मकवानपुर । बागमती प्रदेशकी उद्योग, वाणिज्य, भूमि तथा प्रशासन मन्त्री शुकमाया तामाङले दाना उद्योगको निरीक्षण गरेकी छिन् ।
मंगलबार चितवन भरतपुर महानगरपालिका-६ स्थित चितवन जिल्ला दुग्ध उत्पादक सहकारी संघले सन्चालन गरेको उधोगको मन्त्री तामाङले निरीक्षण गरेकी हुन् । उद्योग निरीक्षणको क्रममा मन्त्री तामाङले उद्योगलाई आवश्यक सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन । आफू सधैं उद्यमीको पक्षमा रहेर काम गर्ने बताउदै उनले भनिन् दाना उद्योगको लागि आवश्यक बजेट बिनियोजन गर्न पहल गर्छु ।
चितवन जिल्ला दुग्ध उत्पादक सहकारी संघका अध्यक्ष किशोर बगालेले दाना उद्योग सन्चालन गर्नका निमित्त दाना परीक्षण गर्न ल्याब र दाना राख्न गोदाम घरको आवश्यक रहेको बताउदै सहयोग गर्न आग्रह गरेका थिए ।
२०७८ सालमा करिब ५३ लाख लगानीमा संघले संचालन गरेको दाना उद्योगले दैनिक ८ टन दाना उत्पादन हुने गरेको बगालेले जानकारी दिए । उनका अनुसार संघले बार्षिक ७ करोडको कारोबार हुने गरेको छ ।
११४ वटा सहाकरी आबद्ध रहेको उक्त संघले जिल्लाका एक सय सहाकारीमा दाना उपलब्ध गराउने गरेको संघ ब्यबस्थापक जनार्दन पौडेलले जानकारी दिए ।
मकवानपुर । राष्ट्रिय मानसिक स्वास्थ्य स्वावलम्बन सङ्गठन कोशिशले मकवानपुरकाे बकैया गाउँपालिका वडा नम्बर ६ जुनेली बस्तिकी एक महिलालाई जिविकोपार्जन सहयोग गरेको छ ।
मानसिक स्वास्थ समस्याबाट पुनर्जीवन प्राप्त गरेकि मकवानपुर बकैया गाउँपालिका वडा नं ६ जुनेलेबस्ति निवासी झम्कलाल बज्यूकाे श्रीमती वर्ष ३२ की सरस्वती थिङ्ग बज्यूलाई कोशिशले मानसिक स्वास्थ्य समस्याको उपचार गरिसके पश्चात् पारिवारिक पुनर्मिलन गराएको थियो ।
थप जिविकोपार्जनको लागि दुई वटा ब्याउने बाख्राको साथमा एकवटा पाठी सहित तीन वटा बाख्रा सहयोग गरेको हाे। कोशिशको सहयोगमा मानसिक स्वास्थ्य समस्याको उपचार पश्चात् पारिवारिक पुनर्मिलन गराईसकेपछि पारिवारिक आर्थिक अवस्थामा र मानसिक स्वास्थ्यमा थप सुधार होस भन्ने उद्देश्यले जिविकोपार्जन सहयोग गरिएको कोशिशकाे अल्पकालीन आवास गृहका बरिस्ठ सामाजिक कार्यकर्ता मन्जु क्षेत्रीले बताइन् ।
सहयोग कार्यक्रममा बकैया गाउँपालिका वडा नम्बर ६ का वडा महिला वडा सदस्य माइलीमाया लाेप्चन, वडा सचिब मन्जु बज्यूको समेत उपस्थिति रहेको थियो । नेपालले मानसिक समस्या भएका ब्यक्तिहरूलाई उपचार गर्दै पुनस्थापना गर्नको लागि आर्थिक सहयोग समेत गरेकोमा वडा सदस्य लोप्चनले कोशिशको कामको प्रशंसा गरिन् ।
गैरसरकारी संस्थाबाट स्थानीय सरकारले यस्तै सहयोग र सहकार्यको अपेक्षा गरेको वडा सचिव बज्यूले बताइन् । एक वर्ष अघि हैटाडा वजारमा बेवारिसे अस्थामा उद्धार गरी उपचार गर्नको लागि जिल्ला प्रहरी कार्यलयबाट कोशिशलाई पत्रचार तथा सिफारिसपछि ती महिलालाई कोशिशले उपचारमा सहयोग गरेको थियो ।
जीविकोपार्जन सहयोगसँगै कोशिशले मानसिक स्वास्थ्य तथा मनोसामाजिक सु-स्वास्थ्य सम्बन्धि मनोशिक्षा कार्यक्रम तथा समन्वय कार्यक्रम गरि दुई दिन उक्त कार्यक्रम कोशिशले सञ्चालन गरेको थियो।

२०६५ सालमा स्थापित कोशिस, राष्ट्रिय मानसिक स्वास्थ्य स्वावलम्बन सगठन संस्थाले विगतका १६ वर्षदेखि नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य तथा मनोसामाजिक सुस्वास्थ्यको प्रवर्द्धनमा योगदान पुर्याउँदै आएकाे छ।
हालसम्म देशका विभिन्न ठाउँका गरी १५ सय भन्दा बढी महिलाहरुलाई उद्दार उपचार गरी समुदायमा मर्यादित जीवन जिउनकाे लागि पूर्नमिलन गराउदै आएकाे तथा १५ हजारभन्दा बढी व्यक्तीहरुलाई मनोशिक्षा प्रदान गरी मनोसामाजिक सहयोग समेत पुर्याउँदै आएको कोसिस बागमती प्रदेश फोकल पर्सन सकुन्तला पाैडेलले जानकारी दिइन् ।
कार्यक्रममा बकैया गाउँपालिका उपाध्यक्ष भक्त बहादुर खत्रीलगायत वडा नम्बर ३,६,११ का वडा अध्यक्ष, महिला वडा सदस्य, स्वास्थ्य संयाेजक, महिला तथा बालबालिका साखा प्रमुख,सामाजिक विकास शाखा प्रमुख,स्वास्थ्य स्वयंसेविका टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष, स्थानीय समाजसेवी, परिवारका सदस्यलगायत स्थानीयहरूको उपस्थिति रहेको थियो।
(लाभग्राहीको अनुमति लिएर नाम र फोटो प्रकाशन गरिएको हो – स.)
मकवानपुर । कर्मचारी सञ्चय कोष शाखा कार्यालय हेटौडाले ६३ औं वार्षिकोत्सव मनाएको छ । सञ्चय कोष हेटौंडा शाखाले एक कार्यक्रमको आयोजना गरी सोमबार वार्षिकोत्सव मनाएको हो ।
‘सुरक्षित भविष्यका लागि निवृत्तिभरण तथा सञ्चय कोष’ भन्ने नाराका साथ कोष शाखा हेटौंडाले मनाएकाे वार्षिकोत्सवमा प्रभातफेरी समेत गरिएकाे छ । हेटौंडा ४ स्थित कार्यालय परिसरबाट सुरु भएकाे प्रभातफेरी हुप्राचौर, पारिजातपथ, स्कुलरोड हुँदै कोषको कार्यालयमा गएर समापन गरिएको थियो । कार्यालय प्रमुखलगायतका कर्मचारीहरु नेपाल प्रहरी सहितले प्रभातफेरीमा सहभागिता जनाएका थिए ।
वार्षिकोत्सव कार्यक्रममा मकवानपुर जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तीर्थराज चिलुवालले अधिकतम प्रतिफल प्राप्त हुने क्षेत्रमा लगानी गर्न कोषले अधिकतम लगानी गर्ने सञ्चय गर्ने सञ्चयकर्तालाई अवकाश पछि पाउने रकमको सुनिश्चितता गरिनु पर्ने बताए । प्रदेश प्रमुख सचिव कृष्ण कुमार कार्कीले कर्मचारी सञ्चय कोषले आफ्नो सेवा प्रभावलाई स्तरीय बनाउन यसका लगानीका दायराहरु विस्तार गर्दै जानुपर्ने बताए ।
उनले सञ्चयकर्ताको रकमलाई कोषले उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगाउनुपर्ने बताए । ‘प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीलाई पनि योगदानमा आधारित निवृत्तिभरण कोषमा समेट्नका लागि कानूनी स्पष्टता आवश्यक रहेको छ’ उनले भने । आर्थिक मामिला मन्त्रालयका सचिव कृष्णप्रसाद मैनालीले कोषले निवृत्तभरण कोष व्यवस्थापनलाई अझै प्रभावकारी बनाउँदै एकरुपता हुने गरी तीनै तहको सरकारमा लाग्नुपर्ने बताए ।
कोष हेटौंडा शाखा प्रमुख डाक्टर दिलिपराज पौडेलले संचय काेष वि.सं १९९१ सालमा सैनिक द्रव्यकोषको नामबाट स्थापित अर्थ मन्त्रालयको सञ्चय कोष महाशाखा हुँदै २०१९ सालमा कर्मचारी सञ्चय कोष ऐनद्वारा छुट्टै एक स्वशासित संगठित संस्थाको रुपमा रुपान्तरित हुँदै आएको जानकारी दिए ।
नेपाल सरकार, संगठित संस्थाका कर्मचारीहरू, अन्य कर्मचारीहरू र स्वरोजगारमा संलग्न व्यक्तिहरूको निमित्त सञ्चय कोष, निवृत्तिभरण कोष, स्वास्थ्य वीमा कोषलगायत अन्य सामाजिक सुरक्षा कोषको व्यवस्था गर्ने कोषको उदेश्य रहेको पौडेलले बताए । कोषले निजामती, नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी वल नेपाल, विशेष सेवातर्फका राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरुका साथै शिक्षक, सार्वजनिक संस्थान तथा नीजि प्रतिष्ठानका कर्मचारीहरु समेत गरी ५ लाख ७५ हजार भन्दा बढी नियमित सञ्चयकर्ताको करिव ५ खर्व १८ अर्व ४८ करोड रुपैंया बराबरको कोष रकम व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।
निवृत्तिभरण कोष ऐन, २०७५ बमोजिम २०७६ श्रावण १ गते पश्चात नियुक्त संघीय निजामती सेवा, नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी वल नेपाल र विशेष सेवाका राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरुको योगदानमा आधारित निवृत्तभरण कोषको सञ्चालनको लागि नेपाल सरकारले कर्मचारी सञ्चय कोपलाई दिएको जिम्मेवारी समेत बहन गर्दै आएको शाखा प्रमुख पौडेलले बताए । योगदानमा आधारित निवृत्तभरण कोषमा २०७६ साउनदेखि ८० हजार ४ सय योगदानकर्ता कर्मचारीको करिव ११ अर्व २१ करोड निवृत्तभरण कोषको व्यवस्थापन गरिरहेको समेत उनले बताए ।
शाखा प्रमुख पौडेलका अनुसार सञ्चय कोष र निवृत्तभरण कोषको समेत गरी कुल स्रोत तर्फ हालसम्म करिव ५ खर्व ७१ अर्ब ३३ करोड रहेको छ । सञ्चयकर्ताहरुको जम्मा रकमको ९० प्रतिशत सम्मको विशेष सापटी अनलाइन मार्फत आवेदन गरी सञ्चयकर्ताको बैक खातामै सापटी जम्मा हुने व्यवस्था मिलाएको उनले बताए । अन्य सुविधा अर्न्तगत घर निर्माण, घर खरिद, घर मर्मत, शैक्षिक सापटी, जग्गा खरिद र सरल सापटी जस्ता धितोमूलक सापटीहरूको व्यवस्था गरेको छ । साथै कोषले आफ्नो सञ्चयकर्ताहरुका लागी विभिन्न सामाजिक सुरक्षा सुविधाहरु प्रदान गर्दै आएको उनको भनाई रहेको थियो ।
कोषले बचतकर्ताको आर्थिक विकासमा सहयोग पुर्याउन विभिन्न जलविद्युत कम्पनीको शेयर सुरक्षण गरेको छ । आ.व. २०७२।०७३ देखि २०७७/०७८ सम्मको मुनाफा रकम मध्येबाट सञ्चयकर्ताको बचत रकमको आधारमा प्रदान हुने मुनाफा रकमलाई कोषको अग्रसरतामा स्थापित बेतन कर्णाली सञ्चयकर्ता हाइड्रोपावर कम्पनी लिमिटेडको शेयरमा रुपान्तरण हुने व्यवस्था मिलाएको समेत उनले जानकारी दिए ।
शाखा प्रमुख पौडेलले अनुसार कोषले आफ्ना सञ्चयकर्ताहरूलाई उपलब्ध गराउने सेवा सुविधाहरू स्थानीय स्तरमा नै उपलब्ध गराउँदै जाने नीति अनुरूप २०६२ सालमा हेटौंडामा शाखा कार्यालयको स्थापना भइ सेवा दिदै आएको जानकारी दिए । बागमती प्रदेशका १३ जिल्ला मध्ये मकवानपुर र चितवन गरी २ जिल्ला र मधेश प्रदेशका ८ वटा जिल्ला मध्ये वारा र पर्सा गरी २ जिल्ला समेत गरी यस कार्यालयको कार्य क्षेत्रमा ४ वटा जिल्ला रहेको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ४ हुप्राचौरस्थित कोषको कार्यालय निर्माणधिन अवस्थामा रहेको समेत उनले बताए ।
हेटौंडा शाखाबाट विशेष सापटी, कोषकट्टी रकम भुक्तानी, सामाजिक सुरक्षा सुविधाहरू तर्फ दुर्घटना क्षतिपूर्ति योजना, सञ्चयकर्ता औषधोपचार कार्यक्रम, काजक्रिया अनुदान, सुत्केरी तथा शिशु हेरचाह कार्यक्रम अन्तर्गतका सुविधाहरू ७७ जिल्लाकै सञ्चयकर्ताले सेवा प्राप्त गर्न सक्ने छन् भने धितो मूलक सापटीहरू घर निर्माण, घर खरिद, जग्गा खरिद, घर मर्मत, शैक्षिक सापटी, सरल सापटी बारा, पर्सा, मकवानपुर र चितवन गरी ४ जिल्लाहरूमा मात्रै उपलब्ध गराइदै आएको छ ।
कोषका उपत्यकास्थित पुल्चोक, ठमेल, लगनखेल र सिंहदरबारमा तथा उपत्यका बाहिर विराटनगर, जनकपुर, हेटौँडा, पोखरा, बुटवल, कोहलपुर, सुर्खेत, धनगढी र धनकुटामा कार्यालय रहेका छन् । कोष हेटौंडा शाखा प्रमुख डा. दिलिपराज पौडेलको सभाध्यक्षता तथा बागमती प्रदेशका प्रमुख सचिव कृष्ण कुमार कार्कीको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको हो ।
कार्यक्रममा मकवानपुर जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी तीर्थराज चिलुवाल, बागमती प्रदेश मन्त्रालयका प्रदेश सचिव, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग, लोकसेवा आयोग, मानव अधिकार आयोग मकवानपुरका प्रमुख तथा प्रतिनिधिहरू, बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नायव महानिरिक्षक, सशस्त्र प्रहरी वलका प्रहरी नायव महानीरिक्षक, राष्ट्रिय अनुसन्धानका प्रहरी नायव महानीरिक्षक, कर्मचारी मिलन केन्द्र, मकवानपुरका अध्यक्षलगायतकाको आथित्यता रहेको थियो ।
मकवानपुर । नेपाल आयल निगमले पेट्रोल, डिजल र मट्टितेलको मूल्य घटाएको छ । आइतबारको निगम सञ्चालक समितिको बैठकले पेट्रोलमा प्रतिलिटर ४ रुपैयाँ र डिजेल तथा मट्टितेल प्रतिलिटर ५ रुपैयाँ मूल्य घटाएको हो ।
घटेकाे मूल्य आइतबार मध्यराति १२ बजेदेखि लागू हुने निगमले जनाएकाे छ । मूल्य घटेपछि पहिलाे वर्ग अन्तरगत चारआली, विराटनगर, जनकपुर, अमलेखगञ्ज, भलबारी, नेपालगञ्ज, धनगढी र वीरगञ्ज क्षेत्रमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १५६ रुपैयाँ र डिजेल तथा मट्टितेल प्रतिलिटर १४६ कायम भएको छ ।
त्यस्तै दोस्राे वर्ग अन्तरगत सुर्खेत र दाङ क्षेत्रमा पेट्रोलको मूल्य लिटरको १५८ रुपैयाँ र डिजेल तथा मट्टितेल १४८ रुपैयाँ पर्नेछ । काठमाडौं उपत्यका समेत तस्राे वर्ग अन्तरगत पोखरा र दिपायल क्षेत्रमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर १५९ र डिजेल तथा मट्टितेलको मूल्य प्रतिलिटर १४९ कायम भएको छ ।

मकवानपुर । ३४ वर्षीया शरिस्मा बिश्वकर्माको दैनिकी एकाएक फेरिएको छ । झण्डै आधा दशक जापान बसेर नेपाल फर्केकी शरिस्मा अहिले चटपटे पसलमा रमाएकी छिन् ।
मकवानपुर जिल्ला मनहरी गाउँपालिका ३ हाँडीखोला घर भएकी उनी हेटौंडा ४ मा सटर भाडामा लिएर चटपटे, पानी पुरी र चिया बेच्छिन् । केही बाध्यता केही खुसी, धेरै भोगाइ, केही सिकाइले भरिएको छ उनको जीवन । जीवनको ३ दशक बित्न नपाउँदै उनी एकल महिला महिला भएकी छिन् ।
उनको साथमा छिन् ८ वर्षीया छोरी । श्रीमानसँगको खटपटकै कारण उनले सपनाको शहर जापानको बसाइ छोड्नु पर्यो । पारिवारीक सम्बन्ध बलियो बनाउन नेपाल आएइन् तर सम्बन्ध बलियो बनेन, बरु सदाको लागि टुट्यो । सम्बन्ध टुटे पनि उनले हिम्मत टुटाइनन्, र सुरु गरिन् सानो लगानीको पसल । जसले आज शरिस्मालाई बाच्ने आधार खडा गरेको छ ।
सन् २०१७ मा जापान गएकी शरिस्माले उतै रहदा नेपाली केटासँग विवाह गरिन, विवाहको २ वर्षपछि छोरीलाई जन्म दिइन ।
तर, श्रीमानसँगको सम्बन्ध सदाझै प्रेमिल भएन । अर्कोको देशमा खटपट बैवाहिक सम्बन्धमा रहन समस्या भएपछि उनीहरु डेढवर्षको अन्तरालमा नेपाल फर्किए । पछिल्लो समय श्रीमानसँग सम्बन्ध विच्छेद गरेकी उनीले सानो लगानीमा ठुलो खुसी खोजिरहेकी छिन् । “जापानमा कमाएको केही पैसा श्रीमानको परिवारमा फस्यो, केही अन्य व्यापारमा फस्यो, अब यहाँ सानो लगानी गरेको छु, राम्रै छ” उनी भन्छिन् “सानो लगानी गर्दा, फसियो भने पनि थोरै पैसा फस्छ, मलाई यसमा राम्रै बचत बसेको पनि छ ।”
सुरुमा उनले यहाँ चिया, बिस्कुट, चाउचाउ राखेकी थिइन् । सत्यको धर्म सत्य टिकाउनुमा हुन्छ भनेझै उनले आफ्नो पसललाई व्यवस्थित बनाउन अर्को अवसर पाइन, व्यवसायिक तालिम लिने । हेडम्वा डेभलवमेन्ट एडभाजर फाउन्डेशनको आयोजनामा भएको व्यवसायिक तालिममा उनी सहभागी भइन् ।
जहाँ उनले आफ्नो व्यवसायिक सफलता पाउनको लागि धेरै टिप्सहरु पाइन् । “त्यसपछि मैले यहाँ खाजामा चटपटे, पानी पुरी पनि थप गरेकी हुँ” उनी भन्छिन् “माग बुझेर काम गर्दा सफल हुने रहेछ ।” उनी अहिले एक पटकमा १०/१२ हजारको सामग्री राख्छिन् । उनी भन्छिन् “पसलबाट सन्तोषजनक नै बचत छ ।”
भनिन्छ “समस्या एक्लै आउँदैन, यसले समाधान पनि सँगै ल्याएकै हुन्छ, बस पहिचान गर्ने क्षमतामा भर पर्छ ।” अहिले आर्थिक मन्दीको मारमा परेको चर्चा सर्वत्र सुनिन्छ । कतिपय अवस्थामा व्यक्तिहरुले डिप्रेसन तथा आत्महत्याका कारणलाई समेत आर्थिक मन्दीकै कारण जोड्ने गरिन्छ । तर यसबारे यथार्थ खोज तथा अनुसन्धान भएको छैन ।
आर्थिक मन्दीको मारमा पनि त जीवन धान्न पर्यो, बालबालिका पढाउँनै पर्यो, समस्यासँग भागेर जीवन रहन्न । युवा पुस्तामा निराशा बढ्दै गर्दा मकवानपुरका केही युवाहरु निशारालाई फालेर उद्यममा लागेका छन् । उद्यमको लागि ठुलै लगानी र तडक भडक पनि चाहिदैन भन्ने सुझबुझ देखिन्छ उनीहरुमा ।
सानो लगानीबाट पर्याप्त आन्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने अर्को उदाहरणीय पात्र हुन् हेटौंडा १२ कि ४५ वर्षीया लक्ष्मी लामा । आर्थिक अभावको कारण आफ्नो परिवार धान्न धौ धौ थियो । श्रीमान्को मृत्युपछि सबै जिम्मेवारी आफ्नो एकल काँधमा पर्यो, उनी पनि शरिस्मासँगै हेडम्वा डेभलवमेन्ट एडभाजर फाउन्डेशनको तालिममा सहभागी भइन् । यसबाट मासिक १५ देखि १७ हजारसम्म बचत बस्ने गरेको उनी बताउँछिन् । “टोलमा बस्ति पातलो छ, बजारजस्तो भएको भए धेरै गर्न सकिन्थ्यो होला” उनी भन्छिन । लक्ष्मीले आफ्नो घर नजिकैको स्कुलमा क्यान्टिन पनि सञ्चालन गर्छिन । तर, त्यहाँबाट आफूलार्ई दुख गरेजस्तो आम्दानी नभएको उनी बताउँछिन् ।
चटपटे पसलको लागि उनी सबै सामग्री घरैमा जुटाउँछिन् । “पसलबाट अखाद्य सामग्री राखेर बनायो भने विक्री पनि हुँदैन, धेरै जसो सामग्री आफैंले बनाउँछु” उनी भन्छिन् “आफ्नै तोरीको छोप, बारीको बन्दा, खुर्सानी, केराउलगायत सामग्री आफैं बनाउँछिन् । “सुरुमा त मैले ३ हजार लगानी गरेको हो” लक्ष्मी भन्छिन् “आफ्नो लगानी अनुसार धेरै राम्रो फाइदा छ, अब स्कुलको क्यान्टिन पनि छाडेर यसैलाई बढी समय दिने बारे सोच्दैछु ।”
हेटौंडा १९ सान्ननिटारकी २९ वर्षिया रश्मी गौतमलाई अब बाँच्ने रहर जागेको छ । जीवनको २ दश पार गर्दैगर्दा श्रीमानबाट एक्लिएकी उनी एक छोराकी आमा समेत हुन् । उनको देब्रे हात राम्रोसँग चल्दैन । श्रीमानले अर्को विवाह गरेपछि जीवनसँगै निराश थिइन् ।
“आफूखुसी विवाह गरें, श्रीमानबाट पनि विवाह गरेको २ वर्षपछि नै धोका भयो, माइतीले साथ नदिएको भए र आफूलाई व्यवसायिक सिपको लागि उर्जा नपाएको भए म कहाँ हुन्थे होला” उनी भन्छिन् “केही गरेर बाचुँ भन्ने उत्साह सानो व्यवसायले दिएको छ ।”
लक्ष्मी र शरिस्मा जस्तै उनी पनि अहिले आफ्नै घरमा चटपटे, पानीपुरीको व्यवसाय गरेर छोराको लागि पढाइ खर्च जुटाइरहेकी छिन् । “बस्ति पातलो छ,धेरै व्यापार त हुँदैन तर मलाई यहीबाट केही गर्न सक्छु भन्ने लागेको छ, विस्तारै होला ।” उनले १३ हजार लगानीमा चटपटे पसल सुरु गरेकी हुन् । जहाँ उनले दैनिक १ हजार ३ सय रुपैयासम्मको चटपटे बेच्छिन् । “यतिञ्जेल अरुको खुसीको लागि आफ्नो ख्याल गरिन्, न्यायको लागि लड्दै समय गयो, अब आफ्नै खुसीको लागि सोच्छु, पसलबाट खुसी छु” रश्मी भन्छिन् । विवाह भएको नौ वर्षसम्म न विहे दर्ता गर्न सकिन् न त नागरिकता नै बनाउन सकिन् । नागरिकता नभएका कारण कुनै दर्तावाल व्यवसाय गर्न पाएकी छैनन् ।
हेटौंडा ३ बसामाडी कि ३९ वर्षीया मिरा गौतमले पनि घरमा चटपटे र फलफूलको व्यापार सुरु गरेकी छिन् । फलफूलमा पनि केरामा उनको प्राथमिकतामा छ । दैनिक ५ देखि ९ सयसम्मको व्यापार गर्छिन । “काँचो केरा ल्याएर आफैं पकाउँछु, बेच्दा राम्रो नाफा बस्छ” उनले भनिन् “लगानी धेरै चाहिदैन, नाफा बसेकै छ ।”
युवाहरु स्वदेशमा बाँच्नै नसकिने भन्दै विदेशीने क्रम जारी छ, तर सानो सानो लगानीमा पनि जीवनमा सफलता पाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण हुन् यि युवाहरु । बागमती प्रदेशको युवालाई स्वरोगार बनाउने लक्ष्यका साथ प्रदेश युवा परिषदले विभिन्न सिपमुलक तालिम दिंदै आएको छ । जसलाई तालिम पछि व्यवहारमा समेत उतार्ने हो भने जीवनको गुजारा चल्ने मात्रै हैन, व्यवसायिक सफलता पाउन सकिने परिषदमा कार्यकारी उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाई बताउँछन् ।
चौलागाईका अनुसार हरेक युवा सिप युक्त, युवा बनाउने लक्ष्यका साथ बागमती प्रदेश युवा परिषदले गत आर्थिक वर्षमामात्रै ५ हजार युवालाई स्वरोजगार बनाउने तालिम दिएको छ । “सिप सिक्ने, स्वरोगार बन्ने स्वावलम्वी बन्ने अभियान चलाएको हौं, साथै सिप परीक्षण गर्ने र सिपको व्यवसायिक सुनिश्चितता गर्ने समेतको काममा हामीले सहयोग गर्दै आएका छौं” कार्र्यकारी उपाध्यक्ष चौलागाईले भने ।
शरिस्मा, रश्मी, मिराहरु यस्तो तालिमका उत्पादन हुन् । जो रोजगारीको लागि भौतारीएका छैनन्, सानो लगानीबाट परिवार राम्रौ हाँकेका छन् ।
स्थानीय सरकारलगायत विभिन्न निकायहरुले विभिन्न सिपको तालिम दिन्छन, तर तालिमले मात्रै व्यवसायको मेलोमेसो नपाउने धेरै छन् । “हामीले उक्त तालिमको सिपलाई कसरी दैनानुदिन व्यवसाय सञ्चालनमा उतार्ने भन्ने पनि सिकाउँछौ” हेडम्वा डेभलवमेन्ट एडभाजर फाउन्डेशन कोषध्यक्ष स्वस्तिका बानियाँ भन्छिन् । “समय, लगानी र नाफाको हिसाब मिलाएर काम गर्न व्यवसायिक योजनाको कुराहरु सिकाउँदा उहाँहरुलाई काममा सहजता र राम्रो उपलब्धि हुने रहेछ” बानियाँले भनिन् ।
साना व्यवसाय भन्ने वित्तिकै धेरैजसोले चटपटे,पानीपुरीजस्ता व्यवसाय रोजेको भेटिएपछि आफूहरुले त्यो खाजालाई स्वास्थकर बनाउनको लागि पनि सिप सिकाउने गरेको बानियाँ बताउँछिन् । चटपटे, पानी पुरी जस्तो खाजामा हाइजेनिक बनाउनको लागि चुक अमिलोको सट्टामा गाउँघरमै पाइने इमिलीको अचार, फ्रेस कागती राख्ने, बन्दा, काँक्रो, चना, टमाटर, मुला, गाजार राखेर हाइजेनिक बनाउनको लागि आफूहरुले सुझाव दिने गरेको उनी बताउँछिन् । “अजिनो मोटा त खानै हुदैन, चाउचाउ पनि विस्तारै हटाउँदै जान प्रेरित गर्ने गरेका छौ, ति अखाद्य कुराहरु राखेर मात्रै स्वाद मिठो हुने हैन, हाइजेनिक खाजा पाउने भएपछि व्यापार उसै बढ्छ” उनले भनिन् ।
सिप सिकाएर आत्मानिर्भर बनाउने काममा हेडम्वा डेभलवमेन्टले प्रदेश युवा परिषदसँग समन्वय गर्दै आएको छ । यसै अन्तरगत २० जनालाई काठको ठेकी बनाउने तालिम र ४० जना थोरै लगानीमा सञ्चालन गर्न सकिने साना व्यवसाय प्रवद्धनको लागि सिप विकास तालिम प्रदान गरेको बानियाँले बताइन् । उनीहरु सबैजना सिपलाई जीउने आधारको रुपमा प्रयोग गरिरहेका छन् । आर्थिक रुपमा पछाडी परेकाहरुलाई व्यवसायिक सिप सिकाएर आत्मानिर्भर बनाउने युवा परिषदको समेत लक्ष्य रहको चौलागाईंले बताए ।