मकवानपुर । आज फागु पुर्णिमा । फागुन शुक्ल पुर्णिमाका दिन पहाडी समुदायले रंगसँग सद्भाव साट्दै फागु पर्व मनाउँने गरिन्छ । वसन्त ऋतुको आगमनसँगै आपसी मेलमिलाप र सद्भावनाको सन्देश लिएर आउने फागु पर्व आज हिमाली एवम् पहाडी जिल्लामा हर्षोल्लासका साथ एकआपसमा रङ र लोला खेली मनाइँदैछ ।
केही वर्षदेखि रङको पर्व फागु अर्थात होली सभ्य बन्दै गएको छ । केही वर्षअघिसम्म फागु सुरु नहुदै १ हप्ता अघी देखि नै लोला हान्ने प्रवृत्ति थियो । तर केही समयदेखि फागु पर्वलाई अनुशासित भएर मनाउने गरिएको छ । सडकमा काम विशेषले हिँड्नेलाई इच्छा विपरीत रङ र लोला हान्ने क्रम बन्द हुँदै गएको छ ।
फागु, होली, फागु पूर्णे अनेकन नामले यो पर्व चिनिन्छ । आनन्द अनि उत्साहको यो बसन्त ऋतुको चाडमा आफ्ना लागि केही समय निकालेर आफन्तजनसँग भेटघाट गरी शुभकामना आदान प्रदान गर्दै मनाउने गरिन्छ ।
उतिबेलाका अयोध्या राज्य होस् या अवध राज्य, मिथिला राज्य होस् या २२ से या २४ से राज्यहरु नै किन नहुन्, बसन्त ऋतुको यो महान पर्व होलीका पृष्ठभूमिहरु अनि मनाइएका चलनहरु प्रशस्तै इतिहासमा वर्णित छन् । त्रेतायुगमा भगवान विष्णुका परम भक्त प्रह्लादसँग होलीलाई जोडेर हेरिन्छ । दत्यराज हिरण्यकशिपुका पुत्र प्रह्लादलाई उनको आफ्नै फुपु होलिकाले आगोमा भष्म पार्न लाग्दा उनी आफै आगोमा भष्म भएको दिनका रुपमा ‘होली–पर्व’ पर्दापण भएको मानिन्छ । दैत्यराज्य हिरण्यकशिपु आफ्नै पुत्र प्रह्लाद भगवान भक्त भएकामा क्रोधी बनेका थिए । होलीकाबारे नेपाल अनि भारतमा विभिन्न कालखण्डमा धेरै कालजयी कृतिहरु अनि गीतहरु रचना गरिएका छन् ।
भगवान बिष्णुको नरसिंह अवतारको वर्णन अनि उत्पत्ति पनि होली अनि भगवानभक्त प्रह्लादका घटना क्रमसँग सम्बन्धित छ । नारद पुराण र भविष्य पुराणमा होलीको महत्व अनि चलनको चर्चा गरिएको छ । भगवान श्रीकृष्णलाई दूध खुवाएर मार्न आएकी राक्षसनी पुतनाको पनि आजकै दिन बालक कृष्णले वध गरेको उल्लेख गरिएको छ । यसरी पुतनाको बध भएपछि गोपालबासीहरुले जयजयकार गर्दै आजको दिनको रङ्गीन उत्सव मनाएको कथा पनि धार्मिक ग्रन्थहरुमा पढ्न पाइन्छ ।
होलीका बेला शौभाग्यको सूचक रातो रङ्गको प्रयोग गरिन्छ । फागुमा प्रयाेग गरिने नीलो रङ्गले मानवता र धैर्यतालाई दर्शाउछ भने पहेलो रङ्ग भगवान श्रीकृष्णको प्रिय रङ्ग मानिन्छ । शुक्ल पक्षको ठूलो चन्द्रको छत्रछाँयामा होली–गीत गाउँदै रातभरि कार्यक्रम आयोजना गर्ने चलन पनि छ । पहाडी तथा हिमाली जिल्लमा र उपत्यकामा आज अर्थात् फागुन पूर्णिमाकै दिन सरकारले सार्वजनिक बिदा दिएकाे छ भने भाेली तराई मधेसका क्षेत्रमा हाेली मनाउने भएकाेले सार्वजनिक बिदा दिइन्छ ।

वास्तवमा भन्ने हो भने होलीले मानिस अनि रङ्गहरुबीचको सम्बन्ध अनि रङ्गले पार्ने उत्साहजनक प्रभाव पार्छ भन्ने मान्यता राखिन्छ । के बालक ? के बृद्ध ? अनि के वयस्क ? होली सबैको पर्व हो । धार्मिक मान्यता एकातिर होला, केवल उत्साह अनि सद्भावका रुपमा हेरेरै त होला नेपालीजन चाहे जुनसुकै धर्म या समुदायका हुन्, होलीमा एउटै आँगन र तालमा झुम्मिन्छन् ।
बाल–बालिकाले पिच्कारी अनि स–साना बेलुनका साथमा मज्जा लन्छन् । फेरि पिच्कारी बजारमा किन्न पाउने मात्र नभई तराईतिर बाँस काट्दै बनाइएका पिच्कारीहरु अथवा प्रयोग गरिसकेका पुराना प्लास्टिकका बोत्तलबाट बनाइएका पिच्कारीहरु पनि हुन्छन् । वयस्कका निम्ति होली रङ्गहरु अनि भातृत्व र साहसको पर्व हो । शुरु–शुरुमा जो कोही पनि यसपाला म रंग खेल्दिन भनी बस्छन् । तर सुस्तरी रङ्गीन माहौल अनि साथी–भाइको रङ्ग भरिएका हात अनि पानीका फोहोराबाट बच्न हम्मे हम्मे पर्छ । पुराना यादहरु सँगाल्दै अनि अबिर र केसरीको चुटुक्क टिकाका साथमा बृद्ध पुस्ताले दिएका आशिषको पनि होलीमा विशेष महत्व रहन्छ ।
तराईतिर त झन् पोखरी नै रङ्गीन पुग्छन्, रङ्गहरुले । खेल्न नमान्ने अनि आनाकानी गर्नेहरुलाई चोपलेर पोखरीमै फालिदिने चलन पनि छ । पहाडमा भन्दा एक दिनपछि मात्र तराईमा होली मनाउने चलन छ । यो पर्वमा खाने कुराहरुमा आज मालपुवाको विशेष महत्व रहन्छ भने तराईतिर भने तरुवा, भरुवाको विशेष महत्व हुन्छ । सरसुको दानालाई सिलौटोमा पिसेर अनि मरमसला मिसाएर भान्टाभित्र राखी तारिएको भरुवाको आज विशेष महत्व हुन्छ । अर्कोतर्फ भाँङको घोटा अर्थात् गाँउतिर पाइने भाँङको दानाको धुलो बनाई दूध अनि चिनीको मिश्रणमा हालेर बनाइएको घोटा खाँदै अनि खुवाँउदै जोगीरा सररर…. को तालमा नाँच्नुको विशेष महत्व हुन्छ ।
पहिले–पहिले होलीका दिनमा लोला अनि फोहोर पानीहरु मिसाएर पदयात्री अनि काममा निस्केका मान्छेहरुलाई ताकेर हानिने चलन धेरै थियो । तर बिस्तारै यसरी होली मनाउने चलन घट्दै गएको छ । कोरोना संक्रमण जोखिमका कारणले पछिल्लो वर्ष हाेलीकाे उमङ्ग थिएन् । फागु अर्थात होलीको उल्लासमा यो वर्ष पहाड र तराईका जिल्लाहरुमा कमी आउने छैन ।
यो चाडले वसन्त ऋतुको आगमनको शङ्खघोष गर्दछ । होली रङ्गहरूको चाड हो । होलीको दिन मानिसहरूले एक अर्कामाथि विभिन्न प्रकारका रङ्गहरू हालेर एक अर्कालाई रङ्गिन बनाउँछन् । होली पर्व मनाउनुको पौराणिक कारण र इतिहास छ । होली खेल्ने दिन भन्दा एक दिन पहिला राती होलीका दहन गरिन्छ । राती होलीका दहन गरिसके पछि बिहान पानीमा रङ्ग घोलेर एक अर्कामाथि फाल्ने चलन छ । सानासाना बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबैले होलीमा रमाइलो गर्छन् । युवा-युवतीहरू गीत गाउँदै-नाच्दै होली खेल्छन् । भनिन्छ कि होलीको दिन पुरानो कटुता समाप्त गरेर, दुस्मनी बिर्सेर मान्छे एक-अर्कासित एक अदित्तिय सम्बन्ध स्थापित गर्दछन् ।
यस पर्वलाई फाल्गुण पूर्णिमाको दिनमा मनाउने भएकाले यसलाई फगुआ पनि भनिन्छ । होली पर्व घरपरिवार-साथीभाइ आपसमा रङमा रङ्गिएर उल्लासपूर्वक मनाउने फागुन पुर्णिमाको अवसरमा पहाडदेखि तराई र गाउँदेखि सहरसम्मका केटाकेटी, युवायुवती तथा प्रौढहरूका हूल तथा जत्थाहरू हातमा रङ र रङ्गीन घोल पदार्थ लिएर गाउँदै, बजाउँदै, रमाइलो र होहल्ला गर्दै आपसी रिसईबीलाई बिर्सेर उत्साह र उमङ्गका साथ मनाइने रङ्गीन पर्वको रूपमा लिइन्छ । फागुन शुक्ल अष्टमीको दिन काठमाडौँको वसन्तपुर दरबार अगाडि चीर-विशेषरूपले सजाएको लिङ्गो गाडेपछि होली सुरू भएको मानिने फागुपर्व पूणिर्माको राति उक्त चीर -लिङ्गोलाई ढालेर जलाएपछि समाप्त भएको ठानिन्छ ।
आजै काठमाण्डौको वसन्तपुरमा गाडिएको चीरलाई विधिपूर्वक ढाली बाजागाजाका साथ टुँडिखेलमा लगेर जलाइन्छ । आजै राति टुँडिखेलमा ‘गुरुमापा’ नामक राक्षसलाई इटुम्बहालदेखि कहीँ पनि नबिसाइ ल्याइएको दश पाथी चामलको भात र मासु खुवाएर सैनिक अस्पतालभित्र रहेको ‘जधु’ नामक धारामा चुठाउने चलन छ ।

मकवानपुर/ बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख यादव चन्द्र शर्माले रंगहरुको पर्वका रुपमा मनाइने फागु पर्व (होलि) को अवसरमा शुभकामना सन्देश दिएका छन् ।
फागुपर्व (होली) का अवसरमा स्वदेश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाई तथा दिदिबहिनीहरुमा शुभकामना व्यक्त गर्दै प्रदेश प्रमुख शर्माले पर्वले मौलिक संस्कृतिको पहिचान बचाउने बताएका छन् । “मौलिक पर्वहरुले हामीलाई एकताको सुत्रमा बाँधी राख्नेछन्” शुभकामना सन्देशमा भनिएको छ ।
पहाडी र हिमाली तथा भित्री मधेसका जिल्लाहरुमा आज (विहीबार) र तराईका जिल्लाहरुमा भोलि शुक्रबार होलि मनाइदै छ ।
‘बहुजातीय, बहुभाषिक,बहुसांस्कृतिक, बहुधार्मिक, विविधतायुक्त हाम्रो देश यही विविधताभित्र एकता, सद्भाव र सहिष्णुताका लागि संसारको उत्कृष्ट नमूना बनेको उनले उल्लेख गरेका छन् । “हामीले हाम्रा विशेषताप्रति गौरवबोध गर्न सक्नुपर्दछ, अमूल्य मौलिक संस्कृतिको संरक्षण तथा सम्बर्धन हाम्रो राष्ट्रिय गौरवको धरोहर संरक्षित हुन सक्ने छ” शर्माले सन्देशमा भनेका छन् ।
शर्माले आपसी खुसी र सहमतीको पर्वका रुपमा स्वीकार गरी अनुशासित र मर्यादित भएर मनाउन सबै उत्साहित हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन् । “मानव जीवन रंगीन र उल्लासमय बनाउन होलीले सकोस्” उनले सन्देशमा भनेका छन् ।
मकवानपुर । हेटौंडामा रहेकाे पाथिभरा मन्दिरमा विहीबारबाट ‘पाथीभरा महोत्सव एवं कोटिहोम महायज्ञ’ सुरु भएको छ । हेटाैडा -१ भैरवडाँडा स्थित पाथिभरा मन्दिरमा हेटौंडा उपमहानगरपालिका प्रमुख हरिबहादुर महतले मन्दिरमा दिप प्रज्वलन गर्दै ‘पाथीभरा महोत्सव एवं कोटिहोम महायज्ञ’ को उद्घाद्धन गरेका हुन् ।
कोटिहोम महायज्ञ फागुन २६ गतेबाट २०७९ बैशाख १ गतेसम्म १ महिना संचालन हुने आयोजक पाथीभरा मन्दिर संरक्षण समितिले जनाएको छ । राष्ट्र शान्ती र धार्मीक पर्यटकीय स्थलको रुपमा प्रवद्धनको लागि कोटिहोम महायज्ञ सुरु गरिएको समितिले जनाएको छ । मन्दिर स्थापना भएदेखिनै वर्षेनी कोटीहोम यज्ञ गर्दै आएको भएपनि यस वर्ष भने बृहत रुपमा महायज्ञ सुरु गरिएको पाथीभरा मन्दिर संरक्षण समितिले जनाएको छ ।
कोटीहोममा हरेक दिन बिहान हवन,दिउँसो कथा वाचन र साँझमा पितृमोक्ष आरती तथा भजन किर्तन हुने आयोजकले जनाएको छ । कोटिहोमले शान्ति, मानव कल्यान,सुस्वास्थ्य तथा पितृ उद्धार हुने विश्वास रहेको छ । कोटिहोमले पृथ्वीमा बसोवास गर्ने सवै प्रकारका प्राणीहरुका लागि वातावरण स्वस्थ हुने पनि विश्वास रहेको छ ।
महायज्ञमा मन्दिर निर्माणको लागि स्वतः स्फुर्त सहयोग गर्न सकिने बताइएकाे छ । महायज्ञमा देशको विभिन्न मन्दिरहरुबाट २ दर्जन पुराेहितहरुको उपस्थिति रहेको छ । महायज्ञमा दैनिक सयौ श्रद्धालुभक्तजनले अवलोकन गर्ने अनुमान रहेको छ ।
‘पाथीभरा महोत्सव एवं कोटीहोम महायज्ञ’ हुने
Tags: No Comments
मकवानपुर । हेटाैडामा रहेकाे पाथिभरा मन्दिरमा ‘पाथीभरा महोत्सव एवं कोटीहोम महायज्ञ’ हुने भएकाे छ । हेटौंडा-१ भैरवडाँडा स्थित धार्मीक पयर्टकीय स्थल पाथीभरा मन्दिरमा ‘पाथीभरा महोत्सव एवं कोटिहोम महायज्ञ’ हुने पाथीभरा मन्दिर संरक्षण समितिले जनाएको छ ।
फागुन २६ गते विहीबार अष्टमी तिथिबाट पाथीभर मन्दिरमा हुने कोटीहोम महायज्ञको तयारी अन्तिम अवस्थामा पुगेको समितिले जनाएको छ । मंगलबार मन्दिर परिसरमा पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरी मन्दिरका संस्थापक पुजारी भरत प्रसाद लम्सालले शान्तीका लागि विहीबारबाट २०७९ साल बैशाख १ गतेसम्म कोटिहोम गर्न लागिएको जानकारी दिए । पुजारी लम्सालले मन्दिर स्थापना भएदेखिनै वर्षेनी कोटीहोम यज्ञ गर्दै आएकोमा यस वर्ष भने बृहत रुपमा महायज्ञको तयारी गरिएको बताए ।
धार्मीक पर्यटकीय स्थलको रुपमा विकास हुँदै आएको पाथीभरामा हुने कोटीहोममा हरेक दिन बिहान हवन,दिउँसो कथा वाचन र साँझमा पितृमोक्ष आरती तथा भजन किर्तन हुने आयोजकले जनाएको छ । मन्दिर समितिका सचिव शालिकराम पुडासैनीले कोटीहोम महायज्ञ विशेष पूजाआजा गर्ने भक्तजनलाई समेटिएर आयोजना गर्न लागिएको बताए । उनले कोटीहोमका लागि कसैसँगै सहयोगको माग नगरिएको र महायज्ञमा स्वतः स्फुर्त सहयोग गर्न चाहनेलाई सहयोग गर्न दिईने जानकारी गराए ।
महायज्ञमा देशको विभिन्न मन्दिरहरुबाट दुई दर्जन गुरुहरुलाई निमन्त्रणा गरिएको समितिले जनाएको छ । महायज्ञमा दैनिक सयौ श्रद्धालुभक्तजनले अवलोकन गर्ने अनुमान रहेको छ । कोटिहोमले शान्ति, मानव कल्याण,सुस्वास्थ्य तथा पितृ उद्धार हुने पृथ्वीमा बसोवास गर्ने सवै प्रकारका प्राणीहरुका लागि वातावरण स्वस्थ हुने पनि विश्वास रहेको छ ।
मकवानपुर । हिन्दुहरुकाे प्रमुख चाड महाशिवरात्री पर्व आज मनाइदैछ । महाशिवरात्री अथवा शिवरात्री हिन्दुहरूको प्रमुख चाड हो। महाशिवरात्री पर्व मंगलबार भगवान् शिवको स्तुति गर्दै पशुपतिनाथलगायत देशका विभिन्न शिवालयहरूमा धुमधामका साथ मनाइँदैछ । देश तथा विदेशबाट श्रद्धालु तथा साधुसन्त यो मेला भर्न पशुपतिमा आउने गरेका छन् । महाशिवरात्री पर्वमा पशुपतिनाथमा लाग्ने मेला भने विशिष्ट र अन्तर्रा्ष्ट्रिय मेला नै हो ।
यो भगवान शिवको प्रमुख पर्व हो। भगवान शिवको उत्पत्ति भएको रातका नामबाट नामकरण भएको यो पर्व कालरात्री, मोहरात्री, सुखरात्री र शिवरात्री नामक चार प्रमुख रात्रि मध्ये एक पवित्र पर्वका रूपमा पुराणहरूमा वर्णित छ। फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने यस पर्वलाई सम्पूर्ण दीन दुःखी र कष्टपूर्ण अवस्थामा रहेका प्राणीहरूको हृदयमा धर्मको उदय गराउने आशुतोष भगवान् शिवको अति प्यारो दिनका रूपमा पनि लिइने गरिन्छ। व्रत उत्सव मध्ये सर्वोत्तम कहलिएको महाशिवरात्रीका दिन भक्तजनहरूले शुद्ध भई शिव मन्दिरमा पूजा-अर्चना गरी व्रत बस्ने र भगवान् शिवको प्रिय वस्तु दूध, धतुरो र बेलपत्र चढाउने गर्दछन्।
यस पर्वका दिन उपवास गरी ” ॐ नमः शिवाय” मन्त्र जप्ने गरेमा सर्वसिद्धि लाभ भई यमलोक जानु नपर्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ। ब्रह्माले रूद्ररूपी शिवजीलाई उत्पन्न गरेको दिन, शिव पार्वतीको विवाहको दिन शिवरात्री पर्व कृष्ण चतुर्दशीमा मनाइन्छ। निर्जल व्रत, रात्री जागरण, चार प्रहरको पूजा, शिवलिंगमा दुधको अभिषेक र शिव महिमा कीर्तन शिवरात्रिको पूजा अर्चनाका मुख्य अङ्ग मानिन्छन्। शिवरात्रि पर्वलाई पर्वको राजा भनिन्छ र शिवरात्रिको पालनाले भोग र मोक्ष दुवैको प्रप्ति हुन्छ भनिन्छ।
शिवरात्री पूजामा व्रतकालमा भगवान शिवको ध्यान, पूजन र जप गरिन्छ भने जागरण कालमा भक्तको सम्पूर्ण सत्ता जागरणबाट शिवमय बन्दछ। पूजन वा शिवार्चनमा इशान मूर्तिलाई दुधले स्नान गराइन्छ। सृष्टिको प्रारम्भमा यसै दिन मध्यरात्री कालमा भगवान् शङ्कर ब्रह्माबाट रुद्रका रूपमा अवतरण भएका थिए भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ।