प्रतिकुल हावापानीमा राम्रो उत्पादन भएपछि रैथानेबालीमा किसानको आकर्षण
Tags: No Comments
मकवानपुर । स्थानीय हावापानीसंग वर्षौदेखि अनुकुलन हुँदै आएका रैथाने बालीहरु प्रतिकुल हावापानीमा पनि राम्रोसँग फस्टाउन थालेपछि मकवानपुरका स्थानीयहरु रैथानेबाली प्रति आकर्षण भएका छन् ।
एकातिर काम गर्ने काम गर्ने जनशक्तिको उपलब्धतामा समस्या अर्को तिर नयाँ प्रजातिको बालीमा लगानी बढी भएपछि जग्गा नै बाँझो राख्न थालेका स्थानीयहरु पनि अहिले रैथाने बालीमा आकर्षित भएका हुन् ।
कोदो, फापर, कालो तिल, जुनेलो जस्ता रैथाने बालीहरु वर्षौदेखि परिचित माटोमा सहजै उत्पादन हुन्छन्, जसको लागि अधिक मल तथा विषादी समेत प्रयोग गर्नुपर्दैन । वर्षा र सिंचाइको समस्या पनि धानजस्ता बालीको तुलनामा कमै हुने गर्दछ ।
“उत्पादन गर्न त सहजै थियो, विक्रीमा समस्या हुने हुँदा लगाउन छोडेको थिएँ, अब बजार लैजानै पर्दैन, सहकारीहरुले घरैबाट उठाउने भएपछि गतसालबाट कोदो रोप्न थालेको हुँ मकवानपुरगढी गाउँपालिका ९ का कमलबहादुर खड्काले भने । “यसवर्ष ४ रोपनी बारीमा कोदो र जुनेलो लगाएँ, बाली भित्र्याउने चटारो सकिएको छ । “राम्रै फलेको छ, बेच्न बाँकी छ” उनले भने ।
हावापानीको कारण बाली लगाउन र भित्र्याउन खास समस्या नभएको उनले बताए । विस्तारै सुस्ताउँदै गएको रैथाने बालीप्रतिको आकर्षण फेरि फर्किएको छ । रैथाने बालीको खाद्य परिकार सामान्यदेखि तारे होटलमा समेत माग हुन थालेपछि यसको उत्पादनमा स्थानीय सरकारले पनि महत्व दिन थालेका छन् । मकवानपुर जिल्लाको मकवानपुरगढी, भिमफेदीलगायतका गाउँपालिकाहरुले रैथाने बाली प्रोत्साहन समेत भएपनि किसानहरुमा पनि जोश थपिएको हो । गाउँपालिकाहरुले रैथाने बालीको न्यूनतम समर्थन मूल्य समेत तोकेको छ । यसले गर्दा व्यापारको लागि समेत सहज भएको स्थानीय लक्ष्मी सञ्जेलले बताइन् ।
स्थानीय स्तरमा उत्पादन भएका रैथाने बालीहरु स्थानीय सहकारी मार्फत नै विक्रीको प्रबन्ध मिलाइएको छ । स्थानीय सहकारीहरुसँग स्थानीय तहहरुले नै समन्वय गरिदिएपछि कृषकहरुलाई समेत बजारीकरणको लागि समस्या नभएको सञ्जेलले बताइन् ।
“मकै लगायो बाँदरले छिप्पिनै नदिने, फेरी राम्रो नफल्ने पनि, त्यसैले जग्गा बाँझै थियो, यसपाली कोदो फलाएँ” भिमफेदीका कान्छा लामाले भने “कोदोमा पनि जनावरले दुःख त दिन्छ, तर उब्जाउ राम्रो हुने, व्यापारमा समस्या पनि नहुने भएपछि आँट गरे ।” उनी मात्रै हैन भिमफेदी ८ की सिता कार्कीले पनि भिरबारीभरी जुनेलो फलाइन् । श्रीमान् विदेश जानु भएपछि बारी बाँझै थियो, यसपाली अलि मेहनत गरें राम्रै भयो” सिताले भनिन् “टिप्न नपाउँदै अर्डर आइसकेको थियो ।”
स्थानीय सरकारले रैथाने बाली विशेष गरी कोदो, फापर, जुनेलो, कन्दमुल, लहरे तरकारी खेतीलाई अनुदान दिएर प्रोत्साहन गरिएको हो । मकवानपुरको मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले ३ वर्ष अघि पहिलो पटक रैथाले बालीलाई अनुदान दिएर व्यापारको लागि समेत सहजिकरण गरेको थियो । यसैको सिको गर्दै जिल्लाको भीमफेदी गाउँपालिकाले २ वर्षदेखि रैथाने बालीलाई प्रोत्साहन गर्न थाल्यो ।
स्थानीयले उत्पादन गरेको रैथाने बालीलाई प्रर्वद्धन गर्न स्थानीय तहहरुले ग्रामिण सहकारीहरुमार्फत संकलन र व्यापारको लागि सहजिकरण गरेपछि बाँझाबारीहरुमा जुनेलो, कोदो, फापर जस्ता रैथाले बालीले हराभरा देखिन थालेका हुन् ।
हाइब्रिड मकै खेती राम्रोसँग नफस्टाएपछि आजित भएका राघब हुमागाई पनि पछिल्लो २ वर्षदखि कोदो खेती तर्फ आकर्षित भएका छन् । स्थानीय सरकारले रैथाने बालीलाई प्रोत्साहन गर्ने र पुरानै तरिकाले पुरानाबालीहरु ल्गाउन सकिने भएपछि उनी त्यसतर्फ आशावादी भएका हुन् । स्थानीय सरकारले स्थानीय हावा पानी र माटो सुहाउँदो अन्न तथा नगदे बालीलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति लिएपछि किसानमा केही आशा बढेको भिमफेदी गाउँपालिका ५ की कान्छीमाया बजुले बताइन् ।
अघिल्लो कार्यकालका जनप्रतिनिधिहरुले तरकारी र फलफूलमा अनुदान दिएपछि मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका कृषकहरु तरकारी खेतीतर्फ आकर्षित भएका थिए । अहिले स्थानीय रैथाने प्रजातिको बालीमा न्युनतम समर्थन मुल्य तोक्दै अनुदानको समेत व्यवस्था गाउँपालिकाहरुले गरेका छन् ।
मकवानपुरगढीले कोदो र फापरको ब्रान्डिङका साथसाथै बजारीकरण पनि गर्न थालेको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकासँगै जोडिएको मकवानपुरगढी गाउँपालिका ४ कालीखोलाका सुकुमबहादुर घलानले ७ वर्षअघिसम्म सात रोपनी जग्गामा कोदो रोप्थे । त्यहाँ उत्पादन भएको कोदासमेत बिक्री नभएर उनी आजित थिए । पहिले पहिले घरेलु मदिराको लागि अलिअलि व्यापार हुन्थ्यो, घरेलु मदिरा विक्रिमा प्रहरी/प्रशासनले कडाइ गरेपछि त्यै पनि रोकियो ।
अनि उनले कोदो बाली लगाउनै छाडेका थिए । स्थानीय सरकारले बजारको व्यवस्थास“गै समर्थन मूल्य तोकेकापछि घलानले गतवर्ष र यसवर्ष पनि २० रोपनी जग्गामा कोदो रोपेका थिए । उनी अहिले ढुक्क छन् । गाउँपालिकाले सहयोग गरेपछि जति उत्पादन भए पनि बिक्रीमा समस्या नआउने भएकोले उनलाइ कुनै चिन्ता पनि छैन ।
“घरमा रक्सी बनाएर प्रहरीको तारो बन्नु पर्दैन भनेर छोराहरुले गुनासो गरेपछि कोदो रोप्न छोडेको थिएँ, अब त्यसरी रक्सी बनाएर बेच्नु पर्ने हैन भनेर फेरी रोपेको हुँ, ढुक्क छ सहकारीले घरैबाट उठाउँछ” उनले भने “हाम्रो लागि यो आम्दानीको भरपर्दा बाटो बनेर आयो ।”
उनकी छिमेकी अम्बिका चौलागाईंले पनि अहिले १० रोपनी जग्गामा कोदो रोपेकी थिन् । दुई वर्षअघिसम्म उनले दुई रोपनी जग्गामा मात्र कोदो रोपेकी थिइन् । कमल खड्का सुकुमबहादुर घलान र अम्बिका चौलागाईंले मात्र होइन, मकवानपुर गढीका १, २, ४, ७ र ८ नम्बर वडाका अधिकांश बासिन्दाले अहिले कोदो खेती गर्न थालेको गाउँपालिकाको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ ।
कोदोको मूल्य पनि राम्रो र बिक्री गर्न पनि समस्या नभएकाले यो रोप्न थालेका उनीहरु बताउँछन् । कोदो विक्रीमा समस्या भएपछि उनीहरुले गाई वस्तुलाई घाँसका रूपमा नल (कोदोको सुकेको बोट) खुवाउनका लागि कोदो खेती गरिन्थ्यो, अहिले कमाइको निम्ति यसको खेती गरिन थालेको छ ।
रैथाने बालीको उच्च आकर्षणपछि यसको व्यवस्थापनका लागि करिब ६ लाख रुपैयाँको बजेट प्रस्ताव गरिएको लम्सालले मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका कृषिशाखा प्रमुख गोपाल लम्सालले बताए । यस वर्ष रैथाने बाली कार्यक्रम अन्तर्गत उपलब्ध १० लाख बजेटबाट २०० जना किसान लाभान्वित भएको उनले बताए ।
यस कार्यक्रम मार्फत यान्त्रीकरण प्रवर्धन , उन्नत बिउ–बिजन तथा कीट व्यवस्थापन, साना सिचाइ संरचना, गोदामघर निर्माण, खेती प्रविधि सम्बन्धी तालिम, सहकारीमार्फत विक्री वितरण, प्याकेजिङ तथा ब्रान्डिङका कार्यहरू सञ्चालन गरिएको उनले बताए । “सहकारी संस्थामार्फत न्यूनतम समर्थन मूल्य निर्धारण गरी खरीद व्यवस्था लागू गरेपछि बालीको व्यावसायिक उत्पादन एवं बजार व्यवस्थापन प्रभावकारी रूपमा अघि बढ्दै गएको देखिन्छ” लम्सालले भने ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले ८ वटै वडामा उत्पादन हुन रैथाने बालीहरूको न्यूनतम समर्थन मूल्य निर्धारण गरेको छ । गाउँपालिकाले चालु आव २०८२/८३ का लागि कृषि उपजहरूको मूल्य तोकेको हो । कोदो र धानको न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रतिकेजी ६० रुपैयाँ, तिते फापरको ९० रुपैयाँ, मिठे फापरको १ सय ५ रुपैयाँ, जुनेलोको प्रतिकेजी ८४ रुपैयाँ तोकेको छ । यसैगरी सेतो सिमिको मूल्य १ सय २० रुपैयाँ, कालो सिमिको मूल्य प्रतिकेजी १ सय ३० रुपैयाँ निर्धारण गरिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
किसानद्वारा उत्पादित कोदो, फापर र जुनेलो स्थानीय सहकारीमा विक्री गर्दा गाउँपालिकाले कृषकलाई प्रतिकेजी ६ रुपैयाँ र सहकारीलाई बजारको व्यवस्थापन गर्न प्रतिकेजी ४ रुपैयाँ अनुदान दिने व्यवस्था गरेको छ, गाउ“पालिका अध्यक्ष दोर्जे लामाले जानकारी दिए ।
“बालीमा अनुदान पाएपछि कृषकहरू अहिले कोदो, फापर र जुनेलो खेतीतर्फ आकर्षित भएको मकवानपुरगढी गाउँपालिका ३ का वडा अध्यक्ष भागवत घिमिरेले बताए । गाउँपालिका, प्रदेश र संघीय सरकारले रैथाने बालीको प्रवद्धनका लागि अनुदान दिन थालेपछि रैथाने बालीको खेतीतर्फ पालिकाबासीहरू आकर्षित भएका हुन् ।
आर्थिक वर्ष २०७९/०८० मा मकवानपुरगढीमा ४ सय ५० हेक्टर जमिनमा कोदो खेती गरिएको थियो । गत आर्थिक वर्ष यो विस्तार भएर ५ सय हेक्टर जमिनमा कोदो खेती गरिएकोमा आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा ७ सय ५० हेक्टरमा कोदो खेती भएको गाउँपालिकाका कृषि शाखाका प्रमुख गोपाल लम्सालले बताए । यसैगरी पछिल्लो आर्थिक वर्षमा ६० हेक्टर जमिनमा फापर खेती गरिएको छ भने ५५ हेक्टरमा जुनेलो खेती गरिएको छ ।
यसैगरी ६० हेक्टरमा फापर खेती, ३ सय हेक्टरमा तोरी खेती, ६५ हेक्टरमा लहरे तरकारी खेती, एक सय हेक्टरमा कोशे तरकारी खेती र १० हेक्टर जमिनमा कन्दमुल खेती गरिएको शाखा प्रमुख लम्सालले बताए । यस अनुसार कोदो १ हजार १२५ मेट्रिक टन, फापर ७८ मेट्रिकटन, तोरी ३९० मेट्रिकटन, लहरे तरकारी १ हजार ३०० मेट्रिकटन, कोशे तरकारी र कन्दमुल १५०/१५० मेट्रिकटन उत्पादन भएको छ ।
संघीय, प्रदेश सरकार तथा स्थानीय गाउँपालिकाले रैथाने बालीमा कोदो, फापर र जुनेलोको बजारीकरण गर्न ब्रान्डिङसहित बजारमा पिठो ल्याएको छ । त्यतिमात्र होइन, कोदो र फापरको खपत बढाउनका लागि स्कुलको दिवा खाजा कार्यक्रममा साताको एक दिन अर्थात् बिहीबार कोदो र फापरका परिकार खुवाउनुपर्ने नियमै बनाइएको छ । दिवा खाजा कार्यक्रममा कोदो र फापरका सेल, हलुवालगायत विभिन्न किसिमका परिकार बनाएर खान दिने गरिएको छ ।
यसैगरी भीमफेदी गाउँपालिकाले गत आवदेखि कोदो खेती गर्ने किसानलाई प्रतिरोपनी २ हजार ५ सय रुपैयाँ अनुदान दिने व्यवस्था गरेको थियो । “गाउँपालिकाले बजेटमा कोदो खेती गर्ने कृषकलाई अनुदान दिने व्यवस्था गर्ने बित्तिकै कोदो खेती गर्ने कृषकको संख्या बढेको छ” अध्यक्ष हिदम लामाका अनुसार गतवर्ष पनि झण्डै तीन हजार रोपनीमा कोदो रोपिएको थियो ।
अनुदानको व्यवस्था नहुँदा गत आवमा एक हजार रोपनीमा पनि कोदो रोपिएको थिएन । अनुदान पाउने भएपछि कोदो खेतीतर्फ कृषक आकर्षित भएको स्थानीयहरु बताउँछन् । यो गाउँपालिकाले कोदो खेतीको प्रवद्धन गर्न गत आवमा निम्ति ४० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ ।
भीमफेदी मात्रै १ हजार ६० रोपनी जग्गामा दुई सय ६६ किसानले कोदो रोपेका र त्यसबाट एक सय मेट्रिक टन कोदो उत्पादन हुने अनुमान गरिएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा २० लाख कोदो उत्पादन बढाउन गाउँपालिकाले अनुदानको व्यवस्था गरेको अध्यक्ष लामाले बताए । गतवर्ष अपेक्षाअनुसार मकै उत्पादन नभएकाले कोदोले त्यसको अभाव परिपूर्ति गर्ने कोदो खेती गर्दै आएका किसानहरु बताउँछन् । अनुदान पाएका किसान बाहेक गाउँपालिकाका अन्यले पनि कोदो खेती गर्दै आएका तथा भीमफेदीमा मात्र दुई हजार रोपनीभन्दा बढी क्षेत्रफलमा कोदो खेती भइरहेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।
गाउँपालिकाको गत वर्ष आर्थिक विकास समितिको निर्णयअनुसार चालु आर्थिक वर्षका लागि कोदोको न्यूनतम समर्थन मूल्य प्रतिकेजी ५५ रुपैयाँ र फापर प्रति केजी १०० रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ । यसैगरी मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले कार्यक्रम स्वीकृत गरेर कृषि विकास कार्यक्रम तर्फ उत्पादनमा आधारित प्रोत्साहन अनुदान (रैथानेबाली) कार्यक्रम कार्यान्वयन गरेको छ । गाउँपालिकाको आर्थिक विकास समितिको निर्णयानुसार रैथानेबाली कोदो र धानकोदो तथा फापर र जुनेलोको मूल्य निर्धारण गरेको छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरको बकैया गाउँपालिकामा ट्रयाक्टर दुर्घटना हुँदा ३ जनाको मृत्यु भएको छ भने १९ जना घाइते भएका छन् ।
मंगलबार बकैया ७ अधेरीमा लु ५ त १७४ नम्बरको ट्रयाक्टर दुर्घटना हुँदा बकैया ७ अधेरी बस्ने ५५ वर्षीय केशव माझी, युवराज माझी, ४५ वर्षीय सन्तलाल माझीको मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
प्रहरीका अनुसार दुर्घटनामा घाइते भएका १९ जनाको हेटौंडा अस्पताल र चुरेहील अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ ।
मकवानपुर । हेटौंडामा घर भत्काउने क्रममा ४ जना घाइते भएका छन् । गत २० मंसिरमा राजमार्गकाे क्षेत्र अन्तर्गत पर्ने हेटौंडा बजारमा डोजर चलाएर छोडेको घर भत्काउने क्रममा गत बुधबार १ र आइतबार (आज) ३ जना गरी हालसम्म ४ जना घाइते भएकाे जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
आइतबार हेटौडा १ स्थित उद्योग वाणिज्य संघ अगाडीको बिकी जैसवालको घरका संरचना भत्काउने क्रममा मकवानपुर मकवानपुरगढी १ रानिसेरा बस्ने २२ वर्षीय सन्तोष भ्लोन, उदयपुर गाईघाट ९ बस्ने २६ वर्षीय दिनेश चौधरी, उदयपुर बेलका १ पुरन्दा बस्ने ३० वर्षीय अरुण चौधरी रहेकाे जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रवक्ता प्रहरी नायव उपरीक्षक पुष्कर बाेगटीले जानकारी दिए ।
घाइतेहरुलाई मकवानपुर प्रहरीले स्थानीय समेतको सहयोगमा उद्दार गरी उपचारको लागि अस्पताल पठाएको छ । घाइते ३ जना मध्ये सन्तोष र दिनेशकाे मकवानपुर सहकारी अस्पताल र अरुणकाे हटौंडा अस्पतालमा उपचार भइरहेकाे छ । उनीहरुकाे शरीरका बिभिन्न भागमा चोट पटक लागेकाे तर अवस्था मध्यम रहेकाे प्रहरीले जनाएकाे छ ।
यस अघी २४ मंसिर बुधबार हेटौडा १ उद्योग वाणिज्य संघ अगाडि नै रहेकाे सुदिप थापा सडक बिस्तारको क्रममा भत्काइएकाे घर सफा गर्ने क्रममा १ जना कामदार घाइते भएका थिए । दुई तला माथिको ढलान तल झर्दा रौतहट माधवनारायण ७ लौकाहा घर भई हाल हेटौडा १० बुद्धचोकमा बस्दै आएका १९ वर्षीय जितेन्द्र माझी घाइते भएका हुन् ।
हेटौंडा बजार क्षेत्रकाे राजमार्ग विस्तार गर्ने क्रममा करिब ५०० घरमा डोजर चलाएर छोडेकोमा अहिले बाँकी संरचना घरधनीहरुले हटाइरहेको छन् । सडक डिभिजन कार्यालयले डोजर लगाएर भत्काइएकाे संरचनामा रहेकाे सामान हटाउन र बाँकी संरचना घरधनी आफैंले हटाउन भनेकाे थियाे । अहिले बुद्धचोकबाट उत्तर तर्फकाे त्रिभुवन राजपथ क्षेत्रमा पर्ने घरधनीहरुले बाँकी संरचान हटाउने काम गरिरहेका छन् ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे सदरमुकाम हेटौंडाकाे बजार क्षेत्रको सडक विस्तारविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा दायर रिटमा सर्वोच्च अदालते मुद्दासँग सम्बन्धित मिसिल झिकाउने आदेश गरेकाे छ ।
शुक्रबार सर्वोच्चमा उक्त मुद्दामा छलफल तथा बहसकाे सुनुवाइ गर्दै मिसिल झिकाउने आदेश भएको हो । डिभिजन सडक कार्यालय हेटौंडाको पूर्व पश्चिम राजमार्गकाे राताेमाटेदेखि राप्तिपुल तथा त्रिभुवन राजपथकाे बुद्धचाेक देखि सामरी पुल सम्मकाे सडक विस्तारकाे सूचना विरुद्ध विन्दवासिनी कंसकार समेतले रिट दायर गरेका थिए । उक्त रिटकाे सम्बन्धमा १९ मंसिरमा अल्पकालिन आदेश जारी गर्दै शुक्रबार आज छलफलकाे लागि बाेलाएकाे अदालतले रिट निवेदनमाथि सर्वोच्च अदालतको इजलास नम्बर २ मा सुनुवाइ गर्दै उक्त मुद्दासम्बन्धी विगतमा भएका अदालतको निर्णय र विचाराधीन मुद्दाको मिसिल झिकाउने आदेश भएको बताइएकाे छ ।
सर्वोच्चका न्यायाधीश कुमार रेग्मी र न्यायाधीश महेश शर्मा पौडेलको संयुक्त इजलासले आगामी पुस २ गते पेसी तोक्दै मिसिल झिकाउने आदेश गरेका हुन् । उक्त आदेशअनुसार आगामी पेसीमा सो मुद्दाका विगतका निर्णयहरू हरेर छलफल हुनेछ । रास्वपा नेतृ एवम् पूर्वसांसद कंसकार समेत ६ जनाले डिभिजन सडक कार्यालय हेटौंडा, मकवानपुर सहितका निकायलाई विपक्षी बनाएर सर्वोच्चमा रिट निवेदन दायर गरेका थिए ।
२० मंसिरकाे विहानै सडक विस्तारकाे काम सुचारु गरेकाे सडक डिभिजनले २१ मंसिरमा सर्वोच्चकाे आदेश तामेल भएकाेले तत्कालका लागि सडक विस्तार सम्बन्धी कार्य स्थगित भएकाे जनाएकाे थियाे । सडक विस्तारकाे क्रममा करिब ५०० घर तथा संरचना भत्काइएका छन् ।
त्रिभुवन राजपथलाई पर्यटकीय राजमार्ग बनाउन प्रस्ताव
हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले हेटौंडाकाे मुख्य बजार क्षेत्र भएर जाने त्रिभुवन राजपथलाई पर्यटकीय राजमार्ग बनाउन प्रस्ताव गरेको छ । उपमहानगरले त्रिभुवन राजपथ अन्तर्गत हेटौंडाको बुद्ध चोकबाट उत्तरतर्फको खण्डलाई पर्यटकीय राजमार्गको रुपमा विकास गर्न प्रस्ताव गरिएको हो ।
हेटौंडामा भएको जनप्रतिनिधि र सरोकारवालाहरुको भेलाले राष्ट्रिय राजमार्गको विकल्पमा पर्यटकीय राजमार्गको रुपमा विकास गर्न सरकारसँग माग गर्ने प्रस्ताव अघि सारेकाे हाे । बुद्ध चोकबाट उत्तरतर्फको खण्डमा बस्ती विकास हुदैं गएको र उक्त मार्गमा सरकारको ठुलो लगानीको औचित्य र उपादेशता कम हुनुका साथै प्रतिफलसमेत कम दिने भएको पर्यटन मार्गको रुपमा विकास गर्न सरकारसँग माग गर्न स्थानीय सहमत भएका हुन् ।
पर्यटकीय मार्गको रुपमा अगाडि बढाउन प्रस्ताव गर्दै उक्त सडक खण्डलाई सडक केन्द्रबाट दायाँबायाँ १६–१६ मिटर मात्र सडक सीमा निर्धारण गर्न सरकारसँग अनुरोध गर्ने गरी सहमति भएको बताइएकाे छ । सडक डिभिजन हेटौंडाले बुद्धचोकबाट सामरी पुलसम्म दायाँबायाँ २५–२५ गजको सडक सीमाभित्रका घरटहरा हटाउन सूचना जारी गरी प्रक्रिया अगाडि बढाइएसँगै उक्त मार्ग भएर जाने वडा नम्बर १ र २ का वडाध्यक्षसहित जनप्रतिनिधिहरु र स्थानीयको सहभागिता रहेको सो भेलामा सडक केन्द्र भागबाट दायाँबायाँ १६–१६ मिटर चौडा गर्न प्रभावितहरुले सहमति जनाएकाे हेटौडा २ का वडाध्यक्ष विष्णुगोपाल महर्जनले बताए ।
वडाध्यक्ष महर्जनले विकास नागरिकको लागि भएको र विनाशले मात्र समृद्धि हासिल गर्न नसकिने भन्दै हेटौंडाको बुद्धचोकबाट त्रिभुवन राजपर्थको उत्तरतर्फ सडक चौडाका नाममा ठुलो लगानी गर्नुको औचित्य पुष्टि हुने आधार नभएकोले सडक केन्द्रबाट १६–१६ मिटर चौडा गर्न उपयुक्त हुने सुझाव दिइएकाे बताउँछन् ।
’त्रिभुवन राजपथको बुद्धचोकबाट उत्तरतर्फ पर्यटकीय मार्ग बनाउन कार्यपालिका बैठकले समेत निर्णय गरेको छ’ उपमहानगरपालिकाका प्रवक्ता तथा १ नम्बर वडाध्यक्ष सविन न्यौपानेले भने उक्त निर्णयलाई आगामी पुसकाे नगरसभाबाट पारित गरेर संघीय सरकारलाई अनुराेध गर्छौं ।’
हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको ७६ औँ कार्यपालिका बैठकले नगर सभामार्फत संघीय सरकारलाई उक्त प्रस्तावन गर्ने निर्णय गरेको हो । न्यौपानेले पर्यटकीय मार्ग बनाउँदा नागरिकको भौतिक संरचनामा कम क्षति हुने र सरकारको लगानीका आधारमा उच्चतम प्रतिफलसमेत प्राप्त हुने बताए ।त्रिभुवन राजपथको बुद्धचोकदेखि सामरीपुलसम्म करिब तीन किमि सडक रहेकाे छ ।
मकवानपुर । चितवनका लेखक वसन्त पराजुलीको आख्यान (उपन्यास) बखानकाे हेटौंडामा परिचर्चा गरिएकाे छ । नेपाल पत्रकार महासंघ मकवानपुरको आयोजनामा शुक्रबार ऐतिहासिक उपन्यास बखानको विषयबस्तु र विविध पक्षबारे परिचर्चा गरिएको हो ।
पत्रकार पराजुलीकाे तेस्राे कृति बखानकाे अग्रज साहित्यकार डा. निमेष निखिलले विविध पक्षमा संक्षिप्त टिप्पणी गरे । पुस्तकमाथि चर्चा गर्दै निखिलले सरल र वर्णनात्मक तथा विवरणात्मक भाषाको प्रयोग गरी ऐतिहासिक पात्र बखानसिं गुरुङको जीवनी र त्यससँग सम्बन्धित रहेर ऐतिहासिक उपन्यास लेखिएको बताए । कुनै विषय र सन्दर्भको भित्री तहसम्म पुग्नका लागि गहिरोसँग व्यक्ति तथा सन्दर्भहरूको प्रयोग गर्ने विशेषता लेखकमा रहेको उनले बताए ।
प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका प्रणेता मध्येका बखानसिंह चितवनमा बस्ती बसाउन अगुवाइ गर्ने तथा चितवनमा नेपालकै पहिलो सहकारी बखान ऋण सहकारी संस्था स्थापना गर्ने व्यक्ति हुन् । उनी २००७ सालको जनक्रान्तिका एक योद्धा पनि हुन् । शाही सेनाको क्याप्टेन पदको जागिर छाडेर राणाविरोधी क्रान्तिमा होमिएका उनले क्रान्तिकै क्रममा दुई छोरासमेत गुमाएका थिए ।
गुरुङको जीवनका विविध संघर्षका क्षणहरूको रोचक चित्रणले उपन्यास जीवन्त बनेको निखिलको भनाइ थियो । चित्रसेन बाबाको मन्दिरको कथा, सोमेश्वर गढी तथा त्यहाँ रहेको मन्दिरको कथा, उपरदाङ गढीको सन्दर्भ, देवघाटको प्राचीनताको कथा, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना र यहाँ राजपरिवार तथा विदेशीहरूले शिकारका नाममा गरेको जङ्गली जनावरहरूको सिकारको नृशंस कथा उपन्यासमा अनुसन्धानमूलक ढङ्गले समेटिएको उनकाे विश्लेषण थियो ।
त्यसै गरी २००७ सालको राणाविरोधी जनक्रान्ति, २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले गरेको कु, त्यसपछि नेपाली काङ्ग्रेसको नेतृत्वमा भएको विद्रोह, पुलिमराङदेखि बन्दीपुरसम्मका जनसरकार गठन तथा क्रान्ती र कब्जा लगायतका तत्कालीन सन्दर्भ, चितवनमा बस्ती विकासका प्रारम्भिक दिनको अवस्थालाई कथाका माध्यमले कलात्मक रूपमा उपन्यासमा उनिएकाे उन बताए । उपन्यासमा वर्णनात्मकता र विवरणात्मकता बढी भएका कारण साहित्यिक मिठास भने केही कम भएको महसुस हुने निखिलले टिप्पणी गरे ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारीले उपन्यास मार्फत उपन्यासकार पराजुलीले आफ्नो जिल्ला चितवन र त्यहाँका विशिष्ट स्थान तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूलाई चिनाउने प्रयास गरेको बताए । बखान सिंह गुरुङले २० चैत २० चैत २०१३ मा स्थापना गरेकाे बखान बचत तथा ऋण सहकारी सन्दर्भमा हरेक वर्ष चैत २० गते राष्ट्रिय सहकारी दिवस मनाउँदै राष्ट्रले उनकाे स्मरण गरेको उनले बताए । २० चैत २०१३ मा चितवनको बखानपुरमा बखान बचत तथा ऋण सहकारी स्थापना गरेर बखान सिंले सहकारी अभियान थालेका थिए । प्रजातन्त्र ल्याउन सशस्त्र संघर्ष गरेको आधारमा बखानपुरलाई पछि शारदानगर नामाकरण गर्दै राजनीतिक प्रतिशोध साधिए देखिने समेत उनको भनाई थियो ।
पाठककाे तर्फबाट आरपी गुरागाईंले पुस्तक राजनैतिक आर्थिक सामाजिक ऐतिहासिक भौगोलिक परिवेशलाई समेटर लेखिएकाेले जुन सुकै क्षेत्रका लागि समेत पठनीय र संग्रहणिय रहेकाे बताए । उनले चितवनको वस्ती विकासको केन्द्रमा लेखिएकाे पुस्तकले बसाई सराई संगै सस्कृती समेत सर्दै आएको बताउँदै लेखकले आख्यानमा उल्लेख भएका महिला पात्रको चरित्रलाई अलि कम महत्व दिएकाे देखिएकाे बताए ।
लेखक पराजुलीले पुस्तक राजनैतिक पृष्ठभूमिमा आएकाे भए पनि चितवनकाे वस्ति विकासकाे रुपमा बखानको आँखाबाट मात्रै हेरिएकोले अरु गौण लाग्नु स्वाभाविक रहेको जानकारी दिए । उनले पुस्तकमा चितवन मात्रै नभइ छिमेकका जिल्लाहरुकाे समेत विकासमा भूमिका रहेकाे बताए । मकवानपुरकाे हर्नामाडी क्षेत्रकाे समेत उल्लेख भएकाेले दुन क्षेत्रमा तत्कालिन समयमा वस्ति विकासमा बखान सिंहकाे सक्रियता रहेकाे पाइएकाे उनले जानकारी दिए ।
पत्रकार महासंघ मकवानपुरका अध्यक्ष बालकृष्ण अधिकारीको अध्यक्षता तथा प्रजिअ अधिकारीको प्रमुख आतिथ्यतामा भएकाे कार्यक्रममा पत्रकार महासंघ बागमती प्रदेश उपाध्यक्ष हरि हुमागाईले लेखकको कृतिगत सफलताको शुभकामना व्यक्त गरेका थिए । कार्यक्रममा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक सुवासचन्द्र बोहरा, महासंघ केन्द्रीय सदस्य नारायण अधिकारी, महासंघ बागमती प्रदेश संस्थापक अध्यक्ष प्रताप विष्ट, महासंघ मकवानपुरका पूर्व अध्यक्ष राममणि दाहाललगायतको आतिथ्यता रहेको थियो ।