९ वर्षीया बालिकालाई शिक्षकले माटोको सिन्दुर हाल्दै भने-‘हिँड् कान्छी….’
Tags: No Comments
चैत २२ गते साँझपख एकजना परिचित दाइको फोन आयो । उहाँ अलि हतासमा भएजस्तो गरी बोल्नु भयो ‘………स्कुलमा शिक्षकहरूबाटै नानीहरूलाई यौन दुव्र्यवहार भएको खबर छ, बाँकी कुरा खोज्नुस् ।’ त्यहीँ दाइबाट पाएको सम्पर्क नम्बर र आफ्नो स्रोत समेत प्रयोग गर्दै घटनाबारे सतही जानकारी लिएँ । घटना दर्दनाक रहेको जानकारी पाइयो । केही बेरमै स्कुलमा तोडफोड गरिएको, चौरमा धुवाको मुस्लोसहित विद्यार्थीको भिड उर्लिएको भिडियो नै हात लाग्यो । तोडफोडको बारेमा त यो भन्दा ठूलो प्रमाण के चाहियो ? तर घटनाको कारण र सत्यतथ्य खोज्न फिल्डमै जान आतुर भएँ । तर यतिञ्जेल रात परिसकेको थियो । भोलि बिहानै जसरी पनि स्कुलमा पुग्छु भन्ने विचार कसेँ । स्कुल थियो हेटौंडाबाट ६५ किमी पूर्व । श्री जनता मावि, फापरबारी श्रीपुर ।
मकवानपुरको बागमती गाउँपालिका–८ स्थित स्कुलको घटना बारे फेसबुकमा साथीहरूसँग च्याट गरेँ । घटना बाहिर ल्याएको आरोपमा बालिकाहरू र बालिकालाई न्याय चाहिन्छ भन्ने महिला तथा पुरुष शिक्षकहरूमा पनि सुरक्षा चुनौती रहेको बुझियो । जिल्लाका अधिकारकर्मीसँग पनि नियमित सम्पर्कमा थिएँ । उहाँहरू जानुहुने भए सँगै जाने जानकारी गराएँ । बिहान सबेरै बागमती गाउँपालिका जाने निधो भयो । नानीहरूको बारेमा फेसबुक च्याटमा भएको कुराकानीले मन होडलिरह्यो । त्यस्तो पनि होला र ? त्यस्तो पनि गर्लान् र शिक्षकहरूले ? भन्ने प्रश्न मनले सोधिरह्यो आफैंसँग ।
स्कुलमा प्रहरीले सुरक्षा दिइरहेको भन्ने खबर थियो । पीडित बालिकाहरू, अभिभावक, बाल क्लबका बालबालिकाहरू, अभियन्ता बालबालिकाहरू सबैलाई सुरक्षा थ्रेट छ भन्ने जानकारी आएको थियो । केही दिनअघि आक्रोशित भिडमा मारिएकी सुरक्षाकर्मीको झलझल याद आइरहेको थियो मलाई। केही परीहालेमा ज्यान बचाउन भाग्न सहज हुने गरी स्पोट सुज लगाएँ, साइड ब्याग छाडेर पछाडि भिर्ने ब्याग बोकेँ । बिहान सबेरै बागमती गाउँपालिका तिरको बाटो लागियो । अरुलाई बचाउन, आफू बाँच्नु पर्छ भन्ने सीप १९ वर्षअघि रेड्क्रसमा काम गर्दा सिकेको थिएँ । द्वन्द्वकालमा प्रयोग गरियो । अनि आजै हो कि भन्ने मनमा नलागेको कहाँ हो र ?
एकैपटक सबै कुरा खर्लप्प खन्याऊँ झै भएको छ । जब ती नानीहरूको कुरा सुनेर फर्किएँ । मन भतभत पोलेझै भएको छ । मनभरि छटपटी चलेको छ । रिस र आवेगलाई साम्य पार्दै पलपल काटिरहेको छु ।
चैत २३ गते बिहान ९ बजेर ५८ मिनेट गएको थियो । स्कुल पुगियो । सुरक्षा घेरामै थियो स्कुल । अभियन्ताहरूसँगै थिए, उहाँहरू पनि ‘हामी संयमित हुनुपर्छ है, जे पनि हुनसक्ने अवस्था हो यो’ भन्दै हुनुहुन्थ्यो । कतै कतै डर, कतै कतै आक्रोश, कतै कतै ती नानीहरूलाई भेटेर अँगालो हालुँ जस्तो हुटहुट थियो मनमा । मलाई यो हुटहुटी नानीहरूले रुदै दिएको अन्तरवार्ताको भिडियोले उत्पन्न गरेको थियो । केही गोप्य भिडियोहरू पाएका थियौं हामीले । जुन आज पनि गोप्य नै छन् ।
विद्यालय गेटभित्र छिरियो । सबैले शंकास्पद रूपमा हेर्नुभयो, जुन स्वभाविक नै थियो । विद्यालय प्रशासन कक्षमा पस्यौँ । प्रध्यानाध्यापक वसन्त राई बिहानैदेखि स्कुलमा नै हुनुहुँदो रहेछ । कसैलाई फोनमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो ‘मेरो स्कुल ड्रेस ल्याइदेउ, म बिहानैदेखि स्कुलमै छु ।’ जिल्लाबाट अधिकारकर्मीहरू स्कुलमा आउँदै छन् भन्ने खबर हामीभन्दा धेरै अघि पुगेछ । बिहान विद्यालय व्यवस्थापन समितिको बैठक बसेर विव्यासको महिला सदस्य भानुमाया सेराली मगरको संयोजकत्वमा छानबिन समिति बनाइएको रहेछ । विना कार्यविधि, विना ऐन नियमको आधार बनेको यो समिति आफैंमा अवैधानिक थियो । हामीसँग जानु भएको अधिवक्ता तथा अधिकारकर्मीले कानुनी प्रक्रिया बताएपछि प्रअ राइले आफूहरूलाई कानूनी जानकारी नभएको स्वीकार गरे ।
कानुनी अज्ञानता क्षम्य हुँदैन भन्ने सायद उहाँले पनि भुल्नु भएछ । अधिकारकर्मीको टोलीसँग विव्यासका पदाधिकारीहरू, शिक्षकहरू, झण्डै २ घण्टा छलफल भयो । म लगायत महिला अधिकारकर्मीहरूले पीडित बालिकाहरूलाई भेट्ने प्रस्ताव राख्यौँ । सुरुमा अनुमति मिलेन । ‘जो जो आएनि उनीहरू(पीडित छात्राहरू)लाई हामी झोस्न दिंदैनौँ’ भन्ने जवाफ आयो । केही बेरको सामान्य भनाभनपछि विद्यालय प्रशासन र विव्यसले विद्यालयको नर्स अनिता भुलुन, विव्यस सदस्य भानुमाया र एक जना महिला शिक्षकको साथमा हामीमध्ये हिमराइट्को जिल्ला प्रमुख कुमारी वाइबा, माइती नेपाल जिल्ला प्रमुख माया लामा, राडो नेपालको प्रतिनिधि सिमा शाहालगायतलाई केही नानीहरूसँग भेट्न अनुमति प्राप्त भयो ।
हाम्रो टोली र कक्षा ४,५,६ र ७ मा अध्ययनरत ३९ जना नानीहरू एउटा कक्षामा बस्यौँ । हामीले आफ्नो पुरै परिचय र नानीहरूको उमेर र कक्षा बताएर परिचय आदनप्रदान गर्यौँ । अनि प्रवेश गर्यौँ मुख्य एजेण्डमा ।
हामीले स्कुलमा के भएको, सुन्न मन लागेर आएको मात्रै भन्न भ्याएका थियौ, नानीहरूले तँछाड मछाड गर्दै आफ्नो पीडा सुनाउन थाले ।
‘………. सरले मलाई पाठ बुझाउन जाँदा ढाड मुसार्नु हुन्थो, विस्तारै हात छातितिर ल्याउनु हुन्थ्यो, नगर्नु न सर भन्दा टाउकोमा बेस्सरी पिट्नु हुन्थ्यो ।’
‘म अन्तिम बेञ्चमा बस्थे, सरले के–के बाहाना पार्दै मेरो समिजको तुना खेल्दिनु हुन्थ्यो, नगर्नु भन्दा पिट्नु हुन्थो, अनि पछिल्लो बेञ्चमा कसैले नदेखेर यस्तो गर्नु भको होला भनेर म अगाडि बेन्चमा बस्न थालेँ । तर, सरले उस्तै गर्नुहुथ्यो सधैँ । जाडो महिनामा साथीहरूले जाडो भो भन्दा यसरी टाँस्सिएर बस्न पर्छ भन्दै टासिन आउनु हुन्थ्यो हामी बेञ्चको परपर सथ्यौ ।’
‘मलाई सधैं सरले बम्बइवाली भन्नुहुन्छ, तँ कत्ति राम्री, तेरो गाला कत्ति राम्रो, बम्बइ लैजानु पर्छ भन्नुहुन्छ, गाला खाउँखाउँ लाग्ने भन्नुहुन्छ, कति पटक त गालामा टोक्नु भको छ, त्यै बेला मुख भित्र जिब्रो हाल्दिनु भको छ ।’
‘मैले सर्ट र पाइन्ट लागउथे, जैले सरले तेरो चा……. कस्तो राम्रो भनेको भनेइ गरेपछि मैले फ्रक किन्न लगाए आमालाई । अहिले फ्रक लगाएर आउँछु, फेरि पनि तेरो फ्रकको गोजीमा के छ भन्दै हात हाल्नुहुन्छ, गोजीमा हालेको हात मेरो गुप्ताङगमा लैजानु हुन्छ ।’
‘कक्षमा पढाउँदा सधैँ सबै झ्याल ढोका बन्द गर्न लगाउनु हुन्छ, केटा साथीहरूलाई चुक्क बोल्न दिनुहुन्न, हामीलाई मनलाग्दी ठाउँमा छुनुहुन्छ, नगर्नु न सर भन्दा केटासाथीहरू हाँस्छन्, अनि हाम्रो रिस केटाहरूलाई पिटेर पोख्नुहुन्छ ।’
‘४० पूर्णङ्कको जाँच थियो, सबै मिलेको थियो मेरो, दाइदिदीहरूलाई पनि मैले आफ्नो प्रश्नपत्र देखाउँदै आफूले लेखेको उत्तर सुनाएँ । उहाँहरूले तिम्रो त ४० मा ३९ आउला, सबै मिलेको छ भन्नु भको थियो, मेरो १८ नम्बर मात्रै आयो । मैले मलाई तपाईले छोएको मन पर्दैन भनिराखेको नतिजा हो त्यो १८ नम्बर ।
‘धेरै बोल्छेस् तँलाइ फेल गराइदिन्छु पो भन्नुहुन्थ्यो, पाठ (गृहकार्य) मा सही उत्तर लेखेको पनि काटकुट गर्नुहुन्थ्यो, धेरै जसो त पाठ चेक नै गर्नुहुदैन थ्यो ।’
‘मलाई कहिले चक्लेट दिनुहुन्छ, कहिले, काँटा र मालाहरू दिनुहुन्छ, नलिए गाली गर्ने र टाउकोमा पिट्ने गर्नुहुन्छ । कहिले १० रुपियाँ दिन्छु धन्साइ बगरमा आइजो भन्नुहुन्छ ।’
‘मलाई जैले काखमा राखेर पढाउँछु याँ बस् भन्दै काख देखाउनु हुन्थ्यो म मान्दैनथे, एक दिन कक्षमै माटोको सिन्दुर हालेर हिड कान्छी भन्नुभयो ।’
‘मेरो साथी जो म भन्दा उमेरले कान्छी छ, उसको छातीमा समाएर बेस्सरी तान्नु भएछ, उ चिच्याइ, सरले चुप लाग भनेर झन् किताबले टाउकोमा पिट्नु भयो, पछिपछि तेरो त छाती नै छैन भनेर जिस्क्याउनुहुन्थ्यो उसलाई ।’
‘म अन्तिम बेञ्चमा बस्थेँ, सरले बाहाना पार्दै मेरो समिजको तुना खेल्दिनु हुन्थ्यो,’ भक्कानिदैँ ती नानीले सुनाइन्, ‘४ कक्षा पढ्दादेखि नै नराम्रोगरी हेर्ने/छुने गर्नुहुन्थ्यो । अहिले ७ कक्षमा पढ्छु, ढाड मुसार्दै ‘ब्रा’ को तुना खोल्दिनु हुन्छ । एक दिन कक्षामै माटोको सिन्दुर हालेर हिड् कान्छी भन्नुभयो ।’
‘हामीमध्ये कसैलाई पनि बेञ्चको छेउमा बस्न मन लाग्दैन, तै पनि कोही न कोही त बस्नै पर्छ, छेउपट्टि ब्याग राखेर बिचतिर सरेर बस्छौँ, यसो गर्दा कहिले काँही त ब्याग नै तल झार्दिनुहुन्छ सरले ।’
‘मेरो ड्रेसमा केही लागेकै हुन्न, तेरो लुगामा के लागेछ हेर त भन्दै छातितिर इशारा गर्नुहुन्छ, कहिले त सिधैँ हात ल्याउनुहुन्छ छातीमा नगर्नु न सर भन्दा फोहर रहेछ, झर्देको के भन्नुहुन्छ ।’
‘म कक्षा ४ मा पढ्दादेखि सरले नराम्रो गरी हेर्ने, छुने गर्नुहुन्थ्यो, अहिले पनि त्यस्तै गर्नुहुन्छ, अहिले म ७ कक्षमा पढ्छु, ढाड मुसार्दै ‘ब्रा’ को तुना खोल्दिनु हुन्छ ।’
‘म ५ कक्षमा पढ्छु, सरले दिक्क पार्नुहुन्छ । मेरो बहिनी अहिले ३ मा पढ्छिन, अब ऊ पनि ४ मा आउछे, फेरि सरले मलाई जस्तै गर्नुहुन्छ भनेर डर लाग्छ ।’
‘घर जाँदै गर्दा चौरमा भेट्दा नि अंगालो मार्नुहुन्छ, के छ कान्छी भन्नुहुन्छ, अंगालो हालेको हात कति छिट्टै सिधै छातितिर घुसार्न थाल्नुहुन्छ, हामी दौडिन्छौ भाग्छौ ।’
‘पैसा दिंदै धन्साइ बगरमा आउ ल मेरो ज्ञानी भन्नुहुन्छ, लब गर्ने डेटिङ बस्ने भन्नुहुन्छ ।’
‘अरु सरहरूले पनि कहिले काँही ज्यानमा छुनुहुन्छ तर उहाँहरूले जस्तो मुसार्ने, भित्री लुगा नै खुस्काउने गर्नुहुदैन, प्याट्ट पिट्नुहुन्छ, हात झिक्नु हुन्छ, मलाई सिरी पनि हुदैन ।’
‘म ७ कक्षमा पढ्छु, कक्षा ४ देखि नै सरहरूबाट यस्तो व्यवहार भोग्दै आएको छु, स्कुल फेरौं भने नजिकै अरु स्कुल छैन, कि त पढाइ नै छाड्नु परो, सहेरै पढीरहेको छु ।’
ती नानीहरूको प्रतिनिधि आवाज हुन् यी । कुराकानीको क्रममा नानीहरूले शिक्षकहरूको नामै किटेर भन्नुभएको थियो । उहाँहरू आफ्नो कुरा राख्न यति हतारिनु भएको थियो कि हामीले नै पालै पालो गरेर भनौ है भनेर रोक्नु परेको थियो पटक पटक । बोल्दै गर्दा उनीहरू भक्कनिथ्ये, नजिकैको साथीले अँगाल्लो हाल्नुहुन्थ्यो, हत्त न पत्त पानी दिनुहुन्थ्यो, त्यो दृश्य आँखामै घुमिरेको छ अझैपनि ।
घरमा भन्नुभएन ? हामीले सोध्यौँ ।
‘आमालाई भने आमाले मायाले त्यस्तो गर्नुभको होला भन्नुभयो,’ अनि मैले मेरो आन्टीलाई भने ‘आन्टीले सहेर बस्नुहुन्न, विरोध गर्नुपर्छ यस्तो कुरा भन्नुभयो ।’
‘बाबा घरमा हुनुहुन्न, आमालाई भन्दा आमाले यस्तो कुरा गर्नुहुदैन भन्नुभयो, हिजो पनि आमाले सरले माया गर्नुभको हो, जे पायो त्यै नबोल भन्नुभको थ्यो, तीनै जना सरहरू हाम्रो छिमेकी जस्तै हुनुहुन्छ, आमाले भन्नुभको छिमेकमा मिलेर बस्नुपर्छ रे ।’
‘हामीले अहिले सिओसि क्लास लिएपछि यस्तो कुरा सहेर बस्दा बढ्दै जान्छ भनेर बुझ्यौँ, अनि निवेदन लेखेर अफिसमा दिएका हौँ, तर हामीले भनेजस्तो भएन, माफी मगाएर छोड्ने भन्नुभयो अनि हामीले मानेनौ ।’
‘हिजोको आन्दोलनमा हामी जस्तै पीडित दिदीहरू पनि हुनुहुन्थ्यो । आज उहाँहरूलाई ममीहरूले स्कुल नै पठाउनु भएन, घरैमा हुनुहुन्छ, एक जना दिदीको बाबा चुनावमा उठ्न लाग्नु भयो छ, उहाँलाई असर पर्छ भनेर घरैमा नबोली बस भन्नुभयो छ रे ।’
‘स्कुल आको साथीहरूलाई पनि उसको दिदीले पिट्दै घर लग्नुभयो आज पनि ।’
‘मैले आमालाई भनेको थिएँ, आमाले तँ जान्नी किन हुन्छेस्, जे भन्छन् साथीहरूले भन्छन्, तँ नबोल, सबैले थाहा पाउँछन् अनि बेज्जत हुन्छ भन्नु भएको थियो मलाई ।’
‘अब तीनै जना सरहरूलाई स्कुलमा आएको देख्न नपरोस् ।’
ती नानीहरूले आँसुको धारा बगाउँदै गला अबरुद्ध पार्दै बोलेका यी कुराहरू अहिले पनि कानमा गुञ्जिरहे झै लाग्छ । उनीहरूको पीडा सुन्दै गर्दा पटक पटक म आफैंले पनि लुकेर आँसु पुसेँ । हामी बिदा हुँदै गर्दा उनीहरूले भने, ‘तिनै सरहरू आउनु हुन्छ । हामीलाई पढाउन, अब त झन् पिट्नु हुन्छ होला, के के पो गर्नुहुन्छ होला, के गर्ने अब झन् ?’
वार्षिक परीक्षाको संघारमा रहेका ती नानीहरूलाई पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न, आत्माबल उँचो राख्न, अधिकारकर्मीले सामान्य परामर्श गर्नुभयो । एकातिर कोर्ष सकिएको छैन, अर्कोतिर स्कुलमा पढाइ छैन, फेरि आफूहरूमाथि नै भएको अन्यायले यस्तो रूप लिँदा ती नानीहरूको मानसपटलमा के बितिरहेको होला ? त्यसमाथि घरका अभिभावकहरूले पनि उनीहरूको कुरा नसुन्ने, आरोपित शिक्षकहरूको बारेमा बोल्नै नदिने गर्नु न्याय मर्न दिनु हैन र ? ती आमाहरू जो समाजमा मिलेर बस्नु पर्छ भनेर छोरीहरूको आवाज दबाइरहनु भएको छ, उहाँहरूको सचेतनाको स्तर कहिले, कसरी वृद्धि होला ।
हामी घर आँगनमा सरकार छ भन्छौ । स्कुलको आडैमा इलाका प्रहरी कार्यालय छ, १० मिनेटको दुरीमा गाउँपालिकाको कार्यालय छ ।
हामी स्कुलबाट गाउँपालिका कार्यालय गयौँ । गाउँपालिकाले स्कुलमा यत्रो हंगामा हुँदा आफूले मिडियाबाट थाहा पाएको र स्कुलले सहयोग नमागेको कारण आफू आफ्नै काममा व्यस्त भएको प्रतिक्रिया दियो ।
यस्ता घटना/अभियोगमा स्थानीय सरकार अभिभावक बनेर उभिने कि पाहुना बनेर निम्तो कुर्दै बस्ने हो ? स्कुलको घटनाको बारेमा अधिकारकर्मीहरूले प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई खबर गरेपछि प्रजिअको फोन गएपछि पालिकामा स्थानीय सरकारको प्रतिनिधि देखा पर्ने हो ? यो घटनामा यस्तै भयो । हामीले बिहान स्कुल जाँदै गर्दा गाउँपालिका उपाध्यक्षलाई फोन सम्पर्क गरेर घटनाबारे बताउँदै, स्कुलमा आउनुस न हामी पनि आउँदै छौं भन्दा उहाँले आफूलाई स्कुलले नबोलाएको कारण आफू आफ्नो फिल्ड खटिएको बताइन् । न्यायिक समितिको संयोजकको जिम्मेवारी त्यही हो ?
स्थानीय स्तरमै घटना मिलाउने तिव्र दबाब र कसरतका बाबजुत केही पीडतहरूले जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा आएमा मध्येरातमा जाहेरी दिएका छन् । आरोपित हेम बिक, लोक बिक र रुद्र बिकलाई विद्यार्थीले नाम किटेर विद्यालय प्रशासनमा निवेदन दिएकै दिनदेखि सम्बन्धित कक्षमा जान नदिएको र पछि स्कुलमा केही दिनको लागि बिदा दिइएको विद्यालय प्रशासनले जनाएको छ । आराेपी मध्ये एक हेम बिक एक दिनअघि आफै जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरकाे सम्पर्कमा आएका छन् भने अन्य दुईजना फरार छन् ।
विद्यालय जस्तो विद्या आर्जनको पवित्र संस्था/मन्दिरमा बालिकाहरू पलपल पीडित भएर बसेका छन् । त्यो पनि बर्षौदेखि । आरोपित ३ जना शिक्षकहरू सबै सामाजिक विषय शिक्षक हुन्, एक जनाले सामाजिकसँगै स्वास्थ्य विषय पनि पढाउने गरेको पाइयो । हाम्रो समाज कता जाँदै छ, हाम्रो समाजको शिक्षा दिने सामाजिक विषय शिक्षकहरूको मनोवृत्ति त यस्तो छ ? उनीहरूलाई ती नानीहरूलाई समाजबारे कस्तो शिक्षा दिइरहेका होलान् ?
बालमनस्थितिमा असर पुग्ने गरी उनीहरूलाई विचलित बनाइएको छ, अब घटना बाहिरिएपछि समर्थन गर्ने अभिभावक, शिक्षक, बाल अभियन्ताहरूको सुरक्षाको ग्यारेण्टी कसले लिन्छ ?
नेपालको संविधान २०७२ ले मौलिक हककै रूपमा धारा ३९ को बालबालिका सम्बन्धी हक अन्तर्गत बालबालिकालाई सम्बोधन गरी बालबालिकामाथि हुने कुनै पनि शोषणलाई निषेध गरेको छ ।
प्रचलित मुलुकी अपराध संहिता २०७४ दफा २२४ ले कसैले कसैलाई यौन दुर्व्यवहार गर्न वा गराउन हुँदैन भनेको र दफा २२५ ले कसैले बाल यौन दुरुपयोग गर्न वा गराउन हुँदैन भनेको छ । त्यसै गरी बालबालिका सम्बन्धी ऐन २०७५ को दफा ६६ मा बालबालिकाविरुद्धको कसूर अन्तर्गत बालयौन दुर्व्यवहारलाई अपराध मानी दण्ड सजायको समेत व्यवस्था गरिएको छ । उल्लेखित अपराध गर्नेलाई ३ वर्षसम्म कैद र ३० हजार देखि ७५ हजार रुपैयाँसम्म जरिवानाको व्यवस्था गरेको अध्ययन सहभागी सेलर्डका अधिवक्ता जगन्नाथ सुवेदीले बताए ।
घटनाको आरोपित व्यक्तिहरूको बारेमा आधिकारिक निकायले बोल्नेछ, कानुनी प्रक्रियामा रहेको व्यक्ति दोषी होस् वा निर्दोष भन्नेबारे अन्तिम फैसला कानुनले नै गर्दछ । सामाजिक मर्यादा, सामाजिक इज्जतको भोकमा बालिकाहरू निमोष्ठ पाइँदैन । घटनाको सत्यतथ्य बाहिर आओस् । आरोपित शिक्षकहरू निर्दोश हुनुहुन्छ भने कानुनलाई सघाउँदैमा उहाँहरूको पनि मनमर्दन हुँदैन ।
घटनाबारे मिडिया कभर भएपछि मलाइ समेत बारम्बार फोन आइरहेको छ । आरोपित शिक्षकको नाम जोडेर उहाँ चै यस्तो हैन, विचार गरेर लेख्नुस् भन्ने आग्रह आएको छ । बालिकाहरूले जाहेरी दिए पनि अभिभावकहरूलाई गाउँमा बस्नै चुनौती छ । शिक्षकहरूलाई उस्तै चुनौती भएको खबर आइरहेको छ । बारम्बार सुरक्षा चुनौतीको कारण नानीहरूले आफ्नै अभिभावकको दबाबमा आएर भनाइ फेर्ने सम्भावना प्रवल छ भन्नुहुन्छ अधिकारकर्मीहरू ।
याे सामग्री https://ekagaj.com/category/blog/ मा पनि प्रकाशित छ ।
मकवानपुर/मकवानपुर जिल्लाको पूर्वी क्षेत्र बागमती गाउँपालिका वडा नं ८ शान्तिपुरमा अवस्थित जनता माध्यमिक विद्यालय फापरबारीका छात्राहरुलाई सोही विद्यालयमा अध्यापनरत ३ जना शिक्षकहरुले यौनदुर्व्यवहार गरेको आरोपमा विहीबार राति जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरमा आएर किटानी जाहेरी दिईएको छ ।
घटना स्थानीय तहमै मिलाउन गरिएको तिब्र दबाब र गृहकार्यका बिच पीडितहरुले प्रहरीमा जाहेरी दिएका हुन् । स्थानीयस्तर मै ज्यानै लिनेसम्मको धम्कीका बाबजुत पीडित र उनीहरुको अभिभावकहरुलाई प्रहरीको भ्यानमा राखेर हेटौंडा ल्याइएको थियो । जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरमा ४ जना पीडित बालिकाहरु, ३ जना बालिकाको अभिभावकहरू, ४ जना अभियन्ता बालबालिकाहरू र अन्य २ जना जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर उपस्थित भएर किटानि जाहेरी दिएका हुन् ।
२ दिन अघि जिल्लाका अधिकारकर्मीहरुसँग जुनसुकै बेला निवेदन/जाहेरी लिन तयार रहेको बताएको इलाका प्रहरी कार्यालय फापरबारीले जाहेरी लिन नमानेपछि पीडितहरु जिल्ला प्रहरी कार्यालय आएका थिए । ‘जिल्ला प्रहरीमा समेत पीडित स्वयम् नभएसम्म जाहेरी लिन मानेन, मुद्दा शाखाले विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्षको जाहेरी नलिएपछि बालिकाका अभिभावकहरु बालिकाहरु लिएरै जोखिम उठाएर जिल्लामा आए’ एक जना अभियान्ताले भने ‘यति गर्दा पनि प्रमुख जिल्ला अधिकारीको फोन बिना प्रहरीले कलम उठाएन ।’
‘अन्यायका विरुद्ध जाहेरी दिईयो, तर ज्यानको सुरक्षा एकदम कम छ’ एकजना अभिभावकले भने । बालिका र अभिभावकहरु प्रहरीमा जाहेरी दिएर राति १२ बजे प्रहरीकै भ्यानमा घर फर्केका थिए । अन्य अभियान्ता बालबालिकाहरुलाई भने राति सिविन बाल हेल्प लाइनमा राखिएको थियो ।
३ जना शिक्षकहरु लोकबहादुर बिक, रुद्रबहादुर बिक र हेम बहादुर बिकको नाममा पीडितले किटानी जाहेरी दिएका हुन् । विद्यालयमा घटना भएपछि उनीहरु हाल विद्यालयमा बिदा लिएर बसेका छन् । प्रहरीले जाहेरी नपरी पक्राउ गर्न नमिल्ने भन्दै बेवास्ता गर्दै आएको छ । विद्यालयमा तोडफोडको घटना भएको ४ दिन बितेको छ भने, आरोपित शिक्षकहरु २ हप्तादेखि बिदामा छन् ।
शिक्षकहरुको व्यवहारमाथि कारवाहीको माग गर्दै मंगलबार विद्यार्थीहरु तोडफोडमा उत्रेपछि बुधबार जिल्लाका अधिकारकर्मीहरु स्थलगत अध्ययनमा गएका थिए । विद्यालयका शिक्षकहरुले कक्षा ४ देखि माथिल्लो तहको विद्यार्थीलाई केही वर्षदेखि लगातार यौन दुव्र्यवहार गर्दै आएको अध्ययनका क्रममा पत्ता लागेको अधिकारकर्मीहरुले बताएका छन् । ति शिक्षकहरुले कक्षा ४ मा पढ्दादेखि नै आफूहरुलाई नराम्रो छुवाइ गर्दै आएको र आफूले डरको कारण कसैलाई नबताएको हाल कक्षा ७ मा अध्ययनरत एक बालिकाले बताइन् । विद्यालयका बाल क्लबका अनुसार ति शिक्षकहरुबाट करिब ७५ जना बालिकाहरु पीडित छन् ।
शिक्षक विरुद्ध नबोल्न अभिभावकहरुले आ–आफ्ना बालिकाहरुलाई विद्यालय नपाठाइ घरैमा राख्ने, कसैसँग भेटन समेत नदिने गर्दै आएको पाइएको अधिकारकर्मीहरुले बताए । ‘हाम्रो समुबाट नानीहरुलाई नबोल भन्दै स्कुल चौरबाट पिट्दै घर लगियो’ एक जना अभियान्ताले भनिन् ‘अवस्था भयावह छ, विद्यालयका शिक्षिकहरु पनि उच्च जोखिममा छन ।’
बुधबार अधिकारकर्मीहरुसँग कक्षा ४ देखि ७ सम्मका ३५ जना विद्यार्थीहरुले आफूहरुमाथि नियमित यौन दुव्र्यवहार हुदै आएको बताएका थिए । कक्षामा पढाउने क्रममा झ्याल ढोका बन्द गर्न लगाउने, विभिन्न बाहानामा छात्राहरुको संवेदनशिल अंगहरुमा हात लैजाने गरेको र प्रतिकार गर्दा पिट्ने गरेको उनीहरुले बताएका थिए ।
शिक्षकहरुको अनैति कृयाकलाप विरुद्ध विद्यार्थीले विद्यालय प्रशासनमा निवदेशन दिएपछि विद्यालय व्यवस्थापन समितिले शिक्षकहरु पनि स्थानीयवासी नै भएको र उनीहरुको इज्जतमाथि ख्याल राख्ने भन्दै घटना मिलाउन खोजेपछि विद्यार्थीहरु तोडफोडमा उत्रेका थिए ।
विद्यालय तोडफोड भएपछि बर्षौदेखिको अनैतिक गतिविधिबारे जानकारी बाहिर आएको थियो । ३ दिन अघि अधिकारकर्मीहरुले सत्य तथ्य बुझनको लागि स्थलगत भ्रमण क्रममा पीडित बालिकाहरु, बालक्लबका सदस्यहरु, अभिभावक, विद्यालय व्यवस्थापन समिति, विद्यालय प्रशासन, गाउँपालिका अध्यक्ष, प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, इलाका प्रहरी कार्यालयलगायतका सरोकारवालासँग घटना बारे जानकारी लिएका थिए ।
पीडितहरुले प्रशासनमा तीन शिक्षकहरुको नाम किटानीसहित कारबाहीको माग गर्दै मिति २०७८ चैत्र ७ गते उजुरी समेत दिइएको र त्यसको न्यायोचित निर्णय नभएको पाइएको स्थलगत रिपोटिङमा सहभागी सिविन नेपाल, बाल हेल्पलाइन नेपाल १०९८ मकवानपुरका व्यवस्थापक झबिन्द्र ज्ञवालीले बताए ।
घटना भएको लामो समय भएको र किटानी उजुरी नै दिएको २ हप्ता नाघ्दा समेत कानून बमोजिम हुनुपर्ने कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढ्न नसकेकोले सरोकारवालाहरु सम्वेदनशील नभएको पाइएको स्थलगत रिपोटिङमा सहभागी माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया लामाले बताइन् ।
स्थानीय केही सरोकारवालाको धारणा बुझदा यस समस्यालाई समाधानको निम्ति स्थानीय स्तरमै मेलामिलापको प्रयास गर्न खोजिएको, अभिभावकले पनि आफ्नै बालिकाहरुलाई नबोल्नका लागि दबाब दिएको प्रत्यक्ष देखिएको राडो नेपाल कार्यक्रम संयोजक दिपेन्द्र पाठकले बताए । ‘बालिकाहरुले ज्यान जोखिमको बारेमा बुझ्ने उमेरै भएको छैन, तर जो जो अभिभावक जाहेरीको लागि आउनुभयो उहाँहरुको मनमा धेरै त्रास छ, उहाँहरु जोखिममा हुनुहुन्छ ।’ झण्डै एक सयको संख्यामा बालिकाहरु पीडित हुँदा केही अभिभावकहरु मात्रै न्यायको लडाइमा उत्रनु भनेको अभिभावकहरुमा चेतनाको एकदमै कमी रहेको अधिकारकर्मी पाठकले बताए ।
नेपालको संविधान २०७२ ले मौलिक हककै रुपमा धारा ३९ को बालबालिका सम्बन्धी हक अन्तर्गत बालबालिकालाई सम्बोधन गरी बालबालिका माथि हुने कुनै पनि शोषणलाई निषेध गरेको छ ।
प्रचलित मुलुकी अपराध संहिता २०७४ दफा २२४ ले कसैले कसैलाई यौनदुर्व्यवहार गर्न वा गराउन हुँदैन भनेको र दफा २२५ ले कसैले बाल यौन दुरुपयोग गर्न वा गराउन हुँदैन भनेको छ । त्यसै गरी बालबालिका सम्बन्धी ऐन २०७५ को दफा ६६ मा बालबालिका विरुद्धको कसूर अन्तर्गत बालयौन दुर्व्यवहारलाई अपराध मानी दण्ड सजायको समेत व्यवस्था गरिएको छ । उल्लेखित अपराध गर्नेलाई ३ वर्षसम्म कैद र तिस हजार देखि पचहत्तर हजार रुपैयाँसम्म जरिवानाको व्यवस्था गरेको अध्ययनान सहभागी सेलर्डका अधिवक्ता जगन्नाथ सुबेदीले बताए ।
मकवानपुर / स्थानीय तहको निर्वाचन अब ४१ दिन मात्रै बाँकी छ । आगामी ३० वैशाखमा हुने निर्वाचनको लागि मकवानपुरलगायत देशै भर सत्तारुढ ५ दलीय गठबन्धन भएको समाचार बाहिरीएसँगै अर्को चिन्ताको विषय पनि चर्चामा आएको छ । त्यो हो महिला नेतृत्वको ।
राजनीतिमा महिला नेतृत्वलाई कानुनले अनिवार्य गरेको भएपनि गठबन्धनको कारण यो व्यवहारमा नदेखिने पक्का जस्तै भएको छ । यसअघि सबैजसो पार्टीले वडास्तरदेखि नै स्थानीय तहको प्रमुख उपप्रमुख पदसम्म नेतृत्व लगभग फाइनल गरेका थिए । तर तोकिएको मितिको निर्वाचनको लागी ४२ दिन बाँकी हुदा जुटेको गठबन्धनले महिला पछाडि पारीने देखिएको छ ।
निर्वाचनमा सत्ता गठबन्धन दलहरुले तालमेल गरेर जाने निर्णय भएसँगै यसको असर स्थानीय पालिकामा महिलाहरुको प्रतिनिधित्वमा पर्ने महिला अधिकारकर्मीहरुले आशंका गर्न थालेका छन् ।
दलहरुले छुट्टा–छुट्टै निर्वाचनमा जाँदा स्थानीय तह प्रमुख वा उपप्रमुखमध्ये एक पदमा अनिवार्य रुपमा महिला उम्मेदवार बनाउनुपर्ने हुन्छ। तर, गठबन्धन गर्दा उक्त व्यवस्था अनिवार्य छैन । यो अनिवार्यताको व्यवस्था आकर्षित नहुने भएकाले फरक–फरक दलबाट दुबै पदमा पुरुष नै उम्मेदवार बन्ने र जित्ने सम्भावना बढी देखिन्छ।
नेपाली कांग्रेस मकवानपुर जिल्ला सहसचिव इन्दीरा न्यौपानलेले गठबन्धनको बैठक सकिएलगतै सामाजिक सञ्जालमार्फत नै यो चिन्ता प्रकट गरेकी छिन् ।
“देशै भरि चुनावी तालमेल आवश्यकता र औचित्यको आधारमा गर्ने निर्णय गरिएको छ, निर्णय जे होला त्यो समयले बताउला तर, साँच्चै गठबन्धनको नाममा फेरि पनि देशै भरिको महिलाको सहभागिता सुन्य हुने त हैन ? उनले भनेकी छिन् “राज्यले दिएको स्थानीय तहको ५० प्रतिशत महिला सहभागिताको ग्यारेन्टी गरिएकोमा फेरि पनि गठबन्धनको नाममा महिलाको सहभागिता त शुन्य हुदैछ ।”
राज्यले दिएको अधिकारको हनन गरिएमा महिला मतदाताले भोट नै नहाल्ने स्थिति नआवस् भन्दै उनले सचेत पारेकी छिन् । “गठबन्धन हुँदा हामीले अघिल्लो स्थानीय चुनावमा यि सब पीडा भोगिसकेका छौ, त्यसैले अब फेरि पनि गलत निर्णय नहोस्” उनले भनिन् ।
गठबन्धनपछि महिलाको विजयी हैन उम्मेदवारी नै नहुने संभावना बढेको छ । नेकपा एमालेबाट टुक्रेको नेकपा एकिकृत समाजवादीमा पनि यही चिन्ता छ । एमालेबाट गत निर्वाचनमा प्रदेशको एक मात्रै उपमहानगरपालिका हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको उपप्रमुख जितेकी मिना लामालाई यस पटक गठबन्धनले टिकट दिनेमा शंका छ ।
“गठबन्धनले केही आशंका चाही जन्माएको छ, तर हामीले निर्वाचन आयोग र आ–आफ्नो दललाई खबरदारी गर्नेछौ” नेकपा एकिकृत समाजवादी केन्द्रीय सदस्य तथा बागमती प्रदेश सभा सदस्य मुनु सिग्देलले भनिन् ।
गठबन्धन गर्दा पनि महिलालाई जित्ने स्थान दिन र लैड्डिक समानता कायम राख्नको लागि आफूहरुले पहल जारी राख्ने केन्द्रीय सदस्य सिग्देलले बताइन् ।
स्थानीय तहको प्रमुखमा महिलालाई प्राथमिकता दिने बहस भइरहेको बेला दलगत गठबन्धनको कारण उपप्रमुखमा पनि महिला नहुने हो कि भन्ने खतरा हो । “हाम्रो सरोकार प्रमुख पदमै उपस्थिति बढाउने हो, तर चुनौती उपप्रमुख पदमै अन्यथा हुने हो कि भन्ने आयो” सिग्देलले भनिन् ।
दलहरु ‘कमजोर’ बनेकाले पालिकामा महिलाको प्रतिनिधित्व कम हुने सम्भावना बढेको हो । दलहरुले आफूहरु कमजोर भएको आभाष गरेर आपसमा मिलेर लड्न खोज्नु दलको लागि फाइदा होला तर यसले महिलाको प्रतिनिधित्वको अधिकार ओझेलमा पर्छ । गठबन्धनले दुबै पदमा पुरुष हुने सम्भावना बढी हुन्छ । संविधानले तोके बमोजिमको लैंगिक प्रतिनिधित्व भत्किने संभावना प्रवल छ ।
अघिल्लो निर्वाचनमा मकवानपुरको थाहा नगरपालिकामा यस्तै गठबन्धनको कारण प्रमुख उपप्रमुख दुबै पदमा पुरुष विजयी भएको उदाहरण छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकामा पनि गठबन्धन तर्फको धेरै मत बदर भएपछि गठबन्धन पछाडी पर्दा दुबै पदमा एमालेका उम्मेदवारले जितेका थिए । जसले गर्दा लैड्डिक समानता कायम भएको थियो ।
यसपटक पनि गठबन्धन हुदा हेटौंडा उपमहानगरपालिकामा मेयर काँग्रेसले र उपमेयर नेकपा समाजवादीले पाउने तयारी भएको बुझिएको छ । गठबन्धन स्रोतका अनुसार गठबन्धनबाट काँग्रेसका उम्मेदरवार आनन्द पराजुलीले मेयरको टिकट पाउने छन् । यसैगरी उपमेयरमा समाजवादीबाट पनि पुरुषले टिकट पाउने चर्चा रहेको छ । समाजवादीले मेयर पदमा लड्न पाउने हो भने हाल बाहालवाला उपमेयर मिना लामाले मेयरमा टिकट पाउने पार्टी केन्द्रीय सदस्य सिग्देलले बताइन् ।
मकवानपुर/प्राधिकरणले भारतबाट आयात हुने बिजुली आयात गर्न समस्या परेका कारण विद्युत् आपूर्ति बन्द हुँदा हेटौंडाका उद्योगहरु मारमा परेका छन् । कोरोना भाइसरको संक्रमणको कारण बन्द रहेका उद्योगहरु विस्तारै बाँमे सर्न लागेको बेला अघोषित लोड सेडिङ हुँदा फेरी समस्या परेको हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन प्रमुख राजेन्द्र कँडेलले बताए । लगातार १४ घण्टासम्म बत्ति काटिएको कारण उद्योग सञ्चालनमा समस्या भएको कंडेलले बताए ।
शनिबार ७ घन्टा आइतबार १२ घन्टा र सोमबार १४ घन्टा बत्ति काटिएको उनले बताए । आज मंगलबार पनि बिहान ६ बजेपछी मात्रै बत्ति आएकाे र साँझ पनि बत्ति काटीने संभावना रहेकाे उनले बताए ।
भारतबाट आयात हुने बिजुली आयात गर्न समस्या परेका कारण देखाउँदै प्राधिकरणले बत्ति काटेपछि हेटौंडाको मात्रै हैन देशका तीन ठूला औद्योगिक करिडोरसहित सयौं उद्योगमा विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको छ । गत मंगलबार साँझबाट रोकिएको विद्युतको आपूर्ति केही ठाउँमा बुधबार बिहान र केही क्षेत्रमा दिउँसो मात्रै फेरि सुरु भएको थियो ।
हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्र भित्र मात्रै चालु अवस्थाका एकसय १० वटा उद्योग सहित १३ वटा संघसंस्था तथा कार्यालयहरु छन् । औद्योगिक क्षेत्रको विद्युत काटिदा उद्योगसँगै यहाँका सरकारी कार्यालयहरु पनि प्रभावित भएका छन् । उद्याेगकाे करिब ५० प्रतिशत उत्पादन कटाैती भएकाे कंडेलले बताए ।
बैंक ब्याजदर, तरलता अभावबाट जुध्दै गरेका उद्योगीहरु अब विद्युत् आपूर्तिको समस्याबाट पीडित हुनुपर्ने अवस्था आएको भन्दै उद्योगिहरु निराश भएका छन् । लोडसेडिङ जस्तो अवस्था देखिएको बताउँदै कंडेलले भने ‘यो अवस्थाले उद्योगहरुलाई भयावह अवस्थामा पु¥याउने छ ।’ भारतबाट आउने तीन सय मेगावट बिजुलीमध्ये केही परिमाणको आयात रोकिएपछि औद्योगिक क्षेत्रमा मात्रै लाइन काटिएको जानकारी प्राधिकरणले गराएको छ ।
बिजुली आपूर्तिको सुनिश्चितता नहुँदा ओद्योगिक उत्पादनमा ठूलो समस्या देखिएको कंडेलले बताए । विद्युत आपुर्ति नहुँदा उद्योगको उत्पादन मात्रै हैन निर्माण कार्य समते प्रभावित भएको उनले बताए । हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्रभित्र मात्रै हाल झण्डै २ दर्जन उद्योगहरु निर्माणधिन छन् । बत्ति काटिदा निर्माण कार्य समेत प्राभवित भएको छ ।
भारतबाट बिजुली किन्न गरिएको प्रतिस्पर्धामा प्राधिकरणलाई ‘बिड’ नपरेका कारण बिजुलीको आयात प्रभावित भएको प्राधिकरणले जनाएको छ । नेपालले भारतसँग प्रति युनिट भारु ६ देखि ७ रुपैयाँमा बिजुली किन्ने गरेको थियो । गत मंगलबारको प्रतिस्पर्धामा नेपालले भन्दा महँगोमा बिजुली किन्न भारतीय कम्पनीहरु तयार भएपछि नेपाललाई समस्या भएको बताइएको छ । नेपालले प्रतियुनिट ८ रुपैयाँ भारु बोलकबोल गरेकामा बिजुली प्रतियुनिट १२ रुपैयाँ भारुमा अन्यत्र विक्रि हुने भएपछि नेपालमा आपूर्ति रोकिएको हो ।
भारतसँग नेपालले दैनिक औसत ५ सय मेगावट बिजुली आयात गरिरहेकोमा बिहारबाट आउने तीन सय मेगावट बिजुलीको आयात पनि प्रभावित भएको प्राधिकरणले जनाएको छ । उत्पादित विद्युत भारतमै खपत बढेको भन्दै सम्झौताअनुसार बिजुली दिन भारत तयार नभएपछि थप समस्या देखिएको हो ।
स्कुल बिदाः यसरी बित्छन् दिनहरु
Tags: No Comments
मकवानपुर । सामुदायिक विद्यालय कक्षा ९ मा अध्ययनरत सुरेश घिमिरेको दैनिक आजभोलि गाउँघर घुमेरै बित्छ । बिहान घाम नलागुञ्जेल ओछयानमै बस्छन्, मोबाइलमा गेम खेल्छन् ।
खानापछि मोबाइल चार्जमा राख्छन् र निस्कन्छन् टहलिन गाउँतिर । एकै छिनमा फर्कन्छन्, चार्जमा राखेको मोबाइल सम्झेर । फेरि, उही दिनचर्या सुरु हुन्छ, मोबाइलमा गेम र युट्युब ।
यता, कक्षा ९ मै अध्ययनरत सबिना खड्काको दैनिकी भने अलि फरक छ । उनीसँग मोबाइल छैन, स्कुल बिदा छ । बिहान आमासँग घाँस खोज्न जंगल जान्छिन्, जंगलबाट फर्केर आमा (सानीकान्छी) ले खाना तयार गर्दै गर्दा घरका कोठा सफा गर्छिन्, खाना खाएपछि आलु खन्ने, लसुन बटुल्नेलगायत काममा आमासँगै मेलापात जान्छिन् । उनकी १० वर्षीया बहिनी दिउँसो बाख्रा चराउन जान्छिन्, साँझ–बिहान घरका जुठा भाँडा माझ्न सघाउँछिन् ।
आर्थिक रूपमा विपन्न खड्काको परिवारजस्तै ग्रामीण भेगका अधिकांश बालबालिकाको दैनिकी विद्यालय बन्द भएदेखि परिवारको काममा सघाएर बित्छ । परिवारको काममा सघाउन नसक्ने अधिकांश बालबालिका चौरमा धुलो खेल्दै गरेका भेटिन्छन् ।
कोरोना संक्रमण फैलने डरले सरकारले विद्यालय बन्द गरेको एक महिना हुनै लाग्यो तर केहीबाहेक शैक्षिक संस्थाले वैकल्पिक सिकाइ सुरु गरेका छैनन् । ग्रामीण भेगका विद्यालयले सिकाइको विकल्प खोज्नै नसकेको बताउँछन्, अभिभावक राजेश खड्का ।
उता, सहरी इलाकाका केही बाहेक सामुदायिक विद्यालयले पनि अनलाइन कक्षा सुरु गरेका छैनन् । नीजि विद्यालयले अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरे पनि खासै प्रभावकारी हुन सकेका छैनन् ।
सिकाइमै समस्या
विद्यालय बन्द भएपछि सिकाइलाई वैकल्पिक तरीकाबाट नियमितता दिइरहेका नीजि विद्यालयमा अध्ययनरत बालबालिकाको सिकाइ पनि खासै प्रभावकारी देखिएको छैन । हेटौंडा सिद्धार्थ शिशुसदन कक्षा ६ मा अध्ययनरत छात्र प्रद्योत गुरागाईं अनलाइन कक्षामा हुने पढाईबाट थकित देखिन्छन् ।
‘स्कुल गएर आउँदाजस्तो स्फूर्ति अनलाइन पढ्दा हुँदैन, निरन्तर स्क्रिनमा हेरेर होला छोरो सधैं थकित देखिन्छm,’ प्रद्योतका बुबा पुरुषोत्तम भन्छन्,‘अनलाइन कक्षामा अभिभावक साथैमा नहुँदा अन्यत्र ध्यान दिने डर पनि उस्तै हुन्छ ।’ प्रद्योत कक्षाको सर्वोत्कृष्ट विद्यार्थी हुन्, पढाइमा मन लगाउँछन् तर पनि ‘अनलाइन कक्षा हुँदा अन्यत्र ध्यान दिन्छ कि ?’ भन्ने डरले छाड्दैनन्, बुबा पुरुषोत्तमलाई । ‘बालबालिका हुन्, सधैं उस्तै हुँदैनन्, हामीले निगरानी गर्न नसक्दा र समय नभ्याउँदा अन्य प्रोगामतिर लाग्ने डर हुन्छ,’ उनको चिन्ता छ ।
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि बाल दुर्व्यबहार तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
अनलाइन कक्षा र अभिभावकको कार्यालय समय एकै हुने भएकाले झनै समस्या भएको अर्का अभिभावक सम्झना घिमिरेको अनुभव छ । ‘अफिस जानुपर्छ, उनीहरू अनलाइनमा पढ्छन् कि खेलेर बस्छन् वा अश्लिल साइड पो हेर्छन् कि चिन्ता लागिरहन्छ,’ घिमिरे भन्छिन् ।
कक्षा दुई र नर्सरीमा बढ्ने छोरोछोरीलाई अनलाइन कक्षामा सहभागी गराउँदै आएका अभिभावक विनोद चौलागाईंको पनि उस्तै अनुभव छ । ‘आफैं बसेर सिकाइमा सहजीकरण गर्नसके केही सिकाइ हुन्छ, समय दिन नसक्दा बालबालिकाले बुझ्न सक्दैनन्,’ चौलागाईं सुनाउँछन्, ‘स्वास्थ्य संकटको अवस्था रहेकाले अनलाइनको विकल्प छैन भनेर स्कुलले पनि अनिवार्य गरेको छ ।’
कामकाजी अभिभावकले सन्तानको अनलाइन कक्षामा निगरानी गर्न नसक्दा झनै समस्या हुनसक्ने बताउँछन्, सिवीन बाल हेल्पलाइन मकवानपुर प्रमुख झविन्द्र ज्ञवाली । अनलाइन कक्षामा सहभागी भएको दाबी गर्दै आएका बालबालिका फेसबुक, युटुबलगायत साइडमा व्यस्त भएपछि ‘बाल दुर्व्यबहार’ तथा बालविवाहसमेत बढेको उनको आँकलन छ ।
‘अधिकांश अभिभावक बालबालिकाले अनलाइनमा के गर्दै छन् ? भनेर निगरानी राख्न भ्याउनुहुन्न, केही अभिभावक शैक्षिक रूपमा पनि बालबालिकालाई निगरानी राख्न नसक्ने भएका कारण घटना भइरहेको छ,’ ज्ञवालीले भन्छन् ।
भुल्दै कोरोना त्रास
निरन्तर तेस्रो पटक कोरोना संक्रमण अवस्था भोगेपछि अभिभावक अब कोरोनालाई जीवनशैलीसँगै स्वीकार गरेर अघि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् ।

दैनिक काम गरेर गुजारा चलाउनुपर्ने वर्गका अभिभावक मात्रै हैन, ठुलै व्यापार व्यवसाय गर्नेले समेत कोरोनालाई त्रासभन्दा फरक शैलीमा कामलाई निरन्तरता दिँदै अगाडि बढ्नुपर्ने धारणा राख्न थालेका छन् । हरेक वर्ष कोभिडको डरमा स्कुल बन्द गरेर विद्यार्थीको पढाई अनियमित हुन थालेपछि यस्ता भनाई आउन थालेको संस्थागत विद्यालय अभिभावक संघ मकवानपुर अध्यक्ष रमिला सापकोटाको ठहर छ ।
सरकारले बालबालिकाका लागि कोभिडविरुद्धको खोप लगाउन सुरु गरेकोले ‘अब डरमा विद्यालय बन्द नगर्दा हुने’ उनको सुझाव छ । १२ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि पनि खोप ल्याउनतर्फ सरकार लाग्नुपर्ने उनको जोडसमेत छ ।
‘पढ्ने र सिक्ने उमेरका बालबालिका अहिले स्कुल बिदा हुँदा कोही हिलो र धुलो चौरमा भेटिन्छन्, कोही घाँस, सोतर, दाउरा खेप्दै गरेका भेटिन्छन्,’ उनी भन्छिन्, ‘अनलाइन कक्षमा सहभागी भएका बालबालिकाको झनै भयावह अवस्था छ, उनीहरूलाई अनलाइनको लत छुटाउन भोलिका दिन धेरै गह्रो पर्नेछ ।’
यो बेला घरैमा रहेका बालबालिकालाई अभिभावले सक्दो बढी समय दिनुपर्ने उनको जोड छ । बालबालिकालाई अभिभावकले नैतिक शिक्षा सिकाउनमा जोड दिनुपर्ने, उनीहरूसँगै खेल्ने र रमाउने गरेर व्यवहारीक ज्ञानका कुरा सिकाउन सहजीकरण गर्नुपर्ने सापकोटाले औंल्याइन् ।
यता, अभिभावक जानुका सञ्जेल विद्यालय बन्द भएपछि घरैमा बस्न बाध्य छोरालाई ‘फ्रेस’ राख्न घरैमा रमाइलो वातावरण सिर्जना गरिरहन्छिन् ।
‘हामी घरैमा रमाइलो गर्छौं, दुई छोरालगायत परिवारका सबैजना बसेर गाउने/बजाउने मादल, बासुरी, हामोनियम बजाउने गर्छौं, तनाव लिएर हुन्न घरै गीत-संगीतमय हुँदा बच्चाहरूले पनि गानाबजानाको सीप सिकेका छन्,’ जानुकाले भनिन्, ‘हामीले थोरै समय निकालेर परिवारलाई दिँदा मानसिक रूपमा धेरै फ्रेस भएको आभाष भएको छ ।’