मकवानपुर । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको १ सय १३ औ जन्मजयन्तीको अवसरमा रेडियो थाहा सञ्चार हेटौंडा ९९.६ मेघाहर्जले कवि सम्मेलनको आयोजना गरेको छ ।
देवकोटा जयन्तीको अवसरमा हरेक वर्ष जस्तै रेडियो थाहा सञ्चारले यस वर्ष पनि कवि सम्मेलनको आयोजना गरेको हो । कवि सम्मेलनमा मकवानपुरको २६ जना साहित्यकारहरुले रचना वाचन गरेका थिए । रेडियोले देवकोटा जयन्तीको अवसरमा आयोजित कवि सम्मेलनमा रेडियोको संस्थापक स्टेशन म्यानेजर शिव तिवारीलाई सम्मान समेत गरेको छ ।
कार्यक्रमको प्रमुख अतिथि प्रमुख जिल्ला अधिकारी भरतमणी पाण्डेले महाकवि देवकोटाको जन्मजयन्तीमा रेडियो थाहा सञ्चारले गर्दै आएको कवि सम्मेलनले निरन्तरताकाे शुभकामना दिएका थिए । कार्यक्रमको सभाध्यक्ष रेडियो थाहासञ्चारको सन्चालक अरुणराज सुमार्गीले मकवानपुरको साहित्यको विकासमा देवकोटा जयन्तीको अवसरमा रेडियोले उर्जा थप्नको लागि कवि सम्मेलन गर्दै आएको बताए ।
कार्यक्रमा हयग्रिव आचार्य , कवि तथा समालोचक निमेष निखिल , मातृभुमिको सम्पादक देवराज खरेल, समालोचक घनश्याम घिमिरे, साहित्य सङ्गम मकवानपुरको अध्यक्ष अनिता न्यौपाने , मातृभूमि साहित्य समाजको अध्यक्ष माधव पोख्रेल, झरना साहित्यिक परिवारका अध्यक्ष दीपक गौतम, लेखक संघ मकवानपुरको अध्यक्ष छवि अनित्य, प्रलेस मकवानपुरको अध्यक्ष शान्ति प्रियवन्दना कविहरु पुरुषोत्तम आचार्य, एस लामा र केशव समर्पण लगायत साहित्यकारहरुकाे उपस्थिति रहेको थियो ।
मकवानपुर । तिहारको तेस्रो दिन आज कार्तिक १८ गते लक्ष्मीपूजा गरी मनाइदैछ । आज बिहान घर आँगन लिपपोत गरी बेलुका दीपावली गरी ऐश्वर्य, धनधान्य र सम्पन्नताकी देवी लक्ष्मीको पूजा गर्ने चलन छ । साँझ युवतीहरु समूह बनाई घरघरमा भैलो खेल्छन् । भैलो खेल्न आउनेलाई धान, चामल, फूलमाला, पैसा र सेलरोटी दिइन्छ ।
आज विशेषगरी घरका झ्याल, ढोका, चोटा, कोठा, सङ्घार, कौसी, अटाली र भर्याङलगायत सरसफाइ गरी दीपावली गरिन्छ । कार्तिक कृष्ण औँसीको रातलाई वर्षभरी मनाइने चार प्रमुख रात्रिमध्ये सुखरात्रि पनि भनिन्छ ।
लक्ष्मी पूजाका लागि आँगनदेखि मुलढोका हुँदै लक्ष्मी स्थापना गरी पूजा गर्ने कोठासम्म गाईको गोबर र रातोमाटोले लिपपोत गरेर चामलको पीठो र अबिरले लक्ष्मीको पाइला बनाइ लक्ष्मी आउने बाटो देखाइन्छ । पाइलैपिच्छे केराको सुत्लो अथवा माटाको पालामा दीप प्रज्ज्वलन गरी झिलिमिली बनाइन्छ ।
मैनबत्ती बाल्ने चलन बढ्दै गए पनि दियोमा तेल राखेर बत्ती बाल्नु नै वैदिक परम्परा भएकाे धर्मशास्त्रविद् बताउँछन् । दीपावली गरिसकेपछि पूजा कोठामा दियो, कलश र गणेशसहित लक्ष्मी स्थापना गरेर गरगहना, पैसा, धान, चामल, फलफूल, सेलरोटी र फूलमाला चढाइ विधिपूर्वक लक्ष्मीको पूजा आराधना गरिन्छ ।
लक्ष्मी पूजाका अवसरमा सहर बजारमा दीपावली गरी झिलिमिली बनाइन्छ । परम्पराअनुसार कतै आजै बिहान गाईको पूजा गर्ने प्रचलन समेत छ । शास्त्रीयरुपमा भने औँसीपछि कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा लागेपछि मात्र गाई पूजा गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको धर्मशास्त्रविद् बताउँछन् ।
कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीमा नदी, तलाउ वा धारामा गइ स्नान गरी मनाइने नरक चतुर्दशी पर्व आज बिहान मनाइएकाे छ । कुकुर तिहार र नरक चतुर्दशी तिहारको दोस्रो दिन पर्ने भए पनि यसवर्ष तिथिको घटबढका कारण कुकुर तिहार दोस्रो दिन हिजो र नरक चतुर्दशी तेस्रो दिन आज परेको हाे ।
मकवानपुर । प्रधान सेनापति प्रभुराम शर्माले भीमफेदी गाउँपालिका स्थित चिसापानीगढी क्षेत्रको संरक्षण तथा पूर्वाधार निर्माण आयोजनाको शिलान्यास गरेका छन् । बुधबार एक समाराेहका बिच शर्माले भीमफेदी ६ मा रहेकाे चिसापानीगढी क्षेत्रको संरक्षण तथा पूर्वाधार निर्माण आयोजनाको शिलान्यास तथा गढी परिसरमा राष्ट्रिय झण्डोतोलन समेत गरेका छन् ।
समारोहलाई सम्बोधन गर्दै प्रधानसेनापति शर्माले चिसापानी गढी पहिले पनि सामरिक (युद्धको) रुपमा महत्वपूर्ण रहेको र अहिले पनि महत्वपूर्ण भएको बताए । ‘चिसापानी गढीसहित देशभरका गढीहरुले देशको सिमा रक्षाको लागि महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको छ प्रधान सेनापति शर्माले भने यस्ता गढीहरुकाे संरक्षण गर्न अती आवश्यक छ ।’ गढीको संरक्षणमा अहिले भीमफेदी गाउँपालिकाले सक्रियता देखाएको भन्दै उनले खुशी व्यक्त गरे ।
नेपालको अन्य गढी, किल्ला, गणहरुमध्ये मकवानपुरको चिसापानी गढीलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ । मल्ल राजा, शाहवंश, राणाकालिन अवस्थामा चिसानपानी गढीको प्रमुख भूमिका रहेको थियो । वैद्य–अवैद्य रुपमा नेपाल छिर्नेहरुको लागि भिसा चेक गर्ने ठाउँ भएकोले यो अन्य गढीहरुको भन्दा महत्वपूर्ण मानिन्थ्यो । देशको अहिलेको गृह मन्त्रालय, अर्थमन्त्रालय र रक्षा मन्त्रालयको काम यही ठाउँबाट हुने गरेको थियो ।
मकवानपुरको चिसापानी गढीको संरक्षण आधुनिक समयमा आधुनिक तरिकाले हुनुपर्नेमा शर्माले जोड दिए । पर्यटकीय क्षेत्रका रुपमा चिसापानी गढीलाई लिइने भएकाले यसको फाइदा सबैले लिन सक्ने उनले बताए ।
भीमफेदी गाउँपालिकाका अध्यक्ष हिदम लामाको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरका प्रमुख रघुनाथ खुलाल, मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भरतमणि पाण्डे, गाउँपालिका उपाध्यक्ष पावर्ती राना, सुरक्षा निकायका उच्च पदस्थ अधिकारीहरु लगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।
फेन्चु लामा मकवानपुरका व्यवसायिक अगुवा कृषक अन्तरगत पर्दछन् । कृषिलाई पर्यटनसँग जोडेर अगाडि बढ्ने सोच सहित लागि परेका लामा र उनीकाे पत्नी सपनासँग सहीवार्ताको लागि गरेको कुराकानीको सारः
शिक्षण पेशा छाडेर किन कृषिमा आउनु भयो ?
शिक्षण पेशमा ६ वर्ष बिताए, कम्प्युटर विषयको शिक्षक । शिक्षण पेशा दीर्घकालिन भविष्य देखिन । निजामतिको जागिरे हुने भुत चढ्यो । काठामाडौ बसेर लोक सेवाको तयारी गरे । लोक सेवा आयोगको परीक्षा दिए, नाम निस्केन । बुबाले २७ वर्ष पहिले खुल्नु भएको एग्रोभेट पसल थियो । जहाँ म स्कुल पढ्दा देखि नै बुबालाई सघाउने क्रममा औषधिहरुबारे सतही ज्ञान हासिल गरिसकेको थिए । औषधिहरु चिन्थे, तिनीहरुको प्रयोगबारे पनि सतही जानकारी थियो ।
निजामतिमा नाम ननिस्केपछि बुबाको व्यवसाय सम्हाल्ने रुचि बढ्यो । यो बिचमा विवाह भइसेको थियो । बुबाको पसल श्रीमती (सपना) लाई जिम्मेवारी दिने हिसाबले श्रीमतीलाई कृषि तथा पशु भेटेरेनरी पढाउन सुरु गरिसकेको थिएँ । उनी जोड दुईसम्म वाणिज्य पढेको मान्छे । बाली तथा भेटेरेनरी पढ्न प्रोत्साहित गराएँ । उनले पनि रुचिका साथ पढीन् । कृषि तथा भेटेरेनरी पास गरेर पसलको जिम्मेवारी सम्हाल्ने भैसकेको थिइन् ।
निजामतीबाट सरकारी जागिरे हुन नसकेपछि म फर्केर फेरी बुबाकै व्यवसायमा आकर्षित भए । तर पुरानै ढर्रामा हैन, नयाँ शिराबाट कृषिमा केही गरौ भन्ने सोच आयो । बुबाले प्रसस्त जमिन जोड्नु भएको थियो । यसैबाट नयाँ कामको थालनी गरौं भन्ने सोच आयो ।
पढेको व्यक्तिले कृषि पेशा हत्तपत्त अवलम्बन गर्दैनन् तपाई पनि पहिले नोकरी कै खोजिमा हुनुहुँदो रहेछ, त्यही सोचाइले हो ?
पढेको छु किन कृषिमा लाग्नु भन्ने सोच त हैन, तर जागिर खाउँ भन्ने चाहि थियो त्यो बेला । तर, जागिर खाने सोच धेरै टिकेन । एक पटक नाम ननिस्केपछि फरक तरीकाले कृषिमा केही गर्न सकिन्छ भन्ने सपना सहित व्यवसायिक रुपमा कृषिमै लाग्ने सोच बनाएको हुँ । आफूले काम नगरी रियल किसानको पीडा के होला भन्ने भन्न सकिदैन । पहिले पनि हामीले ३० वटाभन्दा बढी बाख्रा पालेका थियौ ।

यसैलाई बढाएर ठुलो गरी बाख्रा फर्म खोल्ने तयारी ग-यौ । फार्मसँगै पसल गर्ने विचार आयो । कृषि पढ्दै नपढेको, अन्त जागिर नपाएपछि गर्ने पेशा हैन । भनेर अरुलाई पनि प्ररित गर्ने सोच आयो अहिले ७० वटा बाख्रा छन् । यसबाट वार्षिक रुपमा राम्रो आम्दानी छ । ड्रागन फुडको लागि झण्डै करोडको लगानी छ ।
गतसाल बाख्र फर्मसँगै मेवा खेती गरेको थिए राम्रो फाइदा बस्यो । यसबाट १ विगाहा भन्दा बढी जमिनमा ड्रागन फुड लगाएका छौ । वर्षमा वर्षैभरी दुख गर्नु नपर्ने कृषि खेतीको खोजिमा थिए । यसै बिचमा हामीले ड्रागन फुड खेतीले मन तान्यो । यो लगाएपछि २० वर्ष फल्छ, वर्षमा ३ पटक मल हाल्नुपर्छ, गोडमेल र सिचाइ दिनु पर्छ । अरु दुख छैन । राम्रो आम्दानी हुन्छ । ड्रागनमा अन्तरबालिको रुपमा मेवा, खोर्सानी, स्टोबेरी, खरबुजा पनि लगाउन सकिन्छ । यसपाली यस्तै भयो, अब ड्रागन फुड भित्र लोकल खुकुरा राख्ने सोच बनाएको छु ।
लगानी कति छ ड्रागनमा ?
हामीले यहाँ ६ हजार बोट रोपेका छौं । प्रति पोल ५ हजार लगानी भएको छ । यसबाट लगभग ७५ लाख लगानी भैसकेको छ । पहिलो बर्ष गुज्रिएको छ दोस्रो बर्ष २० लाख र तेस्रो बर्षबाट ५० लाख आम्दानी हुने निश्चित छ ।
यसको खेतिबाट कसरी प्रेरित हुनुभयो ? खेती गर्ने तरीका कहाँ सिक्नुभयो ?
मैले यसबारे यु टुबमा हेरे सिकेको हुँ । यसको जरा कतिमा जान्छ, माटो हावा पानी कस्तो हुनुपर्छ, प्रतिवोटमा कति केजी फल्छ भन्ने जस्ता बारेमा लकडाउनमा अनलाइन क्लास पनि लिएँ ।
बजारीकरणको लागि समस्या के छ ?
अहिले छैन, अब धेरैतिर लगाउनु थाल्नु भयो । सायद विस्तारै बजारीकरणको लागि समस्या हुने पक्का छ । अहिले राम्रो छ सहज छ । अबको ५ वर्ष ड्रागन फुडको बजारीकरणको लागि चिन्ता हुदैन होला सायद । त्यसपछि भने समस्या हुनेछ । किनकी अहिलेको आकर्षण भनेको यत्रतत्र ड्रागन फुडकै छ । एउटै प्रकारको खेतीमा सबैको आकर्षण हुनु राम्रो हैन । नेपालमा यसै कारण कृषि क्षेत्र पछाडि छ ।
कृषिमा मार्केट यसैले छैन । मैले ड्रागन फुड लगाए भने अर्कोले यसको प्रशोधन गर्ने सेकेण्डरी उपादन गर्ने काम गर्ने हो भने एक अर्कालाई सहज हुनेथ्यो । यसको सेकेण्डरी उत्पादनमा पनि प्रयाप्त हुन्छ । यसको मुन्टाको तरकारी, चियापत्ति, फलको बोक्राहरु कस्मेष्टिक उत्पादनहरु बन्छ । यस तर्फको सोच कसैले नल्याएको कारण खेर गइरहेको छ अहिले । यहाँ आपसमा देखासिकी बढी, लगाब कम हुने गरेको छ ।
नेपालमा नै कृषि अनुसन्धान कार्यलाई प्राथमिकता दिन पाए किसानहरु विस्थापित हुनु पर्दैनथ्यो । धेरै किसानहरुले हामीलाई नै कृषिमा यति धेरै लगानी किन गरेको डुबिन्छ भनेर सल्लाह दिने गरेको छन् । हामी हिम्मत हारेका छौनौं भोली के होला हेर्दै जाउँ ।
एग्रो–पर्यटनको रुपमा विकास गर्ने लक्ष्य लिनु भएको रहेछ । यसबारे पनि बताइदिनु होस् न ।
हो, हामीले कृषिलाई पर्यटनसँग जोडेर अगाडि बढ्न चाहेका हौं । कृषि कर्मले पनि पर्यटनलाई आकर्षित गर्न सकिने छ । एग्रोमार्टको रुपमा अगाडि बढ्दा हामीले कृषिको विद्यार्थीहरुलाई पनि ओजिटी गर्ने अवसर दिने गरेका छौं । अहिले पनि ४ जना विद्यार्थीहरु हामीसँगै बस्नु भएको छ । जनप्रिय प्राविधिक शिक्षालय हेटौंडाका ४ विद्यार्थी हाम्रो परिवारसँगै बस्नुहुन्छ । ६ महिना ओजीटी यहाँ गर्नुहुन्छ । उहाँहरुले पढेको कुरा हामी सिक्छौ, हामीले गर्दै आएको उहाँहरुले सिक्नुहुन्छ ।
खेती कसरी गर्ने, पशुपालन कसरी गर्ने भन्ने कुराको सिकाइ गर्ने थलोको रुपमा विकास गर्ने लक्ष्य छ।
यो ड्रागन फुडको बिचमा आन्तरबालिको रुपमा हामीले स्टोबेरी, खरबुजालगायत लगाउँदै छौं । विद्यार्थीहरुलाई फिल्डमै गएर सिक्ने अवसर दिने र आन्तरीक पर्यटन गर्न चाहनेहरुलाई कृषिको हराभरा भूमिमा पुगेर आनन्द लिने वातावरण हामी बनाउने छौ । यसैको तयारी गर्दै छु अहिले चाँही। ड्रागन फुड लगाएको जग्गा पुरै हेर्न मिल्ने गरी स्टोशन टावर बनाएको छु । यसलाई व्यवस्थापन गर्न बाँकी छ । यहाँ बसेर फलफूलको स्वाद लिंदै आनन्द लिन सकिन्छ ।

विदेश जाने मन चाँही लागेन ?
लागेन । केही कारण छन् । जस्तो कि एक त मलाई घरमा अभाव थिएन विदेश नै गएर जीवन चलाउने बाध्याता भएन । अर्को कुरा मेरो ३ दिदीहरु हुनुहुन्छ । ३ जनै भिनाजुहरु बाहिर हुनुहुन्छ । उहाँहरुको परिवारीक विखण्डन, दुर हुँदाको न्यास्रोपना, विदेशमा गर्नुपरेको दुख कष्ट आम्दानी जस्ता सबै थाहा पाएको छु । त्यसैले पनि केही गर्छु यही गर्छु भन्ने लाग्यो ।
नयाँ पुस्तालाई के सुझाव छ ?
कृषि कर्ममा आउनुस् । यो नै सबैभन्दा आनन्दाको कर्म हो । देशले काँचुली फेर्नको लागि कृषि मै कान्ति हुनुपर्छ । यसको कुनै विकल्प छैन । र कृषिमा कान्ति ल्याउने भनेको युवाले हो, नयाँ नयाँ पुस्तको आकर्षणले हो । निर्वाहमुखी, परम्परागत शैली हैन, प्रविधिको प्रयोग गरेर कृषि कर्म गरौं । इजरायलमा २ प्रतिशतले कृषि पेशा अवलम्बन गरेका छन्, ९८ प्रतिशतलाई खान पुगेको छ, उहाँहरुले अन्य देशमा पनि निर्यात गर्नुहुन्छ । तर हामी ६५ प्रतिशतले उत्पादन गरेको भन्छौ, ९० प्रतिशतको हाराहारीमा आयात गर्छौ, यो लाजैमर्दा अवस्था छ । दलहन, तेलहन, फलफूलहरु बाहिरबाटै ल्याउनु पर्छ । यो विडम्बना छ । नयाँ पुस्ताहरु सँग म हातेमालो गर्न चाहन्छु, नयाँसँग सिक्न चाहन्छु । सकेसम्म अरुको सिको नगरौ । नयाँ नयाँ काम गरौं भन्न चाहन्छु ।
सरकारसँग केही अपेक्षा छ ?
अरु त केही अपेक्षा छैन । सरकारले कृषिलाई पहिले जस्तो बेवास्ता गरेको छैन । अहिले अनुदान, सहुतियतमा ऋण जस्ता अवसरहरु पनि छन् । तर भन्नै पर्ने कुरो चाँही सरकारले कुन क्षेत्रमा कुन बाली कति लगाउने र कहाँ मार्केट गर्ने भन्ने निधो गरेन । यसले गर्दा उत्साही किसानहरु पनि केही समयमा विस्थापित हुनुपर्ने बाध्याता आउँछ । अब मैले ड्रागनमा करोड लगानी गरेको छु । अर्कोले यहीका यसैगरी लगानी गर्छ, अनि उस्को पनि मार्केट हुन्न मेरो पनि हुन्न । अन्नतः दुबै विस्थापित हुनुपर्छ । यस्तो नहोस् भनेर सरकारले आवश्यकता अनुसारको उत्पादनमा विविधिकरण र बजारीकरणमा सहयोग गरिदिए कृषकहरु विस्थापित हुने अवस्था आउने थिएन ।
काममा व्यस्त हुँदा त्यही रमाइलो लाग्छ: सपना लामा
बाख्रा फार्म तर्फ व्यस्त हुनुहुन्छ । कत्तिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ?
व्यक्तिगत रुपमा एकदम सन्तुष्ट छु । भन्नेहरुले, देख्नेहरुले दुख पाएको देख्छन्, दुख पाइस् भन्नुहुन्छ तर मलाई बाख्रासँगै रमाउने बानि परिसक्यो । ७० वटा बाख्रा छन् । यिनिहरुको उमेर समूह अनुसार छुट्टाछुट्टै खोरमा राखेर आहार दिने गरेको छौं । राम्रो उत्पादन हुन्छ । एक जनालाई रोजगारी दिएर राखेको थिएँ । अहिले उहाँ हुनुहुन्न र म अलि बढी व्यस्त हुनु परेको छ । तर मलाई त्यस्तो धेरै भ्याइ नभ्याइ छैन । एक दिन २÷३ जना मान्छे लगाएर घाँस काटेपछि एक सातालाई ढुक्क हुन्छ । झण्डै एक रोपनि जग्गा भाडामा लिएर घाँस लगाएका छौं ।

तपाई त कृषि, जेटिए नै पढेको मान्छे, भेटेरेनरी तर्फ सरकारी जागिरे हुने रहर जागेन ?
जागेन । आफ्नो एग्रोभेट छ । बिरामी पर्दा औषधिको के खुवाउने, कसरी स्याहार गर्ने भन्नेमा पनि चिन्ता हुन्न । आफूले पढेको विषयमा काम गर्न पाउँदा झनै राम्रो रमाइलो त हुन्छ नै । २ वर्ष युएसएडको कृषि परियोजनामा पनि काम गरे । अहिले यसैमा खुसी र व्यस्त छु । अब जीवनमा जागिरे हुने सपना छैन । मेरो लागि सबै थोक यही फार्म हो । परिवारसँगै बस्यो, परिवारसँगै काम ग¥यो, परिवारमै रमायो यही छ आनन्द ।

निर्वाहमुखि रुपमा कृषि गर्न रुचाउनेहरुलाई के भन्नु चाहनु हुन्छ ?
खासमा हाम्रो वरपरका दिदी बहिनीहरु चोकमा बसेर कुरा काट्नु हुन्छ । माइतीको एक्लो छोरी घरमा दुख पाई भन्नुहन्छ मलाई केही लाग्दैन । आफूले पहिले पनि यही गरेको भएर होला म खुसी छु । आफैंले केही गर्नुपर्छ । परिवारको भर परेर हात फैलाएर बस्नु हुदैन । कुल बाली लगाउने ? कुन प्रजातिको बाख्रा पाल्ने, कति पाल्ने भन्ने विषयमा हामी श्रमिान् श्रीमती मिलेर सल्लाह गर्छौ ।
हामीले जुन काम गरिरहेका छौ, त्यसैलाई अलि ठुलो परिमाणमा, अलि फरक ढंगले, प्रविधिको प्रयोग गरेर काम गर्दा नाफा हुन्छ । गुजारा चल्ने मात्रै हैन । उदारणीय पनि बन्न सकिन्छ भने किन नगर्ने त ? कुनै पनि काम ठुलो सानो हुदैन ।

मकवानपुर । मकवानपुरमा राति ८ बजेसम्म देउसी भैलो खेल्न पाइने भएकाे छ । जिल्ला प्रशासन कार्यलय मकवानपुरले तिहारको समयमा राति ८ बजेसम्ममात्र देउसी भैलो खेल्ने पाईने जनाएको छ ।
मंगलबार एक सूचना जारी गर्दै प्रशासन कार्यलयले राति ८ बजेसम्म मात्रै देउसी भैलो खेल्न सर्वसाधरणलाई आग्रह गरेको हो । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी बाबुराम अर्यालद्वारा हस्ताक्षरीत सूचनामा कोभिड–१९ को संक्रमितहरुको संख्या घटेको देखिएपनि संक्रमणको जोखिम कायमै रहेकोले तिहार तथा छठ पर्वहरुमा जनस्वास्थयका मापदण्डको पालना गरी चाडपर्व मनाउन समेत आग्रह गरिएको छ ।
सूचनामा चाडपर्वको बहानामा कुनैपनि खालका पटका, भूँइचम्पा तथा आतिशवाजी नगर्न पनि आग्रह गरिएको छ । पटकाजन्य पदार्थको ओसार–पसार, विक्री वितरण तथा प्रयोगमा पूर्णरुपमा बन्देज गरिएकोले त्यस्ता गतिविधि नगर्न नगराउन समेत भनिएकाे छ ।
