मकवानपुर । मकवानपुरमा यस बर्ष ६ हजार १ सय ७१ विद्यार्थी माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसइई ) मा सहभागी हुने भएका छन्।
मकवानपुरमा एसइई परीक्षामा नियमित तर्फ ५ हजार ७ सय ५०, प्राविधिक धार तर्फ २ सय ६४ जना विद्यार्थी सहभागी हुनेछन् भने एक्जाम्टेड तर्फ १ सय ४९ जना सहभागी हुनेछन् । नियमित, प्राविधिक तर्फ र एक्जाम्टेड गरी ६ हजार १ सय ७१ जना विद्यार्थी एसइई परीक्षामा सामेल हुने शिक्षा विकास तथा समन्वय ईकाई मकवानपुरले जनाएको छ ।
आगामी चैत १५ गते बिहीबारबाट सुरु हुने एसइईको सम्पूर्ण तयारी पुरा भएको ईकाईले जनाएको छ। इकाईका अनुसार यस बर्ष हुने एसइई परीक्षाका लागि मकवानपुरका १० स्थानीय तह मध्ये ९ स्थानीय तहका २६ वटा विद्यालयमा परीक्षा केन्द्र कायम गरिएको छ। सामुदायिक तर्फ १ सय र संस्थागत तर्फ ३६ विद्यालय गरी १ सय ३६ विद्यालयका विद्यार्थी एसइई परीक्षामा सामेल हुने भएका छन् ।
गत वर्ष २५ परीक्षा केन्द्र रहेकोमा प्रजा जागृति मावि राक्सिराङमा नयाँ केन्द्र थप गरिएको हो। मकवानपुरको कैलाश बाहेक सबै पालिकामा एसईई परीक्षा केन्द्र निर्धारण गरिएको इकाइले जानकारी दिएकाे हाे । परीक्षाको तयारी पुरा भइसकेको बताइएको छ ।

मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर–४ स्थित भुटनदेवी माध्यमिक विद्यालय (प्राविधिक शिक्षालय) को व्यवस्थापन समिति अध्यक्षमा नवीन सिग्देल चयन भएका छन् । मंगलबार भएकाे समितिकाे बैठकले सिग्देललाई अध्यक्षमा चयन गरेकाे हाे ।
हेटौडा ४ का वडा अध्यक्ष तथा नेकपा एमाले मकवानपुर सचिन सिग्देल गत फागुन २४ गते भएको ५७ औं अभिभावक भेलाबाट चुनिएका समिति सदस्यहरुबाट सर्वसम्मत अध्यक्षमा चुनिएका हुन् । त्यस्तै विद्यालय व्यवस्थापन समिति सदस्यमा गोमा सुनुवार, रिमा श्रेष्ठ, कृष्णप्रसाद कँडेल, नारायणप्रसाद तिमल्सिना, राजेन्द्र बस्ताकोटी र राधिका चौंलागाई चयन भएका छन् ।
समिति अध्यक्ष चयन भएका सिग्देलले आफ्नो कार्यकालमा समग्र शिक्षाको गुणस्तर सुधारमा कुनै किसिमको सम्झौता नगरी अघि बढ्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे । उनले ४ नम्बर वडा शैक्षिक अभियानमा लागिपरेको र भावी दिनमा उदारहणीय काम गरेर शैक्षिक क्षेत्रमा नगरभरीनै उल्लेख्य सुधार गर्ने बताए ।
यसैगरी मंगलबार भएकाे विव्यस बैठकले विद्यालयमा डेण्टी स्मृति कोषको स्थापना गरिने भएकाे छ । विद्यालयका पूर्वप्रधानाध्यापक डेण्टी जंग शाहको स्मृतिमा कोष स्थापना गरिने आफ्नो कार्यकालको पहिलो बैठकमा अध्यक्ष सिग्देलले घोषणा समेत गरेका छन् । सुरुवातमा १० लाख रुपैँया रकम कोषमा जम्मा गरिने उनले बताए । काेषकाे रकम विस्तारै बढाउँदै लगिने उनकाे भनाई रहेकाे छ । कोषबाट प्राप्त हुने व्याज रकमबाट विद्यालयमा अध्ययन गरीब तथा जेहेनदार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति प्रदान गरिने उनले जानकारी दिए ।
भुटनदेवी माध्यमिक विद्यालयमा हाल २ हजार ३ सय विद्यार्थीहरु अध्यनरत छन् ।
स्वरुपा गुरागाईं
कतिबेला सबै कुरा सबैसामु शेयर गरौं भन्ने भएको थियो, तर समय व्यवस्थापनमा नै अलमल भयो। नियमित कक्षा, कोचिङ कक्षा व्यत्तिगत व्यस्तताले गर्दा साता नै बित्न थालेछ । कुरा हो २०८० फागनु १५ गते स्कुलबाट गएको शैक्षिक भ्रमणको । म मेरो स्कुल सिद्धार्थ माविका हेटौंडा २ को कक्षा ७ मा साथीहरु र गुरुहरुसँग शैक्षिक भ्रमणको सिलसिलामा हेटौंडा–११ मा रहेको सहिद स्मारक गएका थियौ । २ जना गुरुहरु र हामी विद्यार्थी ७१ जना थियौं ।
एक महिनादेखि नै हामी कहीँ न कहीँ शैक्षिक भ्रमणमा जाने तयारीमा थियौ । पढाइको कोर्ष पुरा नभएको, परीक्षा मिति नजिकीदै गरेको र समय नमिल्दा कारण भ्रमणमा निस्कीहाल्न सकेको थिएनौ । अघिल्लो दिन जब गुरुले हामी सहिद स्मारक जाने निर्णय सुनाउनु भयो म धेरै खुसी भएँ । घर फर्केना साथ ममु, बाबालाई सूनाएँ, मुमुले भन्नुभयो ‘घुमेर फर्कदा मलाई कोसेली चाहिन्छ ।’ ममुको त्यो कोसेलीको अर्थ घुमेर फर्केपछि त्यहाँको बारेमा केही लेख्नुपर्छ भन्ने थियो । मैले सहमति जनाएँ ।
हुन त मेरा लागि सहिद स्मारक नौलो थिएन । यसअघि पनि पटक पटक म स्मारक गएको थिएँ, तर नौलो अनुभूति यसपटक के होला, नयाँ के थाहा पाएको कुरा लेखुँ म भन्ने चिन्ता पनि लाग्यो, तर मनले हरेश मानेन । मेरो ममु सधैं भन्नुहुन्छ, ‘जीवनमा जे भइरहेको छ, राम्रो भइरहेको, जे हुन्छ राम्रोका लागि हुन्छ, भोली जे हुन्छ त्यो पनि राम्रो नै हुनेछ, हर परिस्थितीलाई खुसीखुसी स्वीकार गरेर अघि बढ्नुपर्छ ।’
मैले राती सुत्नेबेलामा पनि सोचेः नयाँ के होला भोली, स्मारक पहिले पनि गएको भए पनि समकक्षी साथीहरुसँगको यो पहिलो भ्रमण थियो । साथमा गुरुहरु पनि हुँदाको पल झनै नयाँ त केही पक्कै हुनेछ, यही सोचेर कतिबेला निदाएछु । विहान नियमित समयमा उठेर कोचिङ कक्षमा सहभागी भएँ, सदा नै ९ बजे घर आइपुगेर खाना खाएर पुनः स्कुल निस्केँ ।
अनि सुरु भयो हाम्रो स्कुलको प्रार्थना समय । त्यसपछि हामी कक्षमा हाजिर भएर लामबद्ध भइ विद्यालयको बस चढ्यौ । विहानको ११ः३५ बजे विद्यालयको मुल गेटबाट स्मारकको लागि हाम्रो बस पश्चिमतर्फ अघि बढ्यो । विद्यार्थी धेरै भएकोले बस खचाखच थियो, जाडो मौसममा पनि हप्प तातेझै भएको थियो । बस्ने ठाउँ नपाएर कति जना उभिनु परेको थियो, तर कसैलाई आपत्ति थिएन, थियो त केवल रमाइलो मात्रै । गीत बजाउँदै चिच्याउँदै रमाइलो गर्दै हामी लगभग १५ मिनेटमा स्मारकको गेट अगाडी पुग्यौ ।
गुरुहरु स्मारक भित्र जानको लागि टिकट काट्न काउण्टर तिर अघि बढ्नुभयो । यसैको फाइदा उठाउँदै हामी कोही पसलतिर लाग्यौ भने कोही फोटो खिच्न र घुम्न तिर लाग्यौ । पार्किङको बीचमा गैडाको मुर्ती रहेछ र त्यसको माथि रहेको डिस्प्ले बोर्डमा केही नियमहरु थिए । हामीले त्यसमा ध्यान दियौं । गुरुहरुले टिकटको व्यवस्था भएको इसारा गर्नु भएकोले फेरी लामबद्ध भएर भित्र प्रवेश गर्यौ । लामबद्ध हुँदै अवलोकन गर्न तिर लाग्यौ । मानिसहरुको उत्तिकै भिड भित्र पनि थियो । हामी अवलोकन गरिरहेकै थियौ गुरुहरुले त्यहाँ रहेको चिडियाखाना हेर्न जाने भन्नुभयो र हामी त्यतै तिर लाग्यौ । केही साथीहरुले मोबाइल समेत ल्याउनु भएको थियोे । उनीहरु फोटो र भिडियोमा ब्यस्त देखिन्थे । म र साथी संसारिका गुरुहरुसँग कुरा गर्दै अवलोकन गर्दै अगाडि बढ्यौ ।
हामीले चिडियाखानामा हुचिल, गिद्ध, इमु, मृग, चितुवा, खरायो, मयुर, गोही, कछुवा, कालिज, कुखुरा, परेवा, बेलायती, मुसा, हरिण आदी देख्यौ । मलाई भने गोहीको मुख देखेर निकै अनौठो लाग्योः चुच्चो परेको मुखमा कति धेरै दाँत ? यसअघि गोही देखेथें तर दाँत याद गरेको थिइँन । केहीबेर विश्राम गर्न हामी प्रतिक्षालयमा बस्यौ । साथीहरु नाच्न खेल्न र फोटो खिच्न थाले । साथी संसारिका र म भने गुरुहरुसँग अनुमति लिएर वरपर घुम्ने र देखेका कुरा कपिमा नोट गर्न भनेर लाग्यौ ।
त्यहाँबाट हामी प्रजातान्त्रिक पार्क गयौं । जुन पूर्व राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले उद्घाटन गर्नुभएको रहेछ । त्यहाँ हामीले विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको शालिक देख्यौ । उहाँ वि.सं. १९७१ मा जन्मनु भएको र वि.स २०३९ मा बित्नु भएको पनि शालिकसँगै उल्लेख गरिएको रहेछ । यसैगरी मनमोहन अधिकारी (वि.सं. १९८६–२०५६) गणेशमान सिंह (वि.सं. १९७२–२०५४) र पुष्पलाल श्रेष्ठ (वि.सं. १९८१–२०३५) को शालिक देख्यौ । उहाँहरुको नाम सुनेको थिएँ, तर उहाँबारे धेरै जानकारी मलाई अझै छैन । यति मात्रै थाहा छ उहाँहरु हाम्रो देशका लागि महान योद्धा हुन् । तलैबाट देखिने गरी नेपालको नक्सा र सहिद स्तम्भ बनाइएको छ, सँगै विभिन्न खेल उद्यानहरु पनि छन् ।
त्यसछि हामीले शहीद स्तम्भको अवलोकन गर्यौ । जहाँ नेपालका मुख्य ४ सहिदहरु गंगालाल श्रेष्ठ, दशरथ चन्द, धर्मभक्त माथेमा र शुक्रराज शास्त्रीलगायतका अन्य शहीदहरुको एउटै ढुंगामा कुदिएका स्मारक देख्यौ । ४ सहिदको बारेमा हामीले किताबमा पनि पढेका थियौ । उहाँहरुको कामलाई सम्मान गरेर यहाँ स्मारक बनाइएको हो । हाम्रो देशका सहिदलाई देखेर मन गौरवले भरियो, नमस्कार गरेँ ।
त्यसपछि हामी सभाहलहरु भएको ठाँउ तर्फ लाग्यौ । जहाँ दिनहुँ जसो २–३ वटा कार्यक्रम हुने रहेछ । साथै त्यस दिन मगर दिवस परेकाले सबै जसो हल भरिएका थिए । त्यसपछि हामी सानो फलामे भ्युटावर तर्फ लाग्यौ । जहाँबाट हामीले शहीदहरुको स्तम्भ, झोलुङ्गे पुल, फूलका बगैचाहरु देख्यौ । भ्युटावरको पछाडी साना साना चौतारो थिए । त्यसपछि हामी अलि पर रहेको शौचालय तर्फ गयौ । शौचालय गएको कुरा पनि के लेख्या भन्नेठान्नु भयो होला है, सार्वजनिक स्थल भएता पनि शौचालयको राम्रो व्यवस्था रहेछ, मलाई मन प-यो, शौचालय सफा थियो, सरसफाइमा हामीले हर हमेसा ध्यान दिनुपर्छ, स्वास्थ्य र सरसफाइ नै हाम्रो पहिलचान हो ।
त्यसपछि हामी विभिन्न फूलहरू भएको बगैचा तर्फ गयौ । त्यहाँका फूल र रङ्गीविङ्गी फूलहरू देखेर मनै खुसी थियो । यति मात्रै नभई त्यहा वनभोज क्षेत्र, मदन स्मारक (मदन भण्डारीको शालिक), मनोरञ्जन पार्क, सहिद स्मारक स्तम्भ, पोखरी, आदि थिए। त्यही स्व.शिलादेवी सिंघल श्री राजेन्द्र सिंघलद्वारा निर्मित पुण्य स्मृति देवी मन्दिर पनि थियो ।
पर्यटकलाई सहजताका लागि स्मारक भित्रै एटीएम पनि रहेछ यो व्यवस्था पनि राम्रो लाग्यो । यही स्व. रूपचन्द्र विष्ट को स्मृतीमा निर्मित थाहा स्तम्भ पनि रहेछ । यो वि.स २०६१ मा निर्मित रहेछ । रुपचन्द्र विष्टको बारेमा मैले मुमुबाटै सुनेको उहाँ मकवानपुर जिल्ला पालुङ भन्ने ठाउँको पुराना कम्युनिष्ट नेता हुन । उहाँले सबै मान्छेले सबै कुरा थाहा पाउनु पर्छ भनेर एउटा अभियान नै चलाउनु भएको थियो रे । उनको अभियानको नाम नै पछिपछि ‘थाहा अभियान’ भन्ने रहन गयो । अहिले त्यही पालुङ समेत समावेश गरी थाहा नगरपालिका बनाइएको छ ।
अं, म स्मारकको कुरा गर्दै थिएँ, यहाँ बिरुवाको नर्सरी पनि रहेछ । पर्यटक सुचना केन्द्र पनि रहेछ, तर हामीले त्यो सूचना केन्द्रको सदुपयोग गर्ने अवसर पाएनौ । फेरी जाँदा अवसर मिल्यो भने त्यहाँ के के छ फेरी लेखौला । अर्को अनौठो कुरा हेटौडा–१७ निवासी जीतबहादुर विश्वकर्माले आफूले हातैले बनाएको पित्तलको घरहरा यहाँ रहेछ । वि.सं २०७४ चैत १५ मा निर्मित यो हेरेर अचम्म लाग्यो । “हातैले पनि कस्तो राम्रोसँग बनाउन सकिँदो रहेछ आहा !” त्यसपछि हामी फेरी चिडिया खाना हेर्दै यतिको ठुलो मुर्ती भएको ठाँउमा पुग्यौ । त्यसको अर्को तर्फमा नेपालको पूर्व राष्ट्रपति विद्या देवी भण्डारीज्यु द्वारा उद्घाटन गरिएको रजत स्तम्भ थियो । जुन २०७६ माघ १४ उद्घाटन गरिएको थियो ।

आहा ! कस्तो राम्रो फाउण्डेशन पनि त्यही नजिकै रहेछ, हामी त्यसको नजिक पुगेर पानीमा एकछिन खेल्यौं । फूलबारीहुँदै घुमेर हामी गैरीशङ्कर हिमाल तर्फ गयौ । केही समयअघि म, ममुको साथीहरु र उहाँहरुको छोराछोरीसँग यहाँ पारिवारीक ड्राइ पिकनिक गएका थियौ, त्यै बेला ममुले भन्नुभएको गौरीशंकर हिमाललाई नै आधार मानेर नेपालको समय निर्माण गरिएको रे, मैले यो कुरा मेरो साथी सांसारिकालाई सुनाएँ, यो कुरा सुनेर उनी दङ्ग परिन् । यहाँ हिमालको फेदीमा गाउँबस्ति, कान्लै कान्ला भएको बारी, घरहरु, कुलो, गोरेटो बाटो कति राम्रो आर्ट गरिएको छ । हेरिरहन मन लाग्छ ।
अहो, हामी गुरुहरुबाट छुट्टएको निकै बेर भएछ, हामी फर्क्याै, गुरुहरुले के के टिप्यौ, निकै बेर हरायौ त भनेर हाँस्नुभयो, गाली गर्नु भएन, कत्ति मायालु हाम्रा गुरुहरु ।
देखेसम्मका सबै कुरा टिपोट गरेर प्रतिक्षालयमा आएर आएपछि एकछिन विश्राम गर्यौ । त्यहाँ हाम्रो हेटौडा उपमहानगरपालिकाको मेयर मिनाकुमारी लामाको टोलीपनि भ्रमण गर्न आउनु भएको मैले देखेँ र सबैलाई भने, हामी सबैले उहाँसँग सामूहिक फोटो खिच्यौं ।
त्यसपछि हामी खाजा खान तिर लाग्यौं । खाजापछि नाचगान गर्यौ, गुरुहरुलाई पनि नाच्न कर गरीगरी हामी पनि सँगै नाच्यौं, करिब १ घण्टा जति नाचगान गरेर हामी थकित भयौं, औधि रमाइलो भयो । फेरी केही बेर विश्राम गर्यौं । समय बितेको पत्तै भएन, हामी त फर्कने बेला पो भएछ, त्यसपछि गुरुहरुले हामी सबैलाई १/१ ओटा फ्रुटी दिनुभयो खाँदै हामी बसमा चढ्यौ । फेरी पनि बसमा चिच्याउँदै रमाउँदै हामी करिब १५ मिनेटपछि स्कुल आएपुग्यौ, र आ–आफ्नो घरको बाटो लाग्यौ ।
मैले भ्रमणमा जे जे देखे यहाँहरुसँग पनि शेयर गरेको छु । आशा छ सुझाव पाउनेछु । अझै धेरै छुटाएँ होला, सिक्दै छु सिक्ने अवसर दिनुहुनेछ । मेरो स्कुलका गुरुहरुलाई यो अवसरको लागि धन्यवाद । ममुले भन्नुभएको यो स्मारकको परिकल्पनाकार हाम्रो हेटौंडाका डोरमणी पौडेल हुनुहुन्छ, जो बागमती प्रदेशको पहिलो मुख्यमन्त्री समेत हुनुभयो । उहाँले कति मज्जाले कुन कुन ठाउँमा के के बनाउने भनेर प्लानिङ गर्नु भएको वाह, मलाई त धरै मन पर्यो ।
हजुरहरु पनि आउनुभयो भने राम्राेसँग अवलोकन गर्नुहोला । यहाँ के छैन र ? सबै थोक छ । पिकनिक खानको लागि सबै व्यवस्था छ, विभिन्न जातीय पोषाकमा फोटो खिचाउन पाइन्छ, पुर्खाहरुको योगदान पढ्न र अवलोन गर्न पाइन्छ, सयाैं हजाराै फूलहरुले मन नै हराभरा बनाउँछ, पानीको फोहोरामा फोटो खिचुखिचुँ लाग्छ, भ्यू टावर चढेर वरपरको संसार पनि हेर्न पाइन्छ, मैले त सबै कुरा भन्न पछि छुटाएँ होला, आफू आउँदा नछुटाई हेर्नुहोला ल, धन्यवाद ।
मकवानपुर । मकवानतपुरकाे हेटौडा उपमहानगरपालिकालाई बालमैत्री स्थानीय शासन युक्त घाेषणा गर्ने तयारीकाे सिलसिलामा वडा २ मा रहेकाे बाल जागृति इङ्लिस बाेर्डिङ स्कुल नगरभरीकै पहिलाे बालमैत्री घाेषणा हुने भएकाे छ ।
आगामी २२ गते घोषणा विद्यालयलाई बालमैत्री घाेषणा गरिने कार्यक्रम तय भएकाे छ । उपमहानगरभित्र ४७ वटा संस्थागत समेत गरी १२० वटा विद्यालयहरु छन् तर हालसम्म कुनै पनि बालमैत्री घाेषणा भएका छैनन् ।
बालमैत्री स्थानीय शासन घाेषणाकाे लागि विद्यालयले पुरा गर्नु पर्ने गरी ताेकिएकाे २६ वटा सुचक पुरा गरेकाेले याे बाेर्डिङलाई बालमैत्री घाेषणा गर्न लागिएकाे हाे । हेटाैडा २ बासुदेश मार्गमा रहेकाे याे विद्यालयले तोकेको सबै २६ वटा सुचकहरू पूरा गरेकोले शिक्षा विकास महाशाखाले अनुगमन गरेर, प्रमाणीकरण समेत गरिसकेकाे प्रिन्सिपल बिनोद सुवेदीले बताए ।
शुक्रबार स्कुलले पत्रकार भेटघाट गरी घाेषणा तयारीकाे जानकारी दिएकाे थियाे। बालमैत्री स्थानीय शासनकाे लागि तय गरिएका ५१ वटा सूचक मध्ये विद्यालयसँग सम्बन्धित २६ सूचकमा पालिकासँगकाे समन्वयमा पुरा गरेकाेलेमा सहकार्यकाे लागि वडा कार्यलय सधै तयार रहेकाे वडा २ का कार्यवाह अध्यक्ष सुरज बर्ताैलाले बताए ।
बालमैत्री स्थानीय शासनकाे लागि विद्यालयको गेटमा मद्यपान, धुमपान, सुर्तीजन्य वस्तु प्रयोग निषेधित क्षेत्र, विद्यालयकाे चारैतर्फ १०० मिटरको दूरी भित्र मद्यपान प्रधान सुर्तीजन्य वस्तु विक्री वितरण गर्न पाइने छैन भन्ने सूचना टाँस्नु पर्ने, विद्यालयको शौचालयमा साबुन पानीको व्यवस्था मिलाउने, बालमैत्री आधार संहित बारे महिनाको दिन घण्टा विद्यार्थीसँग छलफल गर्ने बातावरण मिलाउने प्रमाण राख्ने, विद्यालयमा अतिरित्त क्रियाकलाप सन्चालन गरेको रेकर्ड राख्ने, विद्यालयमा बालधिकार भनेको के हो तथा बालमैत्री स्थानीय शासनको परिभाषा टाँस गर्ने, बालविकास केन्द्र र सवारी साधनको मापदण्डअनुसार बालविकास केन्द्र व्यवस्थापन गर्ने, विद्यालयमा विद्याधीलाई विपत् पूर्वव्यवस्थापन सम्बन्धी अतिरिक्त सत्र सञ्चालन गर्ने, सेनिटरी प्याड प्रयोग डिस्पोजल प्रबन्धकाे रेकर्ड व्यवस्थापन गर्ने जस्ता २६ वटा सूचकहरु ताेकिएका छन् ।
आफ्नाे विद्यालयमा ताेकिएकाे सूचक बाहेक पनि बालमैत्री कार्यक्रम गरेको प्रिन्सिपल सुवेदीले बताए । विद्यालयले अतिरिक्त क्रियाकलापको तालिका बनाएर लागू गरेको, १ हजार ५३४ जना बालबालिकाकाे बीमा गरिएकाे अभिभावकहरुलाई समेत बालमैत्री स्थानीय शासनकाे बारेमा जानकारी गराइएकाे सुवेदीले बताए ।
शुक्रबार आयाेजित पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा वडाका बाल सहजकर्ता राहुल शर्मा, बालजागृति बाल समूहका अध्यक्ष कृशाङ्गी अर्याल, विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष दिनेशप्रसाद भण्डारी, वडा २ सदस्यहरु इन्द्रप्रसाद रिजाल, मैया परियार, वडा सचिव रामप्रसाद गुरागाई शिक्षक प्रतिनिधिहरुकाे सहभागिता रहेकाे थियाे ।
विद्यालयले २२ गते विभिन्न झाँकी, पञ्चेबाजा सहित प्रभातफेरी सहित घाेषणा कार्यक्रमकाे तयारी गरेकाे छ । साेही दिन विद्यार्थीहरुकाे स्वास्थ्य परीक्षण कार्यक्रम समेत रहेकाे सुवेदीले बताए । कार्यक्रममा नगर प्रमुख मीनाकुमारी लामाको प्रमुख आतिथ्यता रहन्छ भने, अभिभावक, विद्यार्थी, वडाभित्र रहेका २१ वटा टोलविकास समितिका प्रतिनिधि, अन्य विद्यालयका प्रअ सहित शिक्षकहरुको सहभागिता रहने सुवेदीले बताए ।
बालमैत्री घाेषणापछी दीगाे व्यवस्थापनकाे लागि समेत कार्ययाेजना आवश्यक हुने भएकाेले आफूहरुले त्याे तयारी समेत गरेकाे सुवेदीले बताए । २२ गते नै हेटाैडाकाे ८ काे चन्द्राेदय मावि पनि बालमैत्री घाेषणा हुने उपमहानगरपालिकाले जनाएकाे छ ।
मकवानपुर । अहिले भाषाविद्हरुको चिन्ताको सवाल त भाषा भासिदै गयो, भाषामाथिको अत्याचार र शब्दमाथिको भ्रष्टाचारले शब्द अर्थ र भाषा नै भासिदै गयो । हुन पनि हो अहिले विद्यालयहरु, विश्वविद्यायहरु, सरकारी कामकाजमा समेत भाषाको अर्थ ‘बुझे भैगो नि’ भन्नेमा तहमा पुगेको छ । लेखाइमा सही होस वा नहोस् भाषा अर्थात सञ्चारको काम भाषाले गर्ने हो भन्ने सम्मको अर्थ लगाउन थालिएको छ ।
शब्द र भाषाको जथाभावि प्रयोग गर्दा यसको मर्म मर्नेक्रम जारी छ । भाषा भन्नु त इतिहास हो, भाषा भन्नु त सँस्कृति हो, भाषा भन्नु त मानवीय उद्विकासको विन्दु हो । मानवीय इतिहास मेटेर मान्छे रहन्छ कहाँ ? कसरी ? मानवीय संस्कार/सही सञ्चार कसरी जोगाउने होला ?
गुरु डा. चिन्तामणिनाथ योगी भन्छन् “भाषामा भाव हुन्छ, भावमा भक्ति हुन्छ र यही भक्तिमा मातृभक्ति, पितृभक्ति, गुरुभक्ति, राष्ट्रभक्ति सहित ईश्वरीय भक्ति समाहित भएको हुन्छ, तर दुर्भाग्य । आज मानिस भाषामै पनि अल्मलिएका छन्, अशुद्ध भएका छन्, अस्पष्ट भएका छन् ।”
विदेशीहरूको एकमात्र प्रयास भाषा, संस्कृति, संस्कार, सनातन परम्परालाई कुनै पनि हालतमा मारिदिने, मासिदिने प्रयास भाषमाथिको दोहनले समर्थन गरेको बताउँछन् योगी । “समाजलाई अन्योलमा, अन्धकारमा बाँच्नलाई विवश बनाइदिने उनीहरुको प्रयास विस्तारै सफल हुँदैछ” चिन्तामणिनाथ योगी भन्छन् ।
उनी भन्छन् “नेपाली भाषा, सनातनकालीन जुन हाम्रो भाषा हो, भावधारा हो, चिन्तनधारा हो त्यो विश्वकै लागि वास्तवमा प्रेरणा हो, विश्वजागरणका लागि, विश्वविकासका लागि र विश्वकल्याणका लागि वेदमा दिइएका चिन्तनहरू हिन्दुहरूका लागि मात्र हुन् र ? वैदिकहरूका लागि वा पुर्वेली समाजका लागि मात्र हुन् र ? मूलतः हाम्रा वेदहरूमा, उपनिषद्हरूमा दिइएका ज्ञान मानव जातिको समुन्नतिका लागि हुन्।” भाषाको सवालमा हामी कुहिरोमा हराएको काग जस्तै भएको टिप्पणी गर्छन उनी ।
भाषाको नाश हुदै गएको, भाषामाथि संरक्षणको लागि चासो र चिन्ता प्रकट हुँदै गरेको बेला मकवानपुरका उदिम पन्तले भाषाको जगेर्नाको लागि प्रयास स्वरुप प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरण बजारमा ल्याएका छन् । १०२ पृष्ठको प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरणमा सस्कृत नेपाली र अंग्रेजीमा मसिनो गरी उदाहरणसमेत स्पष्ट लेखिएको छ ।
लक्ष्यका साथ प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरण बजारमा ल्याएका छन् । लघु आकारको यो पुस्तकले नेपाली भाषामा भने बलियो जग बनाउने अपेक्षा गरीएको छ । गुरु योगीले त यो पुस्तकलाई “लघु भए तापनि एटम बम जस्तै हो” भनेर टिप्पणी गरेका छन् । भाषामाथिको चरम शोषणलाई रोक्नको लागि यस्ता साना साना प्रयास पनि जरुत हुन्छन् । समस्या समयमा नै पत्ता लगाएर निराकण गर्न सकियो भने यसले ठुलो विनाशलाई रोक्न सक्छ । भयानक दुर्घटना रोक्न साना साना प्रयास पनि फलदायि भए जस्तै ।
मुलतः यो किताब व्याकरणका हिसाबले शुद्धाशुद्धीमा सुधार ल्याउने अपेक्षा सहित प्रकाशित गरिएको हो । लेखकले पनि भाषाका हिसाबले प्रारम्भिक कुरा नै पुस्तकमा समेटेका छन् ।
अधिकांश सरकारी कार्यालयहरुले युनिकोडको प्रयोग गर्ने प्रचालन बढेपछि नेपाली भाषा झनै टुक्रिदै गएको छ । डिजिटल टेक्नोलोजीले नेपाली भाषाको गुणस्तर घटाउँदो छ । भाषाको अज्ञान र लापरवाहीका बढेको छ । यसलाई रोक्न राज्यले पनि ध्यान दिएकै छैन । भाषाप्रति उदासीन रहदा रहँदै भाषाको अतिक्रमण बढ्दो छ यो परिपेच्छेमा पन्तको यो किताब झनै महत्वपूर्ण छ ।
अंग्रेजी भाषामा दख्खल भएका र शुद्ध नेपाली भाषामा समस्या भएकाहरुलाई पनि यो पुस्तक आधारस्तम्भ बन्न सक्छ । संस्कृतको पनि प्रारम्भिक ज्ञान होस् भन्नका लागि केही संस्कृत शब्दहरूको नेपाली र अंग्रेजी अनुवाद समेत गरेका छन् लेखक पन्तले । प्रारम्भिक संस्कृत र संस्कृतिको, हाम्रो सनातन परम्पराको ज्ञानका लागि पनि यो प्रभावकारी पुस्तक हुनेछ ।
लेखक पन्तले सरल शब्दमा भाषा के हो ? भाषा विज्ञान के हो ? व्याकरण के हो ? भन्ने कुरालाई बुझाउने प्रयास गरेका छन् । संस्कृतको, संस्कृत व्याकरणको, नेपालीभाषाको जगलाई चिनाइदिने प्रयास गरेका छन् । भाषिक शुद्धता नहुँदा हाम्रो बोलाइ र लेखाइले नै स्पष्टता नपाउने, भावनाले पवित्रता गुमाउने तिर पनि उनले ध्यानाकर्षण गरिदिएका छन् । यो पुस्तकमा भाषासम्बन्धी, संस्कृत सम्बन्धी, नेपाली शिक्षाको जग सम्बन्धी, व्यारणको प्रारम्भिक परिचयदेखि गहन विषयसमेत उल्लेख छन् ।
पुस्तकको टिप्पणी गर्दै योगीले भनेका छन् “कता कता लाग्छ, लेखक आत्तिएका छन्, छट्पटिएका छन् । आफ्ना पाठकलाई, विद्यार्थीहरूलाई धेरै कुरा ह्वात्तै पस्किन चाहन्छन् ।”
भाषाको माया
संस्कृत र नैतिक शिक्षा कुनै समय अनिवार्य थियो । सामुदायिक विद्यालयहरुमा लागु भइरहेको यो विषय नेपालमा २०५८ सालदेखि आवासीय र सरकारी विद्यालयहरूबाट संस्कृत भाषा पढाउन छाडियो । यसले गर्दा हस्व–दीर्घ, पुलिङ्ग–स्त्रीलिङ्ग, एकवचन बहुवचनबारे विद्यार्थीवर्ग वञ्चित रहे । यसपछि विस्तारै भाषा विग्रने क्रम सुरु भयो ।
यो क्रमसँगै विद्यार्थीमात्रै हैन शिक्षकहरुले पनि भाषाको प्रयोगप्रति गाम्भीर्यता कम गर्दै गए । यसैको चिन्ताले पिरोल्न थाल्यो पन्तलाई । मुलतःभारोपेली भाषाको स्रोत संस्कृत नै हो । देवनागरी लिपि भएका भाषामा संस्कृत, नेपाली, हिन्दी, ल्याटिन, अंग्रेजी र नेपाली भाषाका माध्यमले सरल तरिकाले बुझ्न सकून् भन्ने आशाका साथ उनले किताब लेख्न सुरु गरे । अन्ततः प्रारम्भिक संस्कृत व्याकरणको जन्म भयो ।
को हुन् लेख पन्त ?
लेखक उदिम पन्तले डिगबोइ आसामबाट प्रवेशिका (हालको एसईई उतिर्ण) गरेका हुन् । २०२५ सालदेखि २०३७ सालसम्म शिक्षण पेशामा थिए । २०३८ सालमा आइएससी फरेष्टीको लागि नेपाल सरकारको पुर्णकालिन छात्रवृत्ति प्राप्त गरेका उनी २०३८ मै वन प्राविधिक सेवा प्रवेश गरे । भाषालाई माया गर्ने स्वभावका उनी वन प्राविधिक सेवा २०६२ सम्म रहे । वन प्राविधिक (रेन्जर) पदमा रहदाँ पनि उनले अतिरीक्त सेवाको रुपमा भाषाकै क्षेत्रमा सक्रिय थिए,सकेको योगदान गरिरहे । रेन्जर सेवामा रहँदा उनी आइएससी र बीएससी फरेष्टरहरुलाई प्रयोगात्मक कक्षा गराउँथे ।
२०६२ बाट अनिवार्य अवकाश भएपछि निजि क्षेत्रका शैक्षिक संस्थामा संकृत व्यकरणको अलवा अंग्रेजी विषयसमेत पढाउँदै आएका छन् । पन्तसँग मुस्लिम धर्म सम्बन्धि समेत अध्यापनको अनुभव छ ।
उनी चाहन्छन् भाषामाथिको अतिक्रमण बन्द होस् । यो उनको कुनै स्वार्थले भरिएको चाहाना हैन, इच्छा हैन । अन्तमा फेरी पनिचिन्तामणिनाथ योगीको शब्द सापट लिएँ “कक्षाकोठाबाटै नेपाल बनाउने र विश्व बनाउने सपना देख्नसकौ, भाषिक शुद्धतामै जीवनको शुद्धता र सदाचार खोज्न सकौं, ससाना अक्षरमै अक्षर विज्ञान र दर्शन बुझ्न सकौ, सानो ठाउँ गाउँमा बस्दाबस्दै पनि अहं ब्रह्मास्मिको भाव भर्न सकौं । शिक्षक आफैंमा एक तपस्वी र ऋषि समान हो भन्ने बुझेर आफूले आफैलाई सम्मान गर्न सकौं सुधारको पहिलो पाइला मैले नै चाल्ने हो भन्ने बुझेर कर्मयोगी बन्न सकौं । लेखक पन्तलाई बधाई, स्वस्थ र दीर्घ जीवनको कामनासँगै सफलताको शुभकामना ।