुल्क उपलब्ध गराउने भएको हो। उपमहानगरमा मेयर मीनाकुमारी लामा, उपमेयर राजेश बानियाँ तथा १९ वटै वडाका अध्यक्षसहित खानेपानी व्यवस्थापन बोर्ड पदाधिकारीको बैठकले खानेपानी निःशुल्क उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको हो ।
बैठकले मासिक न्यूनतम शुल्क ८५ रुपैयाँ बराबरको १० हजार लिटरसम्म खानेपानी निःशुल्क उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको उपमेयर राजेश बानियाँले जानकारी दिए । उक्त निर्णय खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डअन्तर्गत जडान भएका धाराहरूमा मात्र लागू हुनेछ । निर्णय अनुसार २३ हजार ५ सय धाराको हकमा लागू हुने मेयर लामाले बताइन्।
उक्त सुविधाबाट हाल १ लाख ४५ हजार जनसंख्या लाभान्वित हुने दाबी गरिएको छ । निःशुल्क खानेपानी उपलब्ध गराए बापत उपमहानगरले हेटौंडा खानेपानी बोर्डलाई वार्षिक २ करोड ३९ लाख ७० हजार रुपैयाँ उपलब्ध गराउने छ । “उपभोक्ता समितिमार्फत खानेपानी प्रयोग गरिरहेकाहरुको हकमा भने विशेष निर्णय केही समयपछि गर्नेछौ” मेयर लामाले भनिन् ।
सत्तारुढ गठबन्धनले चुनावको समयमा न्यूनतम शुल्क बराबरको खानेपानी र विद्युत् निःशुल्क उपलब्ध गराउने घोषणा गरेका थियो । उपमहानगरको वार्षिक नीति तथा कार्यक्रममा समेत यो विषय समेटिएको थियो ।
बागमती गाउँपालिका २ टाँडीवासीको पिडा एउटा उदाहरण मात्रै हो । मकवानपुर जिल्लाको विकट स्थानीय स्थानहरुमा अझै पिउने पानीको समस्या रहेको छ । स्वच्छ पिउने पानीको अभावपछि प्रदुषित पानी पिएकै कारण लाग्ने विभिन्न सरुवा रोगको संक्रमणले बेलाबेलामा महामारीको रुप लिने गरेको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्री कृष्णप्रसाद शर्मा खनालले डिजिटल साक्षरताले अबको मार्ग प्रशस्त गरेको र पहिलेको पत्रकारिता इतिहासलाई स्मरण गराएको बताएका छन् ।
सञ्चार रजिष्ट्रारको कार्यालय बागमती प्रदेशद्धारा आज हेटौंडामा आयोजित ‘डिजिटल साक्षरता’ र ‘उहिलेको पत्रकारिता’ दुई पुस्तक सार्वजनिक कार्यक्रममा मन्त्री खनालले यस्तो बताएका हुन् । आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्रालयका सचिव नारायण शर्माले सञ्चार रजिष्ट्रार कार्यालयले गरेको सिर्जनात्मक कार्य प्रशंसनीय रहेको बताए ।
उहिलेको पत्रकारितामा निरन्तरताको इतिहासका रुपमा भैरव रिसाल, मोफसलको धरोहरको रुपमा नारायणप्रसाद शर्मा, स्वरकी खानीको रुपमा कृष्णा ताम्राकार, पत्रकारिताका गुरु लालध्वज देउसा राई पत्रकारका गुरु रामकृष्ण रेग्मीका अनुभव समेटिएको उक्त पुस्तक पत्रकारिता इतिहासको अभिलेख पनि हो ।
इतिहासका प्रमाणिक सूचना त्यस्ता व्यक्तिहरुसँग हुन्छन् जसले आफनो जीवनको उर्वरशिल समय सूचना संकलन, प्रशोधन र सम्पादनमा खर्चेको सञ्चार रजिष्ट्रार रेवती प्रसाद सापकोटाले बताए ।
‘सत्ता पक्ष, प्रतिपक्ष, प्रशासनिक संरचना र नागरिक सबैतिरका सूचना संकलन, प्रशोधन र सम्पादन गरेको अनुभव संगालेका जेष्ठ पत्रकार आफैमा जिउँदा इतिहास हुन । जेष्ठ पत्रकारसँग रहेका सूचना इतिहासका साक्षी प्रमाण रहेको बताए ।
पुस्तकमा समेटिएका जेष्ठ पत्रकार भैरव रिसाल ९४ वर्ष, नारायण शर्मा ९१ वर्ष, लालध्वज देउसा राई ८९ वर्ष , कृष्णा ताम्राकार ८२ वर्ष र रामकृष्ण रेग्मी ७५ वर्षको रहेको रजिष्ट्रार सोपकोटाले बताए । पत्रकारितामा उहाँहरुका भोगाई, उहाँहरुले गरेको पत्रकारिताको अभ्यास, भोग्नु परेका चुनौती र संघर्षक कथा पुस्तकमा समेटिएको उनले बताए ।
प्रतिनिधि पात्रका रुपमा नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक सरकारीतहबाट जेष्ठ पत्रकारको अनुभव अभिलेखीकरणको सुरुवात गरिएको छ । अबको पत्रकारिताको दिशाका बारेमा पनि पुस्तकमा पढन पाइनेछ । ‘उहिलेको पत्रकारिता नामक पुस्तकमा समेटिएका जेष्ठ पत्रकारका ज्ञान,सीप र अनुभव नयाँ पुस्ताका पत्रकार र इतिहासका विद्यार्थीका लागि खोज र अनुसन्धान गर्ने विषय हुने जनाइएको छ ।
सूचना प्रविधिको आधारभुत ज्ञान हासिल गर्न चाहनेका लागि यस पुस्तक महत्वपूर्ण रहने जनाइएको छ । डिजिटल साक्षरता पुस्तकले डिजिटल डिभाईस, हार्डवेयर र सफटवेयर, कम्प्युटर नेटवर्किङ, इन्टरनेट, इन्ट्रानेट र एक्स्ट्रानेट, मोडेम,राउटर र स्वीच , थ्रीजी, फोरजी र फाइभजी, इन्टरनेट सेवा प्रदायकका बारेमा जानकारी गराउने छ ।
उक्त पुस्तकमा वेवसाइट, डोमेन नेम, सर्च इन्जिन, सामाजिक सञ्जाल, भियोडी र ओटिटी प्लेटफर्म, इकमर्स, डिजिटल बैंकिङ, विटक्वाइन र क्रिप्टोकरेन्सी, साइबर अपराध र सुरक्षा, साइबर हमला, ह्याकिङ र क्रयाकिङका बारेमा जानकारी उपलब्ध छन् ।
भाइरस र स्पाइवेयर, एन्टिभाइरस, सुरक्षा फायरवाल, भिपिएन, इन्टरनेट अफ थिङग्स (आइओटी), आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स, अल्गोरिदम, मेसिन लर्निङ, विग डाटा, क्लाउड कम्प्युटिङ र क्लाउड स्टोरेजका बारेमा पुस्तकले जानकारी दिनेछ । पुस्तकमा इ गभरमेन्ट र इन्टरनेट कभरनेन्स, इन्टरनेट अधिकार, डिजिटल डिभाईड, इन्टरनेट र कानून, इन्टरनेट र बौद्धिक सम्पति, प्रतिलिपि अधिकार, पब्लिक डोमेन, ओपन सोर्स, इन्टरनेट र गोपनियता, फेक न्यूज र डिजिटल साक्षरताका बारेमा पुस्तकमा जानकारीमूलक सामग्री समेटिएको छ । दुबै पुस्तक आजको पुस्ताको लागि मार्गदर्शक बन्न सक्ने रजिस्ट्रार सापकोटाले बताए ।
मकवानपुर । हेटौंडामा सरसफाइ कार्यक्रम गरिएको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको आयोजना तथा टोल बिकास संस्था नगर समन्वय समितीको समन्वयमा सरसफाइ अभियानको दोश्रो हप्ता हेटौंडा १ र ११ मा रहेको बुद्धपार्क देखि भैरबडाडासम्म सरसफाइ कार्यक्रम गरिएको हो ।
टुगेदर वी क्यान कार्यक्रम अन्तर्गत बृहत बृक्षरोपण एवं सरसफाई कार्यक्रम गरिएको टोल विकास संस्था नगर समन्वय समिति अध्यक्ष ध्रुब अधिकारीले बताए ।
कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका मेयर मिना लामा, विभिन्न वडा अध्यक्षहरू, ट्राफिक प्रहरी, सामुदायिक वन, सामुदायिक सेवा समितिलगायत सङ्घसंस्थाहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।

अभियान अन्तर्गत आज सबै वडाहरूमा वडा कार्यालय, टोल विकास सस्था वडा समन्वय समिति, टोल विकास सस्थाहरूको अगुवाईमा वृहत् सरसफाइ कार्यक्रम गरिएको छ।
अभियान निरन्तर प्रत्येक हप्ता सन्चालन गरिने भएकोले र अभियानमा सहभागिता हुन अध्यक्ष अधिकारीले अनुरोध गरे ।
मकवानपुर । बागमती गाउँपालिका ५ का २१ वर्षिय दिकाश लोप्चन अचेल मोबाइल मर्मत मै व्यस्त हुन्छन् । गाउँपालिका कार्यालयको ठ्याक्कै सामुन्ने उनको सानो पसल छ । हेर्दा सानो, तर ठुलो सपना पुरा गर्न सहायता गरिरहेको छ पसलले ।
स्नातक तह चौथो वर्षमा अध्ययनरत उनलाई अध्ययनलगायतको लागि आर्थिक समस्या छैन । परिवारसँग पनि उनले सहयोग लिनु परेको छैन, बरु आर्थिक सहायता गर्दछन् परिवारलाई । नियमित अध्ययनसँगै उनले मोबाइल मर्मतको गर्नेबारे ६ महिना तालिम लिए । तालिम पश्चात ४५ हजार लगानी गरेर पसल सुरु गरे । पसल सुरुवात गर्न नारी सिप सिर्जना केन्द्रले ११ हजार बराबरको समाग्री सहयोग ग-यो ।
अब आफ्नो जीविकाको लागि कुनै समस्या नभएको बताउँछन् उनी । केन्द्रले सामग्री सहयोग गरेसँगै दीगो रुपमा व्यवसाय गर्ने सिपबारे ५ दिने तालिम पनि लिए । सो तालिम र सहायता पाएपछि व्यवसाय चलाउन सजिलो भएको बताउँछन् ।
४५ हजार लगानी गरेका उनले अहिले दिनमै १५ सय कमाउँछन् । “लगानी ४५ हजार त एक महिनामै उठाए उनले” नारी सिप सिर्जना केन्द्रका सामाजिक परिचालक केवल बिकले भने “दिकाशको लगानशिलता युवाको लागि उदाहरणीय छ ।”
“विदेशमा मात्रै पैसा कमाउन सकिन्छ भन्ने छैन, जागँर चाहिन्छ” दिकाश भन्छन् “हामी थोरै लगानी गरेर आफ्नै देशमा आफ्नै गाउमा ब्यापार व्यवसाय वा अन्य कुनै न कुनै काम सुरु गर्न सक्छौ ।” सबै सफलता मिल्ने महान व्यक्तिहरुले पनि सुरुवात सुन्य लेभलबाट नै सुरु गरेका कथ पढेर आफूलाई काम गर्ने हिम्मत जागेको बताउँछन् उनी । “समस्या बाधा आएता पनि धैर्यता र सहनशीलताले एक दिन अवश्य सफलता मिल्नेछ” उनले भने । लोप्चन झण्डै १ वर्षदेखि यो पेशमा छन् ।
बागमती गाउँपालिका २ बजार टोलकी सोनी माझिको दैनिकी बंगुरको स्याहारमा बित्छ । पाठापाठी सहित गरी झण्डै २ दर्जन बंगुर पालिकी छिन् सोनीले । बेकम्मा बस्नुपर्दा मनोसामाजिक समस्या हुने गरेको बताउने उनी अब भने बंगुरसँगै खोरमै रमाउँछिन् । “काममा व्यस्त भएपछि मनमा अनेक कुरा नखेल्ने रैछ, कामकै ध्यान हुने, आफू नि स्वस्थ्य हुने, आम्दानीको बाटो पनि बन्ने” उनले भनिन् “थोरै लगानीमा सहयोग पाएपछि आफूले अरु पनि थपेर पाल्न सक्छु भन्ने लाग्यो ।”

नारी सिप सिर्जना केन्द्रले उनलाई बंगुर व्यवसायको लागि ४ वटा बंगुर सहयोग गरेको थियो । “४ पाल्ने मेहनतमा १० पाल्न सक्छु भन्ने आंट आयो अनि थपें” उनले भनिन् “अहिले सबै गाभिन (गर्भिणी) छ, सबैले पाठापाठी दिंदा त राम्रो आम्दानी हुनेछ।” गत मंसिरमा संस्थाले उनीहरुलाई सहयोग गरेको थियो ।
बंगुर वितरण गर्नु अघि केन्द्रले पालनको बारेमा २ दिने व्यवसायीक सिपसंगै ७ दिन तालिम दिएको थियो । सानोतिनो समस्या र दाना पानीको मात्रा सोनी आफैं हेर्न सकिन्छन् । “घरमा उसै बस्दा खालि दिमाग के के सोच्न आउँथ्यो, तनाव हुन्थ्यो, अब कामले भ्याई नभ्याई हुदा, केहि तनाव पनि हुन्न, म त बंगुरसंगै गित गाउंदै काम गरिराहुन्छु, औधि खुसि छु, आफ्नो कामको क्षमता नचिनेर रहेछ म आफैं तनावमा थिए” उनले भनिन् । उनलाई खोर निर्माणमा बागमती गाउँपालिकाले अनुदान प्रदान गरेको छ ।
उनीसँगै स्थानीय सुन्तली माझीले पनि १२ वटा बंगुर पालेकी छिन् । यसबाट आफ्नो आय आर्जनमा निकै राहत पाएको सुन्तलीले बताइन् ।

यसै वडाको टाँडीचोककी दहमाया पुलामी अचेल टकाटरको टनेलोको स्याहारमा व्यस्त हुन्छिन् । “पहिलो अचार खाने रहर हुँदा टमाटर किन्थे अहिले बेचर घरखर्च चलाएको छु” उनले भनिन् “थोरै दुख गरेर पनि पैसा कमाउन सकिएला भन्ने सोचकै थिएन मैले त ।”
उनले हाँस्दै भनिन् “करेसा बारी मै यस्तो पैसा कमाउँन सकिने रहेछ, हामीले नै अल्छि गरेर रहेछ ।” केन्द्रले नै टनेलो निर्माणको लागि र बिरुवा समेत सहयोग गरेपछि आफूले सजिलै टमाटर र खोर्सानी उत्पादन गरेको उनले सुनाइन् ।केही लट टमाटर बेचेर, घरमै खर्च भएको र अबको आम्दानीबाट चाँही अर्को टनेलो थप्ने योजना रहेको उनले बताइन् ।

“करेसाबारीमा छ्यास्स दुइ तीन बोट लगाउथेउ, फले खाइन्थ्ये, नत्र वास्तै हुन्थेन, अब त धेरै लगाएपछि माया र स्याहार गर्छौ, आम्दानी पनि राम्रो छ” उनले भनिन् “दुख हैन तरीका जान्नु पर्ने रहेछ ।” उनीहरुलाई टनेलो निर्माण गरेर बिरुवा वितरण गरेर, थोपा सिँचाइको व्यवस्था समेत संस्थाले गरेको नारी सिप सिर्जना केन्द्रकी फिल्ड संयोजक गिता अर्यालले बताइन् ।
यसैगरी यसै पालिकाको वडा नम्बर ४ को पाँचपाण्डवमा बोयर प्रजातिको बाख्राको बोका केन्द्रले सहयोग गरेपछि ब्याडे बोकाबाट उन्नत प्रजातिको पाठापाठी उत्पादनमा सहयोग भएको छ । महिला समूहको जिम्मेवारीमा रहने गरी प्रदान गरिएको बोयर प्रजातिको बोकाबाट यो क्षेत्रमा सयभन्दा बढी पाठापाठी उत्पादन भएका छन् ।

अर्यालका अनुसार यस गाउँपालिकाको वडा २ मा १७ घरलाई ४ वटाको दरले बंगुर प्रदान गरिएको थियो, यसबर्ष १६ जनालाई दिने योजना रहेको छ । यसैगरी वडा १ देखि ५ सम्म ४८ घरलाई टनेल तरकारी खेतीको लागि सहयोग गरिएको थियो । यसैगरी वडा ३ को १६ जनालाई बाख्रा र सबै वडामा २० वटाका दरले कुखुरा दिएको थियो । ग्रामिण क्षेत्रमा आर्थिक वृद्धि भइ, स्कुल पढाउन र घरखर्चमा यसले धेरै सहयोग पुर्याएको फिल्ड संयोजक अर्यालले बताइन् ।
मकवानपुरमा मानब बेचविखन रोकथाम तथा सुरक्षित स्थागमन प्रबर्द्धन परियोजना अन्तरगत लागु गरिएको यो कार्यक्रमबाट प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रुपमा युवाहरुले राहत पाएका छन् । मकवानपुर जिल्लाको राक्सिराङ र बागमती गाउँपालिकामा यो परियोजना लागु गरिएको परियोजना संयोजक ज्योती बम्जनले बताइन् । युवाहरुलाई स्वदेशमै रहेर उद्यम गर्न आत्म निर्भर रहन धेरै सहायता पुगेको उनले बताइन् ।

आवो अन्तरास्ट्रिय संस्थाको आर्थिक सहयोगमा नारी सिपद्वारा यो परियोजना लागु भएपछि युवाहरुलाई स्वरोजगारमा लाग्न प्रेरणा मिलेको केन्द्रको अध्यक्ष सरस्वती बर्तौलाले बताइन् । “जीविकोपार्जनको लागि असुरक्षित बराइसराई गर्ने, विदेश जाने र दुख पाउने, कष्टकर जीवनबाट छुट्कारा दिलाउने हाम्रो लक्ष्य हो” अध्यक्ष बर्तौलाले भनिन् । युवालाई कुनै न कुनै रुपमा आफ्नो गाउँठाउँमा रहेर स्वरोजगार, सिर्जनशील र आत्मानिर्भर बनाउने र जोखिमबाट बचाउँने अभियानमा संस्थाले सहयोग गरेको अध्यक्ष बर्तौलाले बताइन् ।
केन्द्रले जोखि वर्गको उत्थानको लागि यो परियोजना लागु गरेको भएपनि लाभग्राही सबैले आफ्नो लागि संघर्ष कम गरेको स्थानीय जनप्रतिनिधिहरुले भनाइन् छ । जुन रुपमा सहायता र सहयोग प्राप्त भएको छ, त्यो रुपमा अपनत्व भएको छैन, संस्थाले वा पालिकाले गरेको सहयोगलाई आधार मानेर आफूहरुले पनि व्यवसाय वा सिप फैलाउने हो भने जीविकोपार्जनमा अझै धेरै राहत प्राप्त हुने बागमती गाउँपालिका अध्यक्ष सर्केश घलानले बताए ।

केन्द्रले स्थानीयवासीहरुलाई टोल टोलमा समुह बनाएर मानब बेचविखन रोकथाम तथा सुरक्षित स्थागमन प्रबद्र्धनको लागि टेवा पुग्ने गरी स्थानीय आवश्यकता, समस्या तथा समाधानको विषयमा सामुदायिक छलछफल समेत गर्ने गरेको छ । यस्ता छलफल केन्द्रहरुबाट स्थानीय आवश्यकता तथा समस्याहरुको उठान हुने र सम्बोधन गर्न सहज हुने गरेको सामाजिक सहजकर्ता बागमती गाउँपालिका वडा ३ की जानुका दोङले बताइन् । सरसफाइलगायतको पाटोमा पनि महिलाहरु अग्रसर भएको उनले बताइन् ।
