मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ३ बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा भएकाे छ । ‘बालबालिकामा लगानी सुनिश्चित भविष्यको थालनी’ भन्ने नाराका साथ वडालाई आइतबार बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिएको हो ।
वडाध्यक्ष ढलक बहादुर थापाको अध्यक्षता तथा नगरप्रमुख मीना कुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यमा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा कार्यक्रम भएको हो । नगरप्रमुख लामाले उपप्रमुख राजेश बानियाँ लगायतका सरोकारवालाकाे उपस्थितिमा प्रतिवद्धतापत्रमा हस्ताक्षर गर्दै वडालाई बाल बिबाहमुक्त,निकृष्ट बालश्रम मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरेकी हुन् ।
बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४९ वटा सूचकमा १००, १ वटा सूचकमा ९८, र १ वटामा ९५ प्रतिशत सम्म नतिजा हासिल गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासन्युक्त वडा घोषणा गरिएकाे वडाध्यक्ष थापाले जानकारी दिए ।
घरधुरी सर्वेक्षण २०७९ अनुसार वडाको कुल जनसंख्या ६ हजार ४४३ रहेको मध्ये ३ हजार १९७ महिला, २ हजार २४६ पुरुष रहेका छन् । वडामा कुल बालबालिका १ हजार ४९८ रहेकाेमा बालक ७९३ र बालिका ७०५ रहेका छन्। सामुदायिक र संस्थागत तथा बाल विकास केन्द्र सहित ५ वटा विद्यालयहरु संचालनमा रहेकाे वडामा १२ वटा बालसमूहहरु र १ वडा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा २०० जना बालबालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ३४१ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको छ।
पूर्ण खोप वडा घोषणा, पूर्व साक्षर वडा घोषणा, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडाकाे बालमैत्री स्थानीय शासन युक्त वडा घाेषणा सन्दर्भमा वडाध्यक्ष तथा बालमैत्री वडा घाेषणा मुल समारोह समितिका संयोजक थापाले भने ‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्दिविकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ।’
३ नम्बर वडाले २०७९ मंसिर १३ गते सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको छ थापाले जानकारी दिए । ‘नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बालबचाऊ, बालसंरक्षण, वालविकास, र बालसहभागिता साथै यसको लागि संस्थागत विकासका समेत गरि जम्मा ५१ वटा सूचकहरु पूरा गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिएकाे हाे’ उनले भने ।
‘सूचक प्राप्तिको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थितिपत्र, वडाको पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको छ’ उनले भने ।
नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने लक्ष्यलाई पछ्याउदै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न २०७९ भाद्र ५ गते सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी भाद्र २४ गते नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय भएकाे हाे ।
बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभिन्न स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ।
यस्तै कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रबाट बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणामा सहयोग पुर्याएकाेमा विभिन्न संघसंस्था तथा व्यक्तिलाई प्रशंसापत्र प्रदान गरिएको छ ।
कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका १ नम्बर वडाध्यक्ष एवम् प्रवक्ता सविन न्यौपाने, विभिन्न वडाका वडाध्यक्ष तथा जनप्रतिनिधी, विद्यार्थी, शिक्षक लगायत सरोकारवाला निकाय विभिन्न संघसंस्थाको प्रतिनिधीहरुको सहभागिता रहेको थियो ।
‘मारियम मान्छे भई’ पुस्तक अध्ययन पछि
Tags: No Comments
स्रष्टाका सम्बन्धमा
राधा पौडेल पेशाले नर्स हुन् । लेखन, सामाजिक अभियान सञ्चालनमा विशेष अभिरुचि भएकी उनी मर्यादित महिनावारी अवधारणाको संस्थापक र मर्यादित महिनावारी विषयमा पि.एच.डी. गर्ने पहिलो महिला हुन् । उनका खलङ्गामा हमला (२०७०), अपवित्र रगत (२०७५), सर्जिकल रजोनिवृत्ति (अनुदित—२०७८), रोल नम्बर एक (२०७८), मारियम मान्छे भई (२०७९) जस्ता कृति प्रकाशित छन् ।
उनको खलङ्गामा हमला कृतिले २०७० को मदन पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो । हाल उनी राधा पौडेल फाउन्डेसन मार्फत मर्यादित महिनावारीलाई विश्वव्यापी अभियानका रूपमा नेतृत्व गर्दै आएकी छन् ।
कृतिको बाह्य संरचना र कथाको सारांश
उपन्यासकार राधा पौडेलको ‘मारियम मान्छे भई’ मुख्य रूपमा महिनावारी विषयमा समेटिएको किशोर उपन्यास हो । यसमा मध्यम वर्गीय मुस्लिम परिवारकी किशोरी (मारियम) को जीवनको घटनालाई नै मुख्य विषयवस्तु बनाइएको छ ।
यसका चार अध्यायसम्म छोरी भएकाले र महिनावारीका नाममा परिवारबाट मारियमले भोग्नुपरेका असमान व्यवहारका घटनाहरू समेटिएका छन् । पाँचौँ अध्यायदेखि एघार अध्यायसम्म मारियमले मान्छे बन्न गरिएका संघर्षका घटनाहरू छन् । अन्तिम बाह्रौं अध्यायमा मान्छे बनिसकेको अवस्थाको वर्णन गरिएको छ । यसमा मारियम बाल्यकालदेखि नै घरमा छोरा र छोरीमा गरिने असमान व्यवहारको शिकार बनेकी छन् ।
जब मारियम किशोर अवस्थामा प्रवेश गर्दै जान्छिन् महिनावारी हुने छोरी भएको नाताले उनलाई संस्कारका नाममा अनगिन्ती कुराहरूको पाठ सिकाइन्छ । जुन उनको इच्छा विपरित गर्न लगाइएको छ । महिनावारीका नाममा गरिएका छोरा र छोरीमा गरिने असमान व्यवहारले आफू छोरा सरह स्वतन्त्र रूपमा मान्छे भएर बाँच्न नपाएको अनुभव गर्छिन् । उनको भावना कसैले पनि नबुझेपछि उनलाई आफैँ मान्छे भएर बाँच्ने र आफू जस्तै पीडित छोरीहरूलाई पनि मान्छे बनाउने निर्णय गर्छिन् ।
त्यसका लागि उनले घर परिवार र समाजमा निकै संघर्ष गर्नु परेको छ । कहिले त्यस लक्ष्यमा पुग्छु जस्तो लाग्छ त कहिले एक्लै अनकन्टार जङ्गलमा हराउँ जस्तो लाग्छ । उनको हरेश खाएको मनस्थितिलाई मलम लगाउने काम रेडियोकर्मी र सामुदायिक नर्सले सहयोग गरेर उनको अभियानलाई साथ दिएका छन् । अन्त्यमा उनलाई सबैको साथ सहयोग र आफ्नो दृड संङ्कल्पले मान्छे भएर बाँच्न सफल भएकी छन् ।
निष्कर्ष
उपन्यासकार राधा पौडेलको ‘मारियम मान्छे भई’ उपन्यासमा विशेषगरी महिनावारी विभेद नै यसको बीज मानिन्छ । हाम्रो समाजमा धार्मिक र सांस्कृतिक मान्यताको आडमा परापूर्व कालदेखि नै महिनावारीलाई अपवित्र र अशुद्ध मानिदै आएको छ । पूर्खाले बिरालो बाँधेर सराद गरको देखेर भावी सन्ततिले पनि गरेझैँ महिनावारीलाई पनि त्यसको यथार्थता नबुझी संस्कृतिको नाममा हालसम्म पनि यस्ता क्रियाकलाप भइरहेका छन् ।
यही महिनावारी विभेदकै कारण मारियमले तड्पिएर बाँचेको अवस्थाको कारुणिक घटना यसमा देखिन्छ । महिनावारीका समयमा केही महिलाहरूमा शारीरिक र मानसिक समस्या हुने गर्दछ ।
यस्तो समयमा उचित स्याहार तथा सन्तुलित खानाको जरुरथ पर्दछ तर यही समयमा छुन नहुने, यो खान हुने यो खान नहुने जस्ता बन्देज लगाइदिँदा न्यायसङ्गत नहुनुका साथै नकरात्मक असरहरू पनि पर्छन् ।
छोराहरू परिपक्क हुने क्रममा दारजुँवा आएजस्तै छोरीहरू पनि महिनावारी हुनु साधरण र नियमित प्रकृया हो, महिनावारी हुनु भनेको हरेक महिला बच्चा जन्माउन सक्षम हुनु हो, यसैका कारण हामी सबै जन्मिएका हौँ र संसार यही प्रकृयाबाट वषौँदेखि चलिरहेको छ । यसैले यसलाई अपवित्र र अशुद्ध मानेर विभेद गरिनु गलत अवधारणा हो ।
यस उपन्यासले लैङ्गिक असमानतालाई पनि उठान गरेको छ । छोरीलाई मात्र सबेरै उठेर आमासँगै घरको काममा लगाउनु, निर्णय प्रकृयामा सुविधा नपाउनु, खाने र लगाउने कुरामा पनि असमानता देखिनु, महिनावारी भएकी दिदीलाई छोएको निउमा भाइलाई नुहाएर चोख्याउनु, बुबाले महिनावारी हुँदा लगाएको कपडा छुँदा पवित्र हुन भगवानसँग क्षमा मान्न गएको अवस्थालगायतका घटनाहरूलाई हेर्दा छोरी मान्छेलाई तल्लो दर्जामा राखेर व्यवहार गरेको देखिन्छ ।
जसका कारण मारियम छोराहरूको जस्तो जीवन जिउन नपाएर विक्षिप्त भएकी छन् साथै पुरुषहरूको जस्तै स्वतन्त्र जीवनको अभिलाषा राखेकी छन् । यसमा पात्र चयनका आधारमा इस्लाम संस्कारको घटनाको आकलन गर्न सकिन्छ तर यसमा प्रस्तुत गरिएको घटनाक्रम हेर्दा हिन्दु संस्कृति जस्तै देखिन्छ । इस्लाम समुदायमा पनि हिन्दुका जस्तै लैङ्गिक असमानताका साथै महिनावारी विभेद हुने गरेका छन् या फरक छन् भन्ने बारे केही अस्पष्टता देखिन्छ । फरक संस्कृति भए सोही बमाजिम घटना प्रस्तुत गरेको भए कथानक थप रोचक हुने थियो ।
उपन्यासमा प्रस्तुत गरिएको घटनाक्रम हेर्दा गाउँको मध्यम वर्गीय पारिवारिक परिवेश जस्तो अनुमान गर्न सकिन्छ । गाउँमा परिवार तथा समाजले यो हाम्रो संस्कृति हो निरन्तरता दिनुपर्छ भन्दै मारियम जस्तै किशोरीहरूलाई बाध्यात्मक रूपमा यस्ता विभेद गरिरहेको देखिन्छ ।
यसमा धेरै छोरीहरूको कथालाई उजागर गरिएको छ । केही यसबाट उत्रिन सकेका छन् भने केही समस्यासँग जुधिरहेका छन् । यस कृतिको अध्यायन गरिरहँदा हरेक किशोरीले आफैँले भोगेको समस्याको स्मरण गराउँछ । यस समस्या नभोगेका किशोरीहरूका लागि पनि रोचक कथा हुनेछ ।
यसमा जन्मेदेखि नै छोरा र छोरीमा गरिने व्यवहारका साथै महिनावारीका नाममा किशोरी तथा महिलाले भोगेका कारुणिक घटनालाई स्पष्ट रूपमा देखिन्छ । यसको मुख्य उद्देश्य महिनावारीलाई सामाजिक संस्कारको आडमा विभेद गरियो भने त्यसबाट विभिन्न असरहरू देखिन्छन् भन्ने कुरा देखाउन खोजिएको छ साथै कतैबाट पनि उठान नगरिएको सामाजिक र धार्मिक रूपमा उपेक्षा गरिएको महिनावारीको विषयलाई समेटेर त्यसको भ्रम निभारण गर्दै समाज परिवर्तन गर्ने उद्देश्य पनि रहेको छ ।
समाजका सामाजिक कुसंस्कारहरू हुर्कदै गरेकी किशोरलाई पढाउँदा सकरात्मक भन्दा नकरात्मक असर बढी पर्छ भन्ने कुरा थाहा हुन्छ । यस्तै कुनै उद्देश्य लिएर हिँड्दा आइपर्ने समस्याहरूसँग जुध्दै अघि बढ्नु पर्छ भन्ने सन्देश पनि दिएको छ । यसमा नवीतम् कथावस्तु, कथानकमा पाँचवटाको विन्यास छ तर यसमा कार्य–कारण सम्बन्धमा आधारित घटनाहरूले पाठकका मनमा कुतूहलता सिर्जना गर्दै पहिलो घटनाबाट दोस्रो, तेस्रो गर्दै अन्तिममा पूर्ण सन्तष्टिको अवस्था प्राप्त गरेको घटनालाई देखाएर अघि बढ्न कथानक केही चुकेको देखिन्छ ।
मुख्य पात्र प्रगतिशील भूमिका, सहायक पात्र रेडियोकर्मी अभिलेख र नर्स (अनुकूल पात्र)को भूमिकाले हरेश खाएकी मारियमलाई लक्ष्यमा पुग्न उल्लेखनीय सहयोग गरेको र अन्य पात्रहरूले पनि कथालाई न्याय गरेका छन् । साधारण बोलिचालीको भाषा प्रयोग गरिएकाले सरल र सहज भाषा, तृतीय पुरुष आत्मपरक शैलीमा आख्यानीकरण गरिएको यो उपन्यास सबैखाले पाठकका लागि पठनयोग्य कृति बनेको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ३ बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घाेषणा हुने भएकाे छ । “बालबालिकामा लगानी, सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मुल नाराका १३ माघ २०८१ मा ३ नम्बर वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिने भएकाे हाे ।
शुक्रबार वडा कार्यालयले पत्रकार भेटघाट कार्यक्रम गर्दै वडा घोषणाकाे जानकारी गराएकाे हाे । नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४९ वटा सूचकमा १००, १ वटा सूचकमा ९८, र १ वटामा ९५ प्रतिशत सम्म नतिजा हासिल गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासन्युक्त वडा घोषणा गर्ने अवस्थामा आईपुगेकाे वडाध्यक्ष ढलक बहादुर थापाले जानकारी दिए ।
घरधुरी सर्वेक्षण २०७९ अनुसार वडाको कुल जनसंख्या ६ हजार ४४३ रहेको मध्ये ३ हजार १९७ महिला, २ हजार २४६ पुरुष रहेका छन् । वडामा कुल बालबालिका १ हजार ४९८ रहेकाेमा बालक ७९३ र बालिका ७०५ रहेका छन्। सामुदायिक र संस्थागत तथा बाल विकास केन्द्र सहित ५ वटा विद्यालयहरु संचालनमा रहेकाे वडामा १२ वटा बालसमूहहरु र १ वडा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा २०० जना बालबालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ३४१ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको छ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहरु, बालसमूह सञ्जाल, १५ वटा टोल विकास संस्थाहरु मनकामना सरस्वती टोल विकास, बसाहा महादेव टोल बिकास, सिमलथली टोल विकास, राईटोल टोल विकास, बुद्धटोल टोल चिक्ास, लक्ष्मी नारायण टोल विकास, लेवट टोल विकास, मोरङधाप टोल विकास, लेखपाती टोल विकास, बाल उज्जवल टोल विकास दक्षिणकाली टोल विकास, मिलनटोल टोल विकास, खाडिदमार टोल वकास, जम्बु चौतारा टोल विकास, चौराटार टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु, बसामाडी, लेवट र चकदेवी सामुदायिक वन उपभोक्ता समिति लगायत सहकारी संस्थाहरु समेत क्रियाशील रहेका पत्रकार भेटघाटमा जानकारी दिएकाे छ ।
पूर्ण खोप वडा घोषणा, पूर्व साक्षर वडा घोषणा, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडाकाे बालमैत्री स्थानीय शासन युक्त वडा घाेषणा सन्दर्भमा वडाध्यक्ष तथा बालमैत्री वडा घाेषणा मुल समारोह समितिका संयोजक थापाद्वारा प्रकाशित प्रेश विज्ञप्तिमा भनिएकाे छ ‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्दिविकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ। बालबालिकाको वृद्धी तथा व्यक्तित्व विकासको लागि दिईने बातावरण, अवसर र व्यवहार नै बालमैत्री अभियानको मुलसार हो भने बालबालिकाहरुको मौलिक तथा आधारभूत अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न ल्याईएको शासकीय अवधारणा नै बालमैत्री स्थानीय शासन हो ।’
हेटौडा उपमहानगरपालिकाको १९ वडा मध्ये एक यस वडा नं. ३ मा बहुभाषिक र बहुधार्मिक मिश्रित जनसमुदायको बसोबास रहेको छन् भने साविक बसामाडीको ३ र ५ नम्बर वडा मिलेर बनेको हो। कुल क्षेत्रफल १५.५.६ वर्ग किलोमिटर रहेको वडाको पश्चिम र उत्तर तर्फ वडा नम्बर १९, पुर्वी सिमानामा वडा नम्बर ११ पर्दछ भने दक्षिणमा वडा नम्बर १२ (राप्ति नदी) पर्दछ। वडाको केहि भागहरु शहरी र केहि भाग ग्रामिणस्तरका रहेकाे मध्ये भागमा महेन्द्र राजमार्ग रहेको छ। वडा भित्र सि.आर.एस. कम्पनी, युनिलिभर, सिप्रदी ट्रेडिङ प्रा ली. सहारा ग्यास उद्योग, शिवालिक हर्वल प्रा ली, इभान्स हर्बल प्रा.ली. लगायत साईबाबा कापी उद्योगलगायतका ठुला कम्पनीहरु समेत रहेका छन् ।
बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभीन्न स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ। नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने लक्ष्यलाई पछ्याउदै हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न २०७९ भाद्र ५ गते सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी भाद्र २४ गते नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय भएकाे हाे ।
तत्पश्चात ३ नम्बर वडाले २०७९ मंसिर १३ गते सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको छ थापाले जानकारी दिए । ‘नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बालबचाऊ, बालसंरक्षण, वालविकास, र बालसहभागिता साथै यसको लागि संस्थागत विकासका समेत गरि जम्मा ५१ वटा सूचकहरु पूरा गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणाको अन्तिम तयारीको अवस्थामा पुगेका छौ’ उनले भने ।
‘सूचक प्राप्तिको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थितिपत्र, वडाको पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको छ’ उनले भने ‘जिल्लास्तरीय अनुगमन समितिबाट अनुगमन समेत भइसकेकाे सन्दर्भमा अभियानलाई सफल पार्न वडाका सम्पूर्ण वडावासीहरु लगायत विद्यालय, टोल विकास संस्था, नागरिक समाज, सबै सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले आ-आफ्नो स्थानबाट सक्दो साथ सहयोग दिनु भएको कारणले नै हामी घोषणाको अन्तिम चरणमा पुग्न सफल भएको हौं।’
१३ माघ आईतबार वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त, बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा कार्यक्रम नगर प्रमुख मिना कुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यतामा महेन्द्र किरण माध्यामिक विद्यालयको प्राङ्गणमा आयोजना गरिने भएकाेले अभियानलाई सभ्य र भव्य रुपमा सम्पन्न गर्नका लागि आ-आफ्नो स्थानवाट साथ, सहयोग र सहभागिता र अभियानमा ऐक्यबद्धता जनाईदिनु हुन समेत वडाध्यक्षले आग्रह गरेका छन् ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १ बालमैत्री वडा घाेषणा हुने भएकाे छ । “बालबालिकामा लगानी; सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मुल नाराका साथ ११ माघ २०८१ मा हेटौडा १ नम्बर वडालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिने भएकाे हाे ।
वडालाई उक्त दिन निकृष्ट बालश्रममुक्त, बाल विवाहमुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घाेषणा गरिने मंगलबार पत्रकार भेटघाट गरी जनाकारी दिइएकाे हाे । पत्रकार भेटघाटमा वडाध्यक्ष सविन न्यौपानेले बालमैत्री वडा घाेषणाकाे लागि ताेकिएका ५१ वटा सूचककाे मापन अंक पुरा भएकाेले घाेषणा गर्न लागिएकाे जानकारी दिए ।
‘बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरी ५१ वटा सूचकहरुमध्ये ४७ वटा सूचकमा १०० प्रतिशत, १ वटा सूचकमा ९६ प्रतिशत, १ वटा सूचकमा ९०, १ वटामा ८५ प्रतिशत र १ वटामा ८२ प्रतिशतसम्म नतिजा हासिल गर्दै वडालाई बालमैत्री घोषणा गर्न लागिएकाे हाे’ वडाध्यक्ष न्यौपानेले भने । पूर्ण खोप, पूर्व साक्षर, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको वडालाई नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको सूचक पुरा भएकाेले बालमैत्री घाेषणा गर्न लागिएकाे हाे ।
‘आजका बालबालिका भविष्यका नेतृत्वकर्ता हुन्। आज हामीले बालबलिकालाई आवश्यक शिक्षा, स्वास्थ्य, हेरचाह, वृद्धि विकास र सहभागिताको अवसर दिन सकेमा मात्र भविषयमा राज्यले एउटा असल, सभ्य र सक्षम नागरिक पाउन सक्छ’ उनले भने ‘बालबालिकाको वृद्धि तथा व्यक्तित्व विकासको लागि दिईने वातावरण, अवसर र व्यवहार नै बालमैत्री अभियानको मुलसार हो भने बालबालिकाहरुको मौलिक तथा आधारभूत अधिकारलाई सुनिश्चित गर्न ल्याईएको शासकीय अवधारणा नै बालमैत्री स्थानीय शासन हो।’
बागमती प्रदेशको राजधानी समेत रहेको यस हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको १९ वडा मध्ये १ नम्बर वडा सावि हेटौडा उपमहानगरपालिका वडा नं. १ र साविक बसामाडी गाविसको वडा नं. ८ र ९ मिलेर बनेको छ। १४.८६ वर्ग कि.मी. क्षेत्रफल रहेको यस वडाको पूर्वी सिमानामा त्रिभुवन राजपथ, पश्चिममा वडा नम्बर १९, उत्तरतर्फ भीमफेदी गाउँपालिका र दक्षिणमा महेन्द्र राजमार्ग अवस्थित छ ।
घरधुरी तथ्याङ्क संकलन सर्वेक्षण २०७९ अनुसार यस वडामा कुल जनसंख्या ६७९० रहेको छ जसमा महिला ३३५७ र पुरुषको संख्या ३४३३ रहेको । १८ वर्ष मुनिका बालबालिकाको कुल जनसंख्या २०१४ रहेको छ जसमा १०४५ बालक र ९६९ बालिका रहेका छन्। यस वडामा ५ सामुदायिक र १ संस्थागत गरि बाल विकास केन्द्र सहितका जम्मा ६ वटा विद्यालयहरु सञ्चालनमा छन्। यसैगरी १८ वटा बालसमूहहरु र १ वटा बाल सञ्जाल रहेको छ । जसमा ३६३ जना बालवालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ४०४ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको बताइएकाे छ ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहरु, बालसमूह सञ्जाल, टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु क्रियाशील छन् । बालमैत्री स्थानीय शासन अभियान स्थानीय शासन राष्ट्रिय रणनीति, २०६८ को कार्यान्वयन सँगै विभील स्थानीय तहहरुले शुरुवात गरी कार्यान्वयनको प्रक्रिया अगाडी बढाईएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र बालमैत्री स्थानीय घोषणा कार्यविधि, २०७९ कार्यान्वयनमा रहेको छ।
नेपाल सरकाले २०८७ सम्ममा सबै स्थानीय तहहरुलाई बालमैत्री स्थानीय तहको रुपमा घोषणा गर्ने नीतिलाई पछ्याउदै हेटौडा उपमहानगरपालिकाले पनि बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिकाको रुपमा घोषणा गर्न ५ भाद्र २०७९ मा सरोकारवालाहरुको उपस्थितिमा प्रतिबद्दता गरी २४ भाद्रमा नगर कार्यपालिकाबाट निर्णय गरेकाे थियाे । तत्पश्चात १ नम्बर वडाले ११ मंसिर २०७९ सरोकारहरुको उपस्थितिमा प्रतिवद्धतामा हस्ताक्षर गरी अभियानलाई आत्मासात गर्दै कार्यान्वयनको लागि प्रत्येक विद्यालय, टोल, समुदायहरुमा विभिन्न सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएको वडाध्यक्ष न्यौपानेले जानकारी दिए । ।
नेपाल सरकारले निर्धारण गरेका बाल अधिकारका महत्वपूर्ण पक्षहरु बाल बचाऊ, बाल संरक्षण, वाल विकास, र बाल सहभागिता संस्थागत विकास समेत गरि ५ वटा क्षेत्रका सूचक प्राप्तीको सन्दर्भमा सरोकारवाला निकायहरुसँग बसी अन्तरक्रिया, अनुगमन तथा समीक्षा गरिएकोमा हाल बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन तथा दिगोपना कायम गर्नको लागि अन्तिम सूचक मापनको प्रतिवेदन, स्थिति पत्र, वडाको पञ्चवर्षिय रणनीतिक योजना समेत तयार भईसकेको समेत उनले बताए ।
‘जिल्लास्तरीय अनुगमन समितिबाट वडाकाे स्थिती अनुगमन समेत भएको तथा अभियानलाई सफल पार्न यस वडाका सम्पूर्ण वडावासीहरु लगायत विद्यालय, टोल विकास संस्था, नागरिक समाज, सबै सरकारी तथा गैरसरकारी संघसंस्थाहरुले आ-आफ्नो स्थानबाट सक्दो साथ सहयोग दिनु भएको कारणले नै हामी घोषणाको अन्तिम चरणमा पुग्न सफल भएको हौ’ उनले भने । वडाकाे विकट क्षेत्रमा रहेकाे नकौली आधारभुत स्वास्थ्य केन्द्र, बाँझोडाँडामा नकौलीमा वडा घाेषणा गरिने समेत जानकारी गराइएकाे छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका ५ नम्बर वडा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा भएकाे छ ।
शनिबार ‘बालबालिकामा लगानी, सुनिश्चित भविष्यको थालनी’ भन्ने नाराका साथ हेटौंडा उपमहानगरपालिकाकी नगर प्रमुख मीनाकुमारी लामाले वडालाई निकृष्ट बालश्रम मुक्त, बालविवाह मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरेकी हुन् ।
बाल बचाउ, बाल संरक्षण, बाल विकास र बाल सहभागिता गरेर ५१ वटा सूचक पूरा भएसँगै वडालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिएको वडाध्यक्ष सुशील घिमिरेले जानकारी दिए । ४७ वटा सूचकमा शतप्रतिशत र ४ वटा सूचकमा घोषणाका लागि आवश्यक न्यूनतम प्रतिशत नतिजा हासिल गर्दै वडालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिएको हाे ।
वडामा सामुदायिक र संस्थागत गरि बाल विकास केन्द्र सहितका जम्मा ९ वटा विद्यालयहरु सञ्चालनमा छन् । यसैगरी २४ वटा बालसमूहहरु र १ वडास्तरीय बाल समूह सञ्जाल रहेको छ जसमा ६०० जना बालवालिकाहरु आवद्ध छन् भने विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी जम्मा ६४६ जना बालबालिकाहरुको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको वडा सदस्य ज्ञानबहादुर थापाले बताए ।
वडामा बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बालअधिकार समिति, बालसमूहहरु, बालसमूह सञ्जाल, टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह, वन समूहलगायतका विभिन्न सामुदायिक संस्थाहरु क्रियाशील रहेको र यहाँ बालबालिकाहरुको उपस्थिती तथा बालसवाल महत्वपूर्ण रुपमा हेर्ने गरिएको वडा सदस्य तथा बालमैत्री स्रोत व्यक्ति रञ्जिता सिलवालले बताइन् ।
पूर्ण खोप वडा घोषणा, पूर्व साक्षर वडा घोषणा, खुल्ला दिसामुक्त वडा घोषणा भई सकेको यस वडालाई नेपाल सरकारको मापदण्डको आधारमा तयार भएको बाल वचाउ, बाल संरक्षण, बाल विकास, बाल सहभागिता गरि बालअधिकारका चार क्षेत्रको ३६ र संस्थागत विकासको १५ समेत गरि बालमैत्री स्थानीय शासन घोषणा गर्न आवश्यक ५१ वटा सूचकहरुमा अभ्यास गरीएको वडाध्यक्ष घिमिरेले बताए ।
जसमा ४७ वटा सूचकहरु १०० प्रतिशत र बाकीं ४ वटा सूचकमा घोषणाका लागि आवश्यक न्युनतम प्रतिशत नतिजा हासिल गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा गरिएकाे हाे । बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र कार्यान्वयन कार्यविधी, २०७९ को मार्गदर्शन घोषणा गर्न लागिएको हो । यस वडाले बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त पालिका घोषणाको लागि तोकिएको सूचकहरु पुरा गरेको वडाध्यक्ष घिमिरेले जानकारी दिए ।
घर धुरी सर्वेक्षण २०७९ अनुसार यस वडामा २ हजार ८७५ घरधुरी रहेका छन् । यस वडाको कुल जनसंख्या १४ हजार १२७ जसमध्ये ७ हजार ९८ महिला, ७ हजार २९ पुरुष रहेका छन् । यस वडामा कुल बालबालिका ३ हजार ७९८ छन् जसमा बालक २ हजार १६ र बालिका १ हजार ७८२ रहेका छन्।
वडाध्यक्ष घिमिरेले २०७९ साल मंसिर १५ गते सरोकारवालाको उपस्थितिमा अभिमुखीकरण तथा प्रतिवद्धता जाहेर गर्दै बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा अभियान अघि बढेको जानकारी दिए । बालमैत्री स्थानीय शासन दिगोपनाका लागि वडाको अन्तिम प्रतिवेदन, स्थितिपत्र २०८१ र पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना तयार भइसकेको छ ।
बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र कार्यान्वयन कार्यविधि, २०७९ को मार्गदर्शनअनुसार २०७९ साल भदौ २४ गते बसेको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको कार्यपालिका बैठकले वडा र पालिकालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त घोषणा गर्ने निर्णय गरेको थियो ।
कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका उपमेयर राजेश बानियाँ, हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका प्रवक्त सविन न्यौपाने, वडाअध्यक्ष, कार्यपालिका सदस्य तथा अन्य जनप्रतिनिधि, प्याब्सन बागमती प्रदेशका अध्यक्ष केशवलाल श्रेष्ठ, विभिन्न विद्यालयका शिक्षक तथा विद्यार्थी बाल संजालमा आवद्ध बालबालिका लगायत विभिन्न संघसंस्थाको सहभागिता रहेको थियो ।