मकवानपुर । विदामा घुम्न जाने नेपालीहरुको संख्या पछिल्लो समय बृद्धि भएको छ । अझ लामाे विदाकाे समयमा केही हप्तादेखि महिनादिनसम्म पनि देश भित्रै घुम्न जानेहरुको संख्या बढिरहेको छ । त्यसो त घुम्नकाे लागि कुनै खास कुनै समय ताेकिएकाे हुँदैन तर समय र आर्थिक अवस्था हेरेर घुम्ने ठाउँ छनोट गर्न सकिन्छ ।
काम र व्यवहारकाे व्यवस्थापन गर्दै घुम्न जानकाे लागि दशैं तथा तिहारका विदा उपयुक्त हुन सक्छ । स्कुल कलेज र कार्यालयहरुमा लामाे समय विदा हुने हुँदा परिवारसहित वा साथीभाइकाे समूहमा समेत देश भित्र घुम्न जान सकिन्छ । नेपालीहरुको घुम्ने प्रवृत्ति बढेसँगै अन्य समयमा भन्दा दशैं तिहारकाे समयमा विभिन्न अफर सहितकाे प्याकेज विभिन्न संस्थाले ल्याएका समेत हुन्छन् ।
नेपालीहरुका घरदैलोमा दसैंसहितका ठूला चाडपर्व आइसकेका छन् । रोजगारी र काम सिलसिलामा देश विदेशमा रहेपनि दसैंमा जमघट भई रमाईलो गर्ने चलन छ । लामो समय विदा मिलेकाहरुलाई देशका विभिन्न ठाउँमा घुरेर रमाइलो गर्ने अवसर हुन सक्छ यो पटकको दसैं तिहार । परिवार र साथी भाइसहित दसैं विदामा घुम्न चहानेहरुका लागि देशभित्र अनेकौ उपयुक्त स्थानहरु छन् ।
हालैकाे अविरल वर्षाकाे कारण धेरैजसो स्थानका राजमार्ग तथा मार्गहरु अवरुद्ध भएकाेमा हाल डाइभर्सन बनाई यातायात संचालन गरिएकाे छ ।
लामाे विदामा तपाई पनि कहिंकतै घुम्न जाने योजनामा हुनुहुन्छ भने बागमती प्रदेश भित्रका केही स्थानहरुकाे यहाँ प्रस्तुत गर्दैर्छौं । यात्रा गर्दा सकेसम्म सडक र मौसमकाे पूर्व जानकारी लिएर मात्र यात्रा गर्नु उउपयुक्त हुनसक्छ ।
मकवानपुर
बागमती प्रदेशकाे राजधानी रहेकाे हेटौंडा मकवानपुरकाे सदरमुकाम हाे । प्रदेशकाे एक मात्र उपमहानगरपालिका रहेकाे हेटौडा भित्र सहिद स्मारक, चुरिया सुरुङ, मूर्ति बगैंचा हर्नामाडी, पुष्पलाल पार्क, कुस्माङ सरोवर एवं त्रिवेणीधाम, पुन्यक्षेत्र आश्रम, तपोवन, अग्निहोत्र आश्रम, मनकामना मन्दिर, बनस्खन्डी, पाथिभरा मन्दिर एवं आसपास क्षेत्र, बनकरिया होमस्टे, वन विज्ञान अध्ययन संस्थान एवं प्राकृतिक म्युजियम, हर्नामाडी गोरक्ष ताल, चरा, माछा एवम् सिमसारको अध्ययनका लागि माछापालन केन्द्र, बृन्दावन, जुरेथुम, गुहवारी गुफा, राजमार्ग हरित पार्क नेवारपानीलगायतकाे स्थान रहेका छन् । यसकाे अलावा विभिन्न गन्तव्यका हाइकिङ्ग रुट समेत रहेकाे छ । २ वा ३ दिनमा हेटौडा भित्रका यी स्थान घुमिसक्नु हुनेछ ।
मकवानपुरकाे एक मात्र नगरपालिका रहेकाे थाहा नगर पालिका क्षेत्र भित्र दामन, टिस्टुङ, सिमभन्ज्याङ जैविक क्षेत्र, दामन र टिस्टुङको बोटानिकल गार्डेन, दामन भ्यु टावर, दामनको लामोसिढी, सिम्भञ्ज्याङ्मा सूर्योदय र सूर्यास्त अवलोकन स्थल, मैत्री बगैंचा, राष्ट्रिय बिभूति पार्क, पालुङ उपत्यका, उनिउचौर, डाँडाबास क्षेत्र, गुराँस पदमार्ग, सुनगाभा पदमार्ग, कुलेखानी सर्किट, चिउरी पदमार्ग (सिलिङे) दामन– पालुङ सर्किट, चित्लाङ बाख्रा फारम, ऋषेश्वर मन्दिर एवम हाइकिङ मार्ग, दामन–पालुङ हाइकिङ मार्ग आदि । प्राचीन गोपाली गाउँ, विभिन्न मठमन्दिर, अशोक चैत्य, बाख्राको चिज उत्पादन केन्द्र, विभिन्न होमस्टे, प्राचीन गुर्जुधारा, विभिन्न झरना, भालेश्वर महादेव, चित्लाङ भ्यु टावर, नर्वे ढुङ्गालगायतका स्थान छन् ।
मनहरी गाउँपालिकामा मनहरी पिस पार्क एवं आमा घर, रमौली जङ्गल सफारी, देवकोट, रानिताल, लोथर–पुन्यक्षेत्र जैविक मार्ग, चुरिया रेन्ज, बफर जोन, मित्र बगैंचा (सालक पार्क) र आसपासका क्षेत्र रहेका छन् भने मकवानपुरगढीमा ऐतिहासिक गढी दरबारक्षेत्र, मनकामना मन्दिर धादिङगढी हाइकिङ रुट, गढी (मकवानपुर गढीदेखि सिन्धुलीगढी) रुट रहेकाे छन् ।
बकैया गाँउपालिकामा गौतम बुद्ध पर्यटन पार्क, धनेश्वर पार्क, बकैयाठाकुर पर्यटन पार्क रहेका छन् । बागमतीमा सहिद स्मारक, झुरझुरे, गेल्मे दरबार क्षेत्र छन् । मकवानपुरकाे पुरानाे सदरमुकाम भीमफेदी गाउँपालिकामा चिसापानीगढी, त्रिखण्डी मन्दिर, बुङ्दल झरनालगायत अन्य झरना, पाहापार्क, भीमफेदी बजार र हात्तिसार, गुराँस पदमार्ग, कुलेखानी देउराली भीमफेदी मार्ग, कालीतोप एवं बटुकभैरव मन्दिरलगायतका स्थान छन् ।
राक्सिराङ गाउँपालिकामा भिम्बुंग गुराँस पार्क, अशोक बाटिका, जलपरी झरना एवम् चमेरे गुफा, चेपाङ सङ्ग्रहालय, विभिन्न गल्छी महाभारत पर्वत शृङ्खला, खैराङको पर्वत, शिलिङ्गे चिउरी पकेट क्षेत्र एवम् पार्क, बगैंचा, मह हाइकिङ लगायतका स्थान घुम्न पर्ने स्थान छन् । कैलाश गाउँपालिकामा कैलाश बैकुण्ठ, देखरी पर्यटन पार्क, घैराङ पर्यटन पार्क रहेका छन् । इन्द्र सरोवर गाउँपालिकामा इन्द्र सरोवर ताल र आसपासका क्षेत्र, भालेश्वर, मोहिनी झर्ना लगायतका स्थान छन् ।

चित्लाङ्ग
मकवानपुर जिल्लाको थाहा नगरपालिका वडा नम्बर ९ मा पर्ने चित्लाङ प्राकृतिक, धार्मिक एवम् ऐतिहासिक सम्पदाले भरिपुर्ण छ । चित्लाङ गाउँमा यतिबेला जहाँ हेर्यो, त्यहीँ हरियो देखिन्छ । तीनतिर सल्ला, कटुस र विविध बनस्पतीले भरिएका हरिया पहाड । बनै हरियो, मनै हरियो । हरिलो, भरीलो र झरीलो मौसममा मकवानपुरको रमणीय पर्यटकीय गाउँ चित्लाङ झन् आलोकित भएको छ ।
चित्लाङमा शुक्रवार र शनिवारको विदा मनाउन जानेहरुको चहल–पहल बढेको छ । १–२ दिन नजिकैको शान्त, सुरक्षित र रमणीय ठाउँमा जान चाहनुहुन्छ भने मकवानपुरका अन्य स्थानका मानिसका लागि चित्लाङ उत्म विकल्प समेत हाे । काठमाडौ उपत्यकाबाट नजिककाे अन्तव्य समेत हाे चित्लाङ्ग । समुद्र सतहबाट १७ सय मिटर उचाइमा रहेको रमणीय गाउँ हाे चित्लाङ । देशको पहिलो बाख्राको दुधबाट चिज उत्पादन चित्लाङमै भएकाे हाे । राणाकालमा भिमफेदी हुँदै काठमाडौसम्म गाडी बोकेर चित्लाङकै बाटो हुँदै लगिएको थियो । सातधारा, अशोक चैत्य, भेडा फार्म, स्वच्छन्द भैरव मन्दिर चित्लाङको आकर्णहरु हुन । चित्लाङमा सुबिधा सम्पन्न होटल, रिसोर्ट तथा होमस्टेहरु प्रसस्त छन् ।
इन्द्रसरोवर ताल
तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाहको पालामा विद्युत उत्पादन गर्न पानी सञ्चय गर्ने लक्ष्यले जलाशय निर्माण भएको थियो । श्री ५ युवराज्ञी इन्द्र राज्यलक्ष्मीको सम्झनामा यसको नामाकरण गरिएको हो । अहिले कुलेखानी प्रथमबाट ६९ मेगावाट कुलेखानी दोस्राेबाछ ३२ र तेस्राेबाट १४ मेगावाट विद्युत उत्पादन हुदैं आएकाे छ । इन्द्रसरोवर नेपालको सबैभन्दा ठूलो मानव निर्मित जलाशय हो ।
इन्द्रसरोव ७ किलोमिटर दूरीमा फैलिएको छ । इन्द्रसरोवर मौसम अनुसार रंग बदल्न सिपालु छ । वर्षा मौसममा हिले रंगमा बदलिने ताल शरद ऋतुमा पात पतिंगर कुहिएपछि लेउ लाग्दा हरियो देखिन्छ । हिउँदमा खुलेको नीलो आकाशसँगै सरोवर फेरि नीलो हुन्छ । वरिपरि माथिल्लो भेगमा बस्ती तथा तल्लो भेगमा जंगलले घेरिएको सफा नीलो पानीको यस दहले यहाँ आइपुग्ने प्रायः आन्तरिक पर्यटकलाई मन्त्रमुग्ध पार्छ । शहरी कोलाहलबाट त्यहाँ पुग्ने सबैलाई यसको शान्त अवस्थिति, परिवेश र जंलले शीतलता र शान्तिको अनुभूति गराउँछ ।
पर्यटकीय आकर्षणको केन्द्र पनि बन्दै गएको तालको पानी उपयोग गरी विद्युत् उत्पादन गरेकाले वीरगन्ज, विराटनगर, चितवन, बुटवल, पोखरालगायत क्षेत्रबाट यहाँ पर्यटक आउने गर्छन् । इन्द्रसरोवर नेपालीको जलविद्युतको लाइफलाइन मात्रै होइन एउटा सुन्दर पर्यटकीय स्थल पनि हो । यहाँ बाह्रैमहिना ढुंगा सयर गर्न पाइन्छ । जलविद्युत आयोजनाका लागि निर्मित यो सरोवर रमणीय पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकसित भइरहेको छ ।

दामन–सिमभञ्ज्याङ
मकवानपुरको थाहा नगरपालिकाको दामन तथा सिमभञ्याङ प्राकृतिक छाँटाले भरिपूर्ण छ । यहाँ हिउँदका बेला हिउँ पर्छ । त्रिभुवन राजथबाट दामन सिमभञ्ज्याङ पुग्न सकिन्छ । दामनबाट अन्नपूर्ण, मनास्लु, गणेश, लाङटाङ, दोर्जे लाक्पा, गौरीशंकर लगायत हिमाल हेर्न सकिन्छ । दुई हजार ४ सय ८८ मिटर उचाइ रहेको सिमभञ्ज्याङ र दुई हजार तीन सय २२ मिटर उचाइमा दामन रहेकाे छ । हेटौंडा, वीरगञ्ज, चितवन तथा काठमाडौं लगायत तराई क्षेत्रबाट दामन सिमभन्ज्याङ पुग्ने बग्रेल्ती भेटिन्छन् । दामन साइकलयात्रीको लागि पनि राम्रो गन्तव्य हो । दामनमा हाइकिङमा रमाउन चाहने पदयात्रीले सिमभञ्ज्याङदेखि देउरालीसम्म नौ किलोमिटर दूरीको लालीगुराँस पदमार्गको मजा लिन सक्छन् ।
दामनमा सुविधासम्पन्न होटल र रिसोर्ट भएकोले आरामदायी बसाइको व्यवस्था छ । दामन क्षेत्रमा बौद्ध र हिन्दुधर्मालम्बीहरुको समान आस्थाको केन्द्र ऋषेश्वर मन्दिरमा हजारौं श्रद्धालु आउँछन् । ‘चिसो भनेकै दामन’ भनेझैं, दामन सिमभञ्ज्याङ क्षेत्र बार्है महिना चिसो रहने गर्छ, धेरैजसो गर्मि याममा चिसोपनको महसुस गर्न, भारत तथा नेपालको तराई क्षेत्रका मानिसहरु दामन पुग्ने गर्छन् ।
मोहिनी झरना
नाम जस्तै पुग्नेहरुलाई माेहनी लगाउने भएर राखिएकाे झरनाकाे नाम माेहनी झरना जहाँ पुगेपछि हामी मोहित हुन्छौं, जहाको सुन्दर्ताले मन फुरुङ हुन्छ । प्रकृतिसंग रमाउने व्यक्तिको लागि यो गन्तव्य निकै उत्कृष्ट मानिन्छ । इन्द्रसरोवर तालको मार्खुबाट डुङ्गा चढेर यहाँ पुग्न सकिन्छ । यसका अलवा थाहानगरको दामन सिमभन्ज्याङ घुम्न पुगेका पर्यटकहरु पनि दामन हुँदै यस झरनामा पुग्न सक्छन् भने चित्लाङको टौखेल नजिकैको शेरा बाट पनि यहाँ पुग्न सकिन्छ ।

सौराहा
चितवनकाे सौराहा पर्यटकीय गन्तव्य हाे । थारु संस्कृतिको अवलोकन, साँझ राप्ती र नारायणी नदीको दोभानमा सुर्यास्तको दृश्य, अनि जंगलसफारीका लागि प्रख्यात छ चितवन । यतिमात्र नभएर चराचुरुङ्गी अवलोकनाका लागि पनि चितवन उपयुक्त गन्तव्य हुन सक्छ । यो ठाउँ मयुर, च्याखुरा, पानी हाँस र चखेवाको वथानसहित अन्य चराहरुको बसोबासको थलो हो । शान्त र राष्ट्रिय निकुन्ज नजिकै भएकाले पनि यहाँ बाघसमेत हेर्ने मौका मिल्न सक्छ ।
चितवन स्वदेशी विदेशी दुवै खालका पर्यटकका लागि प्रख्यात छ । चितवनमा हरेक वर्ष आन्तरिक पर्यटकको आगमन पनि बढिरहेको छ । आन्तरिक र बाहृय पर्यटकको आगमनमा बृद्धि हुने क्रम जारी रहेपछि चितवनमा करोडौंको लगानीमा सुविधासम्पन्न होटल बनेका छन् । ६० भन्दा माथि हाेटल लज रहेकाे सौराहामा १ हजार देखि ७ हजारसम्ममा रुम उपलब्ध हुन्छ बास बस्नेहरुकाे लागि। बढी तीन दिन समय निकालेर घुम्न आउनेका लागि चितवन उपयुक्त स्थान हुन सक्छ ।

भोटेकोशी र त्रिशुलीमा र्याफटिङ
साहसिक जलायात्रा र्याफि्टङका लागि नेशनल जोग्राफी च्यानलले विश्वका दशौं उत्कृष्ट गन्तव्यमा भोटेकोशीलाई पनि राखेको छ । पछिल्लो समय भोटेकोशीमा जलयात्रा गर्ने आन्तरिक पर्यटकको संख्या पनि बढिरहेको छ । छुट्टीको समयमा त्रिशुली र भोटेकाशी नदीमा र्याफटिड गर्न आउने क्रम बढेको छ । यी नदीमा बढीमा दुई दिने प्याकेजको व्यवस्था व्यावसायीहरुले गरेका छन् । भोटेकोशी र त्रिशुलीमा दिनभरी र्याफि्टङ गरेर साँझ आरम गर्न पनि सकिने व्यवस्था समेत छ ।
माथिल्लो भोटेकेाशी र तल्लो भोटेकोशीमा र्याफ्टिङको व्यवस्था गरिएको छ । र्याफ्टिङका लागि माथिल्लो भोटेकाशी तल्लो भन्दा साहसिक मानिन्छ । माथील्लो भोटेकोशीमा र्याफ्टिड गर्दा केही अफ्ठयारा भंगालाहरु भएकाले कम अनुभवीलाई तल्लो भोटेकोशी उपयुक्त छ । माथिल्लो भोटेकोशी २० किलोमिटरको रेको छ भने तल्लो भोटेकोशी १२ किलोमिटरको छ ।
त्रिशुलीमा नदिमा परिवारसहित र्याफ्टिङ गर्न सकिन्छ । त्रिशुलीमा विद्यार्थी र अन्य आन्तरिक पर्यटकहरु र्याफ्टिङका लागि आउने गरेका छन् । राजधानीबाट नजिकै र पहिलो पटक र्याफ्टिङ गर्नेलाई पनि यो नदि र्याफ्टिङका लागि उपयुक्त भएको व्यावसायीहरुको भनाई छ ।
रसुवा
रसुवा जिल्ला पर्यटकीय तथा व्ययापरिक हिसावले महत्वपूर्ण क्षेत्र हो । नेपाल र चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतको सीमा क्षेत्रमा रहेको रसुवागढी समुद्र सतहदेखि करिब ६००० फिटको उचाइमा अवस्थित छ । पर्यटन गन्तव्यको हिसाबले यो जिल्ला अघि रहेको छ । ऐतिहासिक, पर्यटकीय महत्वको रुपमा गोसाईकुण्ड, ट्रेकिङका लागि लामलाङ क्षेत्र, नाग्थली, पार्वति कुण्ड र रसुवागढी रहेका छन् । काठमाडौँको सबैभन्दा नजिक पर्ने तिब्बततर्फको व्यापारिक नाका हो । यहाँबाट तिब्बततर्फको केरूङ बजार जान सकिन्छ ।
रसुवाको बाहिरबाट हेर्दा सानो र जीर्ण देखिने गुम्बाको भित्री भाग निकै आकर्षक र सुन्दर छ । वरीपरी हिमालको वीचमा हिउँले ढाकिएको बस्ती । बस्ती नजिकै मन शान्त बनाउने ७ सय वर्ष पुरानो आकर्षक गुम्बा । ऐतिहासिक तथा धार्मिकरुपमा धेरै महत्व भएपनि गुम्वा भने जीर्ण अवस्थामा रहेकाे छ । यो गुम्वामा बौद्ध धर्मावलम्बीहरुको गहिरो आस्था छ ।
नेपालमा आउने विदेशी पर्यटकहरुको तेस्रो रोजाईमा पर्छ लाङटाङ पदयात्रा । पर्यटकको रोजाईमा सगरमाथा र अन्नपूर्ण पदयात्रा पछि पर्छ, लाङटाङ पदयात्रा । हिमाली जनजीवन र हिमालको मनोरम दृश्यका लागि चर्चित छ, लाङटाङ पदयात्रा । त्यतिमात्र होइन, दूर्लभ हिमाली जन्तुहरुको मूख्य बासस्थलका रुपमा पनि परिचित छ, रसुवाको लाङटाङ क्षेत्र ।
चारहजार मिटर उचाईको क्यानजेन भ्याली रसुवाको अन्तिम गाउँका साथै पदयात्राको अन्तिम विन्दू पनि हो । जहाँबाट लाङटाङ हिमाल आँखा अगाडि मुस्काइरहेको हेर्न पाइन्छ ।
काठमाडौंबाट क्यानजेन भ्याली हुँदै पुन काठमाण्डौ आउन १० दिनको समय उपयुक्त हुन्छ । काठमाडौं देखि रसुवा सदरमुकाम धुन्चेसम्म बसको यात्रा पछि पैदलयात्रा सुरु हुन्छ । धुन्चेदेखि पाँच दिनको पैदलयात्रा पछि पुग्न सकिन्छ क्यानजेन भ्याली । पैदलयात्रामा पहाडी उकालो छिचोल्दै पाँचौ दिनमा बास बस्न क्यनजेन भ्याली पुगिन्छ ।
दोलखा कालिञ्चोक
रसुवाकाे कालिञ्चोक भगवती मन्दिर समेत घुम्न तथा धार्मिक पर्यटनकाे लागि उपयुक्त स्थानमा पर्ने गरेकाे छ । जति उकालो चढेपनि नपुगिने । हेर्दा नाक ठोकिएला जस्तो ठाडो उकालो । उकालोबाट उभो हेर्दा शिरको टोपी नै खस्ला भन्ने पिर । उकालो नकाटुन्जेल कतिखेर कालिञ्चोक पुगिएला भन्ने चिन्ताले सताउँछ । ठाडो उकालो काटेपछि जब कालिञ्चोक भगवती मन्दिर पुगिन्छ त्यसपछि सारा थकान कहाँ जान्छ, पत्तै पाइन्न । उचाईमा भएकाले यहाँ जाने क्रममा कतिपयलाई लेक लागेर समस्या हुन पनि सक्छ ।
कालिञ्चोक मन्दिर परिसरबाट देखिने चाँदीका लहर टल्काएर ठडिएका हिमालका मनोरम दृश्य देखेपछि जो कोहीले सबै दुख भुल्दछ । करिब चार हजार मिटर उचाईमा अवस्थित दोलखाको कालिन्चोक भगवती हिन्दू र बौद्ध धर्मावलम्बीहरुको गन्तव्यस्थलका रुपमा परिचित छ । गुराँस फुल्ने मौसममा यहाँको जंगलै रंगिएको हुन्छ । कुरीसम्म यात्रु र भक्तजनहरुलाई बास बस्न तथा खानपानको ब्यवस्था छ । कुरी भन्दा माथि करिब एकघण्टाको यात्रापश्चात पुगिने कालिन्चोक भगवती मन्दिर परिसरबाट लाङटाङ हिमालको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ ।

काठमाडौ उपत्यकाका
काठमाडौं
पर्यटकको पहिलो गन्तव्य काठमाडौँलाई खुल्ला सङ्ग्रहालयको रूपमा नै लिन सकिन्छ । काठमाडौँमा घुम्नको लागि विश्वसम्पदा सूचीमा परेका ७ वटा सम्पदाहरू रहेका छन् । यसले काठमाडौँ शहरलाई विश्वप्रसिद्ध शहरको रूपमा चिनाएको छ । यो नेपालको राजधानि हो यस ठाउँ भएर देशका विभिन्न पर्यटकीय स्थलहरुमा जाने गरिन्छ । यस ठाउँको प्रमूख तीर्थधामको रुपमा पशुपतिनाथ, गुहेश्वरी, स्वयम्भू, बौद्ध, बुढानिलकण्ठ, दक्षिणकाली, हनुमानढोका, गोकर्ण, टेकू, शालिनदी आदि हुन । यो ठाउँ प्राचीन कला, कौशल, संस्कृति, सभ्यता एवं ऐतिहासिक श्रोतको भण्डार पनि हो । देशको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल यसै क्षेत्रमा रहेको छ । आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटकका लागि यो क्षेत्र पहिलो गन्तव्यको रुपमा रहेको छ । यहाँ घुम्नको लागि नागार्जुन, शिवपुरी, चन्द्रागिरी र किर्तीपुर उपयुक्त स्थान हुन ।
भक्तपुर
भक्तपुर जिल्ला एक धार्मिक, साँस्कृतिक, पूरातात्त्तिक तथा पर्यटकीय जिल्ला हो । ऐतिहासिक तथा सास्कृतिक रुपमा अब्ल रहेको भक्ततपुर आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटकका लागि घुम्नलाई उपयुक्त गन्तव्य हो । भक्तपुर जिल्लामा भक्तपुर दरबार, नगरकोट, चाँगुनारायण मन्दिर, सूर्यविनायक मन्दिर, ठिमि दरबार क्षेत्रको पानोरोमिक, भुपति मल्लको शालिक, पचपन्न झ्याले दरबार, भैरवनाथ मन्दिर पर्यटकीय गन्तव्य हुनु ।
ललितपुर
ललितपुर एक ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र हो । यहाँ पर्यटनको लागि घुम्ने स्थानहरु धेरै छन् । यस जिल्लामा घुम्नको लागि नजिको स्थल भनेको गोदावरी पार्क हो । यसका अलवा लाकुरी भन्ज्याङ बाट विहान को उदाउदो सूर्य तथा साझँको अस्ताउदो सूर्यको दृश्य हेर्ने सकिन्छ । काठमाडौँ उपत्यकाको भ्यू हेर्नको लागि यस स्थानमा टावर निमार्ण गरिएको छ । अर्को पर्यटकीय स्थल हो फुल्चोकीको डाडाँ यहाँबाट पनि दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । विशेष रुपमा यो ललितपुरको सबैभन्दा अग्लो स्थान हो । यहाँ भ्यु टावर नभएपनि उपत्यकाको र हिमशृंखलाको राम्रोसँग अवलोकन गर्न सकिन्छ । यस्तै अर्को पर्यटकीय स्थल हो नल्लुको लभडाँडा र पाथीभराबाट पनि काठमाडौं उपत्यकाका हिमशृंखलाको अवलोकन गर्न सकिन्छ । यस्तै, दलचोकी अर्को यस्तो स्थान हो, जहाँबाट उत्तरतर्फ लहरै हिमशृंखला देख्न सकिन्छ । काठमाडौं उपत्यकाको दृश्यपान गर्न सकिने यस स्थानबाट दक्षिणतर्फ तराईको रौतहटदेखि वीरगन्जसम्म देख्न सकिन्छ । यो ललितपुरको सबैभन्दा उपयुक्त दृश्यावलोकन स्थल हो ।
चन्द्रागिरि
समुद्र सतहबाट दुई हजार ५ सय मिटरमा रहेको चन्द्रागिरि डाँडा भौतिक सुविधासम्पन्न पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा अहिले विकास भइसकेको छ । चन्द्रागिरि जानको लागि काठमाडौंको थानकोटदेखि केबुलकारको सुविधा उपलब्ध छ । यतिमात्र होइन, थानकोटबाट पदयात्रा गरेर पनि चन्द्रागिरिसम्म पुग्न सकिन्छ ।
विशेषगरी चन्द्रागिरि धार्मिक पर्यटन, दृश्यावलोकन र ऐतिहासिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण छ। चद्रागिरि डाँडामा भालेश्वर महादेवको मन्दिर पनि रहेको छ। नेपाल एकीकरणको क्रममा पृथ्वीनारायण शाहले पहिलो पटक चन्द्रागिरि डाँडाबाट काठमाडौं उपत्यकालाई नियालेकाे इतिहास छ । उपत्यकाको दृश्यावलोकनका लागि चन्द्रागिरि राम्रो गन्तव्य हो, जहाँ सुविधा सम्पन्न होटलसमेत रहेको छ ।
नगरकोट
काठमाडौंबाट करिव ३५ किमीको दूरीमा रहेको नगरकोट भक्तपुर जिल्लामा रहेकाे छ । रमणीय स्थल नगरकोट प्राकृतिक रुपले समेत सुन्दर छ । त्यसैले पनि धेरैको रोजाइमा पर्ने गरेको छ । समुद्री सतहदेखि २ हजार ७५ मिटर उचाइमा रहेको नगरकोटमा गर्मी मौसममा पनि चिसो वातावरण हुने गर्छ । राजधानीको भीडलाई छलेर मानिसहरु नगरकोट पुग्छन् । नगरकोटबाट मौसम सफा भएको बेला उत्तरमा मनमोहक हिमालयका चुचुराहरूका साथै विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको रोमाञ्चक दृश्य पनि हेर्न सकिन्छ । यहाँ अत्याधुनिक होटेल–रिसोर्ट तथा होमस्टेको समेत सुविधा रहेको छ । त्यसैले परिवार तथा साथीभाईसँग रमाइलो गर्न नगरकोट जान सकिन्छ ।
फुलचोकी
समुद्र सतहबाट २ हजार ७ सय ६२ मिटरको उचाइमा रहेको फुलचोकी काठमाडौं उपत्यकालाई घेरेर राखेका पहाडमध्ये सबैभन्दा अग्लो चुचुरो हो । फुलचोकी ललितपुर जिल्लाको प्रसिद्ध पर्यटकीय स्थल हो । यो ठाउँ काठमाडौंदेखि करिब १० किलोमिटर दक्षिण पूर्वमा अवस्थित छ ।
फूलचोकीबाट प्राकृतिक दृश्यावलोकन साथै तराईका समथर फाँटदेखि उत्तरका गगनचुम्बी हिमालहरुको दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । त्यहाँको अर्को आकर्षण वनस्पति तथा वन्यजन्तुहरू पनि हुन् । फूलचोकीमा हिउँदको समय हिउँ खेल्नका लागि आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरु जाने गरेका छन् । त्यहाँ फूलचोकी माईको मन्दिर पनि छ ।
शिवपुरी
समुद्री सतहबाट २ सय ५ सय ६३ मिटर उचाइमा अवस्थित शिवपुरी डाँडा काठमाडौं उपत्यकाको दोस्रो अग्लो चुचुरो हो । काठमाडौंको उत्तरमा पर्ने शिवपुरी–नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रको शिवपुरी डाँडामा अहिले धेरैको गन्तव्य स्थान बनेको छ ।
बूढानीलकण्ठको पानीमुहानबाट निकुञ्ज प्रवेश गर्दै शिवपुरी डाँडा जान सकिन्छ । घना वनमा उकालो यात्रा गर्दै शिवपुरी डाँडा पुगेपछि हिमशृङ्खलाको सुन्दर दृश्य साथै काठमाडौं उपत्यकाको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ । यहाँ पारिवारिक सुविधासम्पन्न होटेल, रिसोर्ट तथा होमस्टेको सुविधा रहेको छ ।
सुन्दरीजल
काठमाडौंभित्र पर्ने अर्को घुम्न लायक गन्तव्य हो सुन्दरीजल । नाम जस्तै सुन्दर छ यो ठाउँ । काठमाडौंभन्दा अलिक माथि पर्ने यस ठाउँकोे वातावरणमा भरपुर आनन्द लिन सकिन्छ । प्रकृतिको रमणीय काखमा रहेको यस ठाउँलाई धेरैले आफ्नो घुम्ने गन्तव्य बनाएका छन् ।
सुन्दरीजल पारिवारिक घुमघामका लागि राम्रो मानिन्छ । यो ठाउँ निकै ब्यस्त हुने गर्छ । राजधानीबाट करिब १५ किलोमिटर दूरीमा रहेको यो ठाउँमा जानेहरूका लागि खान, बस्न र दिन बिताउनका लागि उचित सुविधायुक्त होटल, रिसोर्ट तथा होमस्टेहरु उपलब्ध छन् ।
लाँकुरी भञ्ज्याङ
ललितपुरमा रहेको लाँकुरी भञ्ज्याङ उपत्यकाको दृश्यावलोकन र सगरमाथा हिमश्रृङ्खला, गणेश हिमाललगायत हिमालहरु अवलोकनका लागि परिचित छ। साथै लाँकुरी भञ्ज्याङबाट उपत्यकाका तीनवटै शहरको विहंगम दृश्य देख्न सकिन्छ ।
चक्रपथबाट १३ किलोमिटर दूरीमा रहेको लाँकुरी भन्ज्याङ उत्कृष्ट पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा चिनिँदै गएको छ । सल्ला, कटुस र लालीगुराँसको वन हुदै लाँकुरी भन्ज्याङ पुगिन्छ । प्याराग्लाइडिङ गर्न र सूर्योदय हेर्न पनि लाँकुरी भञ्ज्याङ उपयुक्त छ। यहाँ होटल, रिसोर्ट तथा होमस्टेहरु पनि प्रसस्तै छन् ।
गोदावरी
ललितपुरमा पर्ने गोदावरी चक्रपथकाे सातदोबाटो चोकबाट ७ किलोमिटर दूरीमा रहेको रहेकाे छ । गोदावरी प्राकृतिक सौन्दर्यतामा रमाउन चाहनेका लागि उत्तम गन्तव्य हो । ढकमक्क फुलेका फूल, विभिन्न जडिबुडी र वनस्पति उद्यान, जल उद्यान, बगैंचा र जंगलले घेरिएको यो स्थान प्राकृतिक सौन्दर्ययुक्त छ । गोदावरीमा स्वच्छ र स्फूर्ति प्रदान गर्ने हावा बहन्छ । पिकनिक र पारिवारिक रिफ्रेसका लागि गोदावरी उपयुक्त छ । जैविक विविधताको भण्डार र खुला संग्रहालयका रुपमा रहेको त्यस क्षेत्रमा बस्नको लागि आरामदायी होटल, रिसोर्ट तथा रेस्टुरेन्टको पनि सुविधा छ।
नुवाकोट दरबार
ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र हो नुवाकोटको साततले दरवार । यो दरबारको उचाइ ७५ फिट, लम्बाई ५० फिट र चौडाइ करिब ३९ फिट रहेको छ । धातुको छाना भएको यो दरबारका अरु सामग्री तेलिया इँटा र काठमा शूक्ष्म र विस्तृत कलात्मक शैलीमा कुँदिएको छ । झ्याल, ढोका, थाम, निदाल, दलिन, टुँडाल आदि काठबाट बनेका छन् । काष्ठकलामा भएको मार्मिकताले दरबारको सुन्दरतालाई मात्र बढाएको छैन, पुरातत्वको एउटा अनुपम उदाहरण पनि बनेको छ । दरवार परिसर करिब ९ सय ७० मिटर उचाईमा रहेको छ । जुन कारण दरवार परिसर प्राकृतिक भ्यु–टावर पनि बनेको छ । यहाबाट रानीपौवा, थानसिंङ फाट, ढिकुरेफाट, विदुर बजार, पिपलटार, बट्टार, सामरी भञ्ज्याङ, खड्क भञ्ज्याङ, जिलिङ लगायत दर्जनौ गाउँ र बस्तीहरु अवलोकन गर्न सकिन्छ । जुन गाउँ र भञ्ज्याङको बिचमा बग्ने त्रिशूली र तादी खोलाले सिगार दिएको छ । यहाँ पुग्न सरदमुकाम विदुरबाट ५ किलोमिटर नागवेली उकालो मोटरमा यात्रा गरेपछि नुवाकोट साततले दरवार पुगिन्छ ।

नुवाकाेटकाे ककनी
नुवाकोट जिल्लामा पर्ने ककनी काठमाडौं नजिकैको पर्यटकीय स्थल हो । काठमाडौंबाट ३२ किलोमिटर उत्तरतर्फ पर्ने ककनी ट्राउट माछाको स्वाद लिन चाहनेका लागि उत्तम हुन सक्छ । ककनी स्ट्रबेरीका लागि पनि प्रख्यात मानिन्छ ।
धेरैजसो मानिस ककनीसम्म पिकनिक मनाउन पुग्छन् । ककनीमा रात्री बसाइका लागि पनि सुविधायुक्त होटलहरू छन् । हरियाली वातावरण भएको ककनी धेरैको रोजाइमा पर्न सक्ने गन्तव्य हो । यहाँ स–साना उद्यान तथा हरियाली डाँडाहरू छन् । यस्तै दक्षिणमा सिम भन्ज्याङ र दामन, पूर्वमा काठमाडौं उपत्यका, उत्तरमा गणेश हिमाल र थानसिंह फाँटको मनोरम दृश्य ककनीबाट देख्न सकिन्छ । समुद्र सतहबाट २ हजार २ मिटरको उचाइमा रहेको ककनी हरियाली वातावरणका कारण घुम्नका लागि उपयुक्त मानिन्छ।
काभ्रेकाे धुलिखेल
उपत्यकामा बस्नेहरुका लागि धुलिखेल अर्को गन्तब्य हो । होटेल–रिसोर्टको राम्रो सुविधा रहेको धुलिखेल सबै प्रकारका पर्यटकलाई सुविधा दिन सक्ने क्षमता राख्छ । धुलिखेल पर्याप्त पूर्वाधारका साथै मनोरम दृश्यले भरिपूर्ण छ।
महँगा होटेलदेखि आमसर्वसाधारणले समेत यहाँ बिदा मनाउन सक्छन् । यो ठाँउ परिवारिक घुमघामका लागि राम्रो मानिन्छ । सार्वजनिक यातायातको सुविधा उपलब्ध हुने धुलिखेल परिवारका साथ जाने मानिसका कारण सबै मौसममा व्यस्त देखिन्छ ।
नेवार जातिको परमपरागत प्राचीन बस्ती तथा हिमशृङ्खलाको मनोरम दृश्य देख्न सकिने बागमती प्रदेशको काभ्रे जिल्लामा अवस्थित धुलिखेल एक पर्यटकीय गन्तव्य हो । धुलिखेलबाट पूर्व केरियोलुङ र पश्चिममा हिमालचुलीका हिमशृङ्खलाको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ । काठमाडौँदेखि ३० कि.मि. पूर्वमा रहेको धुलिखेलमा हजारसिढि, पातलेखेत, पलाञ्चोक, नववुद्ध पर्यटकीय क्षेत्र हुन । यहाँ जानकोलागि काठमाडौँको रत्नपार्क बसपार्कबाट बिहान देखि साझ ६ बजे सम्म गाडि चढेर जान सकिन्छ ।

चिसापानी
चिसापानी काठमाडौं, सिन्धुपाल्चोक र नुवाकोट जिल्लाको सिमाना जोडिएको छ । काठमाडौं उपत्यकाबाट नजिकै भएकाले आन्तरिक र बाह्य दुवै थरिका पर्यटक चिसापानीमा पुग्ने गर्दछन् ।
वरिपरिका डाँडा देखिने रमणीय अग्लो स्थानमा रहेको चिसापानी समुद्री सतहबाट २ हजार २ सय मिटरमा पर्दछ । पर्यावरणीय सम्पदाले सुसज्जित र हिमश्रृङ्खलाले घेरिएको यस क्षेत्रमा पुग्ने जो कोहीको मन प्रफुल्लित भएर आउँछ ।
सगरमाथा, माछापुच्छ्रे, गौरीशंकर, अन्नपूर्ण, लाङटाङ, गणेश हिमालको दृश्यावलोकन गर्न सकिने यहाँ बाट एकैदिनमा पनि काठमाडौं फर्कन सकिन्छ। एक रात बास बस्ने हो भने सुविधायुक्त होटलहरू छन्। आफ्नो समयलाई स्मरणीय बनाउन चिसापानी अब्बल गन्तव्य हो। सूर्योदय र सूर्यास्तको मनमोहक दृश्यावलोकनका लागि पनि चिसापानी उत्तिकै प्रख्यात छ।
सिन्धुली गढी
पर्यटकहरु जहिले पनि नयाँ कुरा र ठाउँमा आकर्षित हुन्छन् । आफुले नदेखेको ठाउँ पुग्ने पर्यटकहरुको इच्छा हुन्छ । कतिपय अवस्थामा पर्यटकहरुलाई कुनै ठाउको बारेमा बनाइएको गीत अथवा कुनै लेखकले लेखेको लेख र पुस्तकले पनि पर्यटकहरुलाई ती ठाउँमा घुमफिर गर्न मन लाग्छ । पर्यटनको लागि अन्तव्यको रुपमा रहेको सिन्धुली जिल्लाको सिन्धुली गढी ऐतिहासिक गढी यो । यहाँ बाट गढीको साथै तराईको मनोरम फाँट र उत्तरका हिमालको रमणीय दृश्य पनि हेर्न पाईन्छ । यहाँ पूर्खाको विरताको इतिहास हेर्न र गर्मी छल्न धेरै जसो आउने गर्दछन । यस ठाउँमा जानको लागि काठमाण्डौको कोटेश्वरबाट जिप, भ्यान, हाइस वा बस जान्छ । वीपी राजमार्गको सोलाभञ्ज्याङबाट गढी पुग्ने बाटोलाई स्तरीकरण गरिएको छ । अहिले सिँढी उक्लिएर १० मिनेटमा र आफ्नै सवारी साधन भए ५ मिनेटमा गढी पुग्न सकिन्छ ।

धादिङको रुवी भ्याली
धादिङ जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा रहेको रुवी भ्याली पर्यटन गन्तव्यका लागि उपयुक्त रहेको छ । तपाईसंग लामो विदाको समय छ भने एक पटक पुग्नुहोस । यो ठाउँ प्राकृतिक, धार्मिक, सास्कृतिक, साहसिक हिसावले निकै महत्वपूर्ण क्षेत्र हो । विशेष रुपमा यस ठाउँ टे«किङ गर्नका लागि उपउक्त छ । आँखै अगाडि टल्क टल्कने गणेश हिमाल तथा वरिपरि देखिने जल,जंगल ले यस ठाउँमा आउनेको मन नै परिवर्तित गराउँछ ।
सिन्धुपाल्चोक पाँचपोखरी
जुगल हिमालको फेदमा एकै ठाउँ पाँचवटा पोखरी ।सिन्धुपाल्चोक भोटाङमा अवस्थित समुद्री सतहबाट करीव ४ हजार ६० मिटरमा उचाइमा रहको छ यो ताल । नीलो आकाश र त्यसका बादलको प्रतिविम्बले पोखरीहरू आकर्षक देखिन्छन् ।
पाँचपोखरी ताल सुन्दरताका हिसाबले मात्रै नभएर धार्मिक हिसाबले पनि उत्तिकै प्रख्यात छ । जनै पूर्णिमाका दिन यो ताल आसपासमा ठुलो मेला लाग्ने गर्छ ।मेलम्ची बजारदेखि तीन दिनको पैदल यात्रा गरेपछि पाँचपोखरी पुग्न सकिन्छ ।
सिन्धुपाल्चोककाे भोटेचौर
‘मिनी इलाम’ को उपनामले चिनिएको भोटेचौरको चियाबगान धेरैको रोजाइमा पर्छ । प्राकृतिक सौन्दरयतामा रमाउन मात्र होइन, तस्विर खिचेर आनन्द लिन समेत सिन्धुपाल्चोककाे भोटेचौर उपयुक्त स्थान हाे । पारिवारिक घुमघामका लागि राम्रो मानिन्छ । चावहिलबाट ३८ किलोमिटर टाढा रहेको भोटेचौरमा सुविधायुक्त होटल तथा रिसोर्टहरू पनि छन् ।
यहाँ प्रस्तुत गरिएका बाहेक समेत बागमती प्रदेशमा अन्य धेरै स्थानहरु घुम्न लायक छन् जुन विदाकाे लागि उपयुक्त हुन सक्छ । सामाजिक संजालबाट समेत धेरै कुरा जानकारी पाउन सकिने अहिलेकाे समयमा पर्यटकीय स्थलकाे पहिचान गरी विदाकाे समय सदुपयोग गर्न घुम्न जान सकिन्छ ।
घुमौं रमाऔ र पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा पुर्याऔं । पहिले देश घुमौं र पछि विदेश घुमौं । तर मौसमी तथा सडक तथा यातायातकाे अवस्थालाई ख्याल गर्दै घुमघामकाे समय तय गर्न अहिलेकाे समयमा राम्राे हुन्छ ।
जुनु घिमिरे साहित्य साधनामा करिव एक दशकदेखि अनवरत लागि पर्नु भएको छ। धनकुटा जन्मभूमि भइ हाल भक्तपुर बसोबास गर्दै आउनु भएका घिमिरे साहित्यका अलावा पुस्तक ब्यबसाय पेशामा संलग्न हुनुहुन्छ । भक्तपुर बुढ्यौली साहित्य समाजको कार्यसमिति सदस्य ,चाँगुनारायण साहित्यिक समाजको सचिव पदमा आवद्ध भएर साहित्यिक गतिविधिमा अग्रसर उहाँका ‘पसिनाको घर’ र ‘प्रदीप्त मन’ कविता सङ्ग्रह प्रकाशित छन् । विभिन्न राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू, साहित्यिक पत्र–पत्रिकाहरू, म्यागेजिन तथा अनलाइन फुटकर कविता, मुक्तक तथा समसामयिक विषयका लेखहरू प्रकाशित घिमिरे साहित्यमा आख्यान, कविता, कथा, मुक्तक गजल लगायत साहित्य अन्य विविध विधामा उत्तिकै सशक्त कलम चलाउनु हुन्छ । विभिन्न सम्मान पुरस्कारबाट सम्मानित हुनु भएकाे साहित्यकार घिमिरेसँग सहीखबरका लागि आरपी गुरागाईंले गरेको साहित्यिक कुराकानीको सम्पादित अंशः

- सहीखबरमा तपाईंलाई हार्दिक स्वागत छ ।
– धन्यवाद सहीखबर टिमलाई ।
- अचेल केमा व्यस्त हुनुहुन्छ ?
– घरव्यवहार लेख्ने पढ्ने यस्तैमा बित्दैछ दिन।
- साहित्य लेखनमा लाग्नु भएको कति भयो ?
– खुलेरै लागेको चाहिँ दस बर्ष जति भयो ।
- साहित्य लेखनमा कस्को प्रेरणाले लाग्नु भएको हो ?
–पुस्तक पसलमा बस्दा नेपाली साहित्यका धेरै पुस्तक पढ्ने अवसर जुर्यो त्यही अवसर प्रेरणा बन्न थाल्यो ।
- साहित्यलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
–समाज,परिवार, परिवेशसँग सात्क्षातकार हुँदैगर्दा मान्छेको चेतन मनमा उब्जने भावाना काव्यिक रूपमा बाहिरिनु नै साहित्य हो ।
- साहित्यको कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
–कविता, मुक्तक अनि कथा ।
- साहित्यलाई अनुत्पादक क्षेत्र भन्छन् नि ? तपाईको विचारमा के लाग्छ ?
–आज हामीले बाँचेको जीवन, समाज र समय भावी पुस्तालाई चिनाउने माध्यम हो साहित्य । आज फ्याटै रिजल्ट नदेखिन सक्छ तर भोलिका पुस्तालाई सहयोगी माध्यम हुनसक्छ । यदी वाल्मिकिले रामायण,गीता नखेको भए त्यो समय हामीले कसरी बुझ्थ्यौं । भानुभक्तको युगदेखि लक्ष्मी प्रसाद बाँचेको समय साहित्यमै लेखेर छोडेका हुन् त्यसैले म अनुत्पादक भन्दिन ।
- तपाईंले पुस्तकहरू प्रकाशन गर्नु भएकाे छ । साहित्यिक पुस्तक प्रकाशनमा कतिको अफ्ट्यारो र चुनौती छ ?
– म आफैँ पुस्तक ब्यवसायी भएकोले मलाई चाहिँ खासै अप्ठ्यारो अनुभूति भएको छैन तर समग्रमा हेर्ने हो भने हामीजस्तो निम्न आयस्रोत भएको मान्छेहरूलाई घरव्यवहार चलाएर आफ्नो खर्चमा पुस्तक निकाल्नु निक्कै गार्हो विषय हो । प्रकाशनगृहले पुस्तक छाप्न पनि चलेका लेखलाई मात्र रोज्ने भएकोले अप्ठ्यारो नै छ ।
- तपाईं विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक संस्थामा पनि आबद्ध हुनुहुन्छ । यसलाई कसरी ब्यबस्थापन गर्नुहुन्छ ? आत्मसन्तुष्टि मिल्छ की मिल्दैन ?
– टिममा बसेर काम गर्ने हो सबैले आफ्नो आफ्नो जिम्मेवारी निभाए संस्था चलाउन कुनै अप्ठ्यारो छैन ।यो सबै आत्मासन्तुष्टिकै लागि हो ।
- साहित्यको आडमा राजनीति गर्नेहरूलाई के भन्नुहुन्छ ?
– सबै लेखक कुनैन कुनै पाटीमा आस्था राख्छन् नै तर त्यो आस्था लेखनमा अथवा साहित्यिक संस्थामा घुस्यो भने चाहिँ राम्रो लेखन भन्दा राजनीति बाहिरिएला ।
- मानव जीवनमा साहित्यको भूमिका कस्तो रहन्छ ?
– साहित्य भित्र रमाउने मान्छेहरू जीवनको कुनै मोडमा पनि एक्लो अनुभूति गर्दैनन् ।
- अहिलेको नेपाली साहित्यलाई कसरी नियालिरहनुभएको छ ?
– पछिल्लो समय नेपाली साहित्यमा धेरै सर्जकहरू जन्मिरहनु भएको छ साहित्यिक कार्यक्रम गोष्ठीहरू भैरहेकाछन् यसले नेपाली साहित्य, नेपाली भाषा र नेपाली समाजलाई पक्कै घाटा गर्दैन ।
- अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषा–साहित्यको स्थान कहाँनेर देख्नुहुन्छ ?
– अन्तरास्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषाले ठुलो फड्को मारेको चाहिँ देखिन्न ।
- स्रष्टा, सिर्जना र सर्जकलाई प्रदान गरिने सम्मान/पुरस्कारप्रति तपाईंको धारणा के छ ?
– स्रष्टा सम्मानले लेखकलाई पक्कै पनि हौसला त दिन्छ नै तर सम्मान दिने संस्था र सम्मान लिने व्यक्तिले सोच्नु चाहिँ पर्छ के उसलाई दिन योग्य हो या म सम्मान लिन योग्य छु भनेर । इमान्दारीता नगुमाइ लिने र दिने हो भने मात्रै पुरस्कारको पनि सम्मान हुन्छ भन्नेलाग्छ मलाई ।
- साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
– सकारात्मक धारण पस्किएर समाजलाई नकारात्मक धारणामा फस्न नदिनु हरेक स्रष्टाको दायित्व भित्र पर्छ ।
- समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ जस्तो लाग्छ ?
– साहित्य भनेकै समाजबाटै आवर्तित भाव न हो । सबैले लेख्ने भनेको आफूले स्थान पाएको भूगोल आफू बाँचेको समाजको चित्रण न हो ।

- साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
– आत्मसन्तुष्टि
- पछिल्लो समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्तो लाग्छ ?
– पाठकहरू त धेरै नै हुनुहुन्छ तर पुस्तक पत्रपत्रिका भन्दा धेरै सामाजिक संजालमा साहित्यिक रचना पढ्ने धेरै बढ्नु भएको छ ।
- बुढयौली साहित्यबाट साहित्यिक गतिविधी हुने गरेका छन् । यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?
– म बुढ्यौली भन्नुभन्दा पनि पाका मानिसहरू भन्न रुचाउँछु । पाका मानिसहरूको साहित्यमा मात्रै होइन अहिलेको नेपाली समाज हेर्ने हो भने भोटर संख्या पनि जेष्ठ नागरिककै धेरै देखिन्छ त्यसैले म त भन्छु पाका मानिसहरू अब निर्णायक बिन्दुमा हुनुहुन्छ । उहाँहरू जुन किसिमले साहित्यमा सक्रिय हुनुहुन्छ यस्ता गतिविधिले युवाहरूलाई चुपलागेर बस्न पक्कै पनि दिदैन ।
- अरु कुनै विधामा पुस्तक प्रकाशनको तयारी गरिरहनु भएको छ कि ?
– अहिलेसम्म दुईवटा गद्य कविताको पुस्तक आएका छन् र अब चाँडै गीति लयमा पुस्तक प्रकाशित गर्ने तयारीमा छु ।
- ….अन्त्यमा केही ?
गत फागुन २१ गतेकाे राष्ट्रिय सत्तासमिकरण फेरबदलपछि सरकार फेरबदलकाे परिदृष्यमा बागमती प्रदेश सरकार पनि रहेकाे थियाे । बागमती प्रदेशमा बदलिएकाे सत्तासमिकरण अनुसारका दललाई मनाउन समेत बागमतीका मुख्यमन्त्री शालिकराम जम्कट्टेललाई हम्मेहम्मे परेको थियाे । सत्तासमिकरणका दलहरुले समेत बार्गेनिङ्न गरेका कारण अप्ठ्याराेमा परेका जम्कट्टेलले मुख्यमन्त्री पद जाेगाउन एक दलकाे सांसद अपहरण गरेकाे समेत आराेप खेप्नु परेकाे थियाे ।
त्यति मात्रै हाेइन प्रदेश सभामा विश्वासकाे मत लिन ताेकिएकाे समयमा समेत नेकपा एकिकृतका सांसदलाई मन्त्रीमा नियुक्त गरी भाेलीपल्ट मात्रै सपथ कार्यक्रम गराएका थिए । न्युनतम बहुमत मात्रै प्राप्त गरे सत्ताबाट विमुख हुनबाट जाेगिएका उनलाई अझै संकट नटरेकाे राजनीतिक वृतमा देखिदै आएकाे छ ।
१२ मन्त्रालय रहेकाे बागमतीमा अहिले विनाविभागीय मन्त्री समेत १३ जना मन्त्री छन् । जम्कट्टेल भने मन्त्रालयको संख्या बढाएर भएपनि तत्काललाई सत्ताकाे संकट टार्ने दाउमा रहेकाे देखिन्छन भने सत्तारुढ दल नेकपा एमाले कुनै पनि हालतमा मन्त्रालयकाे संख्या बढाउन नहुने अडानमा रहेकाे छ । यता विना विभागीय मन्त्री एकिकृत समाजवादीकी रमा आले मन्त्री नियुक्ति हुँदा नै विश्वासकाे मत पछि मन्त्रालय दिने सहमति भएकाेले मन्त्रालयकाे जिम्मेवारी पाउनु पर्नेमा अडिक छन् । जम्कट्टेल मन्त्रालय संख्या बढाउने तयारी भएकाे बताउँछन् तर त्याे काम गर्नु अहिलेकाे समयमा असम्भव जस्तै छ ।
यसअघि १४ मन्त्रालय रहेकाे बागमतीमा मन्त्रालयकाे संख्या बढि भएकाे भन्दै सत्तापक्ष र प्रतिपक्षसमेतबाट आलाेचन भएकाेले कार्यदल गठन गरी मन्त्रालयकाे संख्या १२ कायम गरिएकाे थियाे । यसअघि कायम भएकाे मन्त्रालय संख्या समेत राजनीतिक दललाई भाग पुर्याउन भएकाे नत्र प्रदेशमा १२ मन्त्रालय समेत बढी भएकाे सर्वसाधारणदेखि प्रदेश सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने दलहरुले आवाज उठाउने गरेका छन् ।
दलहरु बिच सहमती कायम गरेर मन्त्रालयको संख्या बढाएर विना विभागीय मन्त्रीको व्यवस्थापन गर्ने सरकारको तयारी रहेकोबेला सत्ता समिकरण निर्माणको चरणमा मन्त्रालयको संख्य नबढाउने सर्त सम्झौता रहेकाे थियाे । यसबाट समेत सम्झौता एकातिर व्यवहार अर्काे तीर देखिदैछ । तर वर्तमान राजनीतिक परिस्थितिका कारण मन्त्रालयको संख्या वृद्धि गर्नु उचित हुँदैन ।
मुख्यमन्त्रीकाे पद बचाउन बढाइएका मन्त्री व्यवस्थापनमा चुनौति थपिएपछि बागमतीमा मन्त्रालय विभाजनलाई विकल्पकाे रुपमा लिइएकाे बताइन्छ । मुख्यमन्त्री जम्कट्टेलले सरकारलाई पूर्णता दिँदै गत चैत २० मा १२ मन्त्रालयमा १३ मन्त्री नियुक्त गरेका थिए ।
रोजेको २ मन्त्रालय वा मन्त्रालय विभाजन गरी ३ मन्त्रीको प्रस्ताव एकिकृत समाजवादीका विना विभागीय मन्त्रीको व्यवस्थापनको लागि सरकारकाे तर्फबाट अघि सारिएकाे छ । सरकारले एकीकृत समाजवादीलाई उक्त प्रस्ताव राखेकाे हाे । एकीकृत समाजवादीलाई ३ मन्त्री कायम रहे मन्त्रालय विभाजन गरेर विभागीय जिम्मेवारी तोक्ने र एक फिर्ता गरी २ मन्त्री लिएको खण्डमा मन्त्रालय हेरफेर गरी रोजेको मन्त्रालय दिन सक्ने गरी प्रस्ताव गरेका हुन् । यसले समेत उनी संघीय सहमति अनुसार बागमतीकाे मुख्यमन्त्रीमा कायम रही रहने निश्चित देखिन्छ । एसले मात्रै पनि उनलाई दिएकाे समर्थ फिर्ता लिदै सरकारबाट बाहिरिएकाे खण्डमा सरकारकाे विकल्प खाेज्नु पर्ने अवस्था रहन्छ । निर्णायक भूमिकामा रहेकाे एसलाई कसरी लिएर अघि बढ्छन् त्याे भने भाेलीका दिनमा हुने राजनीतिक ट्याकटिस वा उथलपुथलले बताउनेछ ।
बागमती प्रदेशमा नेकपा एकीकृत समाजवादीका मन्त्री हेरफेर हुने भएकाे समेत चर्चा चल्न थालेकाे छ। एसले हालका कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्री डा. राजेन्द्रमान श्रेष्ठ र श्रम रोजगार तथा यातायातमन्त्री लक्ष्मण लम्साललाई मन्त्रीबाट फिर्ता बाेलाएर १ जना नयाँ अनुहारमा सरकारमा सहभागी गराउने कसरत गरेकाे छ । मन्त्रलाय बढाउने नहुनेमा अडिक एमाले सम्झौता अनुसार समाजवादीलाई ३ मन्त्रालयमात्रै दिइनु पर्ने बताउँछ । बागमती प्रदेशमा यसअघिको माओवादी, कांग्रेस र एकीकृत समाजवादीको सत्ता गठबन्धनमा मन्त्री नियुक्त भएका उनीहरू मन्त्रीपदबाट हट्न लागेका हुन्।
एसले सरकारबाट २ मन्त्री फिर्ता बाेलाएर १ पठाउदाँ भने मन्त्रालयकाे संख्या र मन्त्रीकाे सन्तुलन विग्रदैन् । यो दलहरु वीच भएकाे सहमती सम्झौता अनुकुल हाे भने मन्त्रालय संख्या बढाउँदा आउने समस्याकाे समेत हल हाे । तर यसमा एसले अहिले उठाएकाे उल्लेखित मुद्दाले कतिकाे गति लिन्छ त्याे भने हेर्न बाँकी छ ।
तीन मन्त्री रहेको एकीकृत समाजवादीलाई मागेकै दुई मन्त्रालय दिनेगरी एक मन्त्री ब्याक गराउने सहमती जुटेको एसकाे भनाई रहेकाे छ । उसले मुख्यमन्त्रीसमक्ष भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय, सामाजिक विकास मन्त्रालय र खानेपानी उर्जा तथा सिँचाइ मन्त्रालयमध्ये एक आफूले पाउनुपर्ने सर्त राखेको छ । सर्तअनुसार अघि बढ्ने मौखिक सहमती भएको बताइए पनि सरकारकाे तर्फबाट एसलाई दिएकाे २ विकल्प मध्ये मन्त्रालय संख्या बढाउनु पर्ने अवस्था आए नेकपा एमालेले विरोध वा समर्थन के हुने हाे त्याे समयले देखाउँछ । बागमती मन्त्रालयकाे संख्या घटाउन पर्ने आवाज उठाउने एमाले अग्रपंतिमा पर्दछ ।
बागमतीमा मन्त्रालयको संख्या नबढ्ने एसकाे भनाइ रहेपनि त्याे दोस्राे विकल्प नहाेला भन्न सकिदैन् । मुख्यमन्त्रीले विकल्पसहितकाे प्रस्ताव एससँग राखेपछि मन्त्रालय संख्या बढ्ने सम्भावना उत्तिकै रहन्छ । राजनीतिमा असम्भव केही हुदैन भन्ने नेताहरुले अव के गर्छन् त्याे भने हेर्न बाँकी छ । मन्त्रीसंख्या १२ कायम गर्ने र त्यही अनुसार व्यवस्थापन गर्दै अघि बढ्न सक्नु पर्छ । सुशासन र पारदर्शिता कायम राख्ने हाे भने अझै मन्त्रालयकाे संख्या घटाउँदा नै सरकारले जस लिने स्थान सुरक्षित गर्नेछ ।
मकवानपुर । केन्द्रीय सत्ता समिकरण फेरिए पछि प्रदेश सरकार गठनमा समेत सकस भएको छ । केन्द्र एउटै भएकोले समिकरण बनेको भोली पल्टै सरकार गठनको सम्भावना रह्यो । बदलिएको सत्ता समिकरणमा नेपाली काग्रेसलाई बाहिर राखेर एमालेसहितको सरकार गठन भएसँगै ७ वटै प्रदेशमा सरकार गठनको लागि केन्द्रीय निर्णय कुरेर बसेका छन् । भागवण्डा मिलाउन सत्ता गठनवन्धनका दलहरुको दौडधुप जारी रहेको बेला बागमती प्रदेश सरकार गठनमा समेत अन्यौलता थपिएको छ ।
केन्द्रमा भागबण्डाको सहमती नबन्दा बागमती लगायतका ५ प्रदेशको सरकार गठनमा अन्योलता बढेको छ । मधेश प्रदेश जसपा र सुदुरपश्चिम प्रदेश नागरिक उमुक्ती पार्टीलाई दिने सहमतीमै उनीहरु सरकारमा सहभागी भएका छन् । बाँकी ५ प्रदेश मध्ये सत्ता साझेदार दल एमालेले ३ र माओवादीले २ प्रदेशमा सरकारको नेतृत्व गर्ने गरी केन्द्रीय तहमा सहमती हुने राजनैतिक वृत्तमा चर्चा हुने गरेको छ ।
केन्द्रीय सत्ता गठबन्धन परिवर्तनपछि बागमतीको समीकरणमा समेत परिवर्तन आएको छ । अन्य प्रदेशमा झै बागमती सरकारको भविष्यबारे अन्योल कायम छ । यद्यपी केन्द्रीय सरकारको नेतृत्व गरेका प्रधानमन्त्री माओवादी पार्टी कै भएकाले समेत बागमती प्रदेश सरकारको नेतृत्व माओवादीले नै गर्ने गरी केन्द्रमा सहमती हुने वर्तमान सरकारको नेतृत्व गरिरहेकाहरुको बुझाइ रहेको देखिन्छ ।
१ सय १० सदस्य रहेको बागमती प्रदेश सभामा साना दलको सरकार गठनमा निर्णायक भूमिका रहने छ । गत फागुन २३ गते नेपाली काँग्रेसले सरकारको समर्थन फिर्ता लिएपछि अल्पमतको सरकारको नेतृत्व गरिरहेको माओवादी केन्द्रका संसदीय दलका नेता शालिकराम जम्कट्टेल सरकारको भविष्यलाई लिएर अन्योलता देखिएको हो । सरकार टिकाउन कसरत गरिरहेका उनी पर्ख र हेरको स्थितिमा केन्द्रको निर्णय कुरेर बसेको स्वीकार्छन् ।
केन्द्रले भागबण्डा नटुंग्याउँदा प्रदेश सरकारमाथि संवैधानिक अड्चन आउन सक्ने समेत देखिन्छ । बागमतीमा काग्रेस पनि सरकार गठनमा बाटो ढुकिरहेको छ । नेमकिपाले गठबन्धनलाई साथ दिए नयाँ सरकार बनाउने कांग्रेसको रणनीतिमा भने धक्का पुग्ने निश्चित छ । १ सय १० सदस्यीय बागमती प्रदेशसभामा बहुमतका लागि ५६ सांसदको समर्थन चाहिन्छ । एमालेको समर्थनका बाबजुद मुख्यमन्त्रीलाई बहुमत जुटाउन भने सहज देखिदैन् । एमालेका २७, माओवादीका २१ र एकीकृत समाजवादीका ७ प्रदेश सांसद छन् । अहिलेको गठबन्धनलाई सरकार टिकाउन १ सांसद मात्रै अपुग हुन्छ ।
एमाले–माओवादीका नेताहरुले २ सांसद भएको हाम्रो नेपाली पार्टीको समर्थन खोजेका थिए तर हाम्रो नेपाली पार्टीले बागमती प्रदेश सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएको छ । प्रदेश प्रमुखलाई पत्र लेख्दै सो दलले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएको हो । हानेपाले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएसँगै बर्तमान गठबन्धनलाई नेमकिपाको साथ विना सरकार गठनमा अड्चन देखिन्छ । ३ सांसद रहेको नेमकिपाको रोलले अवको सरकार गठनमा निर्णायक भूमिका खेल्ने भएको छ । त्यसको लागि दलहरुले भेटघाट बाक्लो बनाउँदै लगेका छन् ।
३७ प्रदेश सांसदसहित सबभन्दा ठूलो दल रहेको कांग्रेस पनि एमाले–माओवादी गठबन्धनलाई बहुमत पु¥याउन नदिन प्रयासरत छ । हाम्रो नेपाली पार्टी गठबन्धनको पक्षमा नरहे पछि जम्कट्टेलले विश्वासको मत नपाउने र कांग्रेसको सबभन्दा ठूलो दलको हैसियतमा अल्पमतको सरकार बनाउने रणनीतिमा रहेको अवस्था छ । १४ प्रदेश सांसद भएको राप्रपाले मुख्यमन्त्री जम्कट्टेललाई समर्थन नगर्ने भएको छ । ३ सांसद भएको नेपाल मजदुर किसान पार्टीले भने अहिलेसम्म सरकारलाई समर्थन गर्ने वा नगर्ने केही निर्णय गरेको छैन । उसले समेत वर्तमान गठबन्धनलाई समर्थन नगरे काँग्रेसले राप्रपा, नेमकिपा र हानेपालाई समेटेर सत्ताको नेतृत्व गर्ने सम्भावना समेत बागमती देखिन्छ ।
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीले वर्तमान सरकारलाई समर्थन नगर्ने संकेत दिएको छ । सरकार गठनको लागि कांग्रेसले आन्तरिक छलफल तीव्र पार्दै लगेको समेत बताइन्छ । कांग्रेसले जम्कट्टेल नेतृत्वको सरकारलाई विश्वासको मतमा विफल पार्ने र संविधानको धारा १६८ को उपधारा ३ बमोजिम प्रदेशसभाको पहिलो दलको हैसियतमा आफ्नो नेतृत्वमा सरकार गठन गर्ने रणनीति लिँदै आएको छ । तर काग्रेसको उक्त रणनीतिलाई विफल पार्न अन्य दलले लविङ बढाउँदै लगेका छन् । बागमती काग्रेस सभापती इन्द्र बहादुर बानियाले समेत नेमकिपा सरकारमा सहभागी नहुने तर समर्थन गर्ने गरी तयारीमा रहेको खुलासा गरे । यसो भएमा बर्तमान मुख्यमन्त्री लेनै बागमती प्रदेशमा अर्को पटक विश्वासको मत लिने छन् ।
मुख्यमन्त्री जम्कट्टेलले आगामी चैत २२ गते भित्रै संसदबाट विश्वासको मत लिइसक्नुपर्छ । नेपालको संंविधानमा सरकारको समर्थन गरेको दल वा सांसदले समर्थन फिर्ता लिएको ३० दिन भित्र मुख्यमन्त्रीले पुनः संसदबाट विश्वासको मत लिनुपर्ने व्यवस्था रहेको छ । विश्वासको मतमा विफल तुल्याउन काग्रेसले गरेको प्रयास नेमकिपा निर्णायक नभएसम्म सम्भव छैन भने उसलाई राप्रपा हानेपाले पनि साथ दिनु पर्नेछ ।
त्यसो त सरकार गठनको लागि मुख्यमन्त्री जम्कट्टेलले गत शनिबार नेमकिपाका नेतासँग भेटवार्ता गरेका छन् । भेट बारे खुलासा गरे पनि नेमकिपाको धारणा जम्कट्टेलले सार्वजनिक गरेनन् भने नेमकिपाले समेत हालसम्म सरकारलाई समर्थन गर्ने नगर्ने कुनै औपचारिक निर्णय गरिसकेको छैन । यस्तै नेकपा एमालेका नेताहरुले पनि नेमकिपासँग छलफल अगाडि बढाएका छन् ।
बागमतीका पहिलो मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले बागमतीमा सत्तागठबन्धन सरकारको समर्थन माग गर्दै नेमकिपा बागमती प्रदेश संसदीय दलका नेता सुरेन्द्रराज गोसाईंसँग आइतबार भेटवार्ता गरे । यसले समेत प्रदेश सभामा प्रतिनिधित्व गर्ने साना दललाई आआफ्नो पक्षमा लिन सत्ता पक्षले जोडबल लगाएको देखिन्छ । केन्द्रमा जस्तो प्रदेशमा सरकार गठन त्यती सजिलो छैन । कुनै प्रदेशमा सत्ता गठवन्धन दलहरुको प्रतिनिधित्व नै छैन । कही सरकार गठन गर्न पुग्ने बहुमत छैन । केन्द्रमा सरकारलाई समर्थन नगरेका दलहरुले प्रदेशमा समर्थन गर्न सक्ने सम्भावना समेत न्यून छ ।
बर्तमान गठबन्धन सरकारलाई माओवादी एमाले र समाजवादी बाहेक अर्को दलले समर्थन गर्नै पर्ने हुन्छ सरकार गठन गर्न । नेपाली काग्रेसलाई सरकार गठन गर्न अहिलको मुख्यमन्त्रीलाई विश्वासको मत दिने समय विफल बनाउने तथा गठबन्धन बाहिरका दलहरु राप्रपा, नेमकिपा र हाम्रो नेपाली पार्टीको समर्थन जुटाउनु पर्ने हुन्छ । सत्ता गठबन्धन दललाई १ सांसद मात्रै भए बहुमत पुग्ने देखिन्छ । काग्रेसले नेतृत्व लिने हो भने अरु ३ दलले इमान्दारिताका साथ सहयोग गर्नु पर्ने हुन्छ ।
तर अहिलेसम्मको अवस्थामा राप्रपा र हानेपाले गठबन्धनलाई समर्थन नगर्ने पक्का भएको छ । ती २ दलले काँग्रेसलाई समर्थन गर्न सक्ने छन् भने माग समेतसँगै पेश हुनेछ । तर केन्द्रमा गठबन्धन सरकारलाई समर्थन नगरेको नेमकिपाले बागमतीमा न त वर्तमान सरकारलाई समर्थन गर्ने भनेको छ न काग्रेसलाई साथ दिने । त्यसैले बागमतीमा नेमकिपाको समर्थनले नै गठबन्धन भितर वा इतरको सरकार गठनको टुंगो लाग्ने देखिन्छ ।
पहाडकी रानी बन्दिपुर,अनुभव संगाल्न पुग्नै पर्ने ठाँउ
Tags: No Comments
बन्दिपुर (तनहुँ)। तनहुँ जिल्लाको पूरानो सदरमुकाम बन्दिपुर ‘पहाडकी रानी’ उपनामले परिचित छ। परम्परागत नेवारी आर्किटेक्ट जोगाइराखेका घरहरू, स्थानीय स्लेट ढुङ्गाको बाटो, नेवार, मगर, गुरुङ अनि विभिन्न जातजातीको जिउँदो जातीय संग्रहालय हेर्न तथा अध्ययन गर्न बन्दीपुर पुग्नै पर्छ ।
रक क्लाइम्बिङ, प्याराग्लाइडिङ, हाइकिङ लगायत एड्भेञ्चरको मज्जा, मनै लोभ्याउने सूर्योदय र सूर्यास्त अनि फराकिला हिमशृङ्खलाको अवलोकनकाे अद्भुत अनुभव संगाल्न समय मिलाएर पुग्नै पर्ने ठाउँ हो बन्दिपुर । नेवारी शैलीका परम्परागत घरहरू भएको बन्दिपुर बजार करिब २ सय वर्ष पहिले भक्तपुर र कीर्तिपुरबाट आएका नेवारहरूले बसालेको बस्ती रहेकाे नेपाल सरकारकाे सहसचिवबाट अवकाश प्राप्त शिक्षाविद् स्थानीय दिनेश श्रेष्ठ बताउँछन् ।
भक्तपुरे शैलीका चिटिक्क परेका घरहरू बन्दीपुरको मुख्य आकर्षणसँगै ऐतिहासिक सम्पदा हुन् । जसले बन्दीपुरको इतिहास, संस्कृति र परिचय बोकेका छन् । १८ औं र १९ औं शताब्दीमा बन्दिपुर भारत र तिब्बत बीचको मार्गमा एक महत्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्र थियो । ब्यापारीहरू कोलकता जाने, काठमाडौं र तिब्बतसँग ब्यापार गर्नका लागि बन्दिपुरको बाटो प्रयोग गर्दथे । यस्तै मोटर यातायातको सुविधा नहुँदा पश्चिम पहाडका तनहुँ, कास्की, लम्जुङ्ग, गोर्खा र मनाङ्गको लागि चितवनतर्फबाट सामान ल्याउने मुख्य व्यापारिक नाका बन्दिपुर रहेकाे बिन्दवासिनी हाेमस्टे संचालन गर्दै आएकी शान्ति कुँबर बताउँछिन् ।

बिन्दबासिनी होमस्टेका सदस्यहरु
वि.सं. २०२५ मा बन्दिपुरबाट तनहुँको सदरमुकाम दमौली सारियो । सदरमुकाम सरेपछि बन्दिपुर सुनसान बन्यो । २०५० सम्म आइपुग्दा सुन्दर बन्दिपुर बजार खण्डहरमा परिणत भएको थियो । त्यतिखेर बन्दीपुर ‘मृत शहर’ भनेर समेत चिनिएको थियो । कतिपयले बन्दीपुरलाई ‘भूत गाउँ’ भनेर समेत सम्बोधन गर्न थालेका कुँवरले बताइन् ।
‘बन्दिपुरबाट काठमाडौं र भक्तपुर फर्केका नेवार समुदायले बन्दिपुरको विकासका लागि पुनः पहल गरे’ कुँबरले भनिन् ‘२०६३ पछि बन्दिपुरलाई पुनः पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा चिनाउने काम भयो ।’ क्रमशः बन्दिपुरलाई पर्यटकीय नगरीको रुपमा परिचित बनाउँदै लगिएकाे उनले जानकारी दिइन् ।
सन् २००५ मा ‘बन्दीपुर इको कल्चरल टुरिजम प्रोजेक्ट’ अन्तर्गत बन्दीपुरको ‘रिनोभेसन’ शुरू गरिएको थियो । त्यसपश्चात पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने उद्देश्यले जीर्ण बनेका घरहरूलाई पूरानै शैलीमा सुन्दर डिजाइन र आकार दिएर सिँगारियो । बजार बीचको बाटो र आसपासका गोरेटाहरूमा बन्दिपुरकै स्लेट ढुङ्गा छापिए । उकालो, ओरालो बाटाहरूमा खुड्किला बनाएर हिँड्न सहज भयो । यसरी मेहनत गरेपछि बन्दिपुर बेहुलीझैं चिटिक्क सिँगारिएकाे छ ।

विहानी दृश्य
बजार बीचमा सवारीसाधन प्रवेशमा रोक लगाइएकाे छ । जसले गर्दा बन्दिपुर बजार शान्त छ । रात्रीकालिन समयमा समेत बन्दिपुरमा रात पर्दैन प्रकाशकाे उज्यालाेले झिलिमिलि देखिन्छ । सवारीसाधन रहित बन्दिपुर बजारको बीच सडकमा हरेक होटल, रेष्टुरेन्ट अगाडि टेबल, कुर्सी राखिएका छन्, जहाँ बसेर बजार क्षेत्रको दृश्यावलोकन गर्दै खानपिन गर्न सकिन्छ । होमस्टे विद्यार्थीमैत्री भएकोले धूम्रपान निषेधित क्षेत्र रहेको छ ।
सांकृतिक सम्पदा र प्राकृतिक मनोरमताको प्रचारप्रसारसंगै बन्दिपुर ‘डेड सिटी’ बाट ‘टुरिजम सिटी’को रुपमा अहिले नेपाल लगायत विश्वभर नै प्रसिद्ध छ । जहाँ वर्षेनी हजारौ बाह्य तथा आन्तरिक पर्यटक आउँने गरेकाे कुँबरकाे भनाई छ । बन्दिपुरलाई आर्थिक तथा सांस्कृतिक रुपमा अगाडि बढाउन युवादेखि वौद्धिक सर्कल समेत प्रयासरत रहेकाे श्रेष्ठ बताउँछन् ।
मगर भाषामा ‘बन’को अर्थ जंगल र ‘डी’को अर्थ पानी हो । जंगलबाट आएको पानी भन्ने अर्थ लाग्ने गरि बन्डिपुर हुँदै पछि बन्दिपुर नामाकरण भएको स्थानीय बताउँछन् । बन्दिपुरमा नेवार समुदायमात्र नभएर मगर, गुरुङ, ब्राह्मण लगायतका जातजातीको बसोबास रहेको छ । यी सबै जातजातीको साँस्कृतिक संग्रहालयकाे रुपमा समेत बन्दिपुरलाई चिनिने गरेकाे श्रेष्ठ बताउँछन् । बन्दिपुरमा लाखे नाँच, डोको नाँच लगायत विभिन्न जात्राहरू, चुड्का, कौरा, सोरठी, मरुनि र झ्याउरे भाकाहरूमा रमाउन पाइन्छ।
२०६८ सालबाट बन्दिपुरमा सामुदायिक होमस्टेहरूको प्रचलन आएकाे पाइन्छ । बन्दिपुर सामुदायिक होमस्टे (साबिकको चन्डेनी पिपलथोक होमस्टे) पहिलाे हाेमस्टे रहेकाे कुँवर बताउँछिन् । उक्त हाेमस्टेले सफलता प्राप्त गरेपछि बजार क्षेत्र र आसपासका गाउँहरूमा होमस्टे स्थापनाको लहरै चलेकाे उनकाे भनाई छ । ‘कोरिखा र धरमपानीको होमस्टेमा गुरुङ संस्कृतिमा रमाउन पाइन्छ’ उनले भनिन् ‘मगर संस्कृति बुझ्न रामकोट जानु पर्छ ।’ विमलनगर, तीनधारा, नारायण टोल, मोहोरिया, टुँडिखेलमा पनि होमस्टे खुलेका छन् ।
दशैंको फूलपातीका दिन खड्गदेवीको शोभा यात्रा, नव वर्षको दिन बिस्केट जात्रासँगै पुतलीको बिहे, साउन महिनामा सिद्धगुफामा बोलबमको मेला, रामनवमीमा पातलेद्वार गुफामा मेला, त्यसैगरि कात्तिकको हरेक सोमबार गरिने थानीमाईको पूजा, ठूलो एकादशीमा तिनधारा महादेवको पूजा बन्दिपुरका विशेष तिथीहरू हुन् ।
नेपाल सरकारको कृषि अनुसन्धान केन्द्र (बाख्रा), प्रदेशस्तरको व्यवसायिक किट विकास केन्द्र (मौरी, च्याउ, रेशम खेती), निजी स्तरबाट सञ्चालित कालिज तथा गाई फार्म, याम्पा फाँटको तरकारी खेती बन्दिपुरको कृषि पर्यटनका मुख्य आधार रहेका छन् ।

टुडिखेल
मणि मुकुन्देश्वरी गढी, चन्द्रकोट गढी र हुस्लाङकोट गढीले बन्दिपुरको ऐतिहासलाई बोकेका छन् । बाइसे, चौबिसे राजाका पालामा तनहुँको केन्द्र तनहुँसुर भएपनि त्यसपछाडिको गढीको रूपमा मणि मुकुन्देश्वरी गढीलाई लिइन्छ । बन्दिपुरमा सेन राजाहरूले पनि शासन गरेका थिए । मणि मुकुन्द सेन दरबारको भग्नावशेषहरू बन्दिपुर माथि थुम्कामा अझै पनि रहेको छ । त्यस थुम्कामा जानका लागि पछिल्लो समय मणि मुकुन्द सेन पदमार्ग नै निर्माण गरिँदैछ । जसलाई ‘मिनी ग्रेट वाल’ नामले समेत चिनिने कुँबर बताउँछिन् ।
पृथ्वी राजमार्गसँगै टाँसिएको विमलनगर चुनपहराको रकक्लाइम्बिङ, भिमकाय शिद्धगुफाको अवलोकन सँगसँगै पातलेद्वार लगायतका गुफाहरूको अवलोकन, भञ्ज्याङ चौतारा नजिकैबाट फराकिला हिमशृङ्खला हेर्दै सुखौरा फाँटमा झर्ने प्याराग्लाइडिङ, रामकोटदेखि बन्दिपुर बजार हुँदै कोरिखा पुग्ने अफरोड साइक्लिङ रुट, मस्यार्ङ्दी र सेती नदीको र्याफ्टिङले बन्दिपुरलाई साहसिक पर्यटन हबका रूपमा पनि स्थापित गरेको छ ।
फराकिला हिमशृङ्खलाहरूको अवलोकन, बादल उठेर बनेको ताल (ह्वाइट लेक) टुडिखेल तथा थानीमाई मन्दिर माथिबाट देखिने सूर्योदय, सुनौला किरण छर्ने मनमोहक सूर्यास्त, बजार नजिकैको रानीवन अनि जंगल भित्र सुनाखरी लगायत जंगली फूलहरूको माधुर्य हेर्दा बन्दिपुर प्रकृतिको उत्कृष्ट सिर्जना भएको भान हुन्छ ।
थानीमाईको डाँडाबाट देखिने बन्दिपुर बजार र आसपासको ‘बर्ड आई भ्यु’, आसपासका गाउँमा जाँदाको अफरोड ड्राइभिङ, चैत वैशाखमा जाँदा भेटिने काफल र ऐंसेलु, होमस्टेको ब्रेकफास्टमा चाख्न पाइने कोदोको रोटी मानसपटलमा घुमिरहने बन्दिपुरका याद बन्न पुग्ने हाेटल संघ बन्दिपुरका अध्यक्ष सगीता प्रधान बताउँछिन् ।
हरिया वनजंगल, हाइकिङ रुटमा भेटिने मृग लगायतका जंगली जनावर तथा चराचुरुङ्गी, शान्त र सितल बाताबरण, बन्दिपुरेको न्यानो आत्मियता अनि पर्यटक देखेर मुस्कुराउने फराकिला हिम शृङ्खलाले बन्दिपुरको महत्व अझ बढाएको छ । बिमलनगरबाट शिद्द्गुफा हुँदै बन्दिपुर, डुम्रेबाट पुरानो बन्दिपुरे उकाली हुँदै बन्दिपुर, बन्दिपुर बजारबाट मणि मुकुन्देश्वरी गढी एकदिने हाइकिङका लागि उपयुक्त रुटहरू हुन् । त्यस्तै चन्द्रकोट गढी, हुस्लाङ कोट, रामकोट र बन्दिपुर बजारबाट दक्षिण तर्फका विभिन्न गाउँहरूमा हाइकिङ जान सकिन्छ ।
टुँडिखेल बन्दिपुर बजारको पश्चिममा रहेको थुम्को हो । राणाहरूले शाषन लिएपछि यो ठाउँलाई पश्चिम ३ नम्बर बाहिनी अड्डा (ब्यारेक) बनाएका थिए । सोही थुम्कालाई पछि चौर बनाइएको हो । यहाँ वर, पिपलको ५ वटा रुख भएको पन्चवृक्ष चौतारा रहेको छ । पहिले टुँडिखेलभित्र गाडी जान्थ्यो । स्थानीयले टुँडिखेलमा सिँडी बनाएपछि भने गाडीहरू जान पाएनन् ।
टुँडिखेलबाट हिमालय पर्वत, मर्स्याङ्दी नदीको नागबेली रुप र आसपासका उपत्यकाको मनोरम दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । टुँडिखेलबाट गोर्खा दरबार, लिगलिगकोटको दरबार, लमजुङको राइनासकोट, फराकिला हिमशृंखलाहरू देख्न सकिन्छ । पैदल यात्रा गर्दै बन्दिपुरको डाँडाकाँडा हेर्ने र शितल हावा खाँदै थकाइ मार्न टुँडिखेल चर्चित रहेकाे प्रधान बताउँछिन् । राणा शाषन विरुद्ध २००७ माघ १ मा बन्दिपुरमा भएको आन्दोलनमा ६ जना सहीद भएका थिए । सहीदहरू सम्झनामा उनीहरूको शव दह गरेकै स्थानमा अहिले सहीद स्मारक पार्क बनाइएको छ ।

पुरानो काठे घर
बन्दिपुर बजार प्रवेश गर्ने बित्तिकै पूरानो दरबार जस्तै एउटा घर देखिन्छ । चन्द्रगोपाल प्रधानले वि.सं. १९८५ मा ३२ हजार चाँदीको मोरु खर्च गरेर उक्त घर बनाकाे स्थानीय जानकारहरु बताउँछन् । तत्कालीन समयमा दरबार जस्तो घर बनाएका कारण राणाहरूले चन्द्रगोपाललाई पक्राउ गरि ३ सय ५ चाँदीको मोरु जरिवाना तिराएका थिए । राणाहरूको अवरोधका कारण घरको नौ तला बनाउने योजना रोकियो । सात तला निर्माण भएको उक्त घरको तल्लो दुई तला पुरेर हाल पाँच तला कायम गरिएको छ ।
बन्दिपुर बजारको शिरमा छ सुन्दर रानीबन । अनि रानीबनको काखैमा छ बौद्ध गुम्बा । बन्दिपुरका गणेश बहादुर गुरुङको अग्रसरतामा र नेतृत्वमा बिक्रम सम्बत २०६० सालमा गुम्बा निर्माण भएको हो। गुम्बाले धार्मिक पर्यटनमा टेवा पुर्याएको छ । तनहुँमा अन्यत्र गुम्बा नहुँदा यो गुम्बा निर्माण गरिएको गुरुङ बताउँछन् । गुम्बामा शाक्यमुनि बुद्धका मूर्ति राखिएको छ । साथै विभिन्न मुलुकहरूबाट ल्याइएका बौद्ध धर्मग्रन्थका पुस्तक राखिएको छ ।
धारापानी महादेव, बसाहा थान, सेराटारको सन्तानेश्वर महादेव, झप्रीको मुलपानी महादेव, ऐतिहासिक खड्गदेवी मन्दिर, गुरुन्चे डाँडाको थानीमाई, नाहालाको भुत्याइ बराह मन्दिर, पवित्रा स्कुल नजिकैको भुकभुके बराह, बजार क्षेत्रको बिन्द्यबासिनी, महालक्ष्मी स्थान, गणेश थान र महादेव मन्दिर, चामुण्डा देवी, तिनधाराको राधाकृष्ण मन्दिर र महादेव मन्दिर, बन्दिपुरका महत्त्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्य हुन् ।
बन्दिपुर बजारमा कोशेली घर छ, जहाँ खासगरी बन्दिपुरका कृषि उपज किन्न पाइन्छ । कोरीखा, धरमपानी र रामकोट गाउँ जाँदा रैथाने उत्पादन र स्थानीय गाई भैंसीको घ्यु कोशेली ल्याउन सकिन्छ । पछिल्लो समय बनेका होटलहरूले परम्परागत नेवारी आर्किटेक्टलाई प्राथमिकता दिएका छन् । जसले बन्दिपुरको मौलिक शोभामात्रै बढाएको छैन, पर्यटकहरूलाई पनि लोभ्याएको छ । यसैगरी परम्परागत ढुंगेधारले डाेकाेमा गाग्रो वा गाग्री तथा पानी बाेक्न मिल्ने अन्य भाडाकुडा राखेर नाम्लाेले बाेकेर पानी लिन वा लुगा धुन जाने हाम्राे अग्रज पुस्ताकाे दैनिकीकाे झझल्काे दिलाउँछ ।
पर्यटक स्ट्याण्डर्डका होटलदेखि सुविधासम्पन्न समेत गरी ७० बढी होटलहरू बन्दिपुरमा रहेका छन् ।ती हाेटलले एकै पटक एक हजार जनालाई सेवा दिन सकिने हाेटल संघ बन्दिपुर अध्यक्ष प्रधान बताउँछिन् । काेभिडकाे समयले थला परेकाे वन्दिपुरकाे हाेटल व्यवसायले अहिले लय समातेकाे उनले बताइन् । बन्दिपुरका प्रायः हाेटल पारिवारिक सदस्य आफैले संचालन गरि स्वरोजगारकाे माध्यम बनेका तथा केही होटलले अन्य जनशक्तिलाई समेत रोजगार दिएकाे प्रधानले बताइन् । आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटनकाे राम्राे सम्भावना रहेकाे बन्दिपुरमा विदेशी पर्यटकहरु हप्तौ बसी अध्ययन अवलाेकन गर्ने गरेका उनले बताइन् । आन्तरिक पर्यटककाे लागि बसाइ लम्ब्याउन सकिने भए पनि हाल त्यस खालकाे प्याकेजकाे व्यवस्था नगरिएकाे तर सोच रहेकाे प्रधानकाे भनाई छ ।
बिन्दबासिनी होमस्टेका अध्यक्ष कुँवर बन्दिपुरमा आउने पाहुनालाई पारिवारिक वातावरणमा स्वागत सत्कार गरिने गरेकाे बताउँछिन् । ‘होमस्टेमा बास बस्नको लागि आउने आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको लागि बन्दिपुरको इतिहास, सास्कृतिक पक्ष र प्राकृतिक पक्षको जानकारी गराएर मात्रै बसाई ब्यबस्थापन गर्दै आएका छौ’ उनले भनिन् ।
किन त ?
बन्दिपुरकाे ऐतिहासिक सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक पक्षकाे सामान्य जानकारी गराउँदा पाहुनाहरुले आफ्नाे समय अनुसार बन्दिपुरकाे घुम्नै पर्ने स्थानकाे छनौट गर्न सजिलाेकाे लागि भन्छिन् कुँबर ।
पारिवारिक वातावरणमा घुलमिल हुँदै घरमै बसेकाे अनुभव दिलाउन होमस्टेमा आबद्ध सबै घरका सदस्यबाट स्वागत तथा बिदाई गर्ने गरिएकाे छ । हाेमस्टेमा पाहुनाहरु १-२ दिन भन्दा बढी बस्दैनन तर बिदेशीहरु बन्दिपुरको ईतिहास सस्कृती अध्ययनको लागि अलि समय बस्ने गरेकाे उनकाे अनुभव छ । विशेष गरी विद्यार्थीहरुकाे समूह र भ्रमणमा आउने टाेलीहरुकाे राेजाइमा हाेमस्टे पर्ने गरेकाे उनी बताउँछिन् । हाेमस्टेमा खाना र बसाईमा प्याकेजमा केही सहुलियत त छ तर आन्तरिक र बाह्य पर्यटकको लागि बसाई लम्ब्याउने गरि विशेष प्याकेज ल्याउने नसिकएकाे उनी स्वीकार्छिन ।
गण्डकी प्रदेश सरकारले सरकारी कर्मचारीलाई भ्रमण तथा कार्यक्रममा जादाँ उपलब्ध भएसम्म हाेमस्टेमै बस्नु पर्ने नियम बनाएकाेमा खुशी हुँदै कुँवरले भनिन् यस्ताे कार्यमा सवै पक्षबाट सहयोग हुनु पर्छ । स्वराेजगारकाे लागि हाेमस्टे उपयुक्त भएकाे अवलाेकनकर्ताहरुकाे बुझाइ रहेकाे छ । बन्दिपुर गाउँपालिका भित्र १२ वडा हाेमस्टे दर्ता रहेकाे तथा बन्दिपुर बजार क्षेत्रमा ४ वटा हाेमस्टे रहेकाे कुँवरले जानकारी दिए । ती हाेमस्टेकाे क्षमता २ हजार रहेकाे उनी बताउँछिन् । तर बन्दिपुर बजार क्षेत्रमा रहेका हाेमस्टेकाे क्षमता भने १ हजार रहेकाे छ ।
बागमती प्रदेशकाे राजधानी मकवानपुरकाे हेटौडाबाट १ सय ३६ किलोमीटर, सघीय राजधानी काठमाडौंबाट १ सय ३५ किलोमीटर तथा गण्डकी प्रदेशकाे राजधानी कास्कीकाे पोखराबाट ६६ किलोमीटर यात्रा गरेपछी तनहुँको डुम्रे बजार पुगिन्छ । डुम्रेबाट ८ किलोमीटर नागबेली उकालो सडक पार गरेपछि बन्दिपुर बजार पुग्न सकिन्छ । सार्वजनिक यातायातबाट जाँदा भने डुम्रेबजारबाट सवारी साधन परिवर्तन गर्नुपर्ने हुन्छ । डुम्रेबाट बस, जिप वा ट्याक्सीमा बन्दिपुर जान सकिन्छ ।
बन्दिपुरका मुख्य मुख्य स्थान दुईदेखि तीन दिनमा घुम्म सकिन्छ भने सबै क्षेत्रकाे भ्रमण गर्ने हाे भने भने एक हप्ताकाे समय छुट्ट्याउनुपर्ने कुँवर बताउँछिन् ।





