मकवानपुर । मकवानपुरमा थप १ सय १२ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य कार्यलय मकवानपुरले विहीबार २४ घण्टामा १ सय १२ जनामा डेंगु भएको जानकारी दिएको हो ।
यस्तै नेपालमा ५ सय ४० जनामा डेंगु संक्रमित थपिएका छन् । डेंगु संक्रमणबाट एकैैदिन २ जनाको मृत्यु भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएको छ । योसँगै साउन यता डेंगुबाट मृत्यु हुनेको संख्या ३८ पुगेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
मकवानपुर विहीबार डेंगु पुष्टि हुनेहरुमा सबैभन्दा धेरै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका रहेका छन् । हेटौंडामा ९४ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
यसैगरी, मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका १ जना, मनहरी गाउँपालिकाका ४ जना र भीमफेदी गाउँपालिकाका १ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भएको हो । यससँगै जिल्लामा डेंगु संक्रमितको कुल संख्या २ हजार ८ सय ७६ जना पुगेको छ । जसमध्ये १ हजार ६ सय १३ जना पुरुष र १ हजार २ सय ६३ जना महिला रहेका छन् । जिल्ला उक्त संक्रमणका कारण एक जनाको मृत्यु भएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
यता स्वास्थ्य मन्त्रालयको पछिल्लो तथ्यांक अनुसार, साउन महिनायता २८ हजार १ सय ९ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भइसकेको छ । हाल मुस्ताङबाहेक ७६ जिल्लामा संक्रमितको बिरामी देखिएका छन् ।
मन्त्रालयको तथ्यांक अनुसार सबैभन्दा बढी बागमती प्रदेशमा २१ हजार ९ सय ७५, लुम्बिनीमा प्रदेशमा ३ हजार १ सय २५, सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ८ सय ५० जना, गण्डकीमा ६ सय ७७ जना, मधेश प्रदेशमा ४ सय १३ जना र कर्णाली प्रदेशमा २ सय ३८ जनामा संक्रमण देखिएको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरमा मंगलबार १ सय ८५ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भएको छ । जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्क अनुसार जिल्लामा १ सय ८५ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टि भएको हो । योसँगै जिल्लामा डेंगु पुष्टि हुनेको संख्या २ हजार ६ सय ९१ जना पुगेको छ ।
मंगलबार डेंगु संक्रमण पुष्टि हुनेमा १ सय ५३ जना हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका रहेका छन् । याे सँगै हेटौडामा डेंगुका २ हजार ४ सय १६ जनामा डेंगु संक्रमण पुष्टी भएकाे छ । यस्तै मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका मंगलबार ५ जना डेंगु संक्रमण थपिएसँगै हालसम्म ४२ जनामा पुष्टि भएकाे छ । मंगलबार बागमती गाउँपालिकाका ५ जना थपिएसँगै हालसम्म ६ जनामा डेंगु संक्रमित भएका छन् ।
यसैगरि मंगलबार १ जना संक्रमित थपिएसँगै हालसम्म कैलाश गाउँपालिकाका ५ जनामा, १२ जना संक्रमित थपिएसँगै हालसम्म मनहरी गाउँपालिकाका ११५ जनामा, ७ जना संक्रमित थपिएसँगै हालसम्म भीमफेदी गाउँपालिकाका २६ जनामा, २ जना संक्रमित थपिएसँगै बकैया गाउँपालिकाका हालसम्म ५ जनामा र १ जना संक्रमित थपिएसँगै राक्सिराङ गाउँपालिकाका हालसम्म ३ जनामा संक्रमण पुष्टि भएको स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ ।
कार्यालयकाे तथ्याङ्क अनुसार मंगलबार ठेगाना नखुलेकाे १ जना तथा अन्य जिल्लाकाे २ जनामा समेत डेंगु संक्रमित पुष्टि भएकाे छ । यस्तै मकवानपुरकाे थाहा नगरपालिकामा हालसम्म ५६ जनामा संक्रमण पुष्टि भएकाे छ भने इन्द्र सराेवर गाउँपालिकामा हालसम्म डेंगु संक्रमित पुष्टि भएकाे छैन । जिल्लामा डेंगु संक्रमणका कारण जनाकाे मृत्यु भएकाे छ ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म देशभर २५ हजार ५ सय ४३ जना डेंगु संक्रमणका बिरामी भेटिएका छन् । सातै प्रदेश अन्तर्गत ७६ जिल्लामा डेंगु संक्रमण फैलिएकाे मन्त्रालयकाे तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । नेपालमा हालसम्म डेंगुका कारण ३२ जनाको मृत्यु भएको छ ।
नेपालमा २०६१ सालमा पहिलो पटक डेंगुको बिरामी देखिएका थिए । त्यसपछि वर्षेनी डेंगुका बिरामी नेपालमा देखिएका छन् ।
मन्त्रालयका अनुसार हालसम्म प्रदेश १ मा ७ सय ७५, मधेश प्रदेशमा ३ सय ८०, बागमतीमा १९ हजार ९ सय १०, गण्डकीमा ५ सय ५६, लुम्बिनीमा २ हजार ८ सय ८७, कर्णालीमा २ सय ३१ र सुदुरपश्चिम प्रदेशमा ८ सय ४ जनामा डेंगु देखिएको छ ।
स्वास्थ्य कार्यालयकाे तथ्याङ्क

स्वास्थ्य मन्त्रालयकाे तथ्याङ्क

मकवानपुर । बागमती प्रदेशको राजधानी हेटौंडा र आसपासमा डेंग संक्रमित बढेपछि अस्पतालहरुमा बिरामीहरुको भीड बढेको छ ।
अस्पतालमा संक्रमितको दर बढेसँगै डेंगु परिक्षण किटको अभाव भएपछि हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले आज किट उपलब्ध गराएको छ । हेटौडा उपमहानगरपालीकाले हेटौडा अस्पताललाई थप एक हजार थान डेंगु परीक्षण गर्ने किट सहयोग गरेको हो।
उपमहानगरका उपमेयर राजेश बानियाँले अस्पतालका मेडीकल सुपरीटेण्डेट डाक्टर रामचन्द्र सापकोटालाई किट हस्तान्तरण गरेका हुन् । यस अघि पनि उपमहानगरपालीकाले हेटौडा अस्पताललाई एक हजार थान किट सहयोग गरेको थियो ।
अस्पतालमा दैनिक बिरामीको चाप बढेपछि दैनिक १ हजार ५ सयदेखि २ हजारसम्म किटको अवश्यक पर्ने मदन भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका रजिष्टार राजेश प्रसाइले बताए ।
किट हस्तान्तरण गर्दै उपमेयर बानियाँले हेटौडा अस्पतालबाट माग भै आए अनुसार आवश्यक पर्ने अन्य स्वस्थ्य सामग्री तथा डेंगु परिक्षण गर्ने किट उपलब्ध गराउन उपमहानगरपालीका तयार रहेको बताए ।
उनले हेटौडाको सानका रुपमा रहेको हेटौडा अस्पतालमा पछिल्लो समय मकवानपुरवासीले उपचारमा सहज पाएको र सानातिना समस्याहरु बिस्तारै समाधान हुदै आएकोमा खुसी व्यक्त गरे ।
सबैको सहयोगमा अस्पताल सुधार हुने बताउदै अस्पतालमा आम नागरीकले सेवाबाट बन्चित हुनु नपर्ने उनले बताए । अहिले डेगु महामारीका रुपमा रहेकाले आम नागरीकलाई परिक्षण गराउन सहज होस् भनेर उपमहानगरपालिका लागि परेको उनले बताए ।
किट बुझदै अस्पतालका मेसु डा सापकोटाले हेटौडा अस्पताल पहिलेको भन्दा धेरै व्यवस्थित हुदै आएको बताए ।
“नयाँ भवनमा सरेपछि सेवालाई अझै प्रभावकारी बनाउन लागिपरेका छौं” सापकोटाले भने “सबैको सकारात्मक सहयोगले मात्रै हामी सफल हुने छौं ।” किट हस्तानतरणमा अस्पताल समिति सदस्य हिरा लामा, उपमहानगरपालीकाका बरिष्ठ जनस्वास्थ्य निरिक्षक,उपमेयर बानियाँका सचिबालय सदस्य बिजय पुडासैनीलगायतको सहभागीता रहेको थियो ।
डेंगु संक्रमण सन २००४ मा पहिलोपटक नेपालमा पुष्टि तथा सन २०१९ मा ६८ जिल्लामा फैलिई १७ हजार ९ सय ९२ जना संक्रमित र ६ जनाको ज्यान गएको थियो भने यस साल साउनदेखि भदौ मसान्तसम्म ७५ जिल्लामा फैलिई १३ हजार बढी संक्रमित र १३ जनाको मृत्यृ भइसकेको छ । संक्रमण बढ्दै जाँदा अस्पतालमा जटिल लक्षण लिएर आउने बिरामी पनि बढेका छन् । काठमाडौं, ललितपुर, मकवानपुर, रूपन्देही, दाङ, भक्तपुर, धादिङ, तेह्रथुम, काभ्रे र चितवन गरी १० जिल्ला उच्च जोखिममा छन् । संक्रमितको संख्या आकासिएको, अस्पतालमा बढेको चाप, भर्ना भएरै उपचार गर्ने र आईसीयूसम्मै पुग्ने बिरामीको संख्या थपिँदो छ, जसले झनै प्रकोप र भयानकता देखाउनेमा आशंका छैन ।
टेकु अस्पतालले डेंगु क्लिनिक सुरु गर्दा ज्वरोका लागि भनेर गरेको थियो ’cause कडा समस्या भएको देखिएको थिएन । तर, पछिल्लो समय डेंगुको विशेष औषधि हुँदैन, ज्वरो र शारीरिक पीडा कम गर्न सिटामोलबाहेकको औषधि प्रयोग गर्न नहुने तथा आयुर्वेदिक र होमियोप्याथीप्रतिको विश्वासले धेरै संक्रमित घरमै बस्न थालेका छन् । अस्पताल नजाने, ज्यादै ढिला जाने, सिटामोलले ज्वरो र दुखाइ कम नभएपछि ब्रुफेन, एस्प्रिन सेवन गर्ने, पुनः भिन्दै सेरोटाइपबाट संक्रमित, प्लेटलेट बढाउन अनियन्त्रित र जथाभावी वैकल्पिक औषधि लिने र ज्यादै जटिल भएपछि मात्र अस्पताल पुग्दा कोभिड दोस्रो लहरमा झंै बेहोस र प्रांगणमै ढल्ने दैनिक एकपछि अर्काे देखिँदै छ । जबकि, विगतमा यस्तो कहिल्यै नदेखिएको वरिष्ठहरू बताउँछन् ।
डेंगुमा खोकी लाग्दैन, सास फेर्न गाह्रो हुँदैन, कडा ज्वरो आउँछ, अत्यधिक थकाइ लाग्छ, नाकबाट पानी बग्दैन, झाडापखाला लाग्दैन । अत्यधिक टाउको दुख्छ । खाना नरुच्ने, अत्यधिक जिउ दुख्ने, स्वाद वा गन्ध हराउने हुँदैन, घाँटी दुख्दैन, जाडो महसुस हुँदैन, वाकवाकी लाग्ने हुन्छ । डेंगु भनेकै दुखाइभन्दा फरक नपर्ने भएको छ । शारीरिक दुखाइ कम गर्न धेरैले प्mलेक्सन वा ब्रुफेन तथा एस्प्रिन औषधिको सहारा लिँदा झनै जोखिम बढेको छ । मुख्य लक्षण नै अत्यधिक शारीरिक पीडा हो । ब्रेक बोन फिवर अर्थात् हड्डी भाँचिएसरह दुखाइ हुने ज्वरो पनि भनिन्छ । हालसम्म संक्रमण परिवार परिवारमा, टोल टोलमा डेंगुको दुखाइ लिएर बसेका संक्रमितको संख्या अत्यधिक छ ।
तारन्तार बान्ता हन, अत्यधिक पेटको दखाइ, नाक, गिँजा वा शरीरका अन्य ठाउँबाट रगत बग्ने, दिसा, पिसाब वा बान्तामा रगत देखिने, आलस्य वा बेचैन, श्वास प्रश्वासमा तीव्रता वा कठिनाइजस्ता ५ लक्षण देखिए जटिलतातिर गइरहेको हुनसक्ने भएकाले तुरुन्त चिकित्सक वा अस्पताल जानुपर्छ । चिकित्सकले परीक्षण गर्दा पेट वा फोक्सोमा पानी जमेको, कलेजोको आकार सामान्यभन्दा २ सेमि बढी बढेको र रगतमा प्लेटलेटको संख्यामा तीव्र गिरावट आएको देखिन्छ ।
मेवाको पात खाएर बेहोस
मेवाको पात खाएर रोग छिटो निको हुन्छ, प्लेटलेट घट्न नदिने तथा घटेको पनि छिटो सामान्य बनाउने भन्ने सल्लाहले मेवाको पात खोजी सिलौटामा थिचेर पानीमा हाल्दै ३ दिन लगातार खाएकी युवतीमा स्वास्थ्यमा असहज भएपछि अस्पताल आउनेक्रममा बेहोस परिन् । अरूको लहैलहैमा वा सामाजिक सञ्जालमा भनेजस्तै मेवाको पात खाएर जटिल बन्नेमा यी एक प्रतिनिधि पात्र हुन् । बजारमा मेवाको पातको माग ह्वात्तै बढेको कारणले पनि घरघरमा प्रयोग भइरहेको आँकलन गर्न सकिन्छ । मेवाको पात प्रयोग गरेलगत्तै पेट बाउँडिने, बटारिने, वाकवाक लाग्ने, बान्ता हुने भएकाले अस्पताल पुगी परामर्श लिने प्रशस्तै छन् भने भन्न नचाहने पनि धेरै छन् । दीर्घकालमा कलेजोलगायतका अंगमा नकारात्मक असर देखाउँछ ।
पहिलोभन्दा दोस्रो र तेस्रोपटक बढी जटिल
डेंगु पहिलोपटक र दोहोरिँदाको संक्रमण गर्ने भाइरस फरक प्रकारको हुने भएकाले बढी जटिल हुने गर्छ । पहिले बनेको एन्टिबडीले काम नगर्ने र एन्टिबडीलाई भ¥याङ बनाएर सजिलैसँग इम्यन सिस्टमको कोषहरू प्रयोग गरी फैलिन्छ । खोप विकास तथा प्रभावकारी हुन सकेको छैन । सामान्य मानिसलाई धेरै जटिलता नहोला तर दीर्घरोगी तथा स्वास्थ्य जटिलता भएकालाई धेरै असर गर्नसक्छ । हरेक २० जना संक्रमितमध्ये १ जनालाई जटिलता हुनसक्ने र मृत्युदर १ देखि २ प्रतिशत देखिन्छ । गर्भवती, साना बच्चाहरू र दोहोरिएर भएको संक्रमणमा जटिल समस्या आउन सक्छ ।
स्मार्ट लामखुट्टेको स्मार्ट आनीबानी
दिउँसो सक्रिय र राति नआउने । आकार सानो, झट्ट नदेखिने र दिउँसोमा आउने भएकाले आवाज सुनिँदैन । प्याट्ट मार्दा रगत आउँदैन, कालो, फुस्रो धुलोजस्तो देखिन्छ । टोकेपछि शरीरमा चिलाएजस्तो हुने, मसिना बिबिरा आउने, केही समय नराम्ररी चिलाउने तथा कहिलेकाहीँ बिबिरा बढेर ठूला फोका पर्छन् । सफा पानीमा बढ्ने, पूmल पार्ने गर्छ ।
मानिसमा डेंगुको संक्रमण डेंगु विषाणुबाट संक्रमित लामखुट्टे एडिस एजिप्टी र एडिज अल्वोपिक्टसको टोकाइबाट लाग्छ । कालो रङको लामखुट्टेमा सेतो थोप्ला वा छिर्केमिर्के रङको वा बाघजस्तै टाटेपाटे यो लामखुट्टेले टोकेपछि मानिसलाई चिलाउ“छ । यसलाई हुर्कन ५ मिलि जमेको पानी र तापक्रम १६ देखि ४० डिग्री भए पुग्छ । लामखुट्टे १० डिग्रीभन्दा कम र ४० डिग्रीभन्दा बढी तापक्रममा मर्ने भएकाले नेपालको तराईको तापक्रमको फरकताले तथा पहाडमा बढेको गर्मीले कुनै मौसममा लामखुट्टे निर्मूल हुने अवस्था देखिँदैन । दिउँसो मात्र टोक्ने यस लामखुट्टे अप्राकृतिक भाँडा, घरभित्र जमेर बसेको पानी जस्तै एसी, कुलर, खानेपानीको ट्यांकी, पूmलदानी, गमला, फालेको टायर, मिनरल वाटरको खाली बोतलजस्ता अप्ठ्यारा ठाउँमा पाइने गर्छ । सबैभन्दा खतरनाक त टायर हो, जहाँ हरेक पत्रपत्र वा तहतहमा पानी जम्छ । सफा पानीमा बस्ने भएकाले यस लामखुट्टेलाई एसियन टाइगर वा भीआईपी लामखुट्टे पनि भनिन्छ । लामखुट्टे बाँदरलाई वा रोगी मानिसलाई टोक्दा डेंगु भाइरसबाट संक्रमित हुन्छ । संक्रमित लामखुट्टेले पारेका फुलबाट उत्पन्न हुने सबै लामखुट्टे जीवनभर संक्रमित रहन्छन् । तर, लामखुट्टेबिना मानिसबाट मानिसमा डेंगु सर्दैन ।
अभियान
‘डेंगु नष्ट घरबाटै’ भन्दै अभियान चल्दै छ । जोखिम न्यूनीकरण गर्न जनचेतना नै कम भयो, झाडी फाँड्ने, पेस्टिसाइड छर्ने उपायका ’boutमा ‘तैँ चुप मैँ चुप’ छन् भन्ने जनगुनासो छ । हरेक परिवारलाई हरेक शनिबार १० बजे १० मिनेट समय छुट्याएर आप्mनो घरभित्र र बाहिर ‘लामखुटेको फुल पार्ने ठाउँलाई खोजांै र नष्ट गरांै’ अभियान सञ्चालन गर्न ७ वटै प्रदेश र ७ सय ५३ वटै स्थानीय तहलाई संघीय मन्त्रालयमार्फत मार्गदर्शन गर्न तथा डेंगुबाट बच्न तथा जोखिम कम गर्न कर्मचारीलाई कार्यस्थलवरिपरि निरन्तर सफा राख्न र कार्यालय समयमा पूरा बाहुला भएको पोसाक अनिवार्य लगाउन स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले २७ भदौ २०७९ मा विशेष अनुरोध गरेको छ । नागरिकहरू सर्तक र स्थानीय सरकार समुदाय सक्रिय भएमा मात्रै डेंगु नियन्त्रणमा आउन सक्छ । नत्र, अवस्था अझ भयावह हुनसक्ने भएकाले संक्रमण रोकथाम र नियन्त्रणका लागि अभियान नै चलाउन सम्बन्धित सबै जिम्मेवार बन्नैपर्छ ।
सन् २००४ मा बाँकेमा पहिलोपटक पुष्टि भएको डेंगु तराईभन्दा पहाड र हिमालतिर बढी देखिँदै छ । तीनपटक त महामारी फैलिसकेको छ । संक्रमण टाइप १ बाट २ मा जाने, मृत्यु कम हुने क्लासिकबाट बढी मृत्यु हुने हेमोरेजिक र सक डेंगुमा जानसक्ने, मुलुकका केही स्थानका ठूला अस्पताल र मेडिकल कलेजमा मात्र उपलब्ध भेन्टिलेटर, जनचेतनामा कमी, रक्तसञ्चारको अभाव आदिले समयमै सजग नभए ठूलो महामारी भई धेरै धनजनको क्षति हुने निश्चित छ । राजधानीबाट
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाको थाहा नगरपालिकाले शहरीकरणसंगै बढेको फोहोरलाई उचित व्यवस्थापन गर्दै नगद आम्दानी लिन सुरू गरेको छ ।
नगरपालिकाले दैनिक फोहोर व्यवस्थापनबाट हाल मासिक झण्डै दुईहजार आम्दानी गर्ने गरेको छ । गत आवमा जैविक फोहोरबाट मल र अजैविक फोहोर बिक्रीबाट डेढलाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।
नगरपालिकाले स्थानीयलाई सक्दो कम फोहोर उत्पादनको लागि समेत प्रेरित गर्दै आएको छ । स्थानीय स्तरका समुदायलाई परिचालन गरेर फोहोरको उचित ढंगले व्यवस्थापन गर्दै आएकाले आम्दानी हुन थालेको फोहोर व्यवस्थापन शाखा प्रमुख अनिल लामिछानेले बताए ।
नगरपालिकाले फोहोर व्यवस्थापनको लागि छुट्टै कार्यविधि नै बनाएर स्थानीयलाई अपनत्व हुनेगरी व्यवस्थापन गरिरहेकाले थप लगानी गर्नुनपरेको उनको भनाइ छ ।
पालिकाले प्रत्येक वडामा बजार पहिचान गरी व्यवस्थापन समिति गठन गरेको छ । त्यस्ता समितिबाट मासिक न्यूनत्तम सय रुपैयाँ लिने गरिएको छ । नगरका १६ वटा समितिबाट फोहोर संकलन गरिने गरेको छ । थाहानगरको वडा २ टाखेल र वडा ६ बज्रवाराहीस्थित सेरिगेसन हाउसमा जम्मा गरिन्छ । “त्यहि हाउसमा कुहिने र नकुहिने फोहर छुट्याइन्छ,’ नगर प्रमुख विष्णु विष्टले भने, ‘नकुहिनेलाई बिक्री र कुहिनेबाट मल बनाइन्छ ।’
नकुहिने फोहोरको उचित व्यवस्थापन गर्दै आएको उनको भनाइ छ । नगरबाट दिनहुँ २ हजार ५ सय किलो फोहोर संकलन हुने गर्छ । त्यसमध्ये ४ सय किलो कुहिने फोहोर हुने उनले जनाए । सहरीकरणसँगै फोहोरको मात्रा बढेको भन्दै नगरले त्यसलाई घटाउन तालिम आयोजनासंगै डस्टबिन वितरणलगायत कार्यक्रम गरिरहेको छ । दिगो रूपमा फोहर व्यवस्थापन गर्न जग्गा छनोट गरी पूर्वाधार बनाउन लागिएको बिष्टले बताए ।
यता मकवानपुरकै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले पनि फोहोर व्यवस्थापनको लागि कार्यदल बनाएर काम अघि बढाउने तयारी थालेको छ । बढ्दो फोहोरलाई व्यवस्थापन गर्न बैज्ञानिक विधिको खोजि गर्ने भन्दै उपमहानगरपालिकाले विभिन्न वडाका अध्यक्षहरू सम्मीलित कार्यदल बनाएको प्रवक्ता सबिन न्यौपानेले बताए ।