लाग्छ अझै मैले लेखेको चिठी, शहर पुगेको छैन ।
गाउँमा अस्पताल पुगेको छैन, डाक्टर पुगेको छैन ।
उ ! त्यो तुइनमा झुन्डिएको देशको भविष्य हो बाबू,
कोही विद्यालय पुगेको छैन, कोही घर पुगेको छैन ।
गाउँमा विकास नगरेर पनि, सरकार ठिकै गरेछस्,
आमा खुशी नै छिन्, छोरो मरेको खबर पुगेको छैन ।
छोरी ! अघाउन सिक भोकमा, देख्न सिक अँध्यारोमा,
त्यो कर्णाली हो, चामल पुगेको छैन, नजर पुगेको छैन ।
ए लोकतन्त्र ! तिमी नपग्लनु, केहिबेर स्खलित नहुनु
मलाई अझै एक सन्तान जन्माउने रहर पुगेको छैन ।
१५ औं चितवन महोत्सव – २०८१ मा आयोजित राष्ट्रव्यापी खुला गजल प्रतियोगितामा तृतीय स्थान प्राप्त गजल
मकवानपुर । चितवनकाे रत्ननगर नगरपालिकामा आयोजना भएकाे लघुकथा प्रतियोगितामा मकवानपुरे कवि तथा कथाकार किशन पौडेलले द्वितीय स्थान प्राप्त गरेका छन् ।
रत्ननगर वाङ्मय प्रतिष्ठान चितवनको प्रथम स्थापना दिवस तथा १४१ औँ लेखनाथ जयन्तीको असरमा प्रतिष्ठानद्वारा आयोजित राष्ट्रव्यापी लघुकथा प्रतियोगितामा पौडेलकाे स्वाभिमान शिर्षककाे लघुकथा द्वितीय भएकाे हाे । प्रतियोगितामा रासाकाे लघुकथा ‘खतरनाक’ले प्रथम स्थान हासिल गरेकाे छ । यसैगरी लघुकथा ‘नव्यता’का लागि मनीषकुमार शर्मा ‘समित’ भक्तपुरले तृतीय स्थान प्राप्त गर्दै पुरस्कृत भएका छन् ।
प्रथम,द्वितीय र तृतीय स्थान हासिल गर्ने लघुकथाकारलाई क्रमशः २० हजार, १५ हजार र १० हजार पुरस्कार सहित सम्मान गरिएको थियाे । रत्ननगर वाङ्मय प्रतिष्ठानले सूचना प्रकाशित गरी राष्ट्रव्यापी लघुकथा प्रतियोगिताकाे आव्हान गरेकाे थियाे । प्राप्त भएका मध्ये ३ जनाकाे लघुकथा पुरस्कृत भएकाे हाे ।
कार्यक्रममा समालोचक एवम् साहित्यकार ज्ञानु अधिकारी कृति पुरस्कार तथा कल्पना अधिकारीलाई रत्न नगर वाङ्मय प्रतिभा पुरस्कारबाट पुरस्कृत गरिएकाे छ । ज्ञानु अधिकारीकाे निबन्ध सङ्ग्रह समवेदनाको समायोगलाई नगद ३० हजार रुपैंयासहित सम्मानित गरिएको हो । यसैगरी रत्ननगरकै कल्पना अधिकारीलाई नगर २० हजार रुपैंयासहित रत्न नगर वाङ्मय प्रतिभा पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएकाे हाे ।
कार्यक्रममा रत्ननगर नगरपालिकाका नगर प्रमुख प्रलाद सापकोटा, उप प्रमुख यादव प्रसाद पाठक तथा प्रतिष्ठानका अध्यक्ष रामबाबु घिमिरेले पुरस्कृत र सम्मानित व्यक्तित्वहरुलाई नगदसहित दोसल्ला र सम्मानपत्रले सम्मान गरेका थिए ।
मकवानपुर । मकवानपुरे लोक गायक सोमबहादुर घलान हेटौंडामा सम्मानित भएका छन् । शनिबार वासुदेव रिजाल स्मृति प्रतिष्ठान मकवानपुरले घलानलाई ५० हजार रुपैयाँसहित सम्मान गरेको हो ।
‘आलु र तामा हजुर छेपारोलाई जामा भ्यागुतोलाई स्टकोट…’ गितका गायक पछिल्लो समय बिमारी छन् । उनलाई बिमारी अवस्थामै कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका प्रमुख मिना कुमारी लामा तथा प्रतिष्ठान अध्यक्ष आरसी रिजाल लगायतले सम्मान गरेका थिए । घलान शिक्षण पेशाका साथै संस्थानमा रोजगारी गरी रातोमाटे गाउँ पञ्चायतका अध्यक्ष समेत भएका थिए । घलानको आफ्नै शब्द र स्वरमा रहेको उक्त गीत रेडियो नेपालमा रेकर्ड भएको छ ।
कार्यक्रममा गायक घलानलाई रङ्गकर्मी उज्ज्वल शर्मा भण्डारीले शब्दमा थप चिनाएका थिए । यसैगरी कार्यक्रममा समाजसेवी कृष्णप्रसाद नेपाललाई १५ हजार रूपैयाँ राशिको सम्मानबाट सम्मानित गरिएको छ । प्रतिष्ठानले हेटौडा उपमहानगरपालिकाकाे सहयाेगमा हेटौंडका प्रथम प्रधान पञ्च वासुदेव रिजालकाे स्मृतिमा ग्रन्थ प्रकाशन गरेकाे छ । भैरवीदेवी रिजाल संरक्षक रहनु भएको प्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित गरिएकाे वासुदेव रिजाल स्मृति ग्रन्थकाे कार्यक्रममा विमोचन गरिएकाे थियो ।
स्मृति ग्रन्थकाे सम्पादन साहित्यकार निमेष निखिलले गरेका छन् । स्मृति ग्रन्थमा विभिन्न क्षेत्रका ३१ व्यक्तित्वहरूद्वारा वासुदेव रिजालका बारेमा लेखिएका सस्मरण समावेश छन् । कार्यक्रममा वासुदेव रिजालको व्यक्तित्व तथा योगदान बारे इतिहासकार केदार न्यौपानेले जानकारी दिएका थिए । न्यौपानेले रिजाल हेटौंडा नगरका योजनाकार रहेकाे बताए । १९९५ सालमा जन्मिएका हेटौंडा गाउँपञ्चायतको पछिल्लो तथा नगरपञ्चायतका प्रथम प्रधानपञ्च रिजालको निधन २०३७ सालमा भएको थियाे ।
कार्यक्रममा सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरका अध्यक्ष संप्रस पौडेल र निवर्तमान अध्यक्ष राजकुमार लामिछानेले हास्यव्यङ्ग्य रचना वाचन समेत गरेका थिए । प्रतिष्ठानले मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको भानु माध्यमिक विद्यालय प्राङ्गणमा भानुभक्त आचार्यको शालिक निर्माण गरेको छ भने वर्षेनी भानु जयन्तिमा साहित्यिक जमघट समेत गर्ने गरेको छ ।
वासुदेव रिजाल स्मृति ग्रन्थ प्रकाशन सहयोग गरेको हेटौँडा उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख मीनाकुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यमा तथा वासुदेव रिजाल स्मृति प्रतिष्ठानका अध्यक्ष आरसी रिजालको सभाध्यक्षतामा कार्यक्रममालाई रामचन्द्र आचार्य फुर्सतीले स्वागत गरेका थिए भने प्रतिष्ठानकी सचिव अनिता न्यौपानेले सहजीकरण गरेकी थिइन् ।
- जगन्नाथ सुवेदी
सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको सुनकोशी गाउँपालिका ६ को माख्लो छाप भन्ने गाउँमा २०१३ सालमा जन्मिएका डा. नानीराम सुवेदीलाई मैले चिनेको २० बर्ष अगाडी हो । त्यतिवेला उहाँ इसिमोडमा काम गर्नुहुन्थ्यो । उतिवेला उहाँले मलाई एड्भोकेसीको विषयमा प्रशिक्षक प्रशिक्षण तालिममा सहभागी हुने अवसर पनि दिनु भएको थियो ।
उहाँको प्रेरणाले मैले उतिवेला जनवकालत रणनीति र विश्लेषण नामक पुस्तक लेखन तथा प्रकाशन पनि गर्न सकेको थिएँ । १०० प्रति पुस्तक इसिमोडकै तर्फबाट किनिदिएर मलाई अझ थप हौसला पनि दिनु भएको थियो । त्यो साथ र सहयोगको निम्ति म डा. नानीराम सुवेदीलाई कहिल्यै पनि भुल्न सक्दिन । अनुहारमा हर वखत प्रसन्नता छाइरहने उहाँलाई देख्दा मलाई जहिलेपनि सुखानुभूति भइरहन्छ । जीवनमा कति मानिसहरुसँग संगत गरियो तर एकदमै थोरै मानिसमात्र त्यस्ता भेटिन्छन् जो सँग बसुन्जेल रमाइलो र खुसि मिलिरहन्छ । त्यहि मध्येको एक उहाँ हुनुहुन्छ भन्ने मेरो ठम्याइ हो ।
आफू अनुकुल कुनै परिस्थिति वा कारण तयार भएमा मात्र खुसी हुने हो भने त्यो कारण वा परिस्थिति नभएका बखत खिन्न नै बनिरहने ? बिना कारण पनि मनदेखि उसै प्रसन्न बनिरहने हो भने त्यो खुसि र प्रसन्नतालाई कसैले र कहिल्यै पनि खोस्न सक्दैनन् । सरल जीवनशैली, नम्र बोलीवचन, प्रष्ट धारणा र हार्दिकता युक्त मुस्कान डा. नानीरामका पर्याय हुन् । उहाँलाई भेट्दा यस्तो लाग्छकी जीवन रमाइलो छ, स–साना कुराहरुमा खुसी छरिएका हुन्छन् र ढंग पुर्याएर बटुल्यो भने ति हाम्रै निम्ति हुन्।
यो २० बर्षको अन्तरालमा उहाँसँग कहिलेकाहीँ भेटघाट पनि हुन्थ्यो कहिले फोन संवाद पनि हुन्थ्यो । एकदुई पटक नानीराम दाइ हाम्रो पालुङ्गको घरमा र हेटौंडाको घरमा पनि आउनु भएको थियो । उहाँको त्यो आगमनले हाम्रो व्यक्तिगत सम्वन्धलाई पारिवारिकरण गराइदियो । थर मिलेर मात्र कहाँ होर उहाँका अनुकरणीय भावना र प्रशंसनीय जाँगरले गर्दा मनैदेखि दाइ भन्न मन लाग्छ ।
उहाँले लेखेका बिभिन्न कृतिहरु छन् । कुनै पहिला पनि मलाई दिनु भएको थियो । कति पढेँ कति पढिन आफ्नो ठाउँमा छ तर यसपाली मेरो कार्य थलो काठमाडौं नै भएपछि दाइलाई भेट्न पुगेँ । त्यसो त केहिदिन मात्र अगाडी मलाई अनलाइन देखेर ए भाइ के छ यता आउने हैन भन्दै बोलाउनु पनि भएको थियो । पेप्सिकोला टाउन प्लानिङ्गको नामले चिनिने पुरानो सिनामंगलमा हाल बसोबास गर्नु भएका दाइको घरमा जाँदा दाइले मलाई गेट देखिनै स्वयं लिएर जानु भयो उहि मिठो मुस्कानका साथ उहि शालिन शैलीका साथ ।
घर भित्र पसेर सन्चो विसन्चो र हाल खबर सुन्ने सुनाउने हाम्रो काम के सकिएको थियो किताबै किताबको सोकेस भए तर्फ गएर उहाँले केहि किताव छान्दै र खोज्दै गर्न थाल्नुभयो । एकातर्फ बौद्धिक ब्यक्तित्व र सधैं सक्रिय भइरहने नानीराम दाइको हातमा रहेका दुईथान पुस्तक अनि अर्कातर्फ पढाई लेखाईमा अलि अल्छि म । मेरो मनले मलाई भनिगो लौ केटा अव फेला परिस् । नभन्दै दाइले यो पढ्नोस है मेले लेखेको मेरै जिन्दगीका अनेक मोडहरु । उहाँले यतिमात्र कहाँ भन्नु भोर अझ यो पढ्दा कस्तो लाग्छ सुनाउनु पर्छ है । मैले तत्कालै मनैदेखि प्रतिवद्धता जनाएँ र भने हस् ।
त्यही दिनको बेलुका देखिनै म पुस्तक पढ्दै गएँ शब्द चयन र निर्भिक प्रस्तुतिमा उहाँको ब्यक्तित्वको सुवास कागजका पानाभरि फैलिएको पाएँ । अलिअलि गर्दै केहि दिनमा निक्कै पानाहरुमा आँखालाई दौडाएँ मस्तिष्कलाई डुलाएँ मनलाई रमाएँ अनि सकेजति ज्ञानलाई जगाएँ । पढ्दै जाँदा रमाइलो लाग्थ्यो अनि मनमनै भन्थेँ यो कृति लेख्ने दाइ पढ्दै रमाउने भाइ ।
यो कृतिमा आफ्ना बाल्यकाल, गोठालो जीवनका क्षणहरु, बा आमाका माया र चाहना, परम्परागत शिक्षा, खरी र पाटीको जगेर्ना, सरिरहने स्कुल र जता जता स्कुल गयो उतै उतै पढ्न जानुपर्ने बाध्यता, सानै उमेरमा आयोजनाहरुमा भएका काम जिम्मेवारी, आर्मीको जागिर र आफैंले रोजेरै खोजेरै डोटी जिल्लामा सरुवा त्यहाँ गएर पढाइलाई अगाडि बढाएको र बिबाह गर्ने रहर पलाएको अनि केटी खोजी लगनगाँठो कसेको कुरा पढिरहुँ लाग्ने गरि उल्लेख गर्नु भएको छ । पढिरहँदा आफूपनि लेखक सँगै बगिरहको छु कि भन्ने लाग्छ । आर्मीको जागिर छोडेर शिक्षक पेश रोजेकाे प्रसंग समेत मन छुने गरी प्रस्तुत भएका छन् ।
यति सम्ममा के कुरा भेटिन्छ भने डा. नानीराम सुवेदीले आफूलाई उतिवेला सानो ठुलो जस्तोसुकै सहयोग गर्ने मानिसलाई उच्च सम्मानका साथ सम्झिएर आभार प्रकट गर्नुभएको छ । आजकाल मतलवी मानिसको संख्या कत्तिको छ त्यो त विना सर्भेक्षण मैले कसरी भनौला र तर मानिसमा नैतिक शिक्षा र चेतनाको धरातल कमजोर भएको छ । गाली गलौजमा गर्नमा मानिस जति जाँगरिलो छ अरुका कदर गर्न र सम्मान गर्नमा मौन छ । उहाँको लेखनमा पितृभक्ति पनि प्रगाढ पाइन्छ । बाको मायाँ, घर छोड्दा बा लाई भएको खिन्नता र त्यसलाई आफूले गरेको महशुस, गाउँलेले आफूलाई हाम्रा पुरेतका छोरा भनिदिंदा र त्यो सुन्न पाउँदाका सुखानुभूति पृत्रीभक्तिका पक्ष हुन् ।
उहाँ जति नरम बोली ब्यवहारको हुनुहुन्छ पुस्तक पढ्दा बल्ल थाहा पाएँ उत्तिकै आँटिलो र साहासी पनि हुनुहुदो रहेछ । मानिस आफूले अपनाएको कार्यक्षेत्र हत्तपत्त छोड्न सक्दैन तर उहाँले आर्मीको जागिर छोडेर शिक्षकमा आउनु भयो । आफ्नै पहलकदमीमा मावि स्थापित गराएर प्रअ बन्नु भयो फेरि आयोजनातिर जानुभयो । उतिबेला क्यानडा पढ्न जानु भयो पछि फेरि बिकासे संस्थामा आउनुभयो ।
यसमा दुइवटा पक्ष मैले भेट्टाएँ पहिलो उहाँमा काम प्रतिको लगनशिलता सीप र इमान्दारीता अर्को उहाँलाई भेट्ने जतिले माया र साथ दिनु । स्विस आयोजनामा कामगर्दा नेपाली सरकारी कर्मचारीको हैरानी दिने तर काम भने नगर्ने कुराले पारेको दुष्प्रभावलाई आफू त्यस ठाउँमा पुगेर सुधार गर्दै काम गराइको शैली र इमान्दारीताले अरुको मन जित्न सफल बन्नु भएछ । आफू भलो त जगत भलो भन्ने नेपाली उखान डा. नानीराम सुवेदीको जिवनमा राम्रै गरि मेल खाएको छ ।
सन्तानको संरक्षण माया ममतामा नानीराम र उहाँका बा दुवै अब्बल देखिनुहुन्छ । बुढेसकालमा पनि आफ्ना छोरा नाति कसरी बसेका होलान् भनि सन्धिुपाल्चोकदेखि पाल्पासम्म हेर्न पुग्नु भएका आफ्ना बाको प्रसंगपनि कृतिमा मिठ्ठो गरि समेट्नु भएको छ । केयर नेपालको जागिर युएनडीपीमा प्रवेश फेरि केयरमा नै वापसी, बझाङ र धनकुटाका प्रसंगलाई मिठो शैलीमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ । असल बौद्धिक ब्यक्तित्वको भेटले थालनी भएको पीएचडीको यात्रा र सुखद सफलता अनि इसिमोडको जागिर र अनुभवहरुपनि रोचक छन् ।
सन्तानका विवाह, नातिनी नातिसँगको रमाइलो अनि फेरि सन्तान भिन्नबस्दा यसले दिएको नैरास्यतालाई आम नेपालीको भोगाइको प्रतिविम्ब हुने गरि कलम चलाउनु भएको छ । पढ्दैजाँदा पृष्ठ १४१ मा लेखेको यो भनाइले मन छुन्छ । एउटा सत्य के हो भने देखेको सवै चिज पाइदैनन् । कुनै चीज पाइएन भनेर दुखी हुने हो भने जिन्दगी भरीनै दुखी भएर बिताउनु पर्ने हुन्छ । जे पाइन्छ त्यसैमा चित्त बुझाउन सक्नु जिन्दगीको सफलता रहेछ ।
वास्तवमा यो भनाइ त इशावाष्य उपनिशदको पहिलो ऋचा तेन त्यक्तेन भूंजिथा मा गृध कष्यस्विधनम् को आशय हो । अर्थात उपनिषद् भन्दछ कि अरुको धनको लोभ वा आश नगर जे पाएका छौ त्यसलाई मेरो भागको पाएको छु भन्ने भावले काम गरिरहुँ । कृतिकारले आफ्नो जीवनमा महत्वराख्ने अनगिन्ति ब्यक्तिहरुको हार्दिकताका साथ उच्च अहोभावले उल्लेख गर्नु भएको छ । विश्वकर्मा समुदायका आफ्ना मित र मितबाका घटना प्रसंग देखि डा. अर्जुन कार्की सम्मका कुरा झाँक्री कार्की सहयोग र मित जी रमेश गुरुंगको उपचारमा गरेको योगदान थाहा पाउँदा यो पाठक नतमस्तक बन्न पुगेको छ त्यो मानवीय सत्प्रयास प्रति ।
आफ्नो कृतिमा कृतिकारले बिभिन्न बिषयबस्तुमा आफ्ना मान्यताहरुलाई पनि ब्यक्त गर्नु भएको छ । सारमा भन्नु पर्दा समय अमुल्य छ, मिहेनत अपरिहार्य छ, इमान्दारीताको परिणाम दीर्घकालिन हुन्छ, अन्तर्आत्माको आवजलाइ सुन्नु पर्दछ, महत्वाकांक्षी पनि हुनुपर्दछ तर आसक्ती र असन्तुष्टिले जीवनको मिठास रित्याउँछ भन्ने मान्यताका सारहरु देख्न सकिन्छ ।
यस्तो लाग्छ कागजका पाना भरी कृतिकार गुनगुनाउनु भएको छ । अतितसँग बग्नु भएको छ । स्वनिर्णय र आफ्ना कार्यशैली प्रति सन्तुष्ट हुनु भएको छ । जिन्दगीका अनेक मोडहरुको कथा र त्यसभित्रका व्यथाहरु डा. नानीराम सुवेदीको मात्र होइन यो त मिहेनतमा विश्वास गर्ने र इमान्दारीतामा रमाउने हरेक नेपालीको मर्म हो । जो परिवारको सुख र शान्तिलाई नै आफ्नो सुखशान्ति देख्छ अनि परिवारको चाहनामा आफूलाई बिर्सिदिन्छ । आदरणीय डा. नानीराम सुवेदीको यो सिर्जनालाई अझ दोहोराएर पढ्ने मन छ ।
भरतपुर,चितवन । चितवनकाे भरतपुरमा एकै मञ्चमा ५ जना गजलकार सम्मानित भएका छन् । शनिबार भरतपुरमा भएकाे कविडाँडा राष्ट्रिय साहित्य सम्मान २०८१ बाट ५ जना गजलकार सम्मानित भएका हुन् ।
कविडाँडा साहित्य समाज चितवनले भरतपुरमा आयोजना गरेको गजल उत्सव कार्यक्रममा गजलकारहरु कृष्णहरि बराल, गोविन्दराज विनोदी, घनश्याम न्यौपाने परिश्रमी, बुँद राना र ज्ञानुवाकर पौडेललाई सम्मान गरिएको हो । उनीहरुलाई समाजका अध्यक्ष एलबी क्षेत्रीले दोसल्ला ओढाई सम्मान गरेका थिए ।
गजलकार पौडेलले गजलको लागि उर्वर ठाउँ चितवनमा सम्मानित हुन पाउँदा गौरवकाे अनुभूति भएकाे बताए । उनले नेपाली गजलको विकासले फड्को मारेको बताउँदै नेपालमा गजल लेख्नेहरुबिच सैद्धान्तिक मतभेद भएकोले लेखनमा स्वस्थ प्रतिस्पर्धा हुनुपर्ने विचार व्यक्त गरे । ‘छन्द वा बहरमा नलेखिएको गजल छाप्न हुँदैन, गाउन हुँदैन भन्नु क्रुर विचार हो’ गजलकार पौडेलले भने,‘जसरी किनारको चट्टानले नदीको प्रवाह रोक्न सक्दैन, त्यसरी नै छन्द वा बहरको अवरोधले गजलको प्रवाहलाई रोक्ने सक्ने छैन ।’
‘नेपाली गजलको सैद्धान्तिकीकरण : आवश्यकता र प्रमुख सवालहरु’ विषयक कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै डा. दीपककुमार खड्काले कस्तो हुनु पर्छ भन्ने उपदेश सिद्धान्त हुन नसक्ने धारणा व्यक्त गरे । ‘नेपाली गजललाई फारसी गजलको विशुद्धताले मापन गर्ने दृष्टिकोणमा उपनिवेशवादी चिन्तन छ’ उनले भने, ‘नेपाली गजललाई नेपाली काव्यशास्त्रबाट अध्ययन गर्नुपर्छ ।’
त्यसैगरी ‘आजको नेपाली गजल : धारैधारको महामेलामा गुणस्तरको सकस’ शीर्षकमा प्यानल बहस गरिएको छ । गजलकार ज्ञानुवाकर पौडेल, भुवन बोहरा निस्तेज र रमेश प्रभातसँग विनोद अनुजले बहस गरेका थिए । कार्यक्रममा प्राध्यापक नारायणप्रसाद शर्मा गैरेले गजलको सैद्धान्तिक स्वरुप र समकालीन नेपाली गजलका प्रवृत्तिबारे धारणा राखेका थिए ।
गजलको बहस, विमर्श र वाचन कार्यक्रममा गजल मञ्च चितवनका पूर्वअध्यक्ष प्रभाकर पण्डितले स्वागत मन्तव्य र गजलकार पुष्प अधिकारी अञ्जलिले शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए । कार्यक्रममा प्रदीप रोदन र प्रमिला सानु सगर तिमिल्सिना, निर्दोष जीवन लगायतले गजल वाचन तथा गायन प्रस्तुत गरेका थिए ।
कविडाँडा साहित्य समाजका सचिव लेखराम सापकोटा तथा कविडाँडाका सहसचिव एवम् गजल मञ्च चितवनका अध्यक्ष रामकृष्ण अनायासले कार्यक्रमहरुकाे सहजीकरण गरेका थिए ।