अनलाईन बाल सुरक्षाबारे सचेत बनाैं
Tags: No Comments
मकवानपुर । बालबालिकाहरुलाई अनलाइन सुरक्षा प्रदान गर्न अभिभावकदेखि विद्यालय, समुदाय र जनप्रतिनिधिहरुले ध्यान दिनुपर्ने बताइएको छ ।
बालबालिकाहरुको मनमा के बितिरहेको छ ? उनीहरु समस्यामा छन् कि ? अनलाइनमा मात्रै रमाउन चाहने र सामाजिक सम्बन्धमा वास्ता नगर्ने बानीमाथि अभिभावकहरुले शंका गर्नुपर्ने हो की ? यसतर्फ ध्यान दिनु जरुरी भएको सिविन बाल हेल्प लाइन सिविन काठमाडौका परियोजना ब्यवस्थापक माधव लोहनीले ध्यानाकर्षण गराएका हुन् ।
सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरको आयोजनामा भएको अनलाइन सुरक्षा, पहिचान, रिपोर्टिङ तथा सामुदायिक योजनाहरुको प्रगती समीक्षा कार्यक्रममा सहभागीहरुले बालबालिकाहरुलाई अनलाइनबाट ज्ञान हासिल गर्न रोक्न नहुने तर अनलाइनमा के कस्ता भिडियो, हेरिरहेका छन् भन्नेमा निगरानी राख्नु पर्नेमा मत राखे ।
कार्यक्रममा बाल संरक्षण गृह, अभिभावकहरु, बालक्लबका प्रतिनिधिहरु, जनप्रतिनिधिहरु, शिक्षकहरु समेतको उपस्थितीमा अनलाइन बाल सुरक्षाबारे कार्यक्रम गरिएको थियो ।
जथाभावि व्यक्तिलाई अनलाइनमा साथी बनाउँदा बालबालिकामाथि विभिन्न दुरुपयोग हुने संभावना रहन्छन् । बालबालिकालाई अश्लिल फोटो तथा भिडियो सामाजिक संजालमा शेयर गर्ने धम्क्याएर पैसा असुल्ने, मेसेन्जरमा अश्लिल म्यासेज, फोटो पठाउने, धम्क्याउने, डरत्रास देखाउने, पीडितको सामाजिक संजालको पासवर्ड परिवर्तन गरेर वा ह्यक गरेर जथाभावी कुरा वा अश्लिल फोटो पोष्ट गरिदिने जस्ता कारण बालबालिकाहरुमा असर पुर्याउन सक्ने लाेहनीले बताए ।
यसैगरी पीडितको सामाजिक संजालको फेक अकाउण्ट खोलेर जथाभावी कुरा पोष्ट गरिदिने, अफ लाइनमा गरेको यौन हिंसा तथा शोषणका घटनाको फोटो वा भिडियो खिचेर अनलाइनमा ल्याउने धम्की दिने वा अपलोड गरिदिने, पीडितको अनुहारलाई नाङ्गो फोटोसँग जोडी अनलाइनमा ल्याउने धम्की दिने वा अपलोड गरिदिने जस्ता कार्य हुनसक्छन् ।
बालबालिका अनलाइन यौन शोषणमा परेपछि विद्यालय छोड्न बाध्य गरेको छ र उनीहरूको दैनिक जीवन तथा मानसिक स्वास्थ्यमा समेत असर परेको छ सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका प्रबन्धक झविन्द्र ज्ञावलीले बताए ।
धेरै जसो बालबालिकाहरु रातको समयमा अनलाइन बसेर पीडकको फन्दामा पर्ने गरेको ज्ञावलीले बताए । बालबालिकालाई उचित डिजिटल शिक्षा प्रदान गर्नुपर्ने उनले बताए । बालबालिका भविष्यमा सुसूचित र जिम्मेवार नागरिक बनाउन अभिभावक र विद्यालयले नै बढी ध्यान दिनु पर्ने लोहनीले बताए ।
शिक्षकहरु, अभिभावकलाई यस विषयमा स्थानीय सरकार मार्फत अविभावक तथा शिक्षक र व्यवस्थापन समितिलाई सचेतना अभियान मार्फत जानकार गराउनु पर्ने उनले बताए ।
अनलाइन बालयौन शोषणबाट बालबालिकालाई जोगाउन के गर्नेः
स्थानीय तहले
नागरिक समुदायलाई स्थानीय वडाहरूबाट अनलाइन बाल संरक्षणसम्बन्धी सचेतना मुलक स्टीकर, पर्चा पोष्टरमार्फत जनचेतना फैलाउने ।
सम्बन्धित वडा मार्फत नगरपालिका भित्र रहेका सबै सामुदायिक एवं निजी आवासिय विद्यालयहरूले अनलाइन बालसंरक्षणको विषयमा आ–आफ्नो विद्यालयमा बालबालिकाहरूलाई अभिमुखीकरण गर्नका लागि निर्देश गर्ने ।
आफ्नो वेभसाइटमा अनलाइन बालसंरक्षणको विषयलाई प्राथमिकताका साथ राखेर अनलाइन संरक्षणको विषयलाई सबैको चासोको विषय बनाउने ।
स्थानीय तहले अनलाइन बालसंरक्षणको विषयमा आफ्नो भूगोल भित्र अध्ययन अनुसन्धान गर्ने ।
पालिका स्तरीय अनलाइन बालसंरक्षण नीति बनाएर लागू गर्ने।
अनलाइनबाट पीडित भएका बालवालिकाको लागि कानूनी सहायता तथा संरक्षणका लागि नजिकको प्रहरी वा बाल हेल्पलाइन (१०९८) सँग समन्वय गर्ने ।
शैक्षिक संघ संस्थाहरुले
कम्प्युटर कक्षाहरूमा इन्टरनेट अनलाइनको सुरक्षा विषय समावेश गर्ने ।
विद्यालय बालमा बालसंरक्षण तथा सुरक्षा नीतिमा अनलाइन सुरक्षाको विषय समावेश गरी यो नीतिको पूर्ण पालना गर्ने ।
विद्यालयमा अनलाइन दुव्र्येवहार बारेको सूचना गर्ने सयन्त्रको विकास गर्ने ।
बाल हेल्पलाइन नेपाल १०९८ जस्ता बालसरक्षणका संयन्त्रहरूसँग सहकार्य र समन्वय बढाउने ।
अभिभावक, विद्यालय व्यवस्थापन र शिक्षकहरुबीच अनलाइन सुरक्षाबारे सचेतना फैलाउने वातावरण मिलाउने ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका वन तथा वातावरण मन्त्री केशव प्रसाद पोखरेलले वन क्षेत्र भित्र अनावश्यक संरचना निर्माण गर्न नहुने बताएका छन् ।
हेटौंडा २ स्थित वनस्खण्डी मन्दिर परिसरमा निर्माण गरिएको खुल्ला व्यायमशालाको शनिबार समुद्घाटन गर्दै उनले वन भित्र अनावश्यक सिमेन्टबाट बनेका संरचना निर्माण नगर्न निर्देशन दिएका हुन् ।
‘प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्दै वन तथा वातावरण क्षेत्रलाई जोगाउने गरी वन क्षेत्र भित्र संरचना बन्नुपर्छ’ मन्त्री पोखरेलले भने । संरचना बनाउने नाममा पुरातात्विक महत्वका संरचनालाई मास्नेभन्दा पनि संरक्षण गर्दै अगाडि बढ्नुपर्ने उनले बताए ।
प्रदेश सरकारको मन्त्री परिषद्ले गरेको निर्णय स्मरण गर्दै प्रदेशमा बन्ने संरचनामा अब स्वदेशी काठ अनिवार्य गरिएको बताए। उनले नेपालको जङ्गलमा काठहरु कुहिएर गइरहेको अवस्थामा विदेशबाट बार्षिक करिव १७ अर्बको काठ आयात भइरहेको प्रति चिन्ता व्यक्त गरे ।
व्यायामशालाबाट सबैलाई लाभ लिन आग्रह गर्दै मन्त्री पोखरेलले अब जिवनशैली सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिए। पछिल्लो समय अस्वस्थ खानपानका कारण मानिसहरुले धेरै रोगको सामना गर्नुपरेको बताउँदै प्राकृतिक खानपानमा अपनाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
प्रदेशको राजधानी हेटौंडा जोड्ने सडकहरु धमाधम निर्माण भइरहेको बताउँदै अबको एक वर्षभित्र हेटौँडा–काठमाडौँको यात्रा सहज हुने विश्वास व्यक्त गरे
वनस्खण्डी मन्दिर पर्यटन विकास समिति हेटौंडा २ को व्यबस्थापन एवम् बागमती प्रदेशको संस्कृति, पर्यटन तथा सहकारी मन्त्रालयको आठ लाख ८९ हजार ४५१ रुपियाँ आर्थिक सहयोगमा व्यायमशाला निर्माण गरिएको हो ।
निर्माण व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष देवकी केसीको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा सरोकारवाला र स्थानीयवासीको सहभागिता रहेको थियो ।
मकवानपुर । हेटौंडाका सौजन डीसी अहिले ३३ वर्ष भए । कक्षा ८ मा पढ्दा नै लागुऔषधको लतमा फसिसकेका थिए । नशाको लत यति एकोहोरो बनायो कि उनी कक्षामा नै ब्राउन सुगर बोकेर जान्थे । साथीहरुसँग कक्षामै प्रयोग गर्थे ।
कक्षा १० पढ्दै गर्दा समकक्षी तान्या अग्रवालसँग विवाह गरे । लगत्तै उनीहरु दुबै सन् २०१० मा रोजगारको शिलशीलामा दुबई पुगे । लागुऔषधको लत दुबईमा पनि कायम नै रह्यो । उनी यो नशा छोड्न चाहन्थे । सन् २०१३ मा नेपाल फर्के । त्यसपछि नशाको लत छोड्न कै लागि २ महिने छोरा र श्रीमती तान्यालाई हेटौंडामा कोठाभाडामा राखेर आफू पुनर्स्थापना केन्द्र खोज्दै काठमाडौं पुगे । सोही दिन (सन् २०१३) रात छोरा सिआन बिरामी परे । उपचारको क्रममा सिआनको ज्यान गयो । “त्यो चोटले मलाई झन् नशा छोड्नै पर्छ भन्ने लाग्यो” सौजन भन्छन् ।
३ महिनाको बसाइपछि घर फर्के । तर, परिवार र समाजले सहज स्वीकार गरेन । उनले हार मानेन्, सङघर्ष जारी राखे । उनी गित, संगित, बाद्यबाधनमा रुचि राख्थे । जीवनमा साँगेतिक पाटोमा रमाउन चाहन्थे । तर, लागु औषधको लतले उनलाई त्यो यात्रामा टिकीरहन दिएन ।
आफूले लागु पदार्थ प्रयोग छोडेपछि सन् २०१६ मा उनले आफैं पुर्नस्थापना केन्द्र सुरु गरे । अहिलेसम्म एक हजारभन्दा बढी युवालाई लागुऔषधको लतबाट छुटाइसकेका छन् । अहिले उनी आफैं पुर्नस्थापना केन्द्र सञ्चालक हुन् । पैतृक १० कठ्ठा जग्गामा उनले केन्द्र स्थापना गरेका छन् । उनले पुर्नस्थापना केन्द्र सुरु गरेको ८ वर्ष बित्यो ।

उनले सञ्चालन गरेको हेटौंडा ९ स्थित सिआन पुनर्स्थापना केन्द्र बागमती प्रदेश भरकै उदाहरणीय केन्द्र रहेको भनेर प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्रालयले २०७५ सालमा ५० हजार दिएको थियो । साथै यही सालमा प्रदेशको कृषि मन्त्रालयले केन्द्रलाई सम्मान गर्यो ।
लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरुका लागि उपचार तथा पुनर्स्थापना केन्द्र संचालन निर्देशिका, २०७५ अनुसार पुनर्स्थापना केन्द्रमा चौबिसै घण्टा शुद्ध खानेपानीको उपलब्धता, बगैंचाको व्यवस्था, आफ्नै संरचनामा तालिम संचालनको छुट्टै हल, खेल मैदान, उपचारत व्यक्तिलाई पर्याप्त पुग्ने गरी सुत्ने बस्ने ठाउँको व्यवस्था, पालोपहरा तथा सुरक्षाकर्मी जस्ता मापदण्ड तोकिएका छन् ।
पठशाला जस्तो सुधार केन्द्र
सिआन पुनर्स्थापना केन्द्रमै खेल मैदान, व्यायमशाला, स्वास्थ्य जाँचको लागि कोठा छ । विहान व्यायम र खेलमा सहभागी हुन्छन् । दिउँसो अभिव्यक्ति/भाषण कलाको कक्षा हुन्छ । साँझ सबै मिलेर फूलबारी र तरकारी बारीमा काम गर्छन् ।
पुनर्स्थापना केन्द्रको लागि तरकारी उनीहरु आफैंले फलाएका छन् । एउटा गाई पालेका छन्, दुध दहिको जोहो आफैं गर्छन् । अहिले यही बसेर आफ्नो कुलत छुटाउने कोशिसमा ५७ जना छन् जहाँ १९ वर्षदेखि ६७ वर्षका व्यक्तिहरु औषधको लत छुटाउने अभ्यास गरिरहेका छन् । केन्द्रमा ७० जना राख्न सकिने क्षमता रहेको छ ।
सिआनमा हाल ११ जना पूर्व प्रयोगकर्ताहरुले त रोजगारी नै पाएका छन् । केन्द्रमा नियमित सेवा लिनेहरुले तिरेको शुल्कबाट केन्द्र चलेको छ । यहाँ मासिक १८ हजार शुल्क तोकिएको छ । केन्द्रले वार्षिक २ जनालाई ६ महिने आवासिय सेवा निःशुल्क प्रदान गरिएको सौजन बताउँछन् ।

अहिले यहाँ सामान्य परिवारदेखी मेयर, मन्त्रीसम्मका सन्तान लत छुटाउन प्रयासरत छन् । लत छुटाउनको लागि यहाँ बसेका ५० प्रतिशतलाई मानसिक स्वास्थ्य समस्या छ । केही आफूलाई पूर्ण रुपमा स्वस्थ्य भएपछि सरकारी सेवामा प्रवेश गरेका छन् केही निजी विद्यालयहरुका सञ्चालक बनेका सौजन बताउँछन् । केन्द्रमा रहेकाहरुले पनि आफूमा राम्रो सुधार भएको आभाष गरेको बताए ।
“लागुऔषधमा लागेकै कारण आफ्नो पहिलो सन्तान गुमाएँ, सन्तान गुमाउँदाको पीडाले मलाई अरु युवा पनि जोगाउनु पर्छ भन्ने निष्कर्षमा पुर्यायो, अनि केन्द्र खोलेँ” उनले भने “सही समयमा रिह्याबमा गएकै कारण म बँचेको हुँ, अरुलाई पनि बँच्नको लागि यो (पुनर्स्थापना केन्द्र) आवश्यक देखेँ ।”
लागुऔषध दुर्व्यसनी विरुद्धको अभियानमा सक्रिय डीसीलाई उनकी श्रीमती तान्याको पनि साथ छ । डीसीले लागुऔषध प्रयोगकर्ता पुरुषहरुको लागि अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन् । तान्याले भने लागुऔषध प्रयोग गर्ने महिलाको लागि सचेताना तथा रोकथाक कार्यक्रम सुरु गरेकी छिन् ।
८ वर्ष श्रीमानसँग यो अभियानमा सहकार्य गरेकी उनी अहिले महिलालाई सूइ साटासाट नर्गनको लागि सचेत गराउने, लागु औषधको डोज घटाउँदै लैजनाको लागि प्रेरित गर्ने, परामर्श सेवा दिने काम गर्छिन् । उनले यस्तो सेवाको लागि सिआन महिला पुनर्स्थापना केन्द्र स्थापना गरेकी छिन् । यहाँ ४७ जना महिलाहरु नियमित सेवा लिइरहेका छन् ।
“महिलाहरुमा प्रायः स्कुल कलेजका छात्रा धेरै छन्” उनी भन्छिन् “पुनर्स्थापना केन्द्र कै अभाव देखिन थालेको छ, उनीहरुलाई अब सम्पर्कमा राखेर रोकथामको लागि मात्रै पहल गरेर संभव छैन ।” आगामी आर्थिक वर्षबाट महिलाहरुको लागि पनि पुनर्स्थापना केन्द्रको स्थापना गर्ने तयारी रहेको उनीहरु बताउँछन् ।

हेटौंडा १० कर्राका विजय हाडा अहिले लागु औषधको विरुद्धको अभियामा छन् । उनै वियजलाई १२ वर्ष पहिले नशामा फसेकै कारण समाजले वास्ता गर्दैनथ्यो ।
विजय भन्छन् “लागु औषध दुर्व्यसनीमा फसेका समाजले “पागल” उपनाम दिन्थ्यो, जसले गर्दा पुनर्स्थापना केन्द्रबाट सन्चो भएर फर्केकाहरुलाई समेत परिवार र समाजमा सहज थिएन । सानोतिनो काममा पनि हामीलाई विश्वास नगर्ने, काम गर्ने अवसर नै नदिएपछि फेरी उही लतमा फर्किने संभावना अधिक हुने रहेछ ।” उनी आफैं पनि ८ पटकसम्म पुनर्स्थापना केन्द्रमा बसे ।
यसो त सियान पुनर्स्थापना केन्द्रमा पनि ७० प्रतिशत प्रयोगकर्ताहरु फेरी फेरी दोहोरिएर सेवाका लागि आउने गर्छन । तर पछिल्लो एक दशक यता उनको दैनिक फेरिएको छ । लागु औषध दुर्व्यसनीमा फसेका युवाहरुलाई उनी सहीबाटो देखाउने अभियानमा सक्रिय छन् ।
लागुऔषध दुर्व्यसनीकै कारण मानसिक समस्या भएकाहरुलाई रेखदेख गर्छन । परामर्श गर्छन् । विद्यालय, क्याम्पस तथा समुदाय स्तरमा लागु औषध दुर्व्यसनी विरुद्धको सचेतना अभियान चलाउँछन् । उनी आफैं सञ्चालक रहेको हेटौंडा ९ को पिरु फाउण्डेस सुधार केन्द्र (लागुऔषध तथा मादक पदार्थ उपचार केन्द्र) मा अहिले १५ जनाले सेवा लिइरहेका छन् । उनको अनुभवमा अहिले किशोरावस्थामा लागुऔषधको लतमा फस्नेको संख्या बढी छन् ।
विजय भन्छन् “आफूले बानी सुधार गरेर फर्क्यो, समाजले ट्यापे भनेर विभेद गर्थ्यो खप्न नसकेर फेरी त्यही फसें, छोराको बाउ भइसकेको थिएं, परिवारले पत्याउँदैनथ्यो, यस्तो वातावरणकै कारण लत छुटाउन समस्या हुन्छ ।”

पुनर्स्थापना केन्द्र सञ्चालकहरुको अनुभवमा ९३ प्रतिशत प्रयोगकर्ताहरु सामाजिकीकरण हुन नसकेपछि पुनः पुनर्स्थापना केन्द्रमा फर्कने गर्दछन् । ति मध्ये केही दिवाकालिन सेवा लिन्छन, केही किप इन टच (खानमन लाग्दा मन भुलाउन केन्द्रमै आएर समय बिताउने, मन भुलाउने) गर्छन् ।
अभिभावको पीडा
छोराछोरी लागुऔषधको नशामा लागेपछि अभिभावलाई कस्तो पीडा हुन्छ भन्ने उदाहरण हुन हेटौंडा ९ की कमला मिजार । कमला ५ वर्ष अगाडी डिप्रेसनको शिकार भइन् । कारण थियो सन्तान लागु षधमा फस्नु । “आफूले लाड प्यारले हुर्काएको १९ वर्षीय छोरा लागुऔषधमा फसेको जब थाहा पाएँ मैले आफैंलाई सम्हाल्न सकिन, तनाव बढ्दै जाँदा म पनि डिप्रेशनमा फसेँ । तर विस्तारै सबै समस्या हल भए” उनले भनिन् ।
हेटौंडा–९ सिमेन्टरोड निवासी कमला युनाइटेड ब्रुअरीमा कार्यरत थिइन् । विहान घरबाट निस्कदा छोरालाई राम्रसंग बस्नु खाजा खानु भनेर दिनहुँ सय डेढसय दिने गर्थिन् । साँझ कामबाट फर्कदा छोरो दीपसागर सुतिरहेको हुन्थ्यो । अनिदो जस्तो देखिने राता राता आँखा, भोक लागेको छैन खाजा खाए भन्ने जवाफ, दिनहुं दुब्लाउंदो अवस्थाको छोराको स्वास्थ्य । छोरो बिरामी भयो भनेर डक्टर–धामी तिर धाइन् रोग निको भएन । अन्ततः छोराको रोग पत्ता लाग्यो लागुऔषध दुर्व्यसनीका शिकार ।
अहिले अवस्था फेरीएको छ । २३ वर्षीय दीपसागर मिजार लागुऔषध प्रयोगकर्ताहरुलाई पुर्नजिवन दिन संभव छ भनेर लागि परेका छन् । अहिले बाबु समेत भैसकेका दीपसागर सिआन पुर्नस्थापना केन्द्रमा काम गर्छन् । “छोराको परिवार देखेर साह्रै खुसी छु अहिले” कमलाले भनिन् “सबैले पागलखाना भन्थे, मैले छोरो मर्नुभन्दा त्यही राखेर उपचार गर्नु राम्रो ठानेर ७ महिना राखे ।”
मकवानपुर जिल्ला लागुऔषध समन्वय समिति मकवानपुरका संयोजक समेत रहेका सौजन डिसीका अनुसार अहिले जिल्लामा ७ वटा पुनर्स्थापना केन्द्रहरु छन् । जसमा २ सय प्रयोगकर्ताहरु केन्द्रमै बसेर सेवा लिइरहेका छन् । अन्य सम्पर्क सेवा लिनेहरुको एकिन तथ्याङ्क छैन ।

जिल्ला लागुऔषध समन्वय समिति मकवानपुरले केही समय अघि यहाँ झण्डै ८ हजारको संङ्ख्यामा लागुऔषध प्रयोगकर्ताहरु रहेको र सम्पर्कमा आएका मध्ये सुईबाट लागुऔषध प्रयोग गर्नेहरुको संङ्ख्या मात्रै झण्डै ८ सयको नजिक रहेको बताएको थियो ।
हाल मकवानपुरमा ५० जना पुर्व लागुऔषध प्रयोकर्ताहरु पुर्नस्थपना केन्द्र सञ्चालमा सक्रिय रहेको छन् । अभियान्ताहरु भन्छन् “लागु औषध निस्तेज समाज निर्माणको लागि परिवारले आफ्नो बालबालिकालाई अनुशासित हैन जिम्मेवार बनाउनु जरुरी छ ।”
नेपाल सरकार गृहमन्त्रालयले वेब साइडमा सार्वजनिक गरेको रिपोर्ट अनुसार नेपालमा लागुऔषध प्रयोगकर्ता सर्वेक्षण २०७६ गरिएको थियो । त्यो बेला ८ हजार ७३२ महिला सहित १ लाख ३० हजार ४३४ जना लागुऔषध प्रयोगकर्ता रहेको देखिन्छ । यस अघि २०६९ मा गरिएको सर्वेक्षणमा ९१ हजार ५३४ जना प्रयोगकर्ता थिए । वार्षिक वृद्धिदर ५ दशमलब ०६ प्रतिशत रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
गृहमन्त्रालयको तथ्याङ्क अनुसार हाल बागमती प्रदेशमा मात्रै कुल ४० हजार ८५५ पुरुष, ५ हजार ६२५ महिला गरी जम्मा ४६ हजार ८८० जना छन् । जसमा धुवाँबाट सेवन गर्नेहरु सबैभन्दा बढी ३५ प्रतिशत छन् । यस बाहेक मुखबाट खाएर नाकले सुँघेर र सुइबाट समेत लिने गर्दछन् ।
मन्त्रालयका अनुसार हाल नेपालमा लागुऔषध दुर्व्यसनमा फसेका व्यक्तिहरूलाई दुर्व्यसनबाट छुटाई समाजमा पुनर्स्थापना गर्न नेपालभर २४० भन्दा बढी उपचार तथा पुनर्स्थापना केन्द्रहरू संचालनमा रहेका छन । लागुऔषधको प्रयोगबाट प्रयोगकर्ताहरूमा हेपाटाइटिस बी/सी, क्षयरोग, एच.आई.भि./एड्स, एस.टि.डी., कुपोषणलगायत विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखापर्दछन् । त्यसैगरी लागुऔषधको सेवनबाटै व्यक्तिको अकालमा ज्यानै पनि जाने गर्दछ ।

गलत संगत वा अन्य केही कारण लागु औषधको नशामा फसिहाले पनि स्वयम् व्यक्ति, परिवार (अभिभावक) तथा समाजको सही सहयोगले उनीहरुलाई सहीबाटोमा फर्काउन सकिने मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पस समाजशास्त्र विषयका प्रोफेसर जगन्नाथ सापकोटा बताउँछन् ।
लागुऔषधको ट्राञ्जिट मकवानपुर
प्रहरीमा भएको तथ्याङ्क अनुसार मकवानपुर जिल्ला लागुऔषधको ट्राञ्जिट बनेको छ । बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा बागमती प्रदेशको १० जिल्ला (उपत्यका बाहेक) मा मात्रै ८ हजार ५६८ किलोग्राम विभिन्न किसिमका लागूऔषध बरामद गरेको थियो ।
प्रदेश प्रहरी प्रवक्ता एसएसपी दुर्गा रेग्मीका अनुसार ८ हजार ५६८ किलोग्राम विभिन्न लागुऔषधमध्ये ६ हजार ६८ किलोग्राम लागु औषध मकवानपुरबाट मात्रै बरामद गरिएको थियो । यो आर्थिक वर्षमा लागुऔषध केसका ३६३ वटा मुदा दर्ता भएकोमा १५३ वटा मुद्दा मकवानपुरमा दर्ता भएका थिए । यसैगरी प्रदेशको १० जिल्लाबाट ५५६ जना पक्राउ परेकामा २५० जना मकवानपुरबाट पक्राउ परेका थिए ।
चालु आर्थिक वर्षको हालसम्म प्रदेशको १० जिल्लाबाट ५ हजार २३४ किलोग्राम विभिन्न किसिमका लागूऔषध बरामद गरेको मध्ये मकवानपुरबाट मात्रै २ हजार ७३३ किलोग्राम बरामद गरिएको छ । यसैगरी यो अवधिमा ३०८ वटा मुद्दा दर्ता हुदाँ १४१ वटा मकवानपुरबाट दर्ता भएका छन् । यही अवधिमा लागु औषध कारोवारमा संलग्न ४९० जना पक्राउ परेका छन्, जसमा मकवानपुरबाट मात्रै २३० जना पक्राउ परेका छन् ।
जिल्ला लागु औषध समन्वय समिति मकवानपुरले केही समय अघि यहाँ झण्डै ८ हजारको संङ्ख्यामा लागुऔषध प्रयोगकर्ताहरु रहेको र सम्पर्कमा आएका मध्ये सुईबाट लागु औषध प्रयोग गर्नेहरुको संङ्ख्या मात्रै झण्डै ८ सय जना रहेका छन् ।
महिलाको संलग्नता पनि बढ्दो देखिन्छ । गत आर्थिक वर्षमा प्रदेशको १० जिल्लाबाट ३२ जना महिला पक्राउ परेका थिए, जसमा मकवानपुरबाट १८ जना थिए । चालु आर्थिक वर्षको हालसम्म ४६ जना पक्राउ परेकोमा २७ जना महिला मकवानपुरबाट पक्राउ परेका छन् ।

मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिका ११ थानाभर्याङ्गस्थित चुलेहिल अस्पताल नजिक बसको ठक्करबाट एक जनाको मृत्यु भएको छ ।
पुर्व पश्चिम राजमार्गको हेटौंडाको थानाभर्याङ सडक खण्डमा सर्लाहीबाट काठमाडौ तर्फ जादै गरेको ना ७ ख १६७५ नम्बरको बसले पैदल यात्री हाल नामथर वतन नखुलेको अन्दाजी ३५/४० बर्षको पुरुषलाई ठक्कर दिदा घटनास्थलमै मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
पैदल यात्रीलाई ठक्कर दिने बस प्रहरी चौकी बसामाडीको नियन्त्रणमा रहेको छ । प्रहरीका अनुसार बस चालक जिल्ला रौतहट चन्द्रनिगाहापुर नगरपालिका १ पौराही बस्ने ५८ वर्षीय कृष्णबहादुर थापा जिल्ला प्रहरी कार्यालयको हिरासतमा रहेको छ ।
मकवानपुर । अपाङ्गताकाे वर्गिकृत तथ्याङ्क नहुदा याेजनामा समस्या भएकाे पाइएकाे छ । राष्ट्रिय जनगणना २०७८ मा अपाङ्गता सम्बन्धी तथ्याङ्कीय प्रतिवेदन नतिजाले वर्गिकृत नसमेटेकाे कारण कस्ताे प्रकारकाे अपाङ्गता भएकाहरुलाई सम्बाेधन गर्ने गरी कस्ताे कार्यक्रम बनाउने भन्ने बारेमा नै समस्या भएकाे सराेकारवालाहरुले बताएका हुन् ।
राष्ट्रिय जनगणना २०७८ मा समेटिएका विषयहरुमा प्रदेश स्तरिय सरोकारवाला निकायसंग पैरवी तथा अन्तरक्रियामा यसबारे छलफल गरिएकाे छ ।
तथ्याङ्कमा अपाङ्गताबारे विविधिकरणमा ध्यान नदिएकाेले याेजना निर्माणमा त्यसले प्रत्यक्ष असर पारेकाे बताइएकाे थियाे । अपाङ्ता भएकाहरुकाे ठ्याक्कै र विस्तृत विवरण नआएकाेले राज्यले निर्माण गर्ने याेजना तयारी गर्ने कार्यक्रमहरु समेत प्रभाकारी हुन नसकेकाे सराेकारवालाहरुले बताए ।
राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालकाे आयाेजना भएका कार्यक्रममा बागमती प्रदेशकाे नीति तथा याेजना आयाेग, स्वास्थ्य मन्त्रालय, सामाजिक विकास मन्त्रालय, राष्ट्रिय मानव अधिकार आयाेगलगायतका प्रतिनिधिहरुले आगामी कार्यक्रममा यस्ताे सवालमाथि संवेदनशिल हुने बताएका थिए ।
राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल अपाङ्गता भएका व्यक्तिको हक, हित र अधिकार संरक्षण, संवर्द्धन र प्रवर्धनका लागि वि.स. २०५० सालदेखि निरन्तर क्रियाशील राष्ट्रिय स्तरको छाता संस्था हो । यस संस्थाले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको अधिकार स्थापित गर्न समन्वय, सहकार्य, संज्ञ्जालिकरण, क्षमता विकास र सशक्तीकरणको सवाललाई अनवरत रूपमा उठान गर्न क्रियाशील रूपमा कार्य गरिरहेको छ।
यसै सन्दर्भमा राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपालले युएनडिपिको सहयोग एवम् राष्ट्रिय तथ्याङ् कार्यालय र महिला बालबालिका तथा जेष्ठ नागरिक मन्त्रालयको प्राविधिक सहयोगमा सञ्चालित ‘अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको खण्डिकृत तथ्याङ्क र सर्वेक्षण परियोजना अन्तर्गत राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अपाङ्गता सम्बन्धी तथ्याङ्कीय प्रतिवेदन नतिजाले समेटिएका विषयहरुमा प्रदेश स्तरिय सरोकारवाल निकायसंग पैरवी तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम गरिएकाे महासचिव सुगम भट्टराइले बताए ।
कार्यक्रमपछी सराेकारवालाहरुकाे प्रतिवद्धता सुन्नुहाेस्: