वनकरीयाले उत्पादन गरे अर्गानिक साबुन
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुरका वनकरीया महिलाले ध्यु कुमारी र तितेपातीबाट साबुन बनाएका छन् । उनीहरुले स्थानीय स्तरमा नै पाइने ध्युकुमारी र तितेपातीको प्रयोग गरेर नुहाउने साबुन बनाएका हुन् ।
मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका ४ ट्वाङ्ग्रा भन्ने स्थानमा बसोबास गर्दै आएका वनकरीया समुदायको आर्थिक अवस्था नाजुक छ । उनीहरुलाई आय आर्जनमा अघि बढाउनको लागि साबुन उत्पादन तथा बजारीकरणमा सहयोग पुग्ने हो भने आत्मनिर्भरताको लागि बलियो अवसर प्राप्त हुने वनकरिया समुदायकी अगुवा सन्तोषी वनकरियाले बताइन् । राष्ट्रिय आदिवासी जनजाती महिला मञ्चले उनीहरुलाई साबुन बनाउने तालिम दिएपछि आयआर्जनमा आफूहरु जोडिने अवसर प्राप्त भएको सन्तोषीले बताइन् । मञ्चबाट ३ दिनको तालिम लिएपछि यहाँका २५ जना महिलाहरु साबुन उत्पादन सिपमा दक्ष भएका छन् ।
साबुन उत्पादन गर्नको लागि आवश्यक औजारहरु समेत मञ्चले प्रदान गरेकोले अबको सबैभन्दा आवश्यक पाटो कच्चा पदार्थ र बजारीकरण नै हो” सन्तोषीले भनिन् “तितेपाती त पाखा र बगरमा पनि पाइन्छ, ध्यु कुमारी छैन, कहाँबाट कसरी किन्ने भन्ने खोजी गर्दैछौ ।” आत्मानिर्भरताको लागि आफूहरुले पनि हालै मात्रै ध्यु कुमारी लगाएको तर तत्कालको लागि भने किन्नु पर्ने अवस्था रहेको उनले बताइन् ।
तालिमको क्रममा उनीहरुले झण्डै ४ सय पिस साबुन बनाएका थिए । जुन अब थोरै मात्रै बाँकी रहेको छ । आगामी दिनमा साबुन उत्पादन गरेपछि त्यसको लागी खोल र ब्राडीङ गर्न चाँही बाँकी रहेको उनले बताइन् । साबुन उत्पादनलाई संस्थागत गर्न उनीहरुले वनकरिया महिला विकास संघ नामक संस्थाबाट संस्थागत रुपमा नै अघि बढ्ने तयारी रहेको सन्तोषीले बताइन् । उनी यो संघको समेत सचिव हुन् ।
“तालिम लिएपछि हामी एकदम खुसी छौ, अब स्थानीय सरकारले पनि केही सहयोग गरिदिए हामीले यसलाई उद्योगको रुप दिन सक्ने थियौ” संघको अध्यक्ष माया वनकरीयाले भनिन् । उनीहरुले उत्पादिन साबुनको मूल्य निर्धाणर गरिसकेका छैनन्, समूहमा छलफल गरेर आफूहरुको लगात हिसाब गरेर मात्रै मुल्य तोक्ने तयारीमा छौ” सन्तोषीले भनिन् “लागत मुल्यमा थोरी हाम्रो श्रम जोडेर मूल्य तोक्ने छौ, सुरुमा फाइदाभन्दा पनि हाम्रो उत्पादनको बजारीकरण महत्वपूर्ण छ ।”
ध्यु कुमारी र तितेपातीको पेष्ट बनाएर, झण्डै एक घण्टा पकाएपछि त्यसलाई साबुन बनाउने फर्ममा हालिन्छ । मञ्चले समूहको लागि साबुन निर्माणार्थ ५ वटा फर्मा दिएको छ जसमा कुनैमा एक पटकमा ६ वटा साबुन बनाउन मिल्छ भने कुनैमा एकै पटकमा २४ वटासम्म साबुन बनाउन सकिन्छ । वर्षौदेखि सुकुम्बासीको रुपमा मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका–४ ट्वाङ्ग्रामा बसोबास गर्दै आएका लोपोन्मुख वनकरीयाहरुहरुको आफ्नो जग्गा छैन ।
गत २०७९ जेठमा जग्गाको माग गर्दै संघीय सरकारको आश्वासन पाएका उनीहरुले अझै जग्गा पाएका छैनन् । सरकारले भूमीहिनलाई जग्गा वितरण गरिरहँदा आफूहरुले पनि जग्गा पाउनु पर्ने माग गर्दै वनकरीया समूदायका प्रतिनिधि वडा अध्यक्ष प्रकाश थापाको साथ लागेर भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिवी निवारण मन्त्री शशी श्रेष्ठको आश्वासनपछि ढुक्क भएको फर्केका थिए । तर, एक वर्ष बित्यो उनीहरुको फाइल अघि नबढेको सन्तमाया वनकरीयाले बताइन् ।
वनकरीयाहरु यस स्थानमा २०१८ सालदेखि बस्दै आएका छन् । २०६२ सालबाट यहाँको कबुलियती वनमा नेपाल सरकारले नै बस्न दिएको र यही बसोबास गरेकै स्थानमा सामुहिक लालपूर्जा माग गर्दै आएका छन् । यसक्षेत्रमा १९ घर वनकरीयाको बसोबास रहदै आएको छ ।
आर्थिक रुपमा विपन्न उनीहरु पर्सा वन्यजन्तु आरक्ष भित्र निहुरो खोजेर बेच्ने तथा ज्याला मजदुरी गरेर गुजारा चलाउँदै आएका छन् । सरकारले उपलब्ध गराउने सामाजिक सुरक्षा भत्ताले जीविका चलाउन केही सहयोग भए पनि यो समूदायमा स्वास्थ्य, शिक्षालागयत आधारभूत आवश्यकता परिपूर्ति हुन समस्या रहेको छ ।
बाल विवाह गर्नेमा किशारीहरु बढी, न्यूनिकरणमा पुरुषको भूमिका महत्वपूर्ण
Tags: No Comments
मकवानपुर । बीसवर्षभन्दा कम उमेर विवाह गर्नु गैर कानूनी हो । यस्तो विवाहलाई कानूनले कुनै पनि हातलमा मान्यता दिंदैन तर दिनहुँ यस्ता घटना भइरहेका छन् ।
मकवानपुरमा हुने बाल विवाहमा किशोरभन्दा किशोरीको संङ्ख्या दोब्बरभन्दा बढी हुने गरेको एक तथ्याङ्कले देखाएको छ । सन् २०२३ को ४ महिनामा ५ जान बालकहरुको बाल विवाह रोकिदा ८ बालिकाहरुको विवाह रोकिएको छ ।
सन् २०२१ मा मकवानपुरमा १२ किशोरहरुको बाल विवाह रोकिएको छ भने यही साल ३८ किशोरीहरुको बाल विवाह रोकिएको थियो । सन् २०२२ मा ५ बालक तथा ३१ बालिकाहरुको बाल विवाह रोकिएको सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरले जनाएको छ ।
नेपालमा सन २०३० सम्म बाल विवाह मुक्त बनाउने लक्ष्य लिइएको छ । तर बाल विवाह न्यूनिकरणको समस्या झन् झन् चुनौतीपूर्ण हुदै आएको सिविन बाल हेल्प लाईन मकवानपुरका प्रबन्धक झविन्द्र ज्ञवलीले बताए ।
बालबालिका सम्बन्धी ऐन, २०७५ अनुसार २० वर्ष उमेर नपुग्दै गरिएको विवाह स्वत बदर हुन्छ। बालबालिकाको विवाह तय गर्ने वा बालबालिकासँग विवाह गर्ने वा गराउनेलाई ७५ हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना र तीनवर्षसम्म कैद हुन्छ।
उमेर पुगेको पुरुषसँग बालिकाको विवाह भएमा कतिपय अवस्थामा बलात्कारको मुद्दा समेत लाग्ने हुन्छ । मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अनुसार दश वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिकालाई जवरजस्ती करणी गर्नेलाई जन्मकैद, र दशवर्षदेखि अठार वर्ष उमेरकी बालिका भए उमेर अनुसार सात वर्षदेखि बीस वर्षसम्म कैद सजाय हुन्छ ।
बाल विवाह टड्कारो सामाजिक समस्यको रुपमा रहदा पनि बाल विवाहबारेको घटना प्रहरीमा भने दर्ता नै हुने गरेको छैन । मकवानपुर जिल्लामा सन् २०२३ मा बाल विवाहबारेको एउटा पनि घटना दर्ता भएको छैन । बागमती प्रदेशभरमा पनि जम्मा ४ वटा मात्रै बाल विवाहको मुद्दा प्रहरीमा दर्ता भएको छ ।
प्रहरीमा मुद्दा दर्ता गरेपछि कानुनी प्रक्रियामै जानु पर्ने र अभिभावकहरुले सकेसम्म बाल विवाहको केसलाई सहमतिमा तत्काललाई रोक्न चाहने गरेको कारण बाल विवाहको सवाल प्रहरीमा पुग्दैनन् ।
बाल हेल्प नाइनलमा दर्ता भएका मध्ये ७० प्रतिशत केसहरु आपसी सहमतिमा रोक्न सफल भएको र ३० प्रतिशत केसहरु तत्काललाई रोकिए पनि पुन दोहोरीने गरेको पाइएको छ ।
पछिल्लो समय अधिकांश बालबालिकाहरुले आफूखुसी गर्ने गरेको विवाहको कारण बाल विवाह बढी चुनौतीपूर्ण बन्दै आएको ज्ञवलीले बताए । “आधारभूत वा माद्यमिक तहमा अध्ययनरत बालिकाहरुले उमेर पुगेका पुरुषहरुसँग भागेर विवाह गर्ने गरेको घटना बढेका छन्” उनले भने “यसरी विवाह गर्ने किशोर वा उमेर पुगेका पुरुषहरु शिक्षामा पछाडी रहेका, सवारी चालक काम गर्ने र कतिपय त विभिन्न दुव्र्यसनको शिकार भएकाहरु समेत छन् ।” अभिभावबाट लुकेर प्रेममा परी भागेर बाल विवाह गरेका यस्ता बालिकाहरुको जीवन तुरुन्तै कष्टकर हुने देखिएको उनले बताए ।
बाल विवाह न्यूनिकरणको लागि शिक्षा र पारीवारीक हेरचाहमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको सरोकारवालाहरुले बताएका छन् । परिवारको नेतृत्व गर्ने पुरूषहरूले छोराछोरीमा समान व्यवहार गर्नु पर्ने अभिभावकहरुले बताए ।
किशोरकिशोरीलाई बढि ब्यस्त राखियो भने पनि अनावश्यक रुपमा अनलाइनमा नबस्ने र गलत कुरा मानसिकताका नराख्ने भएपछि प्रेममा फसेर विवा गर्ने संभावनालाई कम गर्न सकिने जसले बाल विवाह न्यूनीकरण हुने बल पुग्ने अधिवक्ता जगन्नाथ सुवेदीले बताए ।
विकटका बालबालिकाहरुले बिद्यालय टाढा भएको कारण कक्षा ५ पढेर छोडेपछि घरबस्ने र बाल्यकाल मै विवाह गरेको मकवानपुर जिल्ला राक्सिराङ्ग गाउँपालिकाको शिक्षक सर्मिला पौडेलले बताइन् । स्कुल छोडेकालाई सिपमुलक तालिम चाहियो, कक्षा शिक्षामा पनि बाल विवाह बिरुद्धको ज्ञान दिने गरिएको छ, तर पढाइ नै अधुरो भएपछि जीवन कसरी उज्याले बनाउन सकिन्छ ?” उनले भनिन् ।
अस्मिता नेपालको आयोजना बाल विवाह न्यूनीकरणमा पुरूषको भूमिका बिषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा यस्तो सवाल उठाइएको हो ।
अस्मिता नेपालले मकवानपुरको राक्सिराङ गाउंपालिका बिगत ४ बर्षदेखी बाल विवाह न्यूनिकरणको सवालमा कार्यक्रम गर्दै आएको अध्यक्ष आरती पाठकले बताइन् ।
बाल विवाह निर्माण किशोर किशोरी समूह निर्माण मासिक बैठक राखेर छलफल चलाउने गरिएको, अभिभावक समूहमा त्रैमासिक बैठकमा समाधानको खोजिबारे चर्चा गर्ने गरिएको र वडा कार्यालयमा जनचेतनामूलक बोर्डहरु राखेर कानूनी सचेतना समेत प्रदान गर्दै आएको कार्यक्रम संयोजक शान्ति कार्कीले बताइन् ।
कार्यक्रममा राक्सिराङ्ग गाउँपालिका ५ नं वडा अध्यक्ष हरि बहादुर प्रजाले बाल विवाह र बालश्रम अन्त्यको लागि कार्यक्रम र बजेटमा प्राथमिकता दिने बताए । प्रभावितलाई शिक्षा, सीप र आयआर्जनको लागि कार्यक्रम लागू गर्ने उनले बताए ।
बालबालिकाहरुले आधारभूत तहमात्रै पढेर स्कुल छोड्नुपर्ने बाध्यतालाई टार्नकै लागि प्रजा जागृती आधारभूत विद्यालयलाई मावि बनाउने कोसिस स्वरूप यो बर्षबाट कक्षा ९ सन्चालन सुरू गरेको वडा अध्यक्ष प्रजाले बताए । सभ्य र शिक्षित समाज निर्माण आफू लागेको उनले बताए । कार्यक्रममा सिविनका प्रबन्धक ज्ञवलीले कार्यपत्र प्रस्तुती गरेका थिए ।
डिल्लीप्रसाद मूलतिहुन
अनिवार्य गरौँ हामी लगानी अब जाँडमा
नत्र यो देशनै हाम्रो जान के बेर भाँडमा
समृद्धि जाँडरक्सीले मात्र देखिन्छ सम्भव
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।१।
विनाजाँड हिजोआज हुन्छन् अशुद्ध पण्डित
खान्न जाँड भने हुन्न कोही सन्तुष्ट त्योसित
सुरुवाल भिजाएर खोज्नुपर्छ खुसी अब
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।२।
गाडी चालकले खोजे नपिएर चलाउन
कार्वाही नगरी हुन्न अटेरी तह लाउन
जहाँ यात्री त्यहाँ रक्सी नारा बन्नु पर्यो अब
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।३।
पर्यटकहरूलाई भट्टीमा बास चाहियो
चाहिँदैन अरू खाना रक्सी र तास चाहियो
शिसीका साथमा मिस्सी आवश्यक भयो अब
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।४।
अङ्ग्रेजी गतिलो बोल्दै एक्लै छम्छम नाच्नुछ
पुगेर घरमा आफ्नी पत्नीको ढाड भाँच्नुछ
जाँडरक्सी विना हुन्छ यस्ता कुरा असम्भव
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।५।
भुस्याहाले निदाएको बेलामा जल ख्वाउँछ
जाँडको स्वादमा अर्को नयाँ स्वाद चखाउँछ
त्यो बेला जत्तिकै प्यारो गल्ली बन्नु पर्यो अब
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।६ ।
राष्ट्रको ढुकुटीबाट सुकुटी किन्न थाल्नुछ
जाँड शिक्षा सिकाएर जाँड विज्ञ निकाल्नुछ
भोजभतेरमा रक्सी अनिवार्य भयो अब
त्यसैले नगरी हुन्न जाँडरक्सी महोत्सव ।७।
(सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरले आयोजना गरेको हास्यव्यङ्ग्य कविता प्रतियोगितामा प्रथम भएको कविता।)
मकवानपुर । जाँडरक्सी महोत्सव हास्यव्यङ्ग्य कविता प्रथम भएको छ । सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरले आयोजना गरेको हास्यव्यङ्ग्य कविता प्रतियोगितामा उक्त कविता प्रथम भएको हो ।
हेटौंडामा आयोजित कार्यक्रममा भक्तपुरका डिल्लिप्रसाद मुलतिहुनको कविता जाँडरक्सी महोत्सव पहिलो हुँदा मकवानपुरका कवि प्रभास घिमिरेको कविता बाँदर द्वितीय, सुनसरीका कवि सुरज पराजुलीको कविता फलानो तेस्रो स्थान प्राप्त गर्यो।
यस्तै कास्कीका कवि संयोग बस्यालको हामी तथा कमल घिमिरेको नेताज्यूलाई स्वागत छ कविताहरू सान्त्वना स्थान प्राप्त गर्यो । प्रथम, द्वितीय र तृतीय पुरस्कारको राशी क्रमशः १५ हजार, १० हजार र ५ हजार रुपैयाँ पुरस्कार प्रदान गरिएको थियो । सान्त्वना भएका २ जनाका लागि ३ हजार राशीको पुरस्कार प्रदान गरिएको छ
।
देशभरबाट प्राप्त ८१ कवितामध्ये २५ कविता पहिलो चरणमा समावेश गरी वाचन गराइएको थियो । जसमध्ये ५ जना कविहरू अनुपस्थित रहेका थिए । विषयवस्तु लेखन, हास्यव्यङ्ग्यको प्रयोग तथा वाचन लगायतका विविध विधालाई आधार मानी गरिएको मूल्याङ्कनमा १०० पूर्णाङ्कलाई आधार मानिएको थियो ।
कार्यक्रम सिस्नुपानी मकवानपुरका अध्यक्ष राजकुमार लामिछानेको सभाध्यक्षता, सिस्नुपानी नेपालका संस्थापक तथा सल्लाहकार नरनाथ लुइटेलको प्रमुख आतिथ्यता तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा ४ का अध्यक्ष नवीन सिग्देलसमेतको उपस्थिती थियो ।
अध्यक्ष सिग्देलले स्थानीय सरकारले बाटोघाटो, स्लाब ढलान, भवन निर्माण मात्र नभई साहित्य सिर्जना, कला, भाषा, शिक्षा आदिको विकासमा जोड दिन शुरु गरेको बताए ।
कार्यक्रममा सिस्नुपानी नेपालका सचिव सरोज घिमिरेले हास्यव्यङ्ग्य विधा समाजको ऐनाका रूपमा विकास हुनुपर्ने तथा यस्ता प्रतियोगिताहरूले हास्यव्यङ्ग्य लेखनमा हौसला पुग्ने बताए ।
कार्यक्रममा मकवापुरका सर्जकहरूको तर्फबाट सर्जक सञ्जालका संयोजक निमेष निखिल तथा आँचल साहित्य कलाकी अध्यक्ष भावना सापकोटाले सम्पूर्ण साहित्यकारहरूको तर्फबाट प्रतिनिधित्व गरेका थिए ।
२०५५ सालमा स्थापना भएको सिस्नुपानी नेपालको जिल्ला शाखा मकवानपुर हास्यव्यङ्ग्य सिर्जना, बहस, वाचन तथा प्रतियोगितामार्फत् सक्रिय छ ।
मकवानपुर । यस वर्षको पहिलो चन्द्रग्रहण आज लाग्दै छ । यो चन्द्रग्रहण अरु बेलाको भन्दा विशेष छ । आजको चन्द्र ग्रहण नाङ्गो आँखाले पनि हेर्न सकिने छ, र बिशेष मानिएको छ ।
विशेष यसकारण कि अरु बेलामा जस्तो पृथ्वीले छोपेको कालो छाया चन्द्रमामा देखिने छैन र चन्द्रमाको आकार परिवर्तन भएको पनि देखिने छैन ।
यो चन्द्रग्रहणलाई पेनुमब्रल चन्द्रग्रहण भनिएको छ । चन्द्रग्रहण तीन प्रकारका हुन्छन्- पूर्ण, आंशिक र पेनुमब्रल । आजको चन्द्रग्रहण पेनुमब्रल हो । पेनुमब्रलमा चन्द्रमामा पृथ्वीको पूरै छाया नभइ उपछाया मात्र पर्छ । यसलाई अंग्रेजीमा पेनुमब्रा भनिन्छ । यसमा पृथ्वीको हल्का छाया परेको मात्र देखिन्छ । त्यसैले आज चन्द्रग्रहण लाग्दा चन्द्रमाको आकारमा परिवर्तन आएको नदेखिने खगोलविदहरुले जनाएका छन् । चन्द्रमाको आकार अरु सामान्य दिनमै जस्तो देखिने छ । तर रंग भने हल्का गुलाबीजस्तो हुनेछ ।
पृथ्वीले सूर्यलाई परिक्रमा गर्ने क्रममा पृथ्वी सूर्य र चन्द्रमाको बीचमा आउँछ र चन्द्रमामा पृथ्वीको छाया पर्छ । यसैलाई नै चन्द्र ग्रहण भनिन्छ । चन्द्रग्रहणलाई नांगो आँखाले पनि हेर्न सकिन्छ ।
