मकवानपुर । नेपाल प्रेस युनियनको ९ औं महाधिवेशन ३ वर्षको लागि नयाँ कार्यसमिति निर्वाचित गर्दै सम्पन्न भएको छ । ८ वर्षपछि साउन ६ र ७ गते हेटौंडामा भएको महाधिवेशनबाट कार्यसमिति अध्यक्षमा शिव लम्साल विजयी भएका छन् । पदाधिकारीसहित केन्द्रीय कार्य समितिका अधिकांश पदमा पनि लम्साल प्यानलकै विजयी भएको छ ।
नेपाली काग्रेस निकट युनियनको अध्यक्षमा ७ सय ४५ मत ल्याएर लम्साल विजयी भएका हुन । उनका निकटम प्रतिद्वन्द्वी अनिता विन्दुले ६ सय १२ मत प्राप्त गरिन् । अर्का अध्यक्षका उम्मेदवार भुवन भट्टले १९ मत ल्याए । लम्साल र विन्दु प्यानल बनाएर निर्वाचनमा होमिएका थिए । विन्दु सस्थापन पक्षबाट र लम्साल सस्थापन इतर बाट चुनाव प्रतिस्पर्धी थिए । ८ वर्षअघि संस्थापन पक्षका बद्री सिग्देलसँग पराजित भएका लम्सालले यसपटक संस्थापनकै अनिता बिन्दूलाई पराजित गरेका छन् ।
एक हजार ६ सय ८७ जना प्रतिनिधि मतदाता रहेकोमा १ हजार ३ सय ९७ जनाले मतदान गरेका थिए । १ सय२० पदमा रहने कार्यसमितिमा केही पद निर्बिरोध भए पछि ८७ पदको लागि निर्वाचन भएको थियो ।
यसैगरी वरिष्ठ उपाध्यक्षमा प्रेम केसीले ६ सय ८५ मत ल्याएर विजयी हुदा उनका प्रतिद्वन्द्वी सरोज अधिकारीले ६ सय ६५ मत प्राप्त गरे ।
यसैगरी खुला दुई उपाध्यक्षमा नकुल अर्यालले ७ सय ७५ मत प्राप्त गरे भने भीष्मराज ओझा ६ सय ४० मत प्राप्त गरी विजयी भए । उनीहरुका निकटम प्रतिद्वन्द्वी राममणि दाहालले ५ सय ९५ र शेखर रेग्मीले ३ सय ९५ मत पाए । महिला उपाध्यक्षमा सलोजा दाहाल ७ सय २० मत ल्याएर निर्वाचित भइन । उनका निकटम प्रतिद्वन्द्वी कल्पना शर्माले ६ सय १९ मत पाइन् ।
समावेशी उपाध्यक्षमा दिपेन्द्र वान्तवा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए भने प्रदेश १ को उपाध्यक्षमा डिल्लीराम खतिवडाले ५ सय ६० मत ल्याएर विजयी भए । उनका प्रतिद्वन्द्वीहरु हेमराज दाहालले ४ सय २९ मत र लबदेव ढुंगानाले २ सय ९० मत प्राप्त गरे ।
मधेश प्रदेशबाट उपाध्यक्षमा अनिल कर्ण ६ सय ४८ मत प्राप्त गरी विजयी भए । अर्का उम्मेदवार रोशनकुमार न्यौपानेले ६ सय २३ मत प्राप्त गरे । यस्तै बागमित प्रदेशको उपाध्यक्षमा डा. मुरारी अधिकारीले ६ सय ७१ मत प्राप्त गरे । उनका प्रतिद्वन्द्वी गिरिजाप्रसाद अधिकारीले ६ सय ४७ मत मात्र प्राप्त गर्न सके ।
गण्डकी प्रदेश उपाध्यक्षमा ऋषिकान्त पौडेल ६ सय ७३ मत प्राप्त गरी विजयी भए । अर्का उम्मेदवार ओमकार आचार्यले ६ सय १ मत प्राप्त गरे । यस्तै लुम्बिनी उपाध्यक्षमा माधवप्रसाद अर्याल ७ सय १ मतसहित निर्वाचित भए भने उनको निकटम प्रतिद्वन्द्वी जनार्दन घिमिरेले ५ सय ८२ मत प्राप्त गरे । कर्णाली उपाध्यक्षमा राजेन्द्रबहादुर कार्की ६ सय ६९मत सहित विजयी भए भने अर्का उम्मेदवार भानुभक्त खड्काले ५ सय ९९ मत प्राप्त गरे ।
सुदूरपश्चिम प्रदेश उपाध्यक्षमा प्रेम चुनारा ५ सय ५२ मतसहित विजयी भए । मुकुन्दप्रसाद भण्डारीले ५ सय ४१ मत प्राप्त गरे भने मीनबहादुर बमले १ सय ८९ मत प्राप्त गरे । उपत्यका उपाध्यक्षमा जीवन भण्डारीले ८ सय ४२ मत प्राप्त गरी विजयी भए भने अर्का उम्मेदवार निरज खतिवडाले ४ सय ६२ मत प्राप्त गरे ।
महासचिवमा दिलिप पौडेलले ८ सय ७८ मत प्राप्त गरी विजयी भए । उनका प्रतिद्वन्द्वी जगन्नाथ दुलालले ४ सय ५१ मत मात्र प्राप्त गरे ।
उपमहासचिवमा कमल पन्त ५ सय ७७ मतसहित विजयी भए । युवराज गौतमले ७ सय ३७ मत र रविन्द्र सुवेदी ५ सय ५८ मतसहित विजयी भए । पराजित उम्मेदवार केशव सावदले ५ सय ५६, विष्णु खड्काले ४ सय ९४ र सन्तोष रेग्मीले ५ सय ४४ मत प्राप्त गरेका थिए ।
महिला उपमहासचिवमा सुलोचना गौतमले ६ सय ९० मत र दिलिपाश्री अधिकारीले ६ सय ८१ मत प्राप्त गरी विजयी भइन् । उनीहरुका निकटम प्रतिद्वन्द्वी जानुका बरालले ६ सय ८१ मत र कुसुम विक (सेञ्चुरी) ले ५ सय ९ मत पाएकी थिइन । समावेशी उपमहासचिवमा अभयकुमार राईले ७ सय १३ मत प्राप्त गरेका थिए भने पराजित पवन श्रेष्ठले ५ सय २९ मत प्राप्त गरे ।
खुला सचिवमा केदारप्रसाद दाहाल (६७७), खगेन्द्र भण्डारी (६४८), तीर्थराज बस्नेत (५८०), भुवन शर्मा (६३७) मत प्राप्त गरी विजयी भए । उनीहरुका प्रतिद्वन्द्वी खगेन्द्रप्रसाद घिमिरे (४५७), गुरुप्रसाद गौतम (५७१), लोकेन्द्र भट्ट (५५७) विजयी रेग्मी (५२६) मत प्राप्त गरेका थिए । सचिव महिलामा मेनुका ढुंगाना (८०१), रेजिना गौतम (६३९) र पुष्पा शर्माले (६४४) मत प्राप्त गरी विजयी भइन । पराजित रोजी ढकाल पराजुलीले (६३३), माला पालुङ्वा लिम्बु (६०२) मत प्राप्त गरेका थिए ।
आदिवासी जनजाति सचिवमा लालकुमार मुक्तनले ७ सय ४२ मत प्राप्त गरी विजयी भए भने पराजित सुशील थकालीले ५ सय ५ मत प्राप्त गरे । मधेश सचिवमा अजीत तिवारीले ६ सय ५४ मत प्राप्त गरी विजयी भए भने पराजित ओमप्रकाश साहले ५ सय ८६ मत प्राप्त गरे ।
दलित सचिवमा राजन रुचाल (६४४) मत प्राप्त गरी विजयी भए भने पराजित सन्तोष गन्धर्वले (६३१) मत प्राप्त गरे । पिछडिएको सचिव पदमा एलपी देवकोटाले ६ सय ६२ मत प्राप्त गरी विजयी भए । पराजित दयाराम पण्डितले ६ सय ३३ मत प्राप्त गरेका थिए । थारु सचिव पदमा सहदेव चौधरी (थारु), अनलाइन माध्यम सचिवमा छायाचन्द्र भण्डारी र टेलिभिजन माध्यम सचिवमा अशोककुमार तिवारी निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए ।
खस आर्य सचिवमा युवराज रेग्मीले ६ सय ३४ मत प्राप्त गरी विजयी भए भने पराजित टेकराज जोशीले ६ सय २८ मत प्राप्त गरेका थिए । यस्तै रेडियो माध्यम सचिवमा नरहरि सापकोटा ७ सय ३४ मत प्राप्त गरी विजयी भए । उनको प्रतिद्वन्द्वी डम्बरबहादुर बमले ५ सय ३३ मत प्राप्त गरेका थिए । छापामाध्यम सचिवमा राधा खनाल ७ सय ३० मत प्राप्त गरी निर्वाचित भए भने पराजित श्यामप्रसाद खतिवडाले ५ सय ४६ मत प्राप्त गरे ।
कोषाध्यक्ष पदमा माधव धिताल ६ सय ७४ मत प्राप्त गरी निर्वाचित भए । उनका निकटम प्रतिद्वन्द्वी रमेश वाग्लेले ६ सय ४६ मत प्राप्त गरेका थिए ।
नेपाल प्रेस युनियनमा एक उपाध्यक्ष र तीन जना सचिवसहित २० बढी केन्द्रीय सदस्य निर्विरोध निर्वाचित भएका छन् ।
समावेशी उपाध्यक्षमा दीपेन्द्र वान्तवा निर्विरोध निर्वाचित भएका छन् । थारु सचिवमा सहदेव चौधरी, अनलाइन सचिवमा छाँया भण्डारी र टेलिभिजन सचिवमा अशोककुमार तिवारी निर्विरोध निर्वाचित भएका हुन् ।
यस्तै, महिला सदस्यमा पूजा शर्मा र सिर्जनाकुमारी गौतम निर्विरोध निर्वाचित भएका छन् ।खस आर्य महिला केन्द्रीय सदस्यमा बालिका सिवाकोटी र जेविका कार्की, थारुतर्फ लक्ष्मीमान थारु, थारु महिला सदस्यमा अञ्जना थारु, मधेशी महिलामा सुधा देव पनि निर्विरोध भए ।
आदिवासी जनजातितर्फ छविलाल माल, निमा लामा र सुवासकुमार सुनुवार, आदिवासी महिलातर्फ रीता मगर, दलित महिलातर्फ फूलमाया सुनार, लैंगिक अल्पसंख्यकमा नारद कोहार, अपाङ्गता कोटामा कौरव खत्री चयन भएका छन् ।
बागमती प्रदेशबाट महिलातर्फ आत्मा गुरागाईं र रमा लुइटेल, गण्डकीबाट कृष्णकुमारी ढकाल र मायाकुमारी अधिकारी, सुदूरपश्चिमबाट जमुना न्यूरे र निर्मला भट्ट, काठमाडौं उपत्यकाबाट तेजना पण्डित पनि निर्विरोध चयन भएका छन् ।
बाकी पदको लागि साउन ७ गते २ बजे बाट मतदान भएको थियो । आइतबार राती अबेर मत परिणाम सार्बजनिक भएको थियो ।
देशकाे राजधानीमा स्थायी बसाेबास रही साहित्यकाे क्षेत्रमा क्रियाशील साहित्यकार सुरेशराज बैद्य साहित्यका मुक्तक, कथा, गजल , उपन्यास, गीत लेखनमा सक्रिय रहदै आउनु भएको छ । २०५७ साल मा मुक्तक सङ्रह झरेका फुलहरु , २०६१ सालमा सामाजिक उपन्यास स्तब्ध आकाश र गीति एल्बम दिलको पानामा प्रकाशित गरिसकेका वैद्यका केही गीतहरु नेपाली चलचित्रमा समेत समेटिएका छन् । नेपालकाे राजधानी काठमाडाैमा वि.सं. २००४ सालमा जन्मनु भएका वैद्य करिब ४० वर्ष औषधी व्यवसायमा संलग्न रहनु भएकाे थियाे । साहित्य क्षेत्रमा उहाँ मित्र नरेन्द्र तुलाधरको प्रेरणाले लागेको बताउनु हुन्छ । बि कम (बाणिज्य सकायमा स्नातक ) महेन्द्र मोरङ कलेज बिराटनगरबाट उत्तीर्ण गर्नु भएका वैद्य साहित्य लेखनको बाटो ल्याउन प्रेणना दिएको तुलाधरले त्यो बेला कबिता लेखेर सुनाएकाे भरमा साहित्यमा लागेको भन्नुहुन्छ। विगत ४ वर्षदेखि सामाजिक सजालमा उहाँका मुक्तक, गजल र गीत प्रकाशन हुदै आएका छन् । अहिलेकाे परिवेशमा रहेर नेपाली साहित्य सन्दर्भमा साहित्यकार सुरेशराज वैद्यसँग सहीखबरकाे लागि आरपी गुरागाँईंले गरेकाे कुराकानीको सम्पादित अंशः
साहित्य लेखनमा लाग्नु भएको कति भयो ?
साहित्य लेखन को यात्रा २०२३ सालबाट शुरु भएको हो। करीब ५६ बर्ष भयो साहित्य लेखनी थालेको ।
साहित्य लेखनमा कस्काे प्रेरणाले लाग्नु भएको हो ?
साहित्य क्षेत्रमा मेरो परम मित्र नरेन्द्र तुलाधरको प्रेरणाले लागेको हुँ । उहाँले नै हो मलाई साहित्य लेखनको बाटो ल्याउन प्रेणना दिएको । त्यो बेला उहाँले कबिता लेखेर मलाई सुनाउनु हुन्थ्यो । म त्यही कविता सुनेर साहित्यमा लागेको ।
साहित्यको कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
साहित्यका मुक्तक र गीतमा बिधा अली बढी कलम चलाएको छु । साहित्य लेखनको सुरुवाती समयमा मुक्तक, गीत, कथा र उपन्यासमा कलम चलाए । ती विधामा पुस्तक पनि प्रकाशन गरेको छु । तर पछिल्लो केही वर्षदेखि मुक्तक गजल र गीतमा मात्र सिमित छु ।
साहित्यलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
साहित्य लाई आ आफ्नै किसिमले परिभाषित गरेता पनि मैले भन्नू पर्दा समाजमा देखेका घटेका घटना साथै केही आफ्ना भोगाइहरु नै साहित्यको जन्मने थलो हो भन्नु पर्छ।
साहित्य लेखन बाहेक अरु कुन पेशामा आवद्ध हुनुहुन्छ ? साहित्य लेखनमा समय कसरी मिलाउनु हुन्छ ?
साहित्य लेखनको प्रारम्भिक चरणबाट २०६८ सालसम्म औषधि ब्यबासायी भएर जीवन गुजारा गरेको हुँ । पछिल्लो समय ११ बर्षदेखि स्वघोषित रिटाएर जीवन यापन गर्दैछु । साहित्य लेखनको लागि कुनै खास समय त छैन । यसो मनमा भावनाहरु सलबलाएको बेला लेखी हाल्छु ।
आफूलाई कुन विधाको स्रष्टा भनिन रुचाउनु हुन्छ ? किन ?
त्यो त आफैले कसरी भन्नु । साहित्यका ५ बिधामा कलम चलाएता पनि हाल लाई ३ बिधा मा सिमित छु । अब पाठकहरुले कुन दृष्टि ले हेर्नु हुन्छ । म त आफुलाइ साहित्य को बिद्यार्थि भन्न रुचाउँछु ।
साहित्यका कुनै पुस्तक प्रकाशित गर्नु भएको छ ?
प्रकाशनको कुरा गर्दा २०५७ साल मा मुक्तक सङ्रह झरेका फुलहरु । २०६१ सालमा सामाजिक उपन्यास स्तब्ध आकाश र गीति एल्बम दिलको पानामा प्रकाशित छन् ।
नेपाली साहित्य लेखन र अध्ययनमा वर्तमान अवस्था कस्तो पाउनु हुन्छ ?
नेपाली साहित्य लेखनमा पछिल्लो समय मुक्तक, गजल लघुकथा र आख्यान रहेका छन् । साहित्यमा नयाँ पुस्ताको सक्रियता समेत बढ्दै गएको छ । पढन् संस्कृतिको समेत विकास हुँदै गएको छ । प्रविधिको प्रयोगले संजालमा जोडिएर पनि साहित्य सृजना तथा अध्ययन बढ्दै गएको छ ।

साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
समाजको समाजका सदस्यका गतिविधिलाई साहित्यको माध्यमबाट पाठक सामु ल्याउनु र समाज परिवर्तनको सकारात्मक चिन्तन साहित्य मार्फत साहित्यकारले पस्कनु पर्छ । साथै सम्बन्धित व्यक्ती समाजका सदस्य लगायतलाई समाधानको बाटोको रुपरेखा समेत साहित्यले कोरिदिनु पर्छ । समाज परिवर्तनको सकारात्मक सन्देशको दायित्व समाज प्रति स्रष्टाको रहन्छ । साहित्य समाज को दर्पण भएकोले समाजका हरेक घटनाबाट प्रेरित भएर नै साहित्य लेखिने भएकोले समाजमा चेतना जगाउने काम हो ।
समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ जस्तो लाग्छ ?
समाज र साहित्य एक अर्काका परिपुरक हुन् । साहित्यलाई समाजको ऐनाको रुपमा लिइन्छ । समाजलाई साहित्यले छर्लङ देखाउँछ । समाज बदल्न समेत साहित्यको भूमिका रहन्छ । समाजका कृयाकलाप बाट नै साहित्य लेखनको प्रेरणा मिल्ने गर्छ । साहित्यबाट समाजले रुपान्तरणका साथै प्रेरणा पाएको हुन्छ।
साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
साहित्य लेखनबाट अहिलेसम्म पाएको भनेको नै आत्म सन्तुष्टि हो मेरो लागि।
पछिल्लो समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्तो लाग्छ ?
जुन बेला मैले साहित्य मा प्रबेश गरे त्यो बेला को तुलना गर्दा अहिले नयाँ पुस्ताहरु साहित्यमा सक्रिय छन् । प्रविधिको प्रयोगले विभिन्न सन्जालका माध्यमबाट समेत साहित्यिक गतिविधि तथा लेखन भएका छन् । सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न पेज बनाउँदै दिनहुँ साहित्यिक गतिविधि गरिदै आएको छ । साहित्यमा लाग्नेहरु बढ्दै गएका छन् । साहित्य प्रत्येकको दैनिकी जस्तै भएको छ। प्रसस्त सर्जक र पाठक छन।
पछिल्लो समय बुढयौली साहित्यबाट साहित्यिक गतिविधी हुने गरेका छन् । यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?
यो राम्रो पक्ष हो । विभिन्न पेशा व्यवसाय सक्रिय जीवन पछीको तनाव रहित जीवनको लागि समेत बुढयौली साहित्य अनिवार्य छ । आफू भएको प्रतिभालाई मर्न नदिन तथा जीवनको ढल्कदो उमेरमा सक्रियता बढाउन यसले मद्धत मिल्छ । समयमा उसको अनुभव ज्ञान सीप समेत प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
अरु कुनै विधामा पुस्तक प्रकाशनको तयारी गरिरहनु भएको छ कि ?
प्रकाशनको तयारीमा गजल सङ्रह मुक्तक सङ्रह गीत सङ्रह र कथा सङ्रह छन् तर अवसर पाएको छैन । केही तयारी पनि गर्दैछु । अबसर मिलाएर प्रकाशन गर्ने जमर्को गर्दैछु । हेरौं कहिले समय जुर्छ।
अन्त्यमा केही……?
बिगत ४ बर्ष देखि बिद्युतिय माध्यमबाट प्रत्येक दिन जस्तो मेरा साहित्यिक रचनाहरु मुक्तक गजल र गीत सामाजिक संजालमा प्रकाशति हुँदै आएका छन् । सामाजिक संजाल मार्फत पाठकहरु समक्ष आउदै गरेकोमा समय अनुकुल मिले पुस्तकका रुपमा समेत पाठकहरु समक्ष आउने छु । पाठकहरुलाई मेरा रचना लाई माया गरेर हौसला दिन हुन अनुरोध गर्दछु । साथै साहित्यलाई लेखेर जगेर्ना गरौ नसके हौसला दिएर सम्मान गर्न साहित्यिक मनहरुमा आग्रह समेत गर्दछु ।

मकवानपुर । सरकारले आर्थिक वर्ष २०७९।०८० काे लागि नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक गरेकाे छ । सरकारकातर्फबाट राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठकमा राष्ट्रपति भण्डारीले नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गरेकी हुन् ।
नीति तथा कार्यक्रममा सरकारले बजेटमार्फत स्वदेशी उद्योग र उत्पादन विशेष प्राथमिकता दिँदै आयात प्रतिस्थापन गर्ने नीति लिएको छ । सामुदायिक विद्यालयको शिक्षक दरबन्दी पुनरावलोकन गर्ने नीति तथा कार्यक्रमामा उल्लेख गरिएकाे छ । राष्ट्रपति भण्डारीले विद्यार्थी अनुपातका आधारमा शिक्षक दरबन्दी मिलाउन गरिने बताइन् । त्यस्तै सरकारले हाल सामुदायिक विद्यालयमा कक्षा ५ सम्म दिइदै आएको विद्यार्थी दिवा खाजा कार्यक्रमलाई कक्षा ८ सम्म विस्तार गर्ने भएको छ ।
आगामी वर्षको नीति तथा कार्यक्रममा स्वास्थ्य क्षेत्रका महत्त्वपूर्ण १७ कार्यक्रम परेका छन् । कृषि उत्पादनका क्षेत्रमा सरकारले विषेश जोड दिएको छ । ऊर्जा, पर्यटन, रोजगारी र पूर्वाधार विकासका क्षेत्र पनि सरकारको नीति तथ कार्यक्रमको प्राथमिकतामा छन् ।
यसैबीच प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले गरेको सम्बोधन प्रति टेबुल गरेका छन् । प्रतिनिधिसभाको आजको बैठकमा उनले सम्बोधनको सो प्रति टेबुल गरेका हुन् ।
यसै गरी बैठकले राष्ट्रपतिबाट सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई आज गरेको सम्बोधनको लागि धन्यवाद ज्ञापन गरेको छ ।
सभामुख अग्निप्रसाद सापकोटाले प्रस्तुत गरेको, ‘सम्माननीय राष्ट्रपतिबाट सङ्घीय संसद्को दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्वत् २०७९ साल जेठ १० गते मङ्गलवारका दिन गर्नुभएको सम्बोधनको लागि प्रतिनिधि सभाको यो बैठक सम्माननीय राष्ट्रपति महोदयमा धन्यवाद ज्ञापन गर्दछ’, भन्ने प्रस्ताव बैठकले सर्वसम्मतिले पारित गरेको हो ।
हेर्नुहाेस सरकारका नीति तथा कार्यक्रमकाे पूर्णपाठ
सिक्किम भारतमा बसेर साहित्यमा कलम चलाउने साहित्यकार गीताश्री शर्माको पहिलाे कृति मुक्तकसङ्ग्रह ‘मुक्ता’ काेराेना महामारीकै समयमा विमाेचन भएकाे हाे । काेराेनाकाे कारण औपचारिक कार्यक्रम नगरी विमाेचन गरिएकाे हाे । काेराेना महामारीकाे असर केही कम भएपछी मेराे लागि माया गरेर १ प्रति पुस्तक पठाइ दिनु भएकाे थियाे । मुक्तालाई अध्ययन गर्दा केही लेख्न मन लाग्याे र पुस्तक प्राप्तीकाे महिनाै पछी पाठककाे आँखाबाट पढ्दा जस्ताे बुझियाे त्यसैकाे आधारमा साहित्यलाई माया गर्ने साहित्यप्रेमी भएकाे नाताले आफ्नाे विचार व्यक्त मात्र गर्न खाेजेकाे छु ।
लिङमाे दक्षिण सिक्किम भारतमा वि.सं. २०३० साल फागुन १८ गते जन्मनु भएका गीताश्री शर्माकाे वास्तविक नाम गीता शर्मा उपाध्याय नेउपाने हाे । लेखन सम्पादन र प्रकाशन कार्य जनपक्ष प्रकाशन संस्थासँग आवद्ध रहेका उनकाे सम्पादनमा अमृतवाणी र विश्व प्रशिद्ध व्यक्तिहरुकाे महान वाणीहरुकाे संकलन तथा विद्यालय तहका पाठ्यपुस्तक प्रकाशित छन् ।
मुक्ता १ सय २८ पृष्ठको छ । भूमिका समेत अन्य २२ पृष्ठका छन् । १ सय ६ पृष्ठभित्र ३ सय १८ वटा मुक्तक सजिएका छन् । आफ्नै प्रकाशनगृह, जनपक्ष प्रकाशन गान्तोक र सिस्टमेटिक डिजाइनर्स एण्ड प्रिन्टर्स सिलगढी भारतमा मुद्रित रहेकाे छ यो पुस्तक । भूमिकाले यसकाे वजन बढाएको छ ।
मुक्तक शृङ्गारिक, प्राकृतिक, पारिवारिक राजनीतिक लगायतका विषयहरुमा लेखिएका पाइन्छ । सुरुमा प्रेमसँग जाेडिएकाे शृङ्गारिक मुक्तककाे बारेमा लेख्ने जमर्काे गरे । मुक्तामा रचनाकारकाे मन नव याैवनाकाे रूपमा प्रस्तुत भएका छन् । मानव मन हाे कहिले बालक कहिले याैवन त कहिले वयस्क र कहिले बृद्ध जस्ताे वयली खेल्दैन भन्न सकिन्न । कतिपय हेरेरे देखेर भाेगेर र कल्पनामा वगेर पनि सृजना प्रष्फुटित भएका हुन्छन् ।
तिमी धुँवा बनेर हावामा आइदेउ
मैले सास फेर्दा तिमी गीत गाइदेउ
हास्दै रमाउँदै बाँचाैला मिलीजुली
मिठाे सुवास छरेर संसारमा छाइदेउ ।
मिलनकाे पदसँगै रमाउन मन छ
जुनी जुनी तिम्रै हात समाउन मन छ
हातेमालाे गरी गरी अघि बढ्नु पर्छ
तिमीलाई धेरै नजिक सजाउन मन छ ।
यस्ता शृङ्गारिक मुक्तक धेरै छन् । भावनामा नबगी, अली रसिक मन नबनाइ साहित्यकाे कुनै बिधामा कलम चाउन गारै पर्छ । कवि साहित्यकारहरु यसै पनि बढी भावुक हुन्छन् । मुक्तककार भावना मै नव याैवनकाे रुपमा प्रस्तुत भएका छन् ।
तिमीसँग बसेर एउटा गीत गाउन पाए
चाैतारीमा बसेर मिठाे माया लाउन पाए
पिरतीका फुलहरु झुल्थे हाेला
तिमीलाई मेरै नजिक मेरै नजिक पाउन पाए ।

मुक्तककारकाे मुक्तक सग्रहकाे नाम ‘मुक्ता’ छोरीको नाम राखिएको छ । उनकाे ‘बर्षा’ कविता सङ्ग्रह प्रकाशाेन्मुख समेत छोरीको नामबाट प्रकाशित हुँदैछ । समाजमा अझैपनि वंश चलाउन छाेरा नै चाहिने संस्कार छ । छाेरी मात्र सन्तान हुनेहरुकाे वेदना गीताश्रीले मुक्तक मार्फत प्रस्तुत गरेकी छन् । छोरीहरु, आमा तथा पतिलाई बिम्ब बनाएर समेत मुक्तक लेखिएका छन् । पारिवारिक स्नेहमा रचित मुक्तकहरुमा धेरैजसो मुक्ता र बर्षा नामका छोरीहरुसँग खेलेका छन् ।
घरकी सूर्य हाै तिमी मेराे जीवनकाे पहिलाे किरण
आयाैं तिमी धर्तीमा जब म परे तिम्रै शरण
छाेराे नै चाहिन्छ बंश चलाउन भन्ने हाम्राे समाजमा
छाेरी पनि कम छैनन् भनेर देखायाै एक उदाहरण । ३९
घरका कुना कुनमा छाेरी तिम्रा पाइला खाेज्दैछु
कहिले आउने तिमी भनी तस्विरलाई साेद्धैछु
तिम्रै आवाज गुञ्जायमान् छन् घरमा जताततै
ह्रदयलाई सम्झाउँदै तिम्राे सुनाैलाे भविश्य साेच्दैछु । ५८
चस्स मन दुख्छ जस्का छाेरा उसकाे जन् भन्नेहरुदेखि
जति भैंसी पाल्न सक्छाै आफ्नै हाे बन् भन्नेहरुदेखि
कति स्वार्थी हाम्राे समाज र निष्ठुरी उनै बा आमा पनि
छाेराे बंश हुन्छ छाेरीलाई अर्काकाे धन् भन्नेहरुदेखि ।
पारिवारिक स्नेह तथा माया दर्शाएर रचना गरिएका मुक्तकहरु छन् । ती मुक्तकहरुले मार्मिक लाग्छन् । कतिपय मुक्तक नितान्त पारिवारिक छन् ।
परिस्थितीले म अहिले धेरै झेलिएकाे छु
कर्तव्य र जिम्मेवारीले अझ पेलिएकी छु
केवल छाेरी हुँदा खुकुलाे थियाे मेराे संसार
थर के फेरियाे धेरै साइनु भित्र जेलिएकी छु ।
जाउ छाेरी तिम्राे घर खुसी लिएर जाउ
दुवै घरकाे सम्बन्ध जाेड्ने सेतु बनेर छाउ
खुसी बस हरदम तिमी रमाएर घरमा
कहिले काही बा आमा सम्झी याे घरमा आउ ।
पति र पत्नीकाे सम्बन्ध रथका दुई पाग्रा भनिन्छ । एककाे भर नभए रथ नचले जस्तै जीवन पनि पति पत्नीकाे भरमा चल्ने गर्छ । त्याे सम्वन्ध भित्र माया प्रेम शंका घृणा रिसराग कहिले काँही सानाेतिनाे झगडा फेरी सुमधुर सम्वन्ध । परालकाे आगाे जस्ताे झगडा पति पत्नीमा रहन्छ भनिन्छ । एकदम क्षणिक । कुनै कुनै मुक्तकमा मुक्तकार घुर्क्याउँदै भन्छिन्
धेरै रिसाउँछौ मसँग तिमी आज भोलि
झटारो हान्ने हौ कि घृणाको गोली,
कि त मलाई अथाह मायाँ गरेको हुनुपर्छ
भन्छौ भने आजै भन नत्र म चढ्छु नयाँ डोली । १९
सवै पानमा तिम्राे नाम लेख्न सके पाे जिन्दगी
प्रत्येक एेनामा तिम्राे मुहार देख्न सके पाे जिन्दगी
तिमी मेराे जाेश, उर्जा र प्रेरणाकाे स्राेत हाै
ह्रदयमा छदैछाै तिम्राे पाइलामा टेक्न सके पाे जिन्दगी
माया प्रेम श्रृगारिक पछी प्रकृति प्रेम मुक्तककारको बढी रुचिको बिषय हो भन्ने मुक्तामा देखिएकाे छ ।
पृथ्वीलाई हामी केही उपहार दिउँ
अनि पाे हुन्छ हामीलाई जिउँने निहुँ
राेपाैं बाेटविरुवा हामी सवै यहाँ
अनि आनन्दसँग हामी सास लिउँ ।
खाई खेली गरी हुर्के यही माटाेकाे चुलाेमा
कति लडे खेले बढे यही घरकाे धुलाेमा
पत्तै नपाइ समयले काेल्टे फेरीसकेछ आज
विरानाे झै लाग्छ हिड्दा तिनै खेतकाे कुलाेमा ।
गीताश्रीमा मुक्तकहरुमा जीवनमा भोगेका घटनामा आधारित मुक्तकहरु बढी रहेकाे पाइन्छ । स्वभावत मानव जीवनमा सुखका भन्दा दुःखका पाटाे बढी हुन्छ । जन्मने वित्तिकै दुःख सुरु हाेला तर सुख समयक्रममा मान्ने विषय भएर हाेला वियाेगान्तक भाव आउनु स्वभाविक हाे ।
जिन्दगीका दुःखहरु केलाउँदा थाकेकीछु
देवी देउता साक्षाी राखी भाकल मैले राखेकीछु
कर्म गरी मर्म मेटारउने काेशिश धेरै गरे मैले
पर सारी दुःखलाई अब सुख डाकेकीछु ।
बाँच्न गाह्राे छ यहाँ सुनकाे छेउमा गुन भुल्नेसँग
हाँस्न उत्तिकै गाह्राे छ घामकाे छेउमा जुन भुल्नेसँग
गुमाइसकेपछि मात्र महत्व बुझ्ने दुनियाँमा
महकाे स्वाद मुखमा रहुन्जेल नुन भुल्नेसँग
राजनीति भाव प्रति खासै चासाे राखिएकाे जस्ताे मुक्तक सग्रहमा लाग्दैन तर पनि राजनीतिक खेल भएकाे कुरा केही मुक्तकहरुमा उनले बाेल्न भ्याएकी छन् ।
सत्ता दाेहाेरी खेल्नेलाई सधै खेल्न पुगेकाे छ
सीधा साधाकाे भावनालाई यहाँ पेल्न पुगेकाे छ
गाँउ समाज र देशकाे मुहार फेर्न भनेर भाेट दिन्छाै
चाेकीमा पुगेपछी आफ्नै नाता गाेतालाइ ठेल्न पुगेकाे छ ।
हामी जुन माटाेमा जन्मिन्छाै त्यही माटाेकाे माया ममता हुनु अस्वाभाविक हाेइन । राष्ट प्रेम हरेक देशका नागरिकलाई उत्तिकै हुन्छ । राष्टियता देश प्रेमका प्रशङमा उनले लेखेकी छन् ।
जैविक फलफूल सागसब्जी खेतबारीका गरामा
शीतल हावा शुद्ध पानी छ सिक्किमकाे पहरामा
धुपी, सल्ला , चाँप , गराँस, सुनाखरी पैयाैं फुलेका
आउँछाै कहिले घुम्न रम्न हाँस्न प्राकृतिक धरामा
कञ्चनजंङघा मुकुट सरह सिक्किमकाे मान हाे
डाँडा काँडा पहरा छहरा यही हाम्राे सान हाे
भाेटे लाप्चे र नेपाली मिलेर बसेकाे प्रिय ठाँउ मेराे
यही माटाेमै जन्मे हुर्कें अब यही माटाे प्राण हाे ।
गीताश्रीसँग मुक्तक संसारमा म पनि जाेडिए पछि परिचय भएकाे हाे त्यही समूहमा उनका मुक्तकहरु पढ्दै गर्दा । पछी समाजिक सजालमा जाेडियाै र कुराकानी भए । मुक्ता मुक्तक सग्रह काेभिड महामारीकाे समयमा आमाकाे हातबाट विमाेचन गराए पछी सामाजिक सजालबाटै साहित्यिक अन्तरवार्ता लिएर प्रकाशित समेत गरेकाे छु ।
अन्तमा, साहित्यका विभिन्न विधामा कलम चलाउँदै आएकी गीताश्री शर्मालाई मुक्ताकाे लागि बधाइ तथा केही समयमै प्रकाशित हुँदै गरेकाे प्रकाशोन्मुख कथा संग्रह समयका रेखाहरुकाे लागि समेत बधाइ तथा शुभकामना । उनकाे साहित्यिक यात्रा अनवरत चलिरहाेस ।
याे पनि ‘दुबै कृतिहरू छोरीहरूकाे लागि’
रामेछाप जिल्लाकाे लखनपुरमा जन्मेर हालकाे कर्म थलाे काभ्रेपलाञ्चाेक जिल्लाकाे पाँचखाल नगरपालिकामा बनाएकी मीना चाैलागाईले भर्खरै ‘मुक्तक मिनार´ मुक्तक संग्रह प्रकाशनमा ल्याएकी छिन् । एम.ए सम्मकाे अध्ययन गरेकी उनकाे रुची साहित्य विधाकाे मुक्तकसँगै गजल, गीत, कोपिला, कविता, हाइकु लेखनमा छ । स्कूलमा नेपाली बिषय पढाउने गुरुको प्रेरणाले नै साहित्यमा लागेकाे तथा साहित्यमा रुची सानैदेखि भए पनि निरन्तरता नभएकाे बताउँने चाैलागाईं ५ बर्षदेखि निरन्तर कलम चलाउदै आएकी छिन् । उनकाे गजल संग्रह (प्रकाशोन्मुख) रहेकाे छ तर उनी आफै चाही कविता विधाकाे स्रष्टा भन्न रुचाउँछिन् । अहिलेकाे परिवेशमा रहेर नेपाली साहित्य सन्दर्भमा साहित्यकार मीना चाैलागाईं सँग सहीखबरकाे लागि आरपी गुरागाँईंले गरेकाे कुराकानीको सम्पादित अंशः
साहित्य लेखनमा लाग्नु भएकाे कति भयो ?
लेखनमा रुचि त सानैदेखि थियो तर निरन्तरता भने थिएन । निरन्तर लेख्न थालेको चाहिँ ५ वर्ष पूरा भयो ।
साहित्य लेखनमा प्रेरणा कसरी प्राप्त भयो ?
स्कुल जीवनमा नेपाली पाठ्यक्रममा भएका कविताहरू पढ्दा आफू पनि यस्तै लेख्न पाए हुन्थ्यो जस्तो लाग्थ्यो । विध्यालय स्तरका कविता लेखन प्रतियोगितामा भाग लिएर पहिलो दोस्रो स्थान हासिल गर्दा नेपाली पढाउने गुरुले तिमीभित्र सिर्जना शक्ति छ, यसलाई मर्न नदिनु भनिरहनु हुन्थ्यो । स्कूलमा नेपाली पढाउने गुरुको प्रेरणाले नै म साहित्यमा लागेँ ।
मुक्तक बाहेक साहित्यकाे कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
मुक्तक बाहेक गजल, गीत, कोपिला, हाइकु, कविता,लघु कथामा कलम चलाउँछु ।
साहित्य लेखन बाहेक अरु कुन पेशामा आवद्ध हुनुहुन्छ ? साहित्य लेखनमा समय कसरी मिलाउनु हुन्छ ?
म गृहिणी हुँ । थोरै समय भयो कि लेखिहाल्ने बानी छ । मन भएपछि समय त आफैँ मिल्छ ।
आफूलाई कुन विधाको स्रष्टा भनिन रुचाउनु हुन्छ ? किन ?
म आफूलाई कविता विधाको स्रष्टा भन्न रुचाउँछु । किनभने मेरा प्रायजसो सिर्जनाहरू कविता विधाका नै छन् ।
भर्खरै तपाईंकाे ‘मुक्तक मिनार’ विमोचन भएको छ । पाठकले यसलाई अध्ययन गरेपछी अरु के पाउन सक्नुहुन्छ ?
मुक्तक मिनारका पाठकहरूले सबैभन्दा पहिले त विविध विषय, भाव तथा रसमा अभिव्यक्त भएका समसामयिक समाजकाे प्रतिविम्ब नै पाउँछन् । गहिरिएर पढ्ने पाठकले यसबाट घरपरिवार, सामाजिक मान्यता, पारिवारिक मर्यादा, सम्मान, माया, सद्भाव, गरिब दु:खीहरूकाे पीडा, सामाजिक तथा राजनैतिक विकृति, विसङ्गति, माया, प्रेम, करुणा, काेराेनाकाे कहर, गाउँघरकाे परिवेश आदि सँगसँगै मानवीय उद्वेग र सन्देशहरु पनि पाउनेछन् । यसबाहेक पनि अहिले संरचनागत हिसाबले मुक्तकमा एकरूपता नआइरहेकाे अवस्थामा मैले मेराे मुक्तक मिनारमा समावेश गरेका मुक्तकहरूमार्फत चतुष्पदी मुक्तकलाई संरचना र भावकाे प्रस्तुतिका आधारमा कसरी विशिष्ट बनाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण पनि प्रस्तुत गरेकाे छु । मुक्तकहरू पढेर सिर्जनशील पाठकहरूले सजिलै र छिटै मुक्तक रचना गर्न पनि सक्छन् ।

मुक्तकलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
चारवटा हरफहरमध्ये पहिलाे, दाेस्राे र चाैथाे हरफमा तुकबन्दी गरी तेस्राे हरफ स्वतन्त्र राखेर चाेटिलाे किसिमले मुक्त भाव प्रस्तुत गर्ने कवितात्मक साहित्यलाई मुक्तक भनिन्छ ।
नेपाली मुक्तकको लेखन र अध्ययनमा वर्तमान अवस्था कस्तो पाउनु हुन्छ ?
हाल आएर नेपाली साहित्यमा मुक्तक सबैभन्दा बढी रुचाइएकाे विधाकाे रुपमा स्थापित भएकाेछ । दशौँ हजार स्रष्टाहरूले मुक्तक लेखिरहनुभएकाे छ । महफिलहरूमा मुक्तकहरू वाचन भइरहेका छन् । सामाजिक सञ्जालहरूमा पनि मुक्तक वाचनका क्लिपहरू भाइरल भइरहेका छन् । वर्षेनी सयौँ मुक्तकसङ्ग्रहहरू निस्किरहेका छन् । पाठकहरूकाे संख्या लाखौँमा पुगिसकेका छन् । छाेटाे, छरिताे, चाेटिलाे, रसिलाे भएकाेले मुक्तक लेख्ने, पढ्ने र सुन्ने कार्यहरूमा तिब्रता आइरहेकाे छ । यसर्थ मुक्तककाे वर्तमान र भविष्य दुवै राम्रो देखिन्छ ।
साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
समाजका हरेक सदस्यकाे समाजप्रति विशेष दायित्व रहेकाे हुन्छ । तीमध्ये पनि साहित्यकारहरूकाे समाजप्रतिकाे दायित्व सबैभन्दा बढी हुन्छ । समाज भाषामा मुखरित हुन्छ र भाषाबाटै परिचालित पनि हुन्छ । भाषा बाेलिन्छ र लेखिन्छ पनि । लेखिने भाषाकाे सबैभन्दा सुन्दर र प्रभावकारी प्रस्तुति साहित्य हाे । साहित्यमा विचार, भाव, सन्देश, रस, अलङ्कार, जनजीविका, इतिहास, वर्तमान, भविष्य आदि सबै समाहित हुन्छन् । तसर्थ साहित्यकारकाे पहिलाे दायित्व भाषाकाे विस्तार, विकास र सम्बर्द्धन गर्नु हाे । दाेस्राे दायित्व समाजमा रहेका हरेक नकारात्मक कुराहरूलाई हटाएर सकारात्मक र प्रगतिशील बाटाेमा समाजलाई डाेर्याउनु हाे अथवा सभ्यताकाे विकासमा साहित्यकारहरूले निरन्तर र अथक परिश्रम गर्नुपर्छ ।
समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ जस्तो लाग्छ ?
एकातिरबाट हेर्ने हाे भने साहित्य समाजकाे ऐना हाे । समाज जस्ताे हुन्छ त्यहाँकाे साहित्य पनि त्यस्तै हुन्छ । अंग्रेजी समाज विकसित भएकाेले नै अङ्ग्रेजी साहित्य पनि विकसित भएकाे हाे । भारतीय समाज पनि तुलनात्मक रुपमा विकसित भएकाेले भारतीय साहित्य पनि माथि छ । इतिहास हेर्दा पनि जुन जुन सभ्यता र समाज विकसित थिए तिनै समाजका साहित्य पनि विकसित देखिन्छन् । नेपाली समाज जुन अवस्थामा छ नेपाली साहित्य पनि त्यही अवस्थामा नै रहेकाे छ । अर्काेतिरबाट हेर्ने हाे भने साहित्य समाजकाे पथप्रदर्शक पनि हाे । समाज विकासकाे एउटा दरिलाे आधार पनि हाे । साहित्यकारहरू जुर्मुराएपछि विभिन्न देशमा क्रान्तिहरू भएका छन् । नेपालमै पनि जति पनि राजनैतिक र समाजिक क्रान्तिहरू भएका छन् ती सबैमा साहित्य र साहित्यकारहरूकाे प्रत्यक्ष संलग्नता देखिएकाे छ । तसर्थ साहित्य र समाज एउटै रथका दुई पाङ्ग्रा जस्तै सँगसँगै अघि बढ्ने र बढाउने पक्षहरू हुन् भन्दा अतिशयाेक्ति नहाेला ।
साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
आफ्नो विचारलाई शब्दहरूका माध्यमबाट उतार्न पाउँदा अरू सामु प्रस्तुत गर्न पाउँदा मनलाई आनन्द आउँछ । साहित्य लेखनबाट आत्मसन्तुष्टि पाएँ भन्ने लाग्छ।
पछिल्लाे समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्ताे लाग्छ ?
पछिल्लो समयमा पनि साहित्यका पाठक प्रशस्तै छन् । जसलाई यस क्षेत्रमा रुचि छ,उहाँहरूले अध्ययन गर्नुहुन्छ ।
अरु कुनै विधामा पुस्तक प्रकाशनकाे तयारी गरिरहनु भएकाे छ कि ?
अब गजल सङ्ग्रह प्रकशनको तयारी गरिरहेकी छु ।
अन्त्यमा ……?
अहिले मेरो पहिलो मुक्तकसङ्ग्रह `मुक्तक मिनार बजारमा आइसकेको छ । यहाँहरूले अध्ययन गरेर जस्ताको तस्तै प्रतिक्रिया दिनुहोला । यहाँहरूको स्वस्थ प्रतिक्रियाबाट म आफ्ना कमी कमजोरीहरू अर्को सङ्ग्रहमा सुधार्ने प्रयास गर्नेछु र यहाँहरूको माया, हौसला पाएँ भनेँ अझै मुक्तक लेखनमा र अन्य विधामा पनि अघि बढ्न सकियाेस बस् यत्ति हाे ।
मलाई मेराे अन्तरमनकाे कुराहरू पाठकबिच राख्ने अवसरकाे लागि सहीखबर परिवारलाई हार्दिक धन्यवाद ।
