मानव शरिर विज्ञानलाई अध्ययन गर्ने क्रममा सामान्य मानिसले पनि थाहा पाउन सकिने कुरा के रहेछ भने शरिरले आफूलाइ दुरुस्त राख्न र कतिपय सामान्य समस्याहरु आइपर्दा आफैंभित्रबाट उपचार गर्ने प्रणालीको विकास गर्दाे रहेछ । जब बाहिरबाट कुनै किटाणु आउँछ त्यो आउने रोगका किटाणुहरूका विरूद्ध लड्ने क्षमताको विकास गराउन मानिसको शरीरमा रोग विरूद्ध लड्ने संयन्त्र रहेको हुन्छ । त्यसलाई मानव प्रतिरक्षा प्रणाली भनिन्छ । मानव शरीरमा रहेका सेता रक्तकोषहरुले प्रतिरक्षा प्रणालीको काम गर्दछन । मानव प्रतिरक्षा प्रणालीलाई नष्ट पार्ने विषाणु Human Immunodeficiency Virus HIV हो । प्रतिरक्षा क्षमतामा कमीका कारण विभिन्न रोगका लक्षणहरू देखा परेको अवस्थालाइ AIDS Acquired Immune Deficiency Syndrome भनिन्छ । एच आई भि शरिरमा प्रवेश भइ एड्स को अवस्थामा आइपुग्दा सामान्य स्वास्थ्य समस्या पनि निको नभइ मनिसको ज्यान जान सक्छ ।
माइकल गटलिब नाम गरेका एकजना बैज्ञानिकले सन् १९८० मा मानिसको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता सम्बन्धी अध्ययन गरिरहेका बेला दुर्लभ किसिमको भाइरसका कारणबाट हुने निमोनिया भएको पत्ता लगाए केहि समयपछि एटलान्टाको रोग नियन्त्रण केन्द्रले यसलाइ एड्स नाम दियो । नेपालमा पहिलोपटक वि.सं.२०४५ सालमा एच आइ भी संक्रमण भित्रिएको अनुमान छ । परीक्षणबाट एकजना विदेशी नागरिक र एकजना नेपालीलाई एच आइ भी संक्रमण भएको २०४७ सालमा मात्रै थाहा भएको थियो । असुरक्षित यौनसम्पर्क, निर्मलिकरण नगरिएका औजारहरूको प्रयोग, परीक्षण नगरिएको रगत तथा रगतजन्य पदार्थहरू, आमाबाट बच्चामा गर्भमा रहँदा, सुत्केरी हुँदा, स्तनपान गराउँदा एच आइ भि हुने मुख्य कारण र अवस्था हुन् । एच आइ भी संक्रमण भएको लामो समयावधि सम्म पनि यसका कुनै लक्षण नदेखिन सक्ने हुनाले रगत परीक्षण गराउँदा मात्र संक्रमण भए–नभएको यकिन हुने भएकोले सम्भावित मानिसले रगत जाँच गर्नु गराउनु पर्दछ ।
सबै भन्दा जटिल पक्षनै यहि देखिएको छ । संक्रमण भएको कुरा घर परिवार वा समाजले थाहापाए लान्छाना घृणा दुर्व्यवहार हिंसाको निसानीमा परिने भय र संकोचले समस्यालाइ आफुभित्रै लुकाएर दीर्घजीवि भइ बाँच्न पाउने उपचार पद्धतिबाट बिमुख भइ अकालमै मर्नपर्ने स्थितिलाइ स्विकारेर धेरै संक्रमितहरु बसिरहेका छन् । मानिस सामाजिक प्राणि हो उ एक्लै रहन सक्दैन त्यसमाथि अशक्त र बिरामी पर्दा झनै सहाराको खाँचो पर्दछ तर त्यो अवस्थामा झनै आफन्त र परिवारसँग नै भयभित भइ बस्नुपर्दा मनमा कुनहदसम्मको पीडाको गाँठो बन्ला यो सामान्य मान्छेले अनुमान गर्नै जान्दैन ।
निकट भविष्यमा बन्ने सरकार जनउत्तरदायि बनोस् र त्यो आह्वानलाइ यो सरकारले संचारका विविध माध्यमको सदुपयोग गर्दै तथा कानुन र कार्यविधीको सन्दर्भमा भएकाको प्रभावकारी कार्यान्ययन, आवश्यक नयाँको निर्माण र अप्रभावकारीलाई नयाँ संसोधन समेत गर्दै नागरिक शिक्षालाई समुदायस्तरसम्म लैजाने काम गरोस् ।
जीवनका विविध पक्षहरुको सन्तुलित व्यवस्थापनमा मात्र मानिस बाँचेको ठहर्छ । सास फेर्नुमात्र बाँचेको भन्ने होइन, प्रत्येक व्यक्तिको आत्मसम्मान र मर्यादित जीवन बाँच्न पाउने अधिकार एक समान हुने भएकाले सबैले यसको उपयोग निर्विवादरुपमा गर्न पाउनुपर्छ । व्यक्तिको जीवनको यहि पक्षलाइ सम्बोधन गर्न नेपालको संविधानले सम्मान पुर्वक बाँच्न पाउने हक र गोपनीयतको हक लाइ सुनिश्चित गरेको छ । नागरिकको स्वास्थ्यको हकलाइपनि संविधानले मौलिक हकको रुपमानै स्थपित गरेको छ । संविधानको धारा १८ मा त समानताको हक को बिषयमा सामान्य कानुनको प्रयोगमा स्वास्थ्य अवस्थाको आधारमा भेदभाव गरिने छैन भन्ने कुरा समेत उल्लेख छ ।
तर विभिन्न तरिकाले जो कसैलाइ पनि सर्न सक्ने उत्तिकै सम्भावना भएको एच आइ भि को प्रवेश जब कुनै मानिसमा भयो भन्ने थाहा हुने बित्तिकै, त्यसले संक्रमणको रुपलिन नपाउँदै, गरिने घृणा र भेदभावयुक्त व्यवहार भएको देख्दा मानवीय चेतनाको स्तर मा सुधार नभएसम्म सामाजिक सोचमा रुपान्तरणको अपेक्षा गर्न सकिदैन । गोपनीयता भंगहुँदा एचआईभी संक्रमित घरपरिवारलाई आफ्ना छोराछोरीको विवाह गर्नसमेत समस्या भइरहेको र बालाबालिकाको व्यक्तित्व विकासमा समेत असर परेको देखिन्छ । अस्पतालबाट पाइने उपचार सेवामार्फत एचआईभी संक्रमित बाबुआमाबाट संक्रमणमुक्त बच्चा जन्माउन सकिनेबारे जानकारी पाउन नसक्दा महिलाहरू बसेको गर्भसमेत फाल्न बाध्य भएको तिता यथार्थ पनि सुन्नु परेको छ ।
एच आई भी तथा एड्स नियन्त्रण ऐन, २०६४ ले एच आई भी सङ्क्रमित भएको आधारमा शिक्षा रोजगारी स्वास्थ्य सेवा बसोबास सार्वजनिक सेवामा भेदभाव गर्न नपाइने, गोपनीयता कायम गर्नुपर्ने, सङ्क्रमित व्यक्तिको स्वास्थ्य विवरण परीक्षण नतिजा उसको सहमतिबीना सार्वजनिक गर्न नपाइने, र एच आई भी भएको कारण गालीगलौज अपमान सामाजिक बहिष्कार तथा डर त्रास देखाउने कार्य गर्न पाइँदैन भनि प्रष्टै उल्लेख गरेको छ । यदि कसैले त्यस्तो गर्यो भने सजाय ३ महिना देखि १ वर्षसम्म कैद र ५,००० देखि २५,००० रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुबै हुने र पीडितलाई क्षतिपूर्ति अनिवार्य उपलब्ध गराउन पर्ने कुरा समेत उल्लेख गरिएको छ । मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ को गाली बेइजती सम्बन्धि कसुर अभद्र ब्यवहारको कानुनी प्रावधान पनि एच आई भी भएको कारण हुने कुटपिट, गाली, बदनामी, धम्की मा आकर्षित हुन पुग्छ र यस्ता अपराधलाइ दण्ड सजायँको व्यवस्था गरिएको छ ।
यहिँ सवाल खडा हुन्छ कि कानुन र कार्यविधि हुँदाहुँदै पनि लक्षित वर्गलाइ लाभान्वित गराउन सहजीकरण गर्ने धेरै राज्य संयन्त्रहरु, संस्था र सन्जालहरु क्रृयाशील भइरहँदा पनि किन एउटा एच आइ भि सरेको ब्यक्ति उपचार गर्छु भन्दा पनि सामाजिक घृणाको डरले लुकेर छिपेर अस्पताल आउन बाध्य छ । आफ्नो शरिर भित्रको भाइरस सँग त उ लड्न सक्छ तर उस्लाइ हेर्ने समाजको आँखाबाट निस्कने विषले उ सधैँ घायल हुनुपर्छ । नियमित औषधि सेवनबाट संक्रमितहरु दीर्घजीवि पनि बन्न थालिसके तर एच आइ भि को कारण भन्दा पनि यसको आधारमा गरिने घृणा लान्छना र शारिरिक तथा मानशिक हिंशा ले थला परिरहेका छन् । मर्माहत भएका बिरामिको रुपमा नेपालका करिब ३० हजार संक्रमितहरुले मायाँ, रेखदेख, सहयोग र उत्प्रेरणा, पाउने कहिले ।
नेपालले सन् २०३० सम्ममा एच आइ भि मुक्त समाजको लक्ष राखेर राष्टिय रणनीतिक योजना २०२१ देखि २०२६ निर्माण गरेको छ । यसले रोकथाम, परिक्षण, उपचार, हेरचाह, समर्थन र सामाजिक समावेशीतामा केन्द्रित दृष्टिकोणहरु राखेको पनि छ । कार्यान्वयन पक्षको आधारमा त्यो लक्ष पाउन कति सम्भव होला यो सोचनीय सवाल बन्नै पर्दछ ।
सन् २००१ म संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाको विशेष सत्रबाट निर्माण भएको घोषणापत्र (UNGASS) ले एच आइ भी विरूद्धका विश्वव्यापी कार्यक्रमहरूलाई मार्गदर्शन दिएको छ र सक्षम नेतृत्व एच आइ भी रोकथाम, संक्रमित व्यक्तिहरूको हेरविचार तथा सहयोग र उपचार पद्धति, मानव अधिकार र जोखिमपूर्ण समूहहरूलाई प्राथमिकता, महिला सशक्तीकरण, अभिभावकहरू गुमाएका व्यक्तिहरूलाई विशेष सहयोग, एच आइ भी लाई प्रभावकारी रूपमा सम्बोधन गर्न दीर्घकालीन विकासमा लगानी जस्ता पक्षमा सनिश्चितता खोजेको छ । यसलाइ सरकार नागरिक समाज र निजिक्षेत्रबाट मिहिन तरिकाले स्थानीय बस्तुस्थितिलाइ हेरि सन्दर्भगतरुपमा मिहिन तरिकाले बुझ्ने कोसिश गरिनु पर्दछ ।
सहस्राब्दी विकास लक्ष्य (Millennium Development Goal-MDG) सन् २००० को सेप्टेम्बरमा भएको संयुक्तराष्ट्रसंघको सहस्राब्दी भेलाले तथ्याङ्कको आधारमा एच आइ भी संक्रमणमा आधा जति १५ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका युवाहरु रहेका र धेरैजसो वयस्कहरूको एच आइ भी कै कारणबाट कम उमरमै मृत्यु हुने गरेको कुरालाइ ध्यानदिएर सन् २०१५ सम्ममै उतिबेलाको बृद्धिदरलाइ घटाउन भन्ने उद्धेस्य राखिएको थियो । तर आजसम्म पनि यो संक्रमणको भयावहतामा उल्लेख्य नियन्त्रण पाउन सकिएको छैन ।
स्वास्थ्य बिज्ञानले निरन्तर अनुसन्धान गर्दै अझ प्रभावकारी औषधी र खोपको सम्भावनाहरुलाइ पत्ता लगाउँदै पनि छ तर अवस्था भयावह त यसलाई दुषित पारिवारिक सामाजिक सोचले बनाइरहेको छ । आविष्कार भएका र निशुल्क वितरण गरिने औषधि सेवनमा हुने हिचकिचाहट भय र संकोचले ज्यान अकालमा जाँदैछ ।
अझ भन्नुपर्दा धेरै कारणले सर्न सक्ने यो सरुवा रोगलाइ जबसम्म औंला अन्त देखाएर यो त्यस्को वा उस्को समस्या मात्र भनिन्छ व्यक्ति पीडित नै रहन्छ यो हाम्रो साझा समस्या हो र सबैले हातेमालो गरेर मानवताबादमा शंकल्पित बन्न सकियो भने केहि राहत पकै मिल्ने छ । सेनेगलको डाकारमा सन २००० मा सम्पन्न विश्व शिक्षामञ्चले डाकार घोषणापत्र प्रस्तुत गरेको र यसले एच आइ भी महामारीविरूद्धको अभियानमा शैक्षिक कार्यक्रम तथा क्रियाकलापहरू तत्काल कार्यान्वयन गर्नु पर्ने भनेर आह्वान गरेको छ ।
निकट भविष्यमा बन्ने सरकार जनउत्तरदायि बनोस् र त्यो आह्वानलाइ यो सरकारले संचारका विविध माध्यमको सदुपयोग गर्दै तथा कानुन र कार्यविधीको सन्दर्भमा भएकाको प्रभावकारी कार्यान्ययन, आवश्यक नयाँको निर्माण र अप्रभावकारीलाई नयाँ संसोधन समेत गर्दै नागरिक शिक्षालाई समुदायस्तरसम्म लैजाने काम गरोस् ।
मकवानपुर । पतञ्जली योग जिल्ला समिति मकवानपुरको आयोजनामा सप्ताहव्यापी राष्ट्रिय योग दिवस सुरु भएको छ ।
पतञ्जली योग जिल्ला समितिले ११ औं राष्ट्रिय योग दिवस २७ पुस (आज) बाट ३ माघसम्म सप्ताहव्यापी रूपमा मनाउने भएको छ । स्वस्थ समाज, समृद्ध नेपाल र विश्व शान्तिका लागि योग भन्ने नाराका साथ पतञ्जलि योग जिल्ला समितिले ११ औं राष्ट्रिय योग दिवस विविध कार्यक्रमसहित मनाउने भएको हो ।
समितिका अनुसार पौष २७ गतेदेखि माघ ३ गतेसम्म विभिन्न सामाजिक, शैक्षिक तथा स्वास्थ्य प्रवर्द्धनसम्बन्धी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनेछ । जिल्लाभर रहेका योग साधना केन्द्र, विद्यालय तथा सार्वजनिक स्थलहरूमा कार्यक्रम आयोजना गरी योगप्रतिको जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले योग दिवस सप्ताहव्यापी मनाउन लागिएको समिति अध्यक्ष रामकृष्ण थापाले बताए ।
२७ पुष आइतबार आ–आफ्नो योग साधना केन्द्रमा विशेष सरसफाइ तथा फूल बिरुवा रोपण गरि योग सप्ताह सुरु गरिएको छ । आज बिहान वनदेवी योग साधना केन्द्रमा सञ्चालित सहयोग शिक्षक तालिमको समापन कार्यक्रम तथा हवन आयोजना गरिएको छ । यसै गरि २८ पुस सोमबार जिल्लाका विभिन्न विद्यालयहरूमा आहार–विहार सम्बन्धी प्रवचन तथा योग–ध्यान कार्यक्रम सञ्चालन गरिने छ ।
२९ पुस गते माघे सङ्क्रान्तिको सांस्कृतिक महत्वबारे जिल्ला योग भवनमा प्रवचन कार्यक्रम गरिने छ। त्यसैगरी ३० पुसमा धार्मिक पर्यटकीय स्थल कुष्माण्ड सरोवर धामको सरसफाइ कार्यक्रम गरिने छ। १ माघ गते रोयल पार्टी प्यालेसमा योग, ध्यान तथा रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गरिने भएको छ । २ माघमा पुनः विद्यालय केन्द्रित आहार–विहार विषयक विशेष चर्चा तथा योग–ध्यान कार्यक्रम गरिनेछ ।
यस्तै ३ माघमा हेटौंडा–१९ वस्तीपुर, हात्तीगौडामा अन्तरक्रिया तथा वनभोज कार्यक्रम आयोजना गरि सप्ताहव्यापी कार्यक्रमको समापन गरिने जिल्ला अध्यक्ष थापाले जानकारी दिए । समितिले यस अभियानले योगप्रतिको जनचेतना बढाउँदै स्वस्थ जीवनशैली निर्माणमा टेवा पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ।
एबीसी पदयात्रा, प्रकृतिसँगकाे लुकामारी फरक अनुभूति
Tags: No Comments
पदयात्राकाे सुरुवात १७५० मिटर उचाइबाट सुरु हुँदा दाङका सविन शर्मा उत्साहित हुनुहुन्थ्यो । सुरुमै नाक ठाेक्किने उकालो उक्लिए पछि थाकेका गोडा पटक्कै सार्न नसके पनि उहाँकाे पद यात्रा राेकिएन । दक्षिण दिशाबाट अन्नपूर्णकाे फेदीमै पुग्ने र वरिपरी हिमालकाे दृश्यावलोकन गर्ने उहाँको इच्छाशक्ति सामु थकित शरीर र फतक्कै गलेका गोडाले अवरोध गरेनन् ।
२०८२ सालकाे तिहार पर्व मनाउन नमिल्ने र पारिवारिक कारण नमनाउनेकाे एउटा टोली पदमार्गकाे लागि निस्कियो हेटौंडाबाट । तिहारकाे केही समय अघी साथीहरुकाे मेसेन्झर ग्रुपमा एबीसी पदयात्रा तिहार पछि जाने मेसेज छोडेकाे । केहीले चासो देखाए । चासो देखाउने मध्येका एक हरेराम आचार्यसँग भेट गरेपछि तिहार पछि भन्दा अघी नै जानु उपयुक्त हुने कुरो भयो । दुई जनामात्रै नजाने थप एक/दुई जनालाई यात्रामा सहभागी गराउन सकिन्छ की भन्ने काेणबाट कुरा भए । थप एक जना आचार्य सरकाे अफिसकै स्टाफ जाने पक्का भएपछि अरु थप भए पनि नभए पनि जाने चै पक्का भयो । तर जाने तिथिमिति जुरेकै थिएन ।
तिहारकाे सुरुवातमै हिड्नेकी तिहार सकिएपछि भन्ने समय नटुङ्गिएकै बेला ३ कात्तिक २०८२ काे विहान तीनै जनाले चिया गफबाट मिति टुङ्याउने गरी बस्यौं । करिब एक घण्टा पछि हामीले निर्णय लियौं साेही दिन बेलुकाकाे बसबाट पोखरा जाने र भाेलीपल्टकाे बिहानबाट यात्रा सुरु गर्ने । तिहार पछि जाने गरी एक जना साथी (अर्जुन खतिवडा) हेटौंडा आएर सल्लाह गरौंला भन्दै हुनुहुन्थ्यो । तर तिहार पछिकाे समय हाम्राे लागि अनुकुल नहुने भएपछि मिति टुङ्याएकाे १२ घण्टापछि यात्राले पश्चिम दिशाकाे लय समाएकाे थियाे ।
नेपालमा पदयात्राका लागि असोज–कात्तिक र चैत–वैशाखको याम उत्तम मानिन्छ। गन्तव्यस्थलमा पर्यटकको आउजाउ बाक्लिएको बेला पनि यही हाे । पदयात्रामा रमाउनेको सङ्ख्या पनि बढ्दै जाने मौसम हाे । कुनै समय विदेशी पर्यटकले चिनाएको नेपालको पदयात्रा पर्यटन पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकमाझ पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य, विशिष्ट भूगोल, हावापानी, जैविक विविधता, हिमाली जनजीवन, सभ्यता र संस्कृतिको अवलोकनसँगै घुमफिरको आनन्द बटुल्न मानिसहरू पदयात्रामा निस्कन्छन्। शारीरिक, मानिसक स्वास्थ्य र तन्दुरूस्तीका दृष्टिले पनि वर्षमा १/२ पटक पदयात्रा गर्नु उपयुक्त मानिन्छ।
रात्रीबसमा पोखरा गएर पदयात्रा मार्ग झिनुडाँडासम्म सानो गाडीमा जाने सहमती यात्रामा सहभागी हरेराम आचार्य र म र शर्माकाे भयो । तिहार पर्वकाे रमाइलो अन्नपूर्ण क्षेत्र र पदयात्रा मै गर्ने थोरै तयारी गर्दै हामी पदयात्रामा निस्कियौं हेटौंडाबाट । पछिल्लो समय फुर्सदमा पदयात्रामा निस्कने संस्कारको विकास हुन थालेको छ। युवा पुस्तादेखि पाका पुस्तासमेत पदयात्रामा रमाउन थालेका छन्। घुम्न जाने गन्तव्यको रुपमा एबीसी दक्षिण जाने मैले गरेकाे प्रस्ताव पारित भएकाे थियो हरेराम आचार्यबाट । हामी तिनै जनाकाे तिहार विविध कारण राेकिएकाे थियाे । यसै अवसरकाे सदुपयोग गर्दै एबीसी पदयात्रा रोजेकाे थियौं ।

मैले पहिलो पटक पदयात्राको अनुभव लिदैं थिए । एक दिनकाे हाइकिङ त धेरै गरेकाे छु तर ४-५ दिन लगातार हिड्दै उचाइमा गरिने पदयात्रा पहिलो पटक । जब पदयात्रा सकेर फर्किओं प्राकृतिक दृश्यसँगै केही फरक अनुभूति गर्ने अवसर पाइएकाे तीनै जनाकाे अनुभूति रह्यो ।हामीलाई कात्तिक ४ गते बिहान ४ बजे पाेखरा उपमहानगरपालिकाकाे वडा नम्बर १ र २ काे सिमानामा रहेकाे हरिचोक बसले पुर्याइ दियो । करिब एक घण्टा जति कात्तिककाे बिहानकाे थोरै चिसोमा बिताए पछि झिनु जाने सुमोलाई फोन गर्न लाग्यौ ।
२ -३ वटा सुमो चालकलाई फोन गरेपछि ५ः३० तिर चहलपहल बढ्दै गयो । अरुपनि स्थानीय र पदयात्री थपिदै गए । सुमाेले जम्मा ७ जनामात्रै राखेर लैजाने रहेछ । हामी तीन जनाले अरु ४ जनाकाे टोलीलाई केही बेर अरु पर्खनु पर्यो । ३ जना मात्रै पनि जान सकिने तर पैसा ७ जनाकै तिर्नु पर्ने भएपछि हामीले अरु आधाघण्टा पर्खिएका थियौं । केही समयमा पदयात्राकै एउटा वेस क्याम्प छोङराेम जाने स्थानीय ४ जना आए पछि हामीले हरिचोकलाई छोड्यौ ।
पदयात्राका लागि नेपाल उत्कृष्ट गन्तव्यमा चिनिन्छ। विश्वका विभिन्न देशका पर्यटकहरू पदयात्राका लागि यहाँ आउने गरेका छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक पर्यटकहरू पनि छोटो वा लामो दूरीका पदयात्रामा निस्किएको पाइन्छ।
पदयात्रा भनेको बाहिरी साहसिक गतिविधिको एक रूप हो । प्राकृतिक परिदृश्यहरूमा पैदल यात्रा सामान्यतया लामो दूरी र फरक-फरक भू-भागमा गरिन्छ। यो प्रायः पदयात्रा, ब्याकप्याकिङ र क्याम्पिङसँग सम्बन्धित छ, र यो विश्वभरका पहाडी क्षेत्रहरू, राष्ट्रिय निकुञ्जहरू र जंगली क्षेत्रहरूमा लोकप्रिय गतिविधि हो। पदयात्रा राम्ररी चिन्ह लगाइएका पदमार्गहरूमा अपेक्षाकृत सजिलो पैदल यात्रादेखि लिएर प्राविधिक आरोहण सीप र उपकरणहरू आवश्यक पर्ने चुनौतीपूर्ण अभियानहरूसम्म हुन सक्छ।
१७५० मिटरमा अवस्थित झिनुडाँडाबाट पहिलाे दिनकाे पदयात्रा सुरु गर्दा बिहानकाे ९ बजेकाे थियाे । त्यस अघी केही फलफुल खाएका थियौं हिड्न सहजताकाे लागि । सुरु सुरुमा साथीहरु पदयात्रा जादाँ पहाडको उकालो चढेर के हुन्छ? भन्ने लाग्थ्यो । तर यस पटक हेटौंडा कै एक जना दाइ शंकर बीसीले दशैं लगत्तैकाे भेटमा ट्रेकिङ जाने एबीसी भन्नु भयो । जती बेला म विमारी भएर भर्खरै उठेकाे थिए । मर्निङवाक समेत जान जाँगर चलेकाे थिएन । त्यसकाे दुई दिन पछि मर्निङवाक सुरु गरे । विस्तारै यसपटक पदयात्रा त जसरी पनि जाने नै हाे भन्ने अठोट गरिरहे । शंकर दाईहरुकाे टोलीमा काेटा पुगेकाे पछि कुराे हुँदा थाहा पाएपछि आफैंले साथीहरु जुटाउन सुरु गरेकाे थिए ।
अरुले पदयात्रा गरेर सामाजिक सञ्जालमा भिडियो र फोटो राखेकाे देखिरहेकाे भएपनि पदयात्राकाे मोह नबढेकाे मलाई यसपाला हिमालकाे फेदीमा हिउँकाे सामिप्यतामा र उचाईकाे अनुभव लिने रहरले तानिरह्यो । १७५० मिटरमा अवस्थित झिनुडाँडाबाट पदयात्रा सुरु गर्दा नै चिसो मौसम र बाटोबाटै नजिकै देखिने माछापुच्छ्रे र अन्नपूर्ण हिमाललाई आँखैमा राखेर एक घण्टा ३० मिनेट नाकै ठोकिने जस्तै उकालो उक्लिएपछि ठुलै युद्ध जिते जस्तै भएकाे थियाे । बाटोमा फर्कदै गरेका पदयात्रीले यात्राकाे दश प्रतिशत उकालो सकियो भन्दा भने भर्खरै उक्लिएकाे उकालो सम्झिएर जिरिङ भइयो । पदयात्रा मार्गमा पर्ने छोमरोडमा विहानकाे खाना खादै गर्दा १२ः३० बजेकाे थियाे । खाना खाएपछि शरिरले आराम खोज्ने संकेत गरेकाे थियो । पहिलाे दिनकाे निन्द्राले समेत आराम खोजेकाे हुनुपर्छ ।
छोमरोङबाट सिधै उरालाे ओर्लिएर पुनः उकालो सुरु गरी अपर सिनुवा पुगिने रहेकाे । देख्दा वल्लो पल्लो डाँडा नजिकै लागे पनि लोवर सिनुवा हुँदै अपर सिनुवा पुग्न ३ घण्टा लाग्यो । केही समय पहिला सिनुवा पुगिन्थ्यो हाेला उकालाे उक्लदै गर्दाकाे घामकाे कारण हिडाइकाे रफ्तार बढाउन सकिएन र ३ घण्टा लाग्यो । सिनुवापछि आउने अर्काे वेश क्याम्प बम्बो । एक घण्टा ३० मिनेट लाग्ने बाटो जंगलै जंगल हिड्नु पर्ने रहेछ । त्यो पदमार्गमा यो मार्गले थप आनन्दित बनाएकाे थियाे । खाेलाकाे छङछङ आवाज चिसो बतास र ठाउँठाउँमा भेटिने झरनाले अझ माेहित बनाएकाेले बिहानदेखिकाे थकानलाई शितल बनाउँदै लगेकाे थियाे ।

अर्काे तर्फ एवीसी क्याम्पबाट फर्कने तथा जानेहरुकाे बाक्लै आवतजावत बाटो भरी देख्दा जंगलमा हिडेकाे अनुभव नै नहुने । हिड्दा हिड्दा शिथिल भएकाे बेला “शरीर थाके पनि जति हिँड्यो त्यति नजिक देखिने हिमालले शरीरमा थप ऊर्जा थप्ने रहेछ” हरेराम सर बाटोमा भन्दै हुनुहुन्थ्यो । प्रायः जंगलका पाखै भरी नियालोका बाेट मात्रै देखिने हुँदा उक्त स्थानकाे नाम समेत दार्जिलिङका पदयात्रीले बम्बाे राखिदिएकाे भन्ने सुनेकाे थिए त्यहाँ जानु अघि । डेड घण्टाकाे बाटोलाई २ घण्टा लगाएरै भएपनि पहिलाे दिनकाे यात्रालाई विश्राम दिन बम्बाे पुगियो बेलुकाकाे ५ः३० बजे ।
तिहारकाे समय भएपनि फर्किने यात्रीहरुकाे उपस्थितिले गर्दा बासकाे व्यवस्थापनमा समस्या हुनसक्ने भएकाेले पहिले नै बुक गरिएकाे हाेटलमा पुगेर आराम गर्न पाउँदा थकानलाई भुल्यौ, भाेली फेरी यात्रा गर्नु पर्ने समेत विर्सिएर । बेलुका यात्रामा देखिएका नियालोलाई टुसा खाने सिजन भदौसम्म हुने भन्दै थिए साथीहरुसँग । तर बेलुकाकाे खानामा नियालोकाे मुनाकाे तरकारी र त्यसैकाे अचार खाना खादाँ बल्ल बम्बाे नामले सार्थकता पाएकाे महशुस गरियो । थाकेर हुँदा ओछ्यानमा पल्टिने बित्तैकै निदाइयो ।
कात्तिक ५ गते बिहानै हिड्ने समयतालिका बनाइएकाे भएपनि हाेटलले प्याकेजमै उपलब्ध गराउने विहानकाे खाजाकाे पर्खाइले ७ बजेकाे थियाे । अघिल्लो दिनकाे हिडाइले थाकेका हामीलाई केही राहत चिसो मौसमले दिलाएकाे थियो । खाजा लिएर बिहान ७ः२० मा हिड्न तयार हुँदा अन्नपूर्ण बेश क्याम्पबाट फर्किएर त्यहाँबास बस्न आइपुगेका पर्यटकहरुकाे भरिया दाइले तपाईंहरु अन्नपूर्ण बेश क्याम्प मै पुग्न सक्नु हुन्छ भन्दै गर्दा हामी भने हिड्दै गएपछिकाे अवस्थाले गन्तव्य कुन बनाउने तय हाेला भन्दै अघि बढ्यौं । त्यसपछि आउने दोभान, माथिल्लो दोभान र हिमालयलाई पार गर्दै देउराली पुग्दा विहानकाे ११ः३० बजेकाे थियो । हिमालकाे यात्रामा उचाई बढ्दै जादाँ हिडाइकाे रफ्तार बढाउन समेत कठिन भइरहेकाे थियो ।
देउराली (३२०० मिटर) मा बिहानकाे खाना खाएर केही बेर आराम गरी १ बजे त्यहाँबाट फेरी उकालो तर केही सजिलो बाटोबाट अन्नपूर्णकाे फेदीकाे गन्तव्य समायौं । खानापछिकाे हिडाइ र उचाइ बढ्दै जादाँ हामीले १०-१५ पाइला अगाडी बढाउँदा नै स्वाँ स्वाँ हुने थकाइ महसुस हुन थालिसेकाे थियाे । तैपनि हामीले सुस्तरी सुस्तरी पाइला चालिरह्यौ । केही हिड्दै केही बेर थकाइ मार्दै उचाइमा हिड्दा खानेकुरा खादैं हामीले अन्नपूर्ण भन्दा एक स्टेप तलकाे क्याम्प पुग्दा दिउँसोकाे ३ः४५ बजेकाे थियो । त्यो माछापुच्छ्रे वेशक्याम्पबाट अन्नपूर्ण वेश पुग्न अझै १ः३० देखि २ घण्टा लाग्ने जानकारी पाएपछि भने उचाइकाे हिसाबले माछापुच्छ्रे क्याम्पमै बस्ने निधो गर्यौ । बरु भाेलीखेर विहान ४ बजे नै उठेर हिड्ने र सुर्य उदाउँदा एबीसी पुग्ने सल्लाह गर्यौ ।
प्याकेजमै बास तथा खानाकाे व्यवस्थापन गरेर आराम गर्यौ । जब सुर्य अस्ताउँदै गयो त्यहाँबाट माछापुच्छ्रे हिमाल सुन चैं चम्किए । त्यो दृश्य यती मनमोहक रह्यो की खिचिएका फोटो हेर्दा समेत आनन्द आउँछ । केही बेर सुर्य अस्ताउँदै गर्दा देखिने हिमालकाे दृश्यलाई क्यामेरामा कैद गर्दै गर्दा हाेटल संचालकले गंगापूर्ण, ग्यासियर पिक (जुन माछापुच्छ्रे वेश क्याम्पबाट मात्रै देखिन्छ) लगायतका हिमाल, ती हिमालकाे सेरोफेरोबाट जोडिने भूगोग समेतकाे जानकारी दिनु भयो । हामी पदयात्राकाे मजा लिनुकाे अलावा हिमाल र हिउँलाई नजिकैबाट स्पर्श गर्न हिडेका यात्री न थियौ । त्यसैमा रमाउँदै रह्यौ केही बेर । लसुनकाे ताताे ताताे सुप तयार भएपछि हामीले सोध्यौ लसुनकाे सुप चैं किन?? कम उचाइबाट धेरै उचाइमा आउँदा लेक लाग्दैन भनेर लसुनकाे सुप दिइएकाे रहेकाे ।

बेलुकाकाे खाना तयारी हुँदै गर्दा पोखरा हरिचोकमा सुमो पर्खदै गर्दा आउनु भएका ६ जनाकाे टोली आइपुग्नु भयो । उहाँहरु सुमाेमा हामी भन्दा अगाडी हुनुहुन्थ्यो तर झिनुडाँडाबाट यात्रा सुरु गर्दा हामीले पछि छोडेका थियौं । बेलुकाकाे खाना खाने बेला हाेटल संचालकले बिहान ४ बजे उठेर जाँदा सुर्य उदाउने बेला माथिल्लो क्याम्प पुगिने भएकाेले त्यै गर्न सुझाउनु भयो । बिहान ४ बजे नै जान अध्यारो हुने हुँदा ६ जनाकाे टोलीका ४ जनाले सँगै जाने प्रस्ताव गर्नु हुँदा २ जना छोडिएकाे थाहा पायौ । २ जना सदस्य हिड्न केही अगाडी भएकाेले अर्कै हाेटलमा पुगेर बस्नु भएकाे रहेछ । खाना पछि बिहानै उठेर एबीसीकाे अन्तिम क्याम्प सुर्य उदाँउदै गर्दा पुग्ने भन्दै आराम गर्यौ ।
माछापुच्छ्रे क्याम्पकाे उचाई ३७०० मिटर रहेकाेले हामी कम उचाइबाट गएकालाई केही असजिलो भएकाे थियो । साथमा चिसो त अत्यधिक थियो । स्याँस्या हुने केही गारो भएकाे जस्तो महसुस भएपनि केही समय पछि त्यो विस्तारै कम भयो र केही बेर निदायौं । कात्तिक ६ गते बिहान ३ बजेदेखिनै त्यहाँ बसेका यात्री अन्नपूर्ण जान हतारिए । हामी भने केही बेरकाे अलमल पछि ४ः१५ बजे अध्यारोलाई टर्चकाे सहायताले हटाउने प्रयास गर्दै उकालाे लाग्यौ । बिहानकाे ठिहिर्याउने चिसोमा हिड्दा जाडोले केही समय सताएकाे थियो । हिड्दै गएपछि त्यो क्रम हट्दै गयो । करिब १ घण्टा हिडेपछि उज्यालिदै गयो । बाटोमा सानो पाेखरी भेटियो त्यहाँ पुग्दा हिमाल टल्किएकाे प्रष्ट देखिदै थिए । माछापुच्छ्रेलाई पछाडी छोडेर हिडेकाे हामी सबैतिर हिमालले घेरिएकाे स्थानकाे पोखरीमा पुग्दा अन्नपूर्णलाई त्यही पोखरीमा छायाँ परेकाे देख्यौ । त्यो दृश्यले केही बेर हामीलाई अलमल्याइराख्यो ।
मिसिएका साथीहरु र हामीले त्यहाँ केही बेर बितायौं । त्यहाँबाट ३० मिनेट हिडेपछि अन्नपूर्ण वेश क्याम्प (४१३० मिटर) लाई भेटायौ । अन्नपूर्ण क्याम्पमा पुग्दा घाम लाग्दै थियो हिमालका चाँदी जस्तो हिउँमा सुन मिसिदै गएकाे थियो । यी यावत कुरा जीवनमा पहिलो पटक धेरै नजिकबाट अनुभूति गरियो । त्यसकाे आनन्द महसुस ज्यादा गरियो । भाइटिकाकाे दिनकाे साइत गर्यौ हिमाललाई आँखैमा राखेर । तिहार मनायौं पदयात्रामा । मन खुसी बनाउन यसरी पनि त चाडपर्व मनाउन सकिने रहेछ । बिहान सँगै गएका साथीहरुसँग समूहमा फोटो खिचेपछि हामीले विदाइका हात हल्लायौं, उहाँहरु केही बेर त्यही अलमलिने हुनु भएपछि ।
हामीले माछापुच्छ्रे क्याम्पलाई पछ्यायौं जहाँ हाम्राे ब्याग थियो साथै बिहानकाे खाजाले समेत पर्खिरहेकाे थियो । हिड्न सहज हुने र रमाइलो लाग्नेहरुकाे लागि पैदल मार्ग उत्तम हाे तर हिड्नलाई समस्या हुने तथा समय कम हुनेहरुले अन्तिम क्याम्पसम्म हेलिकप्टरबाट समेत यात्रा गरेकाे पायौं । त्यो सेवा नेपालका निजी सेवा प्रदायक विमान कम्पनीहरुले दिने रहेछन् ।
बिहानकाे खाजापछि हामीले भाइटिकाकाे दिन पोखरा पुग्न नसकिने कम्तिमा पनि अपर सिनुवा समयले साथ दिए लोवर सिनुवाकाे वसाइ हुने निश्चित गरी उचाइ ३७०० मिटरबाट उचाइ घटाउने यात्रा सुरु गर्यौ । त्यसो त अब हामीलाई फोटो लिनु थिएन, अलमिलनु पनि थिएन, अर्काे गन्तव्य पुग्न कति समउ लाग्छ सोध्नु थिएन । गएकै बाटो फर्कदा त्यही एउटा फाइदा हाे । कसैले उचाइकाे बाटो र समय सोधे बताइदिने न हाे । उकालो भन्दा उरालो झर्न अझै गारो हुन्छ । हामीले देउराली, हिमालय, अपर दोभान, दोभान, बम्बाे समेत गरी ५ वटा क्याम्पलाई पछि पार्दै अपर सिनुवा आइपुग्दा बेलुकाकाे ५ः३० बजेकाे थियो ।

आउँदा आकाशमा बादल लागेकाे थियो । गड्याङ गुड्युङ गर्दै पानी छिटाएकाे थियो । जंगलकाे बाटो भएर खासै अनुभव भएन । बम्बोबाट अपर सिनुवासम्म आउँदा पानीले चुट्छ की भन्दै हिड्दै थियौं । तर पानी परेन । चिसो स्थानमा थप चिसोकाे महसुस गर्नु परेन । तिहारकाे टिकाकाे दिन भएकाेले फर्कने तथा जादैं गरेका विदेशी, केही केही नेपाली बाहेक खास चहल पहल थिएन । सिनुवामा बासकाे व्यवस्था भएपछि हामीले आराम गर्यौ । ओरालो झर्दा खुट्टा खादिएका थिए तिनले रामरी आराम पाउने भयो भन्दै हामी गफियौं । परिवारसँग सम्पर्कमा रह्यौं । त्यो रात हामी अली रामरी निदायौं ।
हतार गरी नहिड्ने बेलुकाकाे सल्लाह बमोजिम कात्तिक ७ गते बिहान ६ बजे खाजा लियौं र झिनुवालाई विदाई गरी हिड्यौं । लोवर झिनुवा, लोवर छोमरोङ, छोमरोङ हुँदै पदयात्रा सुरु हुने स्थान झिनु डाँडा आइपुग्दा १२ बजेकाे थियो । यो विचमा छोमरोङबाट केही तल अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रकाे अफिसमा ४ गते जाँदा इन्ट्री गरेकाे स्थानमा आउट गरायौं । साथी सविनलाई अघिल्लो दिननै केही गारो भएकाे थियो हिडाइमा । आजपनि उहाँले पछ्याइरहनु भयो । म विस्तारै विस्तारै आउँछु तपाईहरु हिड्दै गर्नुहाेस भन्दै हुनु हुन्थ्यो । हामीले केही पर भएपनि पर्खिदै हिड्दै गरेका थियो । ओरालोमा (छोमरोङबाट झिनु) गारो हुने भएकाेले हामी दुई केही अघि भयौं । केहीबेर आराम गर्दा सविन सर आइपुग्नु भयो । त्यही दिन पदयात्राकाे लागि १२ बजे झिनु आइपुग्नु भएका चितवनका साथी संकल्प पोखरेल भाउजु र बाबु (सपरिवार) भेट भयो । एक छिन भलाकुसारी पछि सेल्फी लियौं र केही जानकारी दिएर विदाई गरियो ।
कात्तिक ७ गते बिहानकाे खाना त्यही खायौं । साथीहरु अब रात्री बस चडे घर रातीकाे ११ बजेसम्म पुगिने भन्दै हुनुहुन्थ्यो । हिडाइले खादिएकाे गोडा र थाकेकाे शरीरलाई एक रात पोखरामा विसाउने र भाेलिपल्ट हेटौंडा जाने सल्लाह गरे पछि पोखरा आउने सुमोबाट पाेखराकाे लेकसाइट आइपुग्दा दिउँसोकाे ३ः३० बजेकाे थियो । हाेटल खोजेर फ्रेस भएपछि फेवालातकाे किनारामा हुने आरतीमा आनन्दित भयौं करिब १ घण्टा । लेक सांइड घुम्यौ । पोखरमा तिहार सकिएकाे रहेनछ । द्यौसे हेर्यो केही बेर । हाेटल फर्कदा रातीकाे १०ः३० बजे सकेछ । कात्तिक ८ गते बिहानकाे बसमा हामीले हेटौंडकाे बाटो समायौं फेरी अर्काे पटक अर्काे स्थानकाे पदयात्रा गर्ने आशा सहित । हिडाइकाे रन्काे छुटे पछि फेरी हिड्न मन लाग्न सक्नेछ ।
पदयात्रा सम्बन्धी थप…
पहाड चढ्नु मात्रै होइन, यात्राका क्रममा देखिने जनजीवनले थुप्रै जीवन उपयोगी कुरा सिक्न र देख्न पाइँदो रहेछ। आफ्नो देशको भूगोल, कला संस्कृति र सभ्यता बुझ्न तथा स्थानीय समुदायको जीविकोपार्जनमा टेवा पुर्याउन समेत पनि पदयात्रा गर्न जरुरी देखिन्छ । धेरै पदयात्रा मार्गहरू दुर्गम गाउँहरू र जातीय समुदायहरू हुँदै जान्छन्, जसले गर्दा स्थानीय मानिसहरूसँग सांस्कृतिक आदानप्रदान र अन्तरक्रियाको अवसर प्रदान गर्दछ। पदयात्रीहरूले आदिवासी संस्कृति, परम्परा, भाषा र जीवनशैलीको बारेमा सिक्न सक्छन्।
शरीर चुस्त राख्न र मस्तिष्कलाई ताजा बनाउन पदयात्रा उपयुक्त हुन सक्छ । पछिल्ल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको आकर्षण बढ्नुमा घुम्ने संस्कृतिको विकास भएकाेले पनि हाे । आन्तरिक पर्यटक वृद्धि हुँदा प्रादेशिक अर्थतन्त्रमा टेवा पुग्ने तर राष्ट्रिय अर्थतन्त्र उकास्न चाहिँ विदेशी पर्यटक नै मूलस्रोत हाे । पदयात्रा मार्गहरूले प्रायः हिउँले ढाकिएका पहाडहरू, हरिया वनहरू, अल्पाइन घाँसे मैदानहरू, झरनाहरू र वन्यजन्तुहरू सहित प्राकृतिक परिदृश्यहरूको मनमोहक दृश्यहरू प्रदान गर्ने भएकाेले यात्रा आफैंमा गन्तव्यमा पुग्नु जत्तिकै अनुभवको एक हिस्सा बन्ने रहेछ ।
पदयात्रा भनेको बाहिरी साहसिक गतिविधिको एक रूप हो । प्राकृतिक परिदृश्यहरूमा पैदल यात्रा सामान्यतया लामो दूरी र फरक-फरक भू-भागमा गरिन्छ। यो प्रायः पदयात्रा, ब्याकप्याकिङ र क्याम्पिङसँग सम्बन्धित छ, र यो विश्वभरका पहाडी क्षेत्रहरू, राष्ट्रिय निकुञ्जहरू र जंगली क्षेत्रहरूमा लोकप्रिय गतिविधि हो। पदयात्रा राम्ररी चिन्ह लगाइएका पदमार्गहरूमा अपेक्षाकृत सजिलो पैदल यात्रादेखि लिएर प्राविधिक आरोहण सीप र उपकरणहरू आवश्यक पर्ने चुनौतीपूर्ण अभियानहरूसम्म हुन सक्छ।

तपाईं पनि पदयात्राका लागि कुनै गन्तव्य रोज्दै हुनुहुन्छ भने त्यसका लागि गर्नुपर्ने बन्दोबस्ती र तयारीबारे केही जानकारी यहाँ प्रस्तुत गरेकाे छु (आफूलेकाे गरेकाे पदयात्राकाे अनुभव समेतकाे आधारमा)
- तपाईं कुन गन्तव्यमा जाँदै हुनुहुन्छ भन्ने कुराले खर्चको निर्धारण गर्छ। सामान्यतया दिनको तीनदेखि चार हजारसम्म जोहो गर्नुहोस्। सगरमाथा क्षेत्र जाँदै हुनुहुन्छ अझ बढी पैसा लाग्छ। छोटो, मध्यम या लामो दूरीमध्ये जुन रोज्नुहुन्छ त्यसअनुसार खर्च तलमाथि हुनुसक्छ। पर्यटकीय क्षेत्रको सेवासुविधा यसै पनि महङ्गो हुन्छ। अहिले प्रायः पदमार्गमा इन्टरनेट र अनलाइन सुविधा पुगेको छ। अनलाइन भुक्तानी सेवा पनि छ। विकट गाउँबस्ती र भूगोलतिर त्यो सेवा नहुन पनि सक्छ। नगद पैसा पनि बोकेर जाँदा सजिलो हुन्छ ।
- आफू घुमफिरमा जान लागेको गन्तव्य र त्यहाँको भौगोलिक अवस्थाबारे जानकारी लिनुहोस्। सूचना बटुल्नुहोस्। त्यस क्षेत्रमा रहेका होटल, रेष्टुराँ र चिया घरबारे बुझ्नुहोस्। गुगल या अन्य नक्साको सहायता लिएर पनि गन्तव्यस्थलबारे धेरै कुरा थाहा पाउन सकिन्छ। कति लामो र उचाइसम्मको पदयात्रा हो त्योबारे पहिल्यै थाहा पाएर आफूलाई शारीरिक र मानसिक रूपमा तयार राख्नुपर्छ। नयाँ ठाउँबारे जान्ने जिज्ञासा र उत्साहसहित पदयात्रामा निस्कनुपर्छ।
- ऋतु याम, मौसम, हावापानी आदि विचार गरेर लुगालगायत पदयात्राका लागि चाहिने सामग्री जुटाउनुपर्छ। सामानको जोहो गर्दा हतार गर्नुहुँदैन। झोलामा राख्नुपर्ने महत्वपूर्ण सामान छुट्न सक्छ। ट्रेकिङ झोला, जुत्ता, लठ्ठीलगायत सामग्री पदयात्राका लागि नभई हुँदैन। हलुका र धेरै सामान अट्ने झोला रोज्नुहाेस। बजारमा ट्रेकिङका लागि चाहिने सामग्री सजिलै पाइन्छ। ती सामग्री किन्न समेत केही हजार खर्च हुनेछ ।
- जुत्ता आरामदायी, बाक्लो सोल र ग्रिप भएको, झट्ट पानी नछिर्ने, हिलो र हिउँमा नचिप्लने चाहिन्छ। नेपाली ब्राण्डका ट्रेकिङ जुत्ता पनि अहिले बढी प्रयोगमा आइरहेको छ। ट्रेकिङ ज्याकेट, टिसर्ट, ट्र्याक, ट्राउजर, टोपी, मोजा र पञ्जा आवश्यक पर्छ। गर्मीयाम छ भने सोही अनुसारको लुगा चाहिन्छ। जाडोयाम छ र हिमाली क्षेत्रमा जाँदै हुनुहुन्छ भने फेदर डाउन ज्याकेट लगायत न्यानो लुगा बोक्नुहोस्। पदयात्रामा जाँदा आँखाको सुरक्षाका लागि चश्मा अनिवार्य चाहिन्छ। गर्मीयाममा घामबाट जोगिने चस्मा प्रयोग गर्नुपर्छ। टोपी र ह्याट पनि त्यहीअनुसार चाहिन्छ। छालालाई घामबाट जोगाउने क्रिम, लोसन पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- पदयात्रामा निस्कँदा प्राथमिक उपचारका औषधि र सामग्री साथमा बोक्नुपर्छ। आफूले कुनै नियमित खाने गरेको औषधि छ भने नबिर्सिइ झोलामा राख्नुहोस्। उचाइमा जाँदा लेक लाग्ने समस्या हुनसक्छ। कसैलाई तीन हजार मिटरदेखि माथि जाँदा ‘अल्टिच्युड सिकनेस’ को लक्षण देखिन थाल्छ। त्यसकार एकैदिन धेरै हिँड्नु हुँदैन। विश्राम लिँदै पदयात्रा गर्नुपर्छ। तीन हजार मिटरदेखि माथिको यात्रा छ भने दिनमा पाँच सय मिटर मात्र उकालो चढ्नु उपयुक्त मानिन्छ। यात्रामा कहिलेकाहीँ आपतकालीन अवस्था आइपर्न सक्छ। त्यसैले पर्यटक सूचना केन्द्र, प्रहरी, होटललगायत स्थानीयबासीको सम्पर्क नम्बर लिनुपर्छ। पदयात्रामा जाँदा पानीलगायत हलुका खानेकुराको प्रबन्ध गर्नुपर्छ। बिस्कुट, चक्लेट, काजु, बदाम आदि साथमा राख्दा राम्रो हुन्छ।
- नयाँ र टाढाको गन्तव्यस्थल छ भने एक्लै पदयात्रामा निस्कनुहुँदैन। नजिक र मानिसको आउजाउ बाक्लो हुने ठाउँ छ भने छोटो दूरीको पदयात्रा एक्लै पनि गर्न सकिन्छ। पदयात्रामा जाँदा पथप्रदर्शक साथमा लिएर जाँदा धेरै सहज हुन्छ। समूहमा पदयात्रा गर्दा झनै सजिलो। सुरक्षादेखि अन्य व्यवस्थापकीय तयारीका लागि पनि समूहमा जाँदा उपयुक्त हुन्छ। पछिल्लो समय पथप्रदर्शक नलिई पदयात्रामा जान नपाइने नीति पनि सरकारले ल्याएको छ। एक्लै हिँड्दा सुरक्षा जोखिम हुन्छ । दुर्घटना भइहालेमा उद्धार जटिल बन्छ। हिमाली भेग छ भने विशेष ख्याल गर्नुपर्छ। हाम्रो हिमालय क्षेत्रमा झण्डै छ हजार मिटरसम्म उचाइ छिचोलेर पदयात्रा गर्नुपर्ने गन्तव्य छन्।



काठमाडौं । नेपाल सम्वत् ११४६ आज देशभर विविध कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ । यस सम्वतलाई नेवार समुदायले नयाँ वर्षका रुपमा मनाउने गरेका छन् ।
राष्ट्रिय विभूति शंखधर साःख्वाले विसं ९३७ (इ सं ८८०) मा गरिब जनताको ऋणमोचन गरी नेपाल सम्वत्को सुरुवात् गराउनुभएको थियो । नेपाल सम्वतले पृथ्वीनारायण शाहको शासनकालसम्म राष्ट्रिय सम्वतको मान्यता पाएको लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति डा त्रिरत्न मानन्धरको भनाइ छ ।
‘लिच्छविकालका राजा राघवदेवको शासनकालबाट सुरु भएको नेपाल सम्वत् पृथ्वीनारायण शाहको शासनकालसम्म मौलिक सम्वतका रुपमा चलेको थियो, लिच्छविकालअघि शक्य सम्वत प्रचलनमा थियो, नेपाल देशको नामबाट राखिएकाले यो मौलिक सम्वत् हो’, उनले भने ।
विसं २००७ मा प्रजातन्त्रको स्थापना भएपछि नै नेपाल सम्वतलाई राष्ट्रिय मान्यताका लागि अभियान चलाइएको छ । नेपाल सम्वतलाई नयाँ वर्षका रुपमा काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर, बनेपा, धुलिखेल, बाह्रबिसे, दोलखा भीमेश्वरलगायत क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नेवार समुदायले विशेषरुपमा मनाउने गरिन्छ ।
गरिब जनताको ऋणमोचन गराई सामाजिक सेवाको उत्कृष्ट नमूना प्रस्तुत गरेको र नेपालमा मौलिक सम्वतसमेत चलाएको कार्यको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै २०५६ सालको नयाँ वर्षका दिनमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री कृष्णप्रसाद भट्टराईले साःख्वालाई राष्टिय विभूति घोषणा गरेका थिए ।
विसं २०६५ मा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले नेपाल सम्वतले राष्ट्रिय मान्यता पाउने घोषणा गर्नुभएको थियो । कात्तिक कृष्ण औँसीका दिन बही खाता बन्द गरी नयाँ वर्ष अर्थात् कात्तिक शुक्ल प्रतिपदाका दिन नयाँ बही खाताको सुरुआत गर्ने परम्परा समेत काठमाडौँमा अझै छ ।
अनलाईन खबरबाट
बीबीसी/ भारतको केन्द्र प्रशासित भूमि लद्दाखमा बुधबार जेनजीहरुले आन्दोलन गरेका छन् । जेनजी (युवा प्रदर्शनकारी) र प्रहरीबीच झडप भएपछि हिंसा र आगजनीको घटना भएको छ । घटनाबाट कम्तिमा ५ जनाको ज्यान गएकाे बताइएको छ ।
भारतको समाचार एजेन्सी एएनआईका अनुसार, झडपका क्रममा प्रदर्शनकारीहरूले लद्दाखको सदरमुकाम लेहमा रहेको भारतीय जनता पार्टी (बीजेपी)को कार्यालयमा आगो लगाइदिएका छन् ।
लद्दाखमा पूर्ण राज्यको दर्जा र छैटौँ अनुसूचीका लागि आन्दोलन केन्द्र शासित प्रदेश लद्दाखलाई पूर्ण राज्यको दर्जा दिन र संविधानको छैटौँ अनुसूचीमा समावेश गर्नुपर्ने माग राख्दै वातावरणविद् तथा सामाजिक कार्यकर्ताहरू विगत दुई हप्तादेखि भोक हडतालमा छन् ।
बुधबार सोनम वाङचुकको समर्थनमा ठूलो संख्यामा मानिसहरू लेहका सडकमा उत्रिए । केही युवाहरूले कथित रूपमा लेह हिल काउन्सिलको भवनमा ढुंगामुढा गरी आफ्नो आक्रोश व्यक्त गरेका थिए ।
समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार, प्रहरीले भीडलाई तितरबितर पार्न अश्रुग्यास र लाठीचार्ज गरेको थियो । केही भिडियोहरूमा लेह सहरमा धेरै सवारीसाधनहरू जलिरहेको र केही झडपहरू भएको देखिएको छ ।
बीजेपी प्रदेश अध्यक्ष ताशी ग्यालसन खाचूले बीबीसी संवाददाता माजिद जहांगीरलाई फोनमा बताएअनुसार उनको पार्टी कार्यालयमा आगजनी गरिएको छ र लेहमा स्थिति तनावपूर्ण छ ।
समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार, लेहमा बुधबार भएको हिंसामा चारजनाको मृत्यु र करिब ३० जना घाइते भएका छन् । लेहमा पाँच वा सोभन्दा बढी व्यक्तिहरू जम्मा हुन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । जिल्ला मजिस्ट्रेटको आदेशअनुसार लेहमा पूर्वलिखित अनुमतिबिना कुनै पनि जुलुस, र्याली वा मार्च निकाल्न पाइने छैन ।
सोनम वाङचुकद्वारा शान्तिको अपिल
सोनम वाङचुकले सामाजिक सञ्जाल एक्समा एक भिडियो सन्देश जारी गर्दै शान्तिको अपिल गरेका छन् ।
उनले भने, “यहाँ केही मानिस ३५ दिनदेखि अनशन गरिरहेका थिए । हिजो उनीहरूमध्ये दुईजनाको स्वास्थ्य बिग्रियो र उनीहरूलाई निकै गम्भीर अवस्थामा अस्पताल भर्ना गरियो । यसबाट मानिसहरूमा धेरै आक्रोश छ र आज पूरै लेहमा बन्दको घोषणा गरियो । यस दौरान हजारौँको संख्यामा युवाहरू सडकमा उत्रिए । यो एक प्रकारको ‘जेनजी रिभोलुसन’ थियो ।”
“पाँच वर्षदेखि ‘जेनजी’ युवाहरू बेरोजगार छन् । एकपछि अर्को बहाना बनाएर उनीहरूलाई जागिरबाट बाहिर राखिँदै छ र लद्दाखलाई पनि संरक्षण दिइएको छैन । आज यहाँ कुनै लोकतान्त्रिक मञ्च छैन,” उनले थप भने । सोनम वाङचुकले कुनै पनि परिस्थितिमा युवाहरूलाई हिंसाको बाटो नअपनाउन अपिल गरेका छन् ।
वार्ताका लागि नयाँ मिति तय
समाचार एजेन्सी पीटीआईका अनुसार, केन्द्र र लद्दाखका प्रतिनिधिहरूबीच अक्टोबर ६ मा वार्ताको एक नयाँ चरण निर्धारण गरिएको छ । जसमा लेह एपेक्स बडी र कारगिल डेमोक्रेटिक अलायन्सका सदस्यहरू सहभागी हुनेछन् ।