कुस्मा (पर्वत) । पर्वत जिल्लाको सदरमुकाम कुश्मामा झन्डै ९० वर्ष अगाडि पत्ता लागेको ‘गुप्तेश्वर गुफा’ पर्यटनककाे आकर्षक गन्तव्य बनेकाे छ ।
गुफाकाे ऎतिहासिक धार्मिक महत्व बारे अझै प्रचारप्रसार र संरक्षणको लागि स्थानीय सरकार तथा समुदायले पहल गर्नु पर्ने आन्तरिक पर्यटकहरु बताउँछन् । ‘धार्मिक पर्यटनको सम्भावना ज्यादै राम्राे रहेछ, अहिलेको पुस्ताले पौराणिक विशेषलाई बुझ्न सक्ने ठाउँ रहेछ, व्यवस्थापनमा अझै ध्यान दिनु पर्ने मैले महसुस गरे’ मकवानपुरबाट गुफाकाे अवलाेकन गर्न आइपुगेकी हेटाैडा उपमहानगरपालिका वडा २ काे स्वास्थ्य स्वयंसेवीका मिना पराजुलीले भनिन् ।
ऐतिहासिक,धार्मिक, सांस्कृतिक रुपले महत्व राख्ने गुफा कुश्मादेखि करिब पाँच सय मिटर उत्तर र कालीगण्डकी नदीदेखि करिब दुई सय मिटर मात्रै दूरीमा रहेको छ । करिब ७ किमी लम्बाइ रहेको गुफालाई नेपालकै सबैभन्दा लामो गुफाको रूपमा दाबी गरिदै आइएको छ ।
पार्वतीले भगवान् शिवलाई पतिका रूपमा पाउँ भनी यही गुफामा व्रत बस्ने गरेको किंवदन्ती छ। गुफाभित्र पानी रसाइरहेको हुन्छ। बर्षौँ पुराना चट्टानहरू खिएर विभिन्न देवी देवताका आकृतिहरू जस्तै देखिन्छन् । सत्ययुगमा भगवान शिव गुप्त रहेको स्थलको रूपमा मानेर पनि यसको नाम ‘गुप्तेश्वर महादेव गुफा’ नामकरण भयो। किंवदन्ती अनुसार महादेव र पार्वतीबिच विवाह भएपछि दुवै जना केही समय यही गुफामा गुप्त बास बसेकोले यो गुफालाई ‘गुप्तेश्वर महादेव गुफा’ भनिएको भन्ने पनि छ।
हिन्दु धर्मग्रन्थ श्रीस्वास्थानी ब्रतकथा र शिवपुराणमा उल्लेख भएअनुसार परापूर्व कालमा कुशुमपुर र कुुशुम वाटिका (हालको कुश्माबजार) मा प्रशस्त फलफूल र कुश पाइन्थ्यो। अत्यधिक मात्रामा फलफूल र कुश पाइने कुशुमपुरबाट फलफूल र कुश टिपेर हिमालय पर्वतकी पुत्री पार्वतीले श्री महादेव पति पाउँ भनी पाङस्थित पार्वती गुफामा समेत तपस्या गरेको किंवदन्तीमा पाइन्छ।
सोही धार्मिक विश्वासका साथ महााशिवरात्री, बाला चतुर्दशी, श्री स्वस्थानी ब्रतकथा अवधि, राम नवमी अन्य हरेक चाडपर्वको साथै प्रत्येक एकादशी र सोमवारका दिन गुफामा भक्तजनहरूको घुइँचो लाग्ने गरेको छ। गुफा दर्शन गर्न जानेहरूको लागि गुफाभित्रै हिँड्नका लागि फलामे बाटो र विद्युतीय उज्यालोको व्यवस्था गरिएको छ।

गुफाको लम्बाई करिब पाँच किलोमिटर रहेको भनिए पनि करिब सात सय मिटर भित्रसम्म मात्रै पुगेको गुप्तेश्वर धार्मिक तथा पर्यटकीय विकास संस्थाका ईश्वरीप्रसाद आचार्य बताउँछन । उनका अनुसार त्यो भन्दा अगाडि जान कठिन रहेको छ । तहतह परेर बनेको उक्त गुफाको करिब एक सय मिटर भित्रसम्म रहेको सुमेरु पर्वत र पञ्च पाण्डवको क्षेत्रसम्म विद्युत् जडान गरिएको छ।
उक्त स्थानसम्म सहज रूपमै भित्र जान सकिन्छ। पञ्च पाण्डवको क्षेत्रमा गुफाको निकै सानो भएकाले सानो शरीर भएका व्यक्तिहरू घसारिएर मात्रै भित्र जान सक्छन्। उक्त स्थान पार गरेपछि भने फेरि फराकिलो बाटो रहेको देखिन्छ । त्यहाँबाट छिर्न नै कठिन हुने र सामग्रीहरू लैजान पनि कठिन हुने भएकाले त्यसपछिको भागमा विद्युत् जडान गरिएको छैन ।
२०१५ सालमा राजा महेन्द्रबाट उक्त गुफाको दर्शन गरेपछि गुप्तेश्वर गुफालाई पर्यटन क्षेत्रको रूपमा विकास गर्न थालिएको हो। आन्तरिक पर्यटकको मात्रै आकर्षक रहदै आएको गुफा कालीगण्डकी नदीमाथि बनेको विश्वकै दोस्रो अग्लो बन्जी जम्पबाट केही मिटरको दूरीमा रहेको छ ।
पर्याप्त प्रचारप्रसारको कमीले बाह्य पर्यटकहरू भने आकर्षित हुन सकेका छैनन्। पर्वत सदरमुकाम समेत रहेको कुश्मा नगरपालिका-४ रहेको गुप्तेश्वर गुफा लाई नेपालकै उत्कृष्ट धार्मिक तथा पर्यटकीय केन्द्रको रुपमा बिकास गर्ने तयारी स्वरुप गुफासम्म जाने सिढीबाटो निर्माणको चरणमा रहेको छ।
राक्सिराङ,मकवानपुर। राक्सिराङ (मकवानपुर)। संघीयतापछि गाउँ र टोलको विकास गर्न केन्द्रीय बजेटको पर्खाइ आवश्यक छैन । जहाँ जुन स्थानमा जे आवश्यक छ स्थानीय सरकारले त्यहाँ लगानी गर्न र प्रवद्र्धन गर्न सक्नेछ ।
संघीयतापछि स्थानीय क्षेत्रको विकासमो लय समाएको एउटा उदाहरण हो पर्यटकीय क्षेत्र । यस्तै उदाहरण बनेको छ मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिकाको जलपरी झरना । संघीय सरकारले स्थानीय स्तरको संभावना कहिले खोज्ने ? स्थानीय आवश्यकता कहिले मनन गर्ने र कहिले पहिचान प्रवद्र्धनको लागि लगानी गर्ने ? यि सवाल धेरै परमा हुन् ।
जब स्थानीय सरकारले स्थानीय क्षेत्रको संभावनालाई आफैंले नियाल्न पायो, आफैंले बजेटको व्यवस्थापन गरी पहिचान र प्रवद्र्धनमा ध्यान दिन थाल्यो, यो जलपरी झरना अहिले गन्तव्यको रुपमा विकास भएको छ । बिदाको दिन हाइकिङ जानेहरुले आफूसँगै मिठो स्मरणमा सजाउँछन् यो झरनाको तस्वीर । मकवानपुरको पश्चिम क्षेत्रमा रहेको राक्सिराङ गाउँपालिकास्थित जलपरी झरना आकर्षक पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा विकसित हुँदैछ ।
मकवानपुर जिल्लाकाे भौगोलिक रुपले विकट राक्सिराङ गाउँपालिका ३ स्थित सिद्धार्थ हरियाली सामुदायिक वन क्षेत्रमा पर्ने जलपरी झरना र संगै रहेको करिब १ सय मिटर लामो चमेरो गुफा पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा विकसित भइरहेको छ । उक्त झरनाको अवलोकनका लागि हेटौंडालगायत मकवानपुरको अन्य क्षेत्रबाट समेत मानिसहरु आउने गरेको सिद्धार्थ हरियाली सामुदायिक वन उपभोक्ता समूहका अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र तामाङले बताए ।
झरना र गुफाको संरक्षणसंगै विकासका लागि राक्सिराङ र प्रदेश सरकारले लगानी गरेको अध्यक्ष ज्ञानेन्द्र तामाङले जानकारी दिए। प्राकृतिक रुपले आकर्षक र सुन्दर जलपरी झरना परिसरमा बागमती प्रदेश सरकारको लगानीमा राक्सिराङ गाउँपालिकाले भौतिक संरचनाहरु निर्माण गरेको छ ।
झरना र त्यसको आडैमा रहेको चमेरो गुफासम्म पुग्नका लागि सडकको सुविधा रहेको छ । मनहरी बजारबाट चैनपुर हुदै पलासे बजार नजिकैबाट र मनहरीको ज्यामिरेबाट आमाघर हुँदै सडक मार्ग भएर र पैदल यात्रा गरेर समेत जलपरी झरना आउन सकिने छ ।

झरना भएको क्षेत्रमा फलामे रेलिङसहितको पक्की सिढी बनाइएको छ । झरनाको नजिकै दुईवटा ट्रस्ट भवन निर्माण गरि पिकनिकको लागि स्थान सुरक्षित गरिएको अध्यक्ष तामाङ बताउछन् । सार्वजनिक शौचालय समेत निर्माण भएको छ भने झरना प्रवेश गर्ने बिन्दुमा टिकट घर र पाले भवन निर्माण भएका छन् । झरना नजिकै जलपरीको एउटा मूर्ति राख्ने सोच रहेकोमा राक्सिराङ गाउँपालिका समेत लागि परेको तामाङले बताए । समिति निर्माण गरी कर्मचारीको व्यवस्थापन गर्ने र प्रवेश टिकटको समेत व्यवस्था मिलाइने उनले जानकारी दिए ।
झरना परिसरमा भौतिक संरचना निर्माण अहिले पनि जारी नै छ । बुद्धको मुर्तिसहितको पार्क निर्माणको लागि प्रारम्भिक कार्य भइरहेको छ । अध्यक्ष तामाङ झरना वरिपरिको पाखामा हरियालीको लागि बिरुवा रोप्ने योजना रहेको बताउँछन । यस्तै गरि झरना क्षेत्रमा नुहाउनकोलागि स्विमिङ पुल निर्माणको योजना रहेको समेत उनले जानकारी दिए । पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा बिकास हुँदै गरेको उक्त क्षेत्रमा गाउँपालिकाको पहलमा गुलमोर, लालुलाते, चुवा लगायतका ५ सय थान फूलका बिरुवा रोपिएको छ ।





सौराहा (चितवन) । ३ करोड बराबरको कारोवार गर्दै चितवन जिल्लाको सौराहामा जारी सौराहा फुड फेस्टिवल आज सकिएको छ ।
दैनिक ५ हजार पर्यटकले अवलोकन गरेको फेस्टिवलमा अनुमानित ६० लाख खर्च भएको आयाेजककाे भनाइ छ । कोराना महामारीपछि सौराहा सहित चितवनको पर्यटन पुरानै लयमा फर्किने क्रममा रहेको छ । यस्ता महाेत्सवले पर्यटकीय गतिविधि समेत बढाएकाे बताइएकाे छ ।
महोत्सवमा राष्ट्रिय तथा स्थानीय कलाकार तथा दी एक्सिस ब्यान्डको साङ्गीतिक प्रस्तुति, स्थानीय जनजातिका खाना प्रदर्शनी तथा प्रतियोगिता, वेटर तथा वेट्रेसबीच प्रतियोगिता, प्रणय दिवस विशेष कार्यक्रम, डोरी तान्ने प्रतियोगिता, रेवान कप पालिकास्तरीय भलिबल प्रतियोगिता, अन्तरविद्यालय नृत्य प्रतियोगितालगायत गतिविधि कार्यक्रम गर्दै चितवनकाे साैराहामा भएकाे मेला सकिएकाे हाे।
रेस्टुरेन्ट एण्ड बार एसाेसिएशन नेपाल (रेवान) सौराहाले प्रणय दिवसको अवसरमा पर्यटकीय नगरी सौराहामा १८ औं सौराहा फूड फेस्टिबल आयोजना गरेको थियाे ।

महोत्सवमा खानाकाे विविध परिकारसँगै मनोरञ्जनलगायत कार्यक्रम भएको थियो । माघ २८ गतेबाट शुरु गरिएकाे महोत्सव ५ दिन सन्चालन भएको हो । खाना, सङ्गीत र संस्कृतिलाई सँगसँगै अगाडि बढाएर सौराहाको पर्यटनलाई पुरानै अवस्थामा फर्काउने गरी महोत्सव आयोजना गरिएको रेवान अध्यक्ष ध्रुब गिरीले बताए ।
“सौराहा फूड फेस्टिवलकोे आफ्नै गौरवमय ईतिहास छ” गिरीले भने हरेक वर्ष प्रणय दिवसको अवसरमा फूड फेस्टिवल आयोजना गरिदैं आईएको छ । सौराहाको पर्यटन विकास गर्ने, विभिन्न जातजातिका परम्परागत तथा स्थानीय, स्वदेशी, विदेशी खानाको प्रवर्द्धन गर्ने, स्थानीय कला, संस्कृति, भेषभूषाको जगेर्ना गर्दै पर्यटकीय गन्तव्यकारुपमा सौराहालाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा पहिचान गराउने, उज्यालो सौराहालाई निरन्तरता दिइने महोत्सवको लक्ष्य रहेको संयोजक सूर्यबहादुर रिमालले जानकारी दिए ।
मकर काव्य यामिनीले जुराएको देवघाटधाम दर्शन
Tags: No Comments

आपटारी, जहाँबाट देवघाटको यात्रा सुरु भयो
हरेक वर्ष मकर संक्रान्ति अर्थात माघे संक्रान्तिमा पवित्र धार्मिकस्थल एवम् आध्यात्मिक क्षेत्र देवघाटधाम धार्मिक मेला परापूर्व कालदेखि लाग्दै आएको छ । यस दिन देवघाटमा सबै देवताहरु आउँछन् भन्ने धार्मिक मान्यता छ, विश्वास छ । त्यसैले पनि उक्त धार्मिक क्षेत्रमा देशै भरका भक्तजन स्नाननार्थ, पुजापाठ र मेला भर्न आउँछन् ।
सानो छदाँ बुबासँग साथ लागेर १ पटक गएको मात्रै याद छ, त्यो पलको स्मरण अहिले धेरै छैन । बुझ्ने भएपछि १५ वर्ष अघि म र मेरी जीवन साथी (सरिता दाहाल) माघ १ गते विहान पुगेथ्यौ । बिहान हेटौंडाबाट छुटेर दिउँसो फर्किएका थियौ, त्यो पल पनि खासै घुमघाम र ज्ञान आर्जन गर्न भ्याइएन । तर, यसपालीको यात्रा अली फरक रह्यो ।पुसको अन्तिम साता चितवनका साथी लेखराम सापकोटाले मकर काव्य यामिनी २०८० को निमन्त्रणा फेसबुक मार्फत पठाउनु भयो । सुरुमा त परिवार छोडेर एक्लै के तिर्थस्थल जानु लागेको थियो । साना छोराछोरीको लागि रात्री कालिन बसाइ व्यवस्थापन गर्न समस्या हुने भएपछि सपरिवार देबघाट पुग्ने रहर पूरा हुन सकेन (सायद कुनै दिन जुर्नेछ) ।
प्रिय मित्र लेखरामजीलाई ढिलो गरि २७ पुसमा कन्फ्रमेशन दिएँ ‘मेलामा म मात्रै आउंछु ।’ उहाँले खुसी प्रकट गर्नुभयाे । हरेक वर्ष पुष २९ गतेकाे रात्रीकालिन समयमा आयोजना हुँदै आएको मकर काव्य यामिनी फरक खालको काव्य प्रस्तुती रहेको मनले ठहर्यायो साथमा भोलीपल्ट त्रिशुली र कालिगण्डकीको संगम वेणीमा स्थान गर्न पाइने हुँदा साहित्यसँगै पुण्य कर्म गर्न पाइने भएपछि मकर संक्रान्तीको लागि २९ गते बेलुका ५ बजेसम्म नारायणगढ पुग्ने पक्कापक्की गरें। सोही कुरा लेखराम जीसँग गरेको उहाँले त्यो भन्दा १ घण्टा छिटो नारायणगढ आइपुग्न सुझाउनु भयो । नारायणघाटबाट पैदलै देवघाटसम्म जाने उहाँको मनसाय रहेछ । म पनि हिड्न रुचाउनु भएकोले अब यात्रामा हामी दुई मात्रै होइनौ भन्ने लाग्यो ।
एउटा छुट्टै रमाइलो हुने कल्पना गर्दै यात्रामा लागे पुस २९ गते आइतबार । हेटौंडाबाट २ बजे चितवनको यात्रा सुरु गरें । माघे संक्रान्तिको कारण बस निकै भिड थियो । यात्राभर बसले बाटोबाट सकेजती यात्रु चढाउदै अघि बढ्यो । म भने बसमा चढ्ने यात्रुभन्दा पनि मन भरी मकर काव्य यामिनी अनि मकर स्नानको कल्पना गर्दै पैदल जाने समुहको चित्र बनाउदै रमाइलो मान्दै रहे । करिब २ घण्टाको यात्रापछि भरतपुरको पारस बसपार्क बसले गन्तव्य सोझिए । म ओर्लिए । त्यहाँबाट भरतपुर लायन्सचोक बालकुमारी मार्गमा रहेको लेखराम जीको कर्म थलो ठम्याउदै पुगे ।
करिब ३० मिनेट उहाँले आफ्नै सम्पुर्ण किताब पसलबाट देवघाट जाने साथिहरुलाई सम्पर्क गरि ब्यबस्थापन गर्नु भयो। निमन्त्रणा धेरैकोमा पुगे पनि हाम्रो समुहमा पैदल जानेमा भानु सापकोटा सर आइपुग्नु भयो । त्यहाँबाट ३ जना २ वटा मोटरसाइकलमा वसन्त पराजुलीकोमा पुग्यौ । पराजुली मोम्चो कथा सग्रहका कथाकार र पत्रकार (गोरखापत्र)। अब सोचे यात्रा गजब हुने भो । वसन्त पराजुली, प्राध्यापक भानु सापकोटा, लेखराम सापकोटा (कायाकैरन दैनिक र कायाकैरन डटकम साथै सम्पुर्ण किताब पसल सन्चालक) र म ४ जनाको पैदल टोलीले वसन्तजीको घर भरतपुर २ आँपटारीबाट ५ बजे देवघाटको बाटो समात्यौ ।

देवघाटधामकाे बाटोमा रहेकाे ढुंङ्गेधारा
साझ ५ बजे सुर्य करिब अस्ताउनै लागेको थियोे । जाडोको मौसममा हिड्नु शरीरको लागि लाभदायी, तर गन्तव्यमा पुगेर केही समयपछि पसिना ओभाउदै जादा अझै जाडो हुने पो हो कि भन्ने चिन्ताले सारो सताउदैथ्यो । लेखराम जी धेरै अघिको चिनजान वसन्त र भानु जी पहिलो चोटि भेटिएका भए पनि धेरै अघि कै झै आत्मिय भए । आपटारीबाट देवघाट जाने मुख्यमार्ग हामीले समात्यौ । अलिक पर पुगेपछि साथीहरुले अलि छोटो हुन्छ गोरेटो बाटो जाउ भन्दै हुनुहुन्थ्यो । तर साझको समय भएकोले म सहमत नहुदा त्यो सम्भावना रहेन । उज्यालो समयमा भएको भए म पहिलो समर्थक हुन्थ्ये गोरेटो बाटो हिड्ने । बाटो भरी केही आफ्ना कुरा केही पेसाका कुरा साहित्यका कुरासँगै पत्रकारिताका कुरा रमाइलो कुरा हुँदै बाटो काटियो । ठाउँठाउँमा फोटो लिदै लेखरामजीले सामाजिक संजालमा राख्दै गर्नुभो । भानु जीको पाइलाको फड्को अलि कम भएको हुँदा केही बिस्तारै हिड्न सुझाउदै हुनुहुन्थ्यो ।
हामी भने केही पर पुग्दै केही बेर पर्खदै गर्दै हिड्दै गर्यौ । लेखराम जीको शरीर केही पातलो भएकोले उहाँलाई हिड्न सकस भएन । म प्रायः मर्निङ वाक गरिरहने भएकोले खासै अप्ठ्यारो लागेन हिडाई । वसन्त जी समेत ज्यानको अनुपातमा हिंड्न माहिर कहलिनु भो । बाटो भरी मकर काव्य यामिनी आयोजक महेश सस्कृत गुरुकुलमका गुरुहरुलाई मोबाइलबाट सम्पर्क गरी रहे लेखराम जीले । वसन्त जीले अर्को आश्रममा बस्ने ब्यबस्थापन पहिल्यै गर्नु भएको रहेछ । यद्यपि महेश मै समेत खाने बस्ने सहितको कार्यक्रम रहेको थियो ।
बाटोमा बसन्तजीले यो जाडोमा किन रहर गर्नु भा भन्दै हुनुहुन्थ्यो मलाई । मैले चिसो खान रहर लागेर भन्दै अलिकती व्यंग्य गरे । करिब साँझको ६ बजे देवघाटको चितवन पट्टीको भागमा पुग्दा भानु जीको आफन्तको पसल मै तातो जेरीले स्वागत गर्नु आइपुग्नु भो रत्न कंडेल गुरुकुल शिक्षक । उहाँको आतिथ्यतामा तातो जेरीको स्वाद लियौ । तात्तातोजेरीले थकान र भोक समेत गायब भयो । हामी गन्तव्य स्थल तर्फ लाग्यौ । कार्यक्रम स्थल तनहुँको महेश संस्कृत गुरुकुलम पुग्दा रातको ७ बजेको थियो ।
त्यहाँको स्वागतलाई आत्मसात गर्दै गुरुहरुको सानिध्यमा बेलुकाको प्रसाद भोजन ग्रहण गर्दाको आनन्द बेग्लै थियो । ठूलो कक्षमा लहरै राखिएका पिरा अनि दरी । संगै रहेका १/१ थान थाल कचौरा र गिलास । बटुकहरुले तीमा पालैसंग तरकारी, भात, दाल अनि पानी राखे पछि खान सुरु गर्नु अघि सुरु हुने स्वस्ती वाचन । अनि ग्रहण । भोजनलाई माया र सम्मान गरिएको त्यो पल बहुत आनन्ददायक रह्यो । वसन्त जीले बेलुका अन्न नखाने गर्नु भएकोले लिनु भएन । म पनि बेलुका खासै नखाने भए पनि हिडाइको थकानलाई जित्न पनि थोरै ग्रहण गरे । एक पटक थप खाना दिइने र त्यो समाप्त भए पछि पुन स्वस्ती वाचनका साथ भोजन समय सकिएको जनाउसंगै आफूले प्रयोग गरेको सामग्री निश्चित ठाउँमा लगेर राखिदिनु पर्ने नियम रहेछ । अझै आफूले जुठो बनाएको भाडा आँफैले सफा गर्नु पर्ने भैदिएको भए कति राम्रो हुन्थ्यो जस्तो लाग्यो । अनुशासनको अनुपम पाठ सिकाईको रुपमा रह्यो ।
अनि सहभागी भइयो मकर संक्रान्तिको पूर्वसन्ध्यामा आयोजना गरिएको ‘मकर काव्य यामिनी’ २०८० मा । यो २१ औ शृङ्खला रहेको त्यही ब्यानर देखेपछि थाहा भएको हो । निमन्त्रणामा कति औ भन्ने थिएन । पवित्र धार्मिकस्थल एवम् आध्यात्मिक क्षेत्र देवघाटधाम, तनहुँमा अवस्थित ‘महेश संस्कृत गुरुकुलम्’को आयोजनामा “मकर-काव्य-यामिनी”विगत २१ वर्षदेखि संचालन हुदै आएको २०६० सालबाट निरन्तर सञ्चालन भइरहेको राष्ट्रियस्तरको काव्यिक महोत्सव भन्ने थाहा पाँउदा अझ रमाइलो लाग्यो । राष्ट्रकवि तथा विभिन्न राष्ट्रियस्तरका कवि, साहित्यकार तथा विशिष्ट विद्वान्हरूको उपस्थिति रहेको कार्यक्रम पौष महिनाको अन्तिम साँझबाट माघको बिहानसम्म सञ्चालन भएको थियो ।

देवघाटकाे चितवन र तनहुँ जाेड्ने झोल्ङ्गे पुलकाे रात्रीकालिन तस्विर
मकर संक्रान्तिको पूर्व सन्ध्यामा सञ्चालन हुने भएकाले यस कार्यक्रमको नाम मकर-काव्य-यामिनी राखिएको आयोजक संस्थाले जानकारी दियो । माघे संक्रान्तिका दिन नारायणी र कालीगण्डकीको संगमस्थलमा स्नानका लागि आउने काव्यपारखीलाई काव्यगंगाको आनन्द दिलाउने उद्देश्यले विगत २१ वर्षदेखि महेश सन्न्यास गुरुकुल आश्रमले ‘मकर काव्य यामिनी’ आयोजना गर्दै आएको चितवन, नवलपरासी र तनहुँको संगम नारायणीमा माघ १ गते श्रद्धालुले अघिल्लो राति भजनकीर्तन गर्दै जागा बसेर भोलिपल्ट स्नान गर्ने चलन छ। तिनैमध्येका काव्यपारखीलाई रातभर काव्यको आनन्द दिलाउनका लागि ‘काव्य यामिनी’ आयोजना गरिँदै आएको महेश संस्कृत गुलुकुलममा पिठाधिस १००८ स्वामी रमणानन्द गिरीले कार्यक्रम अबधीमा जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार ‘काव्यपारखीले रातभर बसेर काव्यका बारेमा विचारविर्मश गरून् भन्ने उद्देश्यले यस्तो कार्यक्रम सुरु गरिएको हो ।कार्यक्रममा बर्सेनि काव्यानुरागीहरूको विशेष जमघट हुँदै आएको छ।’
‘मकर काव्य यामिनी’ मा रचना वाचनसत्रमा आदर्श घिमिरे, काशीराज दाहाल, अभिषेक गौतम, उज्ज्वल पौडेल, विवेक पराजुली, रोहण सुवेदी, चेतना वाग्ले, उत्तम सुवेदी, गोविन्दगोपाल खतिवडा, प्रदीप नेपाल, नगाजधिराज,मनिष गौतम, तितेपाती,अभिषेक ओझा,शाश्वत खनाल, सुरेश नारायण गौतम, अनिष ढुंगेल बालकृष्ण थपलिया किशन पौडेल, बिष्णु गौतम, सुदेश सत्याल, प्रमुख अतिथि दयाराम श्रेष्ठलगायता ४ दर्जन कविहरुले बिभिन्न छन्द तथा पद्यमा कविता सुनाएका थिए । यो कार्यक्रम कोभिड कालमा समेत नरोकी अनलाइनमार्फत आयोजना गरिएको रहेछ। २१ वर्ष अवधिमा काव्य यामिनीमा धेरै साहित्यकारहरूले सहभागिता जनाइसकेका रहेछन् ।
प्राध्यापक दयाराम श्रेष्ठको प्रमुख आतिथ्यतामा आयोजना भएको काव्य यामिनीको २१ औ शृङ्खलामा गुरुकुलका विद्यार्थीलगायत विभिन्न जिल्ला कविहरूकोसमेत उपस्थिति रहेको थियो । ती सहभागी मध्ये हामी पनि थियौ । कार्यक्रम स्थलमै भेटिए मकवानपुरका साहित्यकार किशन पौडेल, बिष्णु गौतम र पुर्व प्राध्यापक रामचन्द्र सुवेदी । सुवेदी प्राध्यापक पेशाबाट सेवानिबृत हुनु भएपछि हाल देवघाटमै बस्नु हुदो रहेछ । करिब ७ घण्टा चलेको यामिनीमा जीवन र जगत, देश प्रेम, व्यंग्यलगायत भावका ४ दर्जन कविता सुनियो । साथमा राष्ट्रभक्तीको गीत । कार्यक्रमस्थलबाटै लेखरामजी र मैले आआफ्नो मिडियामा समाचार प्रकाशित गर्यौ कार्यक्रमको । प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने कोशिस भने कमजोर नेटवर्कका कारण सम्भव भएन । रातको करिब १२:३० बजे चिया पानपछि केही बेर आराम गर्ने कुरो भयो । महेशका गुरुहरुले यतै ब्यबस्थापन हुन्छ भन्दा भन्दै हामी वसन्त जीले आपटारीबाट हिड्ने बेला कन्फर्म गर्नु भएको अर्को आश्रम तिर लाग्यौ ।
साथमा चितवनका कवि बालकृष्ण थपलिया समेत थपिनु भो । उहाँ ठाँउ नपुग्ला होस जान्न भन्दै हुनुहुन्थ्यो वसन्त जीले पुग्छ जाउ भनेपछि यात्रामा सरिक हुनुभयो । रात्रीकालिन बिश्रामको लागि तय गरिएको स्थान पुग्दा रातको १ बजिसकेको थियो । जुन ठाउँ बेणीबाट ठिक माथी थियो । तर लेखराम जीले पहिले बेणी (त्रिशुली र कालिगण्डकीको संगम जहाँबाट नारायणी नदि कहलाउँछ) मा गयर माहौल हेर्ने मिले नुहाउने भन्दै लिएर जान ढिपी गरेपछि ५ जना बेणी गयौ । जहाँ स्नान गर्नेको अलि अलि चहल पहल थियो । वसन्त जी नुहाउने सुरमा घरबाटै तयारीमा आउनु भएको रहेछ । उहाँ बिहान ३-४ बजेको समय स्नानको लागि उत्तम हुने भन्दै तत्काल स्नान नगर्ने पक्षमा रहनु भयो । भानु जी स्नान गर्ने तर साथिको पर्खाइमा रहनु भयो । बालकृष्ण जी घरबाट पारिवारिक सदस्य बिहान ६ बजे मात्रै आइपुग्ने भएकोले २-३ घण्टा भए नि आराम गर्नु पर्ने पक्षमा उभिनु भो । लेखराम जी अहिल्यै स्नानको काम सक्ने तर बिहान भएकोले सुत्न नहुने जागै बस्नेमै रहनु भो । म अरुले के गर्छन् त्यही गर्नेमा परे ।

अन्तत स्नान ३ बजेपछि नै स्नान गर्ने वसन्त जीलाई पछ्याउँदै हामी बेणीमै रह्यौ । लेखराम जी कालीगण्डकी करिडोर अन्तरगतको कालीगण्डकी पुलसम्म पैदल जाने फर्केर आउदा नुहाउने समय ठिक्क हुने भन्दै अघि लाग्नु भो । हामीले दिउँसोदेखि हिडेको केही बेर आराम नगरे बिहानलाई गारो हुनेभन्दा भन्दै १० मिनेटको बाटो भन्दै ४५ मिनेटको पैदलमा पुल लिएर जानु भो । अलिक सुनसान ठाउँमा पुगे पछि वसन्त जी र मैले नजाने भनेर अलमलिन खोज्यौ । उहाँहरु ३ जना अघि लाग्नु भो । आधा भन्दा बढी बाटो फर्कनु २ जनाको लागि गारो हुने भएकोले हामीद्वय पनि पुल तर्फ नै लाग्यौ । रातको २ बजे तनहुँ र नवलपरासी जोड्ने कालीगण्डकीको २०० मिटर लामो पुल तरेर नवलपरासी पुग्यौ । त्यो बाटो दासढुङ्गा (चितवन) देवघाट (तनहुँ) नवलपरासी हुँदै कालीगण्डकी करिडोरबाट पाल्पा रामपुर १ घण्टामा पुगिने लेखराम जी भन्दै हुनुहुन्थ्यो ।
रातभर नसुतेर हिडिरहेका हामी पुलबाट फर्कदा थाकिएका थियौ तर त्यो थकाइले बिहान हुँदै जादा बिमार पो हुन्छ कि भन्दै हुनुहुन्थ्यो भानु जी । देवघाट आउँदै गर्दा बाटोमा एउटा पसल खुल्ला थियो । तातो पानी चिया र चाउचाउको व्यबस्थापन गर्दै धुनीको तातोमा गफियौ । बालकृष्ण जी को काव्य यामिनीको कविताको निकै प्रसंसा भो विशेष गरि लेखराम जीले तारिफ गर्नुभो । केही काव्यका कुरा केही पत्रकारिताका कुरा केही प्राध्यापनका कुरा केही स्थानीय तहका कुरालगायतका कुरा गरियो धुनी ताप्दै । तातो पानी पिएपछि वसन्त जीले राहत महसुस भयो,भन्नू भयो यो महसुस सायद सबैलाई थियोे । त्यतिन्जेलसम्म २ पटक पसिना आउदै सुक्दै गरेको थ्यो । अब पालो तेस्रो पटक ज्यान पानीले भिजाउनु थ्यो । चिया र चाउचाउ खाएपछि देवघाटधामको बेणीमा स्नान गर्न पुग्दा बिहानको ३ बज्ने पक्का भएपछि त्यहाँबाट स्नान स्थल तर्फ हिड्यौ ।
स्नान स्थल आइपुग्दा स्नान गर्ने धर्मावलम्बीहरुको भिड बढी सकेको थियो । बालकृष्ण जी बिचतिरैबाट आरामको लागि कतै जानु भो । वसन्तजी र म बेणी पुगेर वसन्त जीले स्नान गरिसकेपछी लेखरामजी र भानुजी आइपुग्नु भो । केही समयपछि भानु जी स्नानमा जानू म उहाँहरुको लुगा लगायतको सामग्री कुरि बस्नेमा परे । लेखराम जी फोटो लिन दायाँबायाँ जानु भो । एक छिनमा मैले नि स्नान गरे भन्दै लेखराम जी आउँदा मैले बेणीको जलले दोस्रो पटक शरीर शुद्धिकरण गरे ।
स्नानपछि केही थान फोटो लिइयो । डुङ्गामा त्रिशुली तरेर चितवन तर्फ निस्कने योजना भनेको डुङ्गा बिहानको ६ बजे मात्रै संचालनमा आउने जानकारी भए पछि झोलुङ्गे पुलबाटै हिडेर जाने भैयो । बिहानको ३:५० मा स्नान मन्दिर दर्शन दान दक्षिणालगायतको काम सम्पन्न भएकोले पनि करिब २ घण्टा चिसो रातमा कसरी बिताउनु भन्दै हिडियो । घर पुग्दा उज्यालो हुन्छ चियासँग खाने भन्दै देवघाटको झोलुङ्गे पुलको मुखैमा रहेको पसलमा सेल बनाउन लगाउनु भयो वसन्त जीले ।
रातकाे १ बजे देवघाटधामकाे बेणी (त्रिशुली र कालिगण्डकी संगममा हामी ५ )
पुस २९ गते साझँ हिडेर गएको बाटोमा विहानी हिडाइमा थियौ हामी । तात्तातो जेरी खुवाउने गुरु रत्न कडेललाई अर्को पटक भेट्मा कुरा गरौला भन्दै विदा भइयो । विहानको समयमा हुस्सुले ढाकिएको मौसम अध्यारो नै थियो । बाटोमा भानु जी हिड्न अली नसकेको भन्ने लागेर लेखराम जीले म्याजिकमा चडाउनु भएको करिव २ सय मिटर पर पुगेपछि ओर्लनु भएको रहेछ । हामी त पछाडी रहनु भएको मान्छे कसरी अगाडी पुग्नु भो भरे अचम्मित भयौ । लेखरामजीले पोल खोलेपछि पो दङ्ग पर्यौ । कुरो के भएछ भने आपँटारी चोक केही समय अघि पुग्छु थकाइ पनि मर्दै गर्छ साथीहरु आउने समयसम्म भन्ने मनसायले गाडी चड्नु भएको भानुजी गाडीमा रहेका केटाहरुको कारण चड्ने वित्तिकै ओर्लनु भएको रहेछ । अध्यारो विहानी उरन्ठ्याउला केटाहरु मात्रै भएको गाडीमा जादाँ केही भइहाल्यो भन्ने लागेर ओर्लनु भएको उहाँले ठिक गर्नु भयो भन्ने लाग्यो ।
त्यसपछि भानु जीले गाडीमा जाने योजना बदल्नु भयो । हिडाइमा उहाँको पाइला अली विस्तारै चल्ने भएकोले सधै केही पर छोडिने गरेकोमा विस्तारै पर्खदै आयौ । बिहानको झिसमिसेमा देवघाटबाट आपटारीको हिडाइले पुन पसिना निकाल्यो । अलिक थकाई पनि लाग्यो । यो समेत ३ पटक ज्यान पसिनाले नुहाएको थियो ।
माघ १ गते करिव विहानको ५ः४५ वजे पुष २९ गते जहाँबाट पैदल देवघाट यात्रा सुरु गरिएको थियो अर्थात वसन्त जीको घरमा आइपुग्यौ करिव १३ घण्टाको यात्रा नसुतेर यता उता हिडेर पुरा गर्दा ज्यान थकाइले लोद भएको रहेछ । वसन्त जीको घरमा आमाले चिया बनाउनु भयो हामिले देवघाटदेखि बोकी ल्याएको सेलसँग खायौ । साथमा तरुल, सखरखण्डालाई पनि भोजन गर्यौं । भानु जी र लेखराम जी यसो पल्टिनु हुँदा नै निदाउने सुर ल्याउनु भयो म चै हेटौडा घर पुगेर आराम गर्ने मनसायले लेखराम जीलाई झकझक्याएर वसपार्कसम्म साथमै जाने भन्दै उठाए ।

मकर स्नानकाे तयारीमा भक्तजनहरु
माघ १ गते संक्रान्ती परेकोले समेत साथीहरुलाई मेरो कारण नअलमल्याउने विचार गरे । भानु जी वसन्त जी र लेखराम जी यतै खाना खाएर जाने भन्दै हुनुहुन्थ्यो । वसन्त जीको आमाले गर्नु भएको आग्रहलाई समेतपछि आउँदा है भनेर लेखराम जी र म निस्कियौं। पारस वसपार्कमा म ओर्लिए । उहाँ आफ्नै घर तर्फ जानु भयो । थाकेको शरीरलाई गाडीको सिटमा राख्दा समेत आनन्द भनुभूति भो । यात्रा भन्ने पनि अचम्मकै हुने रहेछ । सोच्दै नसोचेको यात्रा नी तय गरिदो रहेछ । यस्तै सोच्दै थिए निदाएछु । गाडी रत्ननगर कटेपछि पो झल्यास्य भएं । विहानको ८ः३० वजे हेटौडा आईपुगे, ९ बजे घरमा । तन घरमा आईपुग्यो, मनले त्यै रमाइलो यात्रा, साथीहरूको प्रेमील साथ, आमा(वसन्त) को न्यानो माया याद गरिरह्यो ।

देवघाटधाम, तनहुँ । मकर संक्रान्तिको पूर्वसन्ध्यामा तनहुँको देवघाटधाममा ‘मकर काव्य यामिनी’ को २१ औ शृङ्खला आयोजन गरिएको छ।
पवित्र धार्मिकस्थल एवम् आध्यात्मिक क्षेत्र देवघाटधाम, तनहुँमा अवस्थित ‘महेश-संस्कृत-गुरुकुलम्’को आयोजनामा आइतबार “मकर-काव्य-यामिनी”को २१ औँ शृङ्खला आयोजना भएको हो ।
२०६० सालबाट निरन्तर सञ्चालन भइरहेको मकर-काव्य-यामिनी राष्ट्रियस्तरको काव्यिक महोत्सव हो । राष्ट्रकवि तथा विभिन्न राष्ट्रियस्तरका कवि, साहित्यकार तथा विशिष्ट विद्वान्हरूको उपस्थिति रहँदै आएको कार्यक्रम पौष महिनाको अन्तिम साँझबाट माघको बिहानसम्म सञ्चालन भएको थियो ।
मकर संक्रान्तिको पूर्व सन्ध्यामा सञ्चालन हुने भएकाले यस कार्यक्रमको नाम मकर-काव्य-यामिनी राखिएको आयोजक संस्थाले जनाएको छ । माघे संक्रान्तिका दिन त्रिशुली र कालीगण्डकीको संगमस्थलमा स्नानका लागि आउने काव्यपारखीलाई काव्यगंगाको आनन्द दिलाउने उद्देश्यले विगत २१ वर्षदेखि महेश सन्न्यास गुरुकुल आश्रमले ‘मकर काव्य यामिनी’ आयोजना गर्दै आएको छ।
चितवन, नवलपरासी र तनहुँको संगम वेणीमा माघ १ गतेको अघिल्लो रात श्रद्धालुले भजनकीर्तन गर्दै जागा बसेर भोलिपल्ट स्नान गर्ने चलन छ। तिनैमध्येका काव्यपारखीलाई रातभर काव्यको आनन्द दिलाउनका लागि ‘काव्य यामिनी’ आयोजना गरिँदै आएको महेश संस्कृत गुलुकुलममा पिठाधिस १००८ स्वामी रमणानन्द गिरीले जानकारी दिए।
उनका अनुसार ‘काव्यपारखीले रातभर बसेर काव्यका बारेमा विचारविर्मश गरून् भन्ने उद्देश्यले यस्तो कार्यक्रम सुरु गरिएको हो ।कार्यक्रममा बर्सेनि काव्यानुरागीहरूको विशेष जमघट हुँदै आएको छ।’
‘मकर काव्य यामिनी’ मा रचना वाचनसत्रमा आदर्श घिमिरे, काशीराज दाहाल, अभिषेक गौतम, उज्ज्वल पौडेल, विवेक पराजुली, रोहण सुवेदी, चेतना वाग्ले, उत्तम सुवेदी, गोविन्दगोपाल खतिवडा, प्रदीप नेपाल, नगाजधिराज,मनिष गौतम, तितेपाती,अभिषेक ओझा,शाश्वत खनाल, सुरेश नारायण गौतम, अनिष ढुंगेललगायताका कविहरुले बिभिन्न छन्दमा कविता सुनाएका थिए ।

२०६० सालमा सुरु गरिएको यो कार्यक्रम कोभिडका बेला पनि अनलाइनमार्फत आयोजना गरिएको थियो। २१ वर्ष अवधिमा काव्य यामिनीमा धेरै साहित्यकारहरूले सहभागिता जनाइसकेको आयोजक महेश गुरुकुलमले जनाएको छ। प्राध्यापक दयाराम श्रेष्ठको प्रमुख आतिथ्यतामा आयोजना भएको काव्य यामिनीको २१ औ शृङ्खलामा गुरुकुलका विद्यार्थीलगायत विभिन्न जिल्ला कविहरूकोसमेत उपस्थिति रहेको थियो ।
“देवघाट महाकाव्य ” “म र मेरा” र “महापुरुष” का स्रष्टा निराजन पन्त, छन्दकवि सुदेश सत्याल , कवि नगाधिराज, कवि तथा गजलकार अहम् स्रष्टा आदि मकर काव्य यामिनीका प्रतिनिधि कवि उत्पादन भएको आयोजकले जनाएको छ । कार्यक्रमलाई सन्तोष घिमिरेले सहजीकरण गरेका थिए ।
भवगाम्भीर्यले पूर्ण अलङ्कारसुवासिनी।
रसमाधुर्य बोकेर आउँछिन् काव्य-यामिनी ।।