अस्ति कृष्णअष्ठमीको दिन एकजना छिमेकी दिदीको छोरा खुब रोइरहेको सुनेँ । सोधे: “किन रुवाउनु भएको बाबुलाई ?”
“कृष्णको लुगा चाहियो रे, कहाँबाट ल्याइदिनू ?” दिदिको दिक्दारिपुर्ण उत्तर आयो ।
“काठमाण्डौमा डेरामा बसेर दैनिकी चलाउन यति कठिन छ । महङ्गीले आक्रान्त पारेको बेला हरेक महिनाजसो आउने यस्ता पर्वमा नयाँ कपडा किन्न कसरी सम्भव हुन्छ ?”
दिदिले एकै श्वासमा पीडा ओकल्न भयो । म सुनिरहे ।
“सक्नेले गर्छन् त !” मेरो मनमा कुरा खुल्यो । “के यो समाज नसक्नेहरूको चाहिँ होइन ?” फेरि मनमा प्रश्न उठ्यो ।
आफ्नो काममा ध्यान मोड्न खोजे । स्मृतिमा बिगत फर्कियो । ……म यस्तो परिवारको प्रतिनिधित्व गर्छु जहाँ वर्षमा एक पटक दशैँमा नयाँ लुगा किन्नु भनेको ठूलै आर्थिक भार हुन्थ्यो । दशैँमा नयाँ लुगा किन्नै पर्ने नियम किन राखिएको होला ? भन्ने प्रश्न मेरो बाल मष्तिस्कमा धेरै पटक खेलेको पनि हो उबेलै पनि । त्यसैले अरुको भड्किलो जीवनशैलीले गरिब परिवारमा पर्ने असर म बुझ्न सक्छु ।
अहिलेको समाज हेर्छु । कृष्णअष्ठमीमा बच्चालाई राधाकृष्णको पोषाक र मेकप, क्रिसमस् आयो कि सान्टाको गेटअप । हामी पहिला फागु पुर्णिमामा सबैभन्दा पुरानो कपडा लगाएर खेल्थ्यौँ, ताकी नियमित लगाउने लुगा नबिग्रीयोस । अहिले नयाँ सेता कपडा लगाउने चलन छ। विवाह, व्रतबन्ध, पास्नी, जन्म दिनजस्ता कार्यक्रम आयोजना गर्दा अभिभावकलाई पर्ने आर्थिक भार ! त्यस्ता कार्यक्रममा जान लायक कपडाको जोहोमा लाग्ने खर्च ! सम्झँदा पनि आङ जिरिङ्ग हुन्छ मेरो।
चाडवर्प र जीवनका महत्वपूर्ण उत्सव हुन् । यिन्खरूको आफ्नो मर्यादा र महत्त्व छ । पक्कै मनाउनु पर्छ चाडपर्व । तर हाम्रा सँस्कृति छाडेर हामी तडकभडक र देखासिकीमा पर्व मनाउंछौ । यसरी आफ्नो मौलिकता बिर्सेर हामी, हामी रहन पक्कै सक्दैनौँ ।
तर हामीले सँस्कृतिको नाममा पच्छ्याइरहेको अहिलेको चलन कतै समाजको लागि हानिकारक त बन्दै गइरहेको छैन ? यसबारे हामीले कहिले सोच्ने ? कृष्णअष्ठमीमा व्रत बसेर, कृष्णको भजनकृतन गरेर मनाउने चलन थियो हामी सानो छँदा । यो बालबालिकाहरूलाई नै राधाकृष्ण बनाउने चलन कसरी आयो ? यसरी नै हाम्रा हरेक पर्वहरू किन यति भड्किलो भइरहेछन् ? यीनलाई जसरी मनाइन्थ्यो, त्यसरी नै मनाउन सकिँदैन ?
यो समाज हामी सबैको हो । यहाँ मनाइने चाडपर्व, धर्म, मौलिकताले सबैको पहिचान र अस्तित्व बोकेको हुन्छ । यसलाई सबै बस्न सक्ने र सबै अटाउन सक्ने बनाउनु पनि हामी सबैको दायित्व हो ।
यसका लागि समाजका हुनेखाने र शिक्षित भनिएका वर्ग अलि सचेत हुनु पर्ने देखिन्छ । तपाईहरू उही कपडा लगाएर धेरै कार्यक्रममा गइदिनुस् ताकी एउटै कपडा धेरै ठाउँमा लगाउनु सामान्य बनोस् । सामान्य चाडपर्वलाई तपाईंहरू जबर्जस्ती महँगो र भड्किलो नबनाइदिनुहोस् किनकी तपाईंहरूलाई हेरेर नै समाजले सिक्ने हो ।
खासमा, हामी जति सामान्य भएर हिँड्छौँ, उति नै विशिष्ट देखिन्छौँ । भड्किलो जीवनशैली थोरैलाई मन पर्न सक्छ त्यो पनि जिन्दगी नबुझुन्जेल । धेरैलाई मन पर्ने त “सादा जीवन, उच्च विचार नै हो ।”
चाडपर्व मनाउँदा बालबालिकालाई साँस्कृतिक मुल्यमान्यता सिकाउँ, ति चाडपर्वको अर्थ र गम्भीरता बुझाऔं, भड्किलो जीवनशैली हैन । बालबालिकालाई जीवन सिकाऔं, तडकभडक र देखासिकि हैन । बालबालिकालाई नैतिकवान बनाऔं । सामाजिक जीवन र संस्कार सिकाऔं ताकी भोलिको भविश्यमा उनीहरू संघर्षमै पनि जीवनको धेरै आयामहरू बुझ्न सकुन । असफलता भित्र हज्जारौं सफलता दीपहरू पहिल्याउन सकुन ।
– हेटाैडा १२ सिग्रेनी, मकवानपुर ।
डा. प्रकाश बुढाथोकी
गत माघ ८ गते नेपालमा ओमिक्रोन भेटिएपछि कोरोना संक्रमणदर ५० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । फागुन महिनाबाट ओरालो लाग्दै एकल अंकमा रहेको संक्रमणदर असार लागेपछि उकालो चढ्दै दोहोरो अंकमा रहेको छ र सक्रिय संक्रमितको संख्यासमेत असार २७ बाट ५ प्रतिशत बढी र त्यसपछि दोहोरो अंकमा बढोत्तरी भएकाले लहरको आशंका गरिएको छ । नेपालमा कोरोना संक्रमण सुरु भएदेखि हालसम्म आरटीपीसीआरबाट करिब ९ लाख ८६ हजार र एन्टिजेन परीक्षणमा १ लाख ५० हजारमा कोरोना पुष्टि भइसकेको छ । हालसम्म कोरोनाबाट मृत्यृ हुनेको संख्या ११ हजार ९ सय ६५ पुगेको छ ।
भारतको नयाँ दिल्लीमा ओमिक्रोन भेरियन्टको सबभेरियन्ट बी ए–२.१२ फेला परेको छ, जुन सबैभन्दा निकै संक्रामक र तीव्र गतिमा फैलिने स्टेन मानिएको छ । ओमिक्रोन भेरियन्न्टको पछिल्लो पुस्ता बी ए–५ उपप्रजाति अल्टा फास्ट भाइरसले नै संक्रमण बढाएको र चौथो लहर ल्याउनसक्ने आँकलन छ । तथापि, जटिल अवस्था निम्त्याउने र अस्पताल भर्ना गराउने सम्भावना कम छ । स्वास्थ्य मन्त्रालय र विज्ञहरूले संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा कम भए संक्रमणको सामान्य अवस्था मान्छन् । जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना, खोपको पूरा मात्रा र बुस्टर डोजले संक्रमणदर कम गर्ने भएकाले सबैले यसमा जोड दिनुपर्छ ।
लक्षण
भाइरस प्रवेश गरेपछि लक्षण देखिन औसतमा पाँच दिन तथा छिटोमा एक दिन र बढीमा १२.५ दिन देखिएको छ । हालसम्म कुनै घरपालुवा, पंक्षीहरूमा संक्रमण देखिएको छैन । निमोनियाविरुद्धको खोपले कोरोना संक्रमण रोक्दैन । एन्टिबायोटिक तत्व भएको लसुन कोरोनाविरुद्ध उपलब्धिमूलक देखिएको छैन । चिकित्सा इतिहासमा मानिसमा पहिलो कोरोना सन् १९६० मा सामान्य रुघाखोकीले ग्रस्तको नाकमा पाइएको थियो भने सन् १९३७ मा जनावर पंक्षीमा संक्रमित ब्रोकाइटिस भाइरसका रूपमा भेटिएको थियो । नोकोभा भाइरस चाइनिज कोब्रा र करेट सर्पबाट मानिसमा सरेको चिनियाँ मिडियाबाजी भए पनि पशुबाट मानिसमा सरेको भए पनि कुन पशुबाट भन्नेमा अझै स्पष्ट भइनसकेको विश्व स्वास्थ्य संगठन बताउँछ ।
लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्युदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ
ज्वरो १००.४ डिग्री फरेनहाइट बढी, रुघाखोकी, सास फेर्न असजिलोजस्ता लक्षण देखिन्छ । भाइरस कसैले खोकेको, हाच्छिउँ गरेको ३ देखि ८ घण्टासम्म हावामा, तामामा ४, कार्डबोर्डमा २४ घण्टासम्म एवं प्लास्टिक र स्टिलमा २ देखि ३ दिनसम्म, अर्काे अध्ययनमा ९ दिनसम्म जीवित रहनसक्छ । तर, दुवै अध्ययनमा भाइरस ६२ देखि ७१ प्रतिशत इथानोल, ०.५ प्रतिशत हाइड्रोजन पेरोअक्साइड वा ०.१ प्रतिशत सोडियम हाइपोक्लोराइटले १ मिनेटमा निष्क्रिय हुन्छ । तथापि, सूर्यको प्रकाश, ताप, चिसो आदिले कति प्रभावित गर्छ भन्नेमा अध्ययन जारी छ ।
मौसमी रुघाखोकी र कोरोना
कोरोनामा रुघाभन्दा बढी सुक्खा खोकी लाग्छ । १०२ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी ज्वरो आउँछ र सास फेर्न समस्या हुन्छ । रुघाखोकीको सर्नेदर कोरोनाभन्दा निकै कम हुन्छ र रुघाखोकीले बालबालिका, गर्भवती, वृद्धवृद्धा तथा पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेकालाई बढी असर गर्छ भने कोरोनाले हालसम्म बालबालिकालाई धेरै असर गरेको देखिँदैन । खोकी, ज्वरो, घाँटी अलि कसिएको, भारी भएको, थकान महसुस लक्षण कोरोनाको शंका गर्न सकिन्छ । मृत्यृदर व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य र स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, पहुँच—परीक्षण र उपचारको आधारमा पनि निर्भर छ । लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्यृदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ । चीनको खोजमा मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वास प्रश्वासको समस्या र मुटुको समस्या भएकामा मृत्यृदर ५ गुणा बढी देखिएको थियो ।
मृत्यृ भएकामा खोप नलगाएका
वैशाख २१ पछि साढे २ महिनापछि फेरि मृत्यु हुन थालेको छ । खोप नलिएका र जटिल दीर्घरोग भएकामा कोभिड संक्रमण घातक र मृत्युको कारक देखिँदैछ । साउनयता मृत्यु भएकामा ६ जना खोप नलगाएका तथा एक जना एक मात्रा मात्र लिएका तर क्यान्सर, दम, उच्च रक्तचापजस्ता दीर्घरोगबाट पीडित ७२ वर्षीया महिला थिए । सामान्य स्वास्थ्य स्थिति भएका र आवश्यक मात्रामा खोप लिइसकेकामा लक्षण सामान्य देखिन्छ र मध्यम वा कडा लक्षण देखिए पनि केही दिनमै निको भइरहेका छन् । आईसीयूमा भर्ना हुने प्रायः दीर्घरोगी नै छन् । पूर्ण खोप, बुस्टर मात्रा समेत लगाएका तथा स्वस्थ जीवनशैली र औषधि लिइरहेका मधुमेह, उच्च रक्तचापका रोगीमा पनि संक्रमण भए पनि बढी जटिलता देखिएको छैन । आईसीयूमा राख्न परे पनि भेन्टिलेटरमा राख्न परेको छैन ।
पहिलो लहर दैनिक ६ हजारसम्म संक्रमित र ४३ जनासम्मले ज्यान गुमाएका थिए । जसमा दीर्घरोगी र ज्येष्ठ नागरिक नै उच्च जोखिममा परेका थिए । तथापि, अन्य देशको तुलनामा नेपालमा कम मानवीय क्षति भयो । खोप विकासकै क्रममा थियो र एक मात्र निर्विकल्प जनस्वास्थ्यको मापदण्ड नै थियो । दोस्रो लहर भारतीय भेरियन्टमा नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली ध्वस्त, शैया अभाव, एम्बुलेन्सका बिरामी फिर्ता, भर्ना अस्वीकार, अक्सिजनको हाहाकारका साथै निरोगी वयष्कहरूलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित पारेको र बाटामै बिरामीको मृत्यृ भएको अनगिन्ती घटना थिए । अधिकांश निमोनिया हुने र भर्ना तथा मृत्यु हुनेमा खोप नलगाएका तथा लगाउन नमानेका थिए । अस्पतालका विशेष टेकु अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा महामारीमा होमिरहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा युद्धमा लडाकु ढलेजस्तै बिरामीहरू जीवनसँग लडिरहेका तथा ढलिरहेका देखिए । जुन बेला दैनिक २ सय ४६ जनासम्मको मृत्यु भएको थियो ।
तेस्रो लहर दक्षिण अफ्रिकन भेरियन्ट ओमिक्रोनको उदयसँगै भयो । खोप धेरैले पाइसकेका र दक्षिण अफ्रिकामा गम्भीर नभएकाले विश्व स्वास्थ्य संगठन र पाश्चात्य देशले भनेजस्तो सुनामी नेपालमा आएन । संक्रमित पहिलेको लहरभन्दा अत्यधिक भए पनि भर्ना र मृत्यु कमै रह्यो । रुघाखोकीजस्तो सामान्य संक्रमण र लक्षण मात्र रह्यो । चौथो लहरमा ओमिक्रोनकै उपप्रजाति मिक्सड अप हाइब्रिड भाइरसहरू नै भएकाले दोस्रो लहरजस्तो प्रभाव देखाउँदैन । खोपको दायरा बढी भएकाले तेस्रो लहरकै मोडेलमा अन्य लहर जानसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनुपर्छ
तुलनात्मक रूपमा स्वास्थ्य उपचारको पूर्वाधार पहिलो, दोस्रो लहरभन्दा धेरै बलियो भएको छ । देशभर ८ सय आईसीयू, १ हजार २७ भेन्टिलेटर, १ सय ३२ अक्सिजन प्लान्ट र १५ हजार बढी अक्सिजन सिलिन्डर छन । तथापि, लाखौं खोप म्याद सिद्धिएर खेर गए । तीव्र संक्रमण फैलिए यी पूर्वाधार र जनशक्ति अपर्याप्त नै छन् । स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनपर्छ ।
साबुनपानीले हात धोए जोखिम कम
फोहर हात हुँदा कोभिड–१९, मौसमी रुघाखोकी, झाडापखाला, सिगेला, हैजा, जुका—चुर्ना, निमोनिया, टाइफाइड, क्षयरोग, छाला, श्वास प्रश्वास र आँखासम्बन्धी पनि थुप्रै प्रकारका रोग सर्ने तथा लाग्ने गर्छ । हात धुँदा ३५ प्रतिशत सिगेलाले हुने झाडापखाला रोक्न सकिन्छ । हातको सरसफाइ आफैंले लिनसकिने एक प्रकारको खोप हो । भाइरसको संक्रमणबाट जोगिने पहिलो प्राथमिकता, सबैभन्दा राम्रो र प्रभावकारी उपाय नै नियमित साबुनपानीले मिचिमिची हात धुनै नै हो भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले भनिरहेकै छ । घर, विद्यालय, कार्यालयलगायतका सार्वजनिक स्थानमा सहज उपलब्धता गराउन जरुरी छ । साबुनपानीको बेवास्ता वा सन्देश पु-याउन नसकिएको के हो । हारालुछ त साबुनको हुनपर्ने हो । मास्क, स्यानिटाइजेर दशांै गुणा महँगो मूल्य तिरेर खरिद गर्दा पुरुषार्थजस्तो ठान्न भएन । तथापि, प्रयोग नगर भन्न खोजिएको होइन । विभिन्न स्थान एवं वस्तुलाई छोइएको हुन्छ । उक्त हातले आँखा मिच्ने वा मुखतिर लग्ने गर्दा संक्रमण हुन्छ । तसर्थ, कुनै वस्तु छोइसकेपछि मिचिमिची साबुनपानीले हात धुनपर्छ । यदि, पानी छैन भने मात्र स्यानिटाइजेर प्रयोग गर्न सकिन्छ तर स्यानिटाइजर प्रयोग गरी आगो वा ग्याँस नजिक जानहँुदैन । अन्यथा, आगो लाग्ने र पोल्ने सम्भावना रहन्छ ।
रोकथाम
हातलाई खोक्दा, हाच्छिउँ, बिरामीको स्याहार, चर्पी प्रयोग, हात फोहोर देखिए, बाहिरबाट घर आए, जनावर वा जनावरको फोहोर छोएपछि साबुनपानीले धुने वा हातमा अल्कोहलजन्य स्यानिटाइजर दल्ने । खोक्दा नाक र मुख टिस्यु पेपर वा कुहिनाले छोपौं । यदि, हातले छोपे तुरुन्तै हात धोऔं , रुमाल भए सफा गरांै । चिसो वा रुघाखोकीको लक्षण भएकाको सामाजिक दूरी १ देखि २ मिटर निकट सम्पर्कबाट बचांै । व्यक्तिगत सामान जस्तैः कलम, माउस, कपडा आदि नबाँड्ने, भिडभाडमा नजाने, आँखा, नाक, कान र मुख नछुने, छुनैपर्ने भए देब्रे हातले छुने गरांै । मासु र अन्डा पकाएर खाऔं । खानेकुरा र अति आवश्यकीय औषधिको भण्डारण गर्ने । यदि, महामारी भइहाले जरुरी पर्छ । जंगली वा पालिएका जनावरसँग असुरक्षित सम्पर्कबाट बचौं । घरमै आराम गर्दा ठिक नभए, गाह्रो हुँदै गए तथा श्वास प्रश्वासमा समस्या भए स्वास्थ्य सल्लाह लिने र स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गरौं । अहिलेको स्थितिमा सरकारले के ग¥यो भन्दा पनि हामीले के गर्न सक्छौं भन्ने कुराले महत्व राख्छ । रोग पैmलिएपछि के गर्नेभन्दा पनि यसलाई पैmलिन नदिन सतर्कता अपनाउनुको विकल्प छैन । तसर्थ, निकासका लागि खोप लगाऔं , रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाऔं र दैनिक व्यवहार र आनीबानी स्वास्थ्यमैत्रीमा बदलौं । राजधानी दैनिकबाट
जिल्ला अदालत मकवानपुरद्वारा विभिन्न घटनाका पीडितलाई २७ लाख क्षति भरण
Tags: No Comments
मकवानपुर । ८ माघ २०७६ मा मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिका ५ क्याम्पाडाँडामा मृत अवस्थामा भेटीएकी एक तेस्रोलिङ्गीको परिवारले ३ वर्षको अन्तरालमा बल्ल क्षतिपुर्ति पाएका छन् ।
केही सवारी चालकहरुले उनीमाथि बलात्कारपछि हत्या गरेर साथमा रहेको मोबाइल र गहना लुटेका थिए । हत्यामा संलग्न ३ जनालाई जिल्ला अदालतले आजीवन कैदको फैसला गरेको थियो तर उनको परिवारले पाउनु पर्ने क्षतिपुर्ति पाएका थिएनन् ।
०७८ माघ २० मा भएको फैसलामा पीडितको परिवारलाई सरकारी राहत कोषबाट क्षतिपूर्तिबापत ६ लाख रुपैयाँ प्रदान गर्ने आदेश जिल्ला अदालतले गरेपछि परिवार क्षेतिपुर्ति बापतको रकम हालैमात्रै प्रात गरेका छन् ।
पीडिको परिवारले सरकारी राहत कोषबाट गत शुक्रबार क्षतिपूर्ति बापतको रकम पाएका हुन् । अदालतका स्रेस्तेदार तीर्थराज भट्टराईका अनुसार यो आर्थिक वर्षमा अदालतले फैसला गरेका मुद्दामा तोकिए अनुसारको रकम प्रदान गरेको छ ।
अदालतको काम दर्ता भएका मुद्दाको फैसला गर्ने र पीडकलाई कैद र जरिवाना तिराउने प्रचलन अब पुरानो भैसक्यो, पीडित वा पीडितको परिवारलाई राहत स्वरुप क्षेतिपुर्ति उपलब्ध गराउनु पनि अदालतकै कामको रुपमा थपिएको छ । २०७५ सालबाट लागू भएको मुलुकी फौजदारी संहितामा नै यसबारे व्यवस्था भएपछि अदालतले केही चासो दिन थालेको छ ।
क्षतिपूर्तिसहितको न्यायको वकालत गर्दै भएको यस व्यवस्था अनुसार अदालतले कसैलाई पीडक भनेर फैसला गरिसकेपछि उसबाट क्षतिपूर्ति असुल गरी पीडितलाई उपलब्ध गराउनुपर्छ ।
गत आर्थिक वर्ष ०७८÷७९ मा मकवानपुर जिल्ला अदालतले २३ जना पीडितलाई २७ लाख ५ हजार रुपैयाँ क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराएको छ ।
गत आवमा अदालतमा क्षतिपूर्ति माग गर्दै ३२ जना पीडितहरुले निवेदन दिएका थिए । तीमध्ये ९ जना क्षतिपूर्तिबापतको रकम लिन आएका छैनन् । गत वर्ष पीडकबाट १० लाख ५ हजार रुपैयाँ जरिवाना रकम प्राप्त भएको थियो । पीडित राहत कोषबाट १७ लाखसहित कुल २७ लाख ५ हजार रुपैयाँ २३ पीडितहरूलाई उपलब्ध गराएको स्रेस्तेदार भट्टराइले बताए ।
क्षतिपूर्ति लिन आउन अदालतले सूचना जारी गरेको तर सबै पीडित परिवार सम्पर्कमा नआएको उनले बताए । क्षतिपुर्ति लिनेहरुका अधिकांश बलात्कार र हत्या गरिएका परिवारका सदस्य रहेका छन् ।
मकवानपुर जिल्ला अदालतले एउटै मुद्दाका एउटै पीडकबाट १ करोड १४ लाख रुपैयाँ पीडितलाई क्षतिपूर्ति भराउने फैसला समेत गरेको उनले स्मरण गरे ।
प्रेम प्रस्ताव अस्वीकार गरेको भन्दै ९ वैशाख ०७० मा हेटौंडाकी २० वर्षीया युवतीमाथि एसिड प्रहार गर्ने भारत अमरपूर्वन–६ का ‘राज’ भनिने दिलीपराज केशरीलाइै दोषी ठहर गर्दै अदालतले उक्त क्षतिपूर्ति तोकेको थियो ।
तर, फैसला भएको १८ महिना बितिसक्दा पीडक पक्षले क्षतिपूर्ति रकम दाखिला गरेको छैन । प्रतिवादी भारतीय नागरिक भएका कारण निजको नामको सम्पत्ति नेपालमा नरहेकाले सरकारले नै पीडितलाई राहत कोषबाट रकम उपलब्ध गराउनुपर्ने अदालतको भनाइ छ ।
एसिड प्रहार गरेर अनुहारको रुप बिगारेको उक्त नेपालकै पहिलो एसिड काण्ड हो । कानुनी लगाइमा आफूले जितेपछि पीडितले अझैसम्म फैसलामा भनिए अनुसारको क्षति रकम पाएकी छैनन् ।
न्यायका लागि अदालतको ढोकासम्म आइपुगेकालागि न्यायसंगै राहत उपलब्धमा समेत सहायता प्रदान गर्न थालिएपछि न्यायप्रतिको आशा बढेको छ । तर फैसला अनुसारको रकम भने समयमै बिना झण्झट प्राप्त हुनुपर्ने पीडितको परिवारको भनाइ छ ।
मकवानपुर/ बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख यादव चन्द्र शर्माले रंगहरुको पर्वका रुपमा मनाइने फागु पर्व (होलि) को अवसरमा शुभकामना सन्देश दिएका छन् ।
फागुपर्व (होली) का अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाई तथा दिदिबहिनीहरुमा शुभकामना व्यक्त गर्दै प्रदेश प्रमुख शर्माले पर्वले मौलिक संस्कृतिको पहिचान बचाउने बताएका छन् । “मौलिक पर्वहरुले हामीलाई एकताको सुत्रमा बाँधी राख्नेछन्” शुभकामना सन्देशमा भनिएको छ ।
पहाडी र हिमाली तथा भित्री मधेसका जिल्लाहरुमा आज (विहीबार) र तराईका जिल्लाहरुमा भोलि शुक्रबार होलि मनाइदै छ ।
‘बहुजातीय, बहुभाषिक,बहुसांस्कृतिक, बहुधार्मिक, विविधतायुक्त हाम्रो देश यही विविधताभित्र एकता, सद्भाव र सहिष्णुताका लागि संसारको उत्कृष्ट नमूना बनेको उनले उल्लेख गरेका छन् । “हामीले हाम्रा विशेषताप्रति गौरवबोध गर्न सक्नुपर्दछ, अमूल्य मौलिक संस्कृतिको संरक्षण तथा सम्बर्धन हाम्रो राष्ट्रिय गौरवको धरोहर संरक्षित हुन सक्ने छ” शर्माले सन्देशमा भनेका छन् ।
शर्माले आपसी खुसी र सहमतीको पर्वका रुपमा स्वीकार गरी अनुशासित र मर्यादित भएर मनाउन सबै उत्साहित हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । “मानव जीवन रंगीन र उल्लासमय बनाउन होलीले सकोस्” उनले सन्देशमा भनेका छन् ।
स्कुल बिदाः यसरी बित्छन् दिनहरु
Tags: No Comments
मकवानपुर । सामुदायिक विद्यालय कक्षा ९ मा अध्ययनरत सुरेश घिमिरेको दैनिक आजभोलि गाउँघर घुमेरै बित्छ । बिहान घाम नलागुञ्जेल ओछयानमै बस्छन्, मोबाइलमा गेम खेल्छन् ।
खानापछि मोबाइल चार्जमा राख्छन् र निस्कन्छन् टहलिन गाउँतिर । एकै छिनमा फर्कन्छन्, चार्जमा राखेको मोबाइल सम्झेर । फेरि, उही दिनचर्या सुरु हुन्छ, मोबाइलमा गेम र युट्युब ।
यता, कक्षा ९ मै अध्ययनरत सबिना खड्काको दैनिकी भने अलि फरक छ । उनीसँग मोबाइल छैन, स्कुल बिदा छ । बिहान आमासँग घाँस खोज्न जंगल जान्छिन्, जंगलबाट फर्केर आमा (सानीकान्छी) ले खाना तयार गर्दै गर्दा घरका कोठा सफा गर्छिन्, खाना खाएपछि आलु खन्ने, लसुन बटुल्नेलगायत काममा आमासँगै मेलापात जान्छिन् । उनकी १० वर्षीया बहिनी दिउँसो बाख्रा चराउन जान्छिन्, साँझ–बिहान घरका जुठा भाँडा माझ्न सघाउँछिन् ।
आर्थिक रूपमा विपन्न खड्काको परिवारजस्तै ग्रामीण भेगका अधिकांश बालबालिकाको दैनिकी विद्यालय बन्द भएदेखि परिवारको काममा सघाएर बित्छ । परिवारको काममा सघाउन नसक्ने अधिकांश बालबालिका चौरमा धुलो खेल्दै गरेका भेटिन्छन् ।
कोरोना संक्रमण फैलने डरले सरकारले विद्यालय बन्द गरेको एक महिना हुनै लाग्यो तर केहीबाहेक शैक्षिक संस्थाले वैकल्पिक सिकाइ सुरु गरेका छैनन् । ग्रामीण भेगका विद्यालयले सिकाइको विकल्प खोज्नै नसकेको बताउँछन्, अभिभावक राजेश खड्का ।
उता, सहरी इलाकाका केही बाहेक सामुदायिक विद्यालयले पनि अनलाइन कक्षा सुरु गरेका छैनन् । नीजि विद्यालयले अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरे पनि खासै प्रभावकारी हुन सकेका छैनन् ।
सिकाइमै समस्या
विद्यालय बन्द भएपछि सिकाइलाई वैकल्पिक तरीकाबाट नियमितता दिइरहेका नीजि विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकाको सिकाइ पनि खासै प्रभावकारी देखिएको छैन । हेटौंडा सिद्धार्थ शिशुसदन कक्षा ६ मा अध्ययनरत छात्र प्रद्योत गुरागाईं अनलाइन कक्षामा हुने पढाईबाट थकित देखिन्छन् ।
‘स्कुल गएर आउँदाजस्तो स्फूर्ति अनलाइन पढ्दा हुँदैन, निरन्तर स्क्रिनमा हेरेर होला छोरो सधैं थकित देखिन्छm,’ प्रद्योतका बुबा पुरुषोत्तम भन्छन्,‘अनलाइन कक्षामा अभिभावक साथैमा नहुँदा अन्यत्र ध्यान दिने डर पनि उस्तै हुन्छ ।’ प्रद्योत कक्षाको सर्वोत्कृष्ट विद्यार्थी हुन्, पढाइमा मन लगाउँछन् तर पनि ‘अनलाइन कक्षा हुँदा अन्यत्र ध्यान दिन्छ कि ?’ भन्ने डरले छाड्दैनन्, बुबा पुरुषोत्तमलाई । ‘बालबालिका हुन्, सधैं उस्तै हुँदैनन्, हामीले निगरानी गर्न नसक्दा र समय नभ्याउँदा अन्य प्रोगामतिर लाग्ने डर हुन्छ,’ उनको चिन्ता छ ।
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि बाल दुर्व्यबहार तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
अनलाइन कक्षा र अभिभावकको कार्यालय समय एकै हुने भएकाले झनै समस्या भएको अर्का अभिभावक सम्झना घिमिरेको अनुभव छ । ‘अफिस जानुपर्छ, उनीहरू अनलाइनमा पढ्छन् कि खेलेर बस्छन् वा अश्लिल साइड पो हेर्छन् कि चिन्ता लागिरहन्छ,’ घिमिरे भन्छिन् ।
कक्षा दुई र नर्सरीमा बढ्ने छोरोछोरीलाई अनलाइन कक्षामा सहभागी गराउँदै आएका अभिभावक विनोद चौलागाईंको पनि उस्तै अनुभव छ । ‘आफैं बसेर सिकाइमा सहजीकरण गर्नसके केही सिकाइ हुन्छ, समय दिन नसक्दा बालबालिकाले बुझ्न सक्दैनन्,’ चौलागाईं सुनाउँछन्, ‘स्वास्थ्य संकटको अवस्था रहेकाले अनलाइनको विकल्प छैन भनेर स्कुलले पनि अनिवार्य गरेको छ ।’
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि ‘बाल दुर्व्यबहार’ तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
‘अधिकांश अभिभावक बालबालिकाले अनलाइनमा के गर्दै छन् ? भनेर निगरानी राख्न भ्याउनुहुन्न, केही अभिभावक शैक्षिक रूपमा पनि बालबालिकालाई निगरानी राख्न नसक्ने भएका कारण घटना भइरहेको छ,’ ज्ञवालीले भन्छन् ।
भुल्दै कोरोना त्रास
निरन्तर तेस्रो पटक कोरोना संक्रमण अवस्था भोगेपछि अभिभावक अब कोरोनालाई जीवनशैलीसँगै स्वीकार गरेर अघि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् ।

दैनिक काम गरेर गुजारा चलाउनुपर्ने वर्गका अभिभावक मात्रै हैन, ठुलै व्यापार व्यवसाय गर्नेले समेत कोरोनालाई त्रासभन्दा फरक शैलीमा कामलाई निरन्तरता दिँदै अगाडि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् । हरेक वर्ष कोभिडको डरमा स्कुल बन्द गरेर विद्यार्थीको पढाई अनियमित हुन थालेपछि यस्ता भनाई आउन थालेको संस्थागत विद्यालय अभिभावक संघ मकवानपुर अध्यक्ष रमिला सापकोटाको ठहर छ ।
सरकारले बालबालिकाका लागि कोभिडविरुद्धको खोप लगाउन सुरु गरेकोले ‘अब डरमा विद्यालय बन्द नगर्दा हुने’ उनको सुझाव छ । १२ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि पनि खोप ल्याउनतर्फ सरकार लाग्नुपर्ने उनको जोडसमेत छ ।
‘पढ्ने र सिक्ने उमेरका बालबालिका अहिले स्कुल बिदा हुँदा कोही हिलो र धुलो चौरमा भेटिन्छन्, कोही घाँस, सोतर, दाउरा खेप्दै गरेका भेटिन्छन्,’ उनी भन्छिन्, ‘अनलाइन कक्षमा सहभागी भएका बालबालिकाको झनै भयावह अवस्था छ, उनीहरूलाई अनलाइनको लत छुटाउन भोलिका दिन धेरै गह्रो पर्नेछ ।’
यो बेला घरैमा रहेका बालबालिकालाई अभिभावले सक्दो बढी समय दिनुपर्ने उनको जोड छ । बालबालिकालाई अभिभावकले नैतिक शिक्षा सिकाउनमा जोड दिनुपर्ने, उनीहरूसँगै खेल्ने र रमाउने गरेर व्यवहारीक ज्ञानका कुरा सिकाउन सहजीकरण गर्नुपर्ने सापकोटाले औंल्याइन् ।
यता, अभिभावक जानुका सञ्जेल विद्यालय बन्द भएपछि घरैमा बस्न बाध्य छोरालाई ‘फ्रेस’ राख्न घरैमा रमाइलो वातावरण सिर्जना गरिरहन्छिन् ।
‘हामी घरैमा रमाइलो गर्छौं, दुई छोरालगायत परिवारका सबैजना बसेर गाउने/बजाउने मादल, बासुरी, हामोनियम बजाउने गर्छौं, तनाव लिएर हुन्न घरै गीत-संगीतमय हुँदा बच्चाहरूले पनि गानाबजानाको सीप सिकेका छन्,’ जानुकाले भनिन्, ‘हामीले थोरै समय निकालेर परिवारलाई दिँदा मानसिक रूपमा धेरै फ्रेस भएको आभाष भएको छ ।’