झुरझुरे बागमती । साविक विजेता मछिन्द्र फुटबल क्लब काठमाडौं साताैं संस्करणकाे बागमती गोल्डकप राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता फाइनल प्रवेश गरेकाे छ । प्रतियोगिता अन्तरगत शनिबार भएकाे अन्तिम सेमिफाइनलमा थ्रीस्टार क्लब ललितपुरलाई ३–० गोलले पाखा लगाउदैं मछिन्द्र उपाधी नजिक पुगेकाे हाे ।
बागमती–४ स्थित शहीद स्मृति रंगशालामा भएकाे खेलमा साविक विजेता मछिन्द्र क्लबले चौथो संस्करणकाे गोल्डकप विजेता थ्री स्टारलाई पराजीत गरेकाे हाे । थ्रीस्टारका लागि खेलकाे पहिलाे हाफकाे ३७ औं मिनेटमा एलेक्सले १ गोल गर्दैं सुरुवाती अग्रता लिएका थिए । सुरुवाती अग्रता बनाएको थ्रीस्टारले अग्रता कायम राख्न भने सकेन । मछिन्द्रकाे जीतमा खेलकाे बयालिसौं मिनेटमा शिशिर लेखीले गोल गर्दै खेललाई बराबरी पुर्याएका थिए ।
खेलकाे दोस्राे हाफमा ५१ औं मिनेटमा मछिन्द्रका समिरराज थोकरले १ गोल गर्दै टिमलाई अग्रता दिलाए । त्यस्तै खेलकाे ८९ औं मिनेटमा मछिन्द्रका स्टेफेनले थप १ गाेल गर्दै अग्रता बढाएका थिए । थ्रीस्टारले १ गोल पछि खेलका फर्कने प्रयासका बावजुत सकेन । दोस्राे सेमिफाइनलकाे म्यान अफ दी म्याच मछिन्द्रका टिम क्याप्टेन देवेन्द्र तामाङ घाेषित भए । उनले १० हजार रुपैंया हात पारे ।
फाइनल प्रवेशसँगै मछिन्द्रले फाइनलमा पहिलो चर्च व्वाइज युनाइटेडसँगकाे भेट पक्का गरेकाे छ । यसअघि शुक्रबार भएको पहिलो सेमिफाइनल खेलमा विभागीय टोली एपीएफलाई ३–२ गोल अन्तरले हराउँदै चर्च ब्वाइज प्रतियोगिताको फाइनलमा स्थान बनाएकाे थियाे । साेमबार हुने फाइनलमा उपाधी रक्षाका लागि प्रतियाेगितामा पहिलाे पटक सहभागी चर्च व्वाइज र मछिन्द्र भिड्ने छन् ।
प्रतियोगितामा मछिन्द्रले सर्लाहीको बागमती युवा क्लबलाई र थ्री स्टारले हिमालयन शेर्पालाई हराउँदै सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेको हो । गत संस्करणमा मछिन्द्रले विभागीय टोलि सशस्त्र प्रहरी बलको एपीएफलाई हराउँदै उपाधी जितेको थियो भने थ्री स्टारले चौथो संस्करणमा क्यामरुनको अफ्रिकन रुट्स एसोसिएसनलाई हराउँदै उपाधी जितेको थियो ।
प्रतियोगिताको उपाधि विजेताले १० लाख र उपविजेताले ५ लाख प्राप्त गर्नेछ । प्रतियोगिताको सर्वोत्कृट खेलाडीलाई १ लाख १ हजार तथा विधागत उत्कृष्ट खेलाडीलाई जनही २५ हजार रुपैयाँसहित ट्रफी प्रदान गरिने आयोजकले जनाएको छ । प्रतियाेगितामा ७ विभागीय टोली तथा ३ वटा माेफसलकाे टाेलीले सहभागिता जनाएका थिए ।
नमस्ते झरना सिम्सुवा, धनकुटा । धनकुटा जिल्लामा रहेकाे नमस्ते झरना पर्यटकको गन्तव्य बन्न थालेको छ । जिल्लाकाे साँगुरीगढी गाउँपालिका सिम्सुवा खोलाको अनकन्टार ठाउँमा रहेकाे झरना भएकाे स्थानमा जान डराउनेमा अहिले हुलका हुल पर्यटक जान थालेका छन्।
धरान धनकुटा मार्गकाे सिम्सुवाबाट झरना सम्म जान २ किमि पैदल जानु पर्छ । अनकान्टार ठाउँमा रहेकाे झरना हेर्न विदाकाे दिन अहिले दैनिक १ हजारसम्म पर्यटक आउने गरेकाे झरना व्यवस्थापन समितिले जनाएकाे छ । धरान धनकुटा मार्ग भएर यात्रा गर्नेलाई झरनाले तान्ने गरेकाे छ । धनकुटाकाे भेडेटारबाट ८ किमि उत्तरमा नमस्ते झरना रहेकाे छ ।
करिब ८० मिटर उचाइबाट झरेको पानीको फोहरा तथा चल्ने बतासले झरनाकाे फोहाेरालाई यत्रतत्र घुमाइदिदा उकालाे चढेर गएका पर्यटकले सितलता महसुस गर्छन् । आन्तरिक पर्यटकहरुको भिड लाग्ने गरेको झरना अवलोकल गर्न छिमेकी भारतबाट समेत पर्टक आउने गरेका छन् । साथै नेपालको विभिन्न स्थानबाट समेत गरी दैनिक करिब ४०० जना पर्यटक आउने गरेको झरना व्यवस्थापन तथा सरसफाई समितिले जनाएकाे छ ।
भेंडेटार हुँदै पुर्वका हिले तेह्रथुम फिदिम घुम्न आएका हेटौंडाका सन्ध्या आचार्यले यतिका बाटो पुर्व आएपछी झरनामा नआएको भए यात्रा अधुरै रहने बताइन् । नमस्ते झरनामा किशोर–किशोरीदेखि उमेर ढल्किँदै गरेकाहरु पनि पुग्ने गरेको छन्। राजमार्ग नजिकै रहेकाले प्रेमिल जोडीहरुको पनि यहाँ घुइँचो लाग्ने गरेको छ। तराईमा गर्मी छल्न झरनामा पर्यटकको बाक्लो आगमन हुन गर्दछ। शैक्षिक भ्रमण, वनभोजजस्ता कार्यक्रम झरना छेउछाउमा हुने गरेका छन्।

तत्कालिन भेडेटार गाविस, जिल्ला विकास कार्यालय धनकुटा, पर्यटन कार्यालय, पूर्वी सहरी विकास डिभिजन कार्यालय धनकुटा र सिम नेपाल धरानको सहकार्यमा पर्यटक भित्र्याउने उद्देश्यले ०६७ बाट झरनालाई पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा सञ्चालनमा ल्याइएको हो। झरना सञ्चालनमा आएपछि स्थानीय स्तरमा उत्पादित सागसब्जी, फलफूललगायत कृषिजन्य वस्तु गाउँमै बिक्री हुन थालेको स्थानीयको भनाइ छ।
झरनाको प्रवेशद्वार वरपर साना ठूला गरी दर्जन बढी होटल सञ्चालनमा छन्। झरनासम्म जाने बाटो बार सहित बनाइएकाे छ । पर्यटन विकास कार्यालय र होटल एसोसियसन भेंडेटारले झरनाको प्रचारप्रसार र प्रवर्द्धन गरिरहेका छन्। पर्यटन विकास कार्यालयको सहयोगमा झरना नजिकै कपडा फेर्नका लागि ‘चेञ्जिङ रुम’ निर्माण गरिएको छ। नमस्ते झरना आम्दानीको स्रोत बनेको छ। झरना प्रवेश शुल्कबाट वार्षिक अढाई लाख रुपैयाँभन्दा बढस् राजस्व संकलन हुने गरेको झरना व्यवस्थापन समितिले जानकारी दिएकाे छ।
राजमार्गबाट २ किमि मात्र टाढा रहेकाे झरनासम्म जान पहिले पहिरोको डर, खोल्सीमा भालु सिस्नुको डर र एकान्त छाँगो भएकोले जो कोही एक्लै दुक्लै कोही नजाने गरेकाे स्थानीय दिपा लिम्बु बताउँछन् । यो झरनाको शीरलाई लिम्बूनी लोहोसे भनिन्छ । उक्त झरना नमस्ते बाजे समेत भनेर चिनिने स्थानीय गोबिन्द राज लिम्बूको घर छेउबाट हेर्ने हो भने प्रकृति प्रेमी मन्त्रमुग्न हुन्छन । झरना सम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने अनुसन्धानकर्ताको लागि सुगम स्थान तर चुनौतीपूर्ण खोच पनि हो ।
यो झरना हेर्न जति नजिक गयो त्यति हराउदै जान्छ । अग्लो ठाउँबाट झर्ने भएकाेले तलबाट माथि सम्मदेख्न सकिदैन् । उक्त स्थान हेर्नलाई सिम्सुवा मोडबाट खोला भएर उकालो लागेर झरना नजिक पुग्न सकिन्छ । अत्यन्तै रमणीय भेडेटार हुँदै हरियाली जङ्गलकाे उकालाे हुँदै त्यहाँ पुग्दा झरनाको सप्तरङ्गी इन्द्रणीको दृष्य हेर्न पाइन्छ ।

झरनाकै कारण सो क्षेत्रमा आर्थिक चहलपहल समेत निकै बढेको छ । १३ बर्षको अबधिमा झरनाको प्रवेशद्वार नजिकै साना ठूला गरी एक दर्जनभन्दा बढी होटल सञ्चालनमा छन् । प्रत्येक होटलले दैनिक १० देखि ५० हजार सम्म कारोवार गदै आएका छन् । पहिलेका तुलनामा होटलमा कारोवार फस्टाएपछि ब्यवसायी समेत निक्कै उत्साहित देखिएका छन् । हाेटल व्यवसायी लक्ष्मी राईले भनिन् ‘झरनाकाे कारण खुलेका हाेटलका कारण दैनिक गुजारा चलेकाे छ अर्काे काम गर्नु पर्ने आवश्यकता परेकाे छैन ।’
झरनाको थप महत्व बढाउन क्याननिङ, पिकनिक स्पोटर्, पोखरी निर्माण गर्ने तथा झरनाको स्रोत संरक्षण हुने संकेत देखिएको छ । धनकुटाको भेडेटार तथा नाम्जेपछि पर्यटकहरुले प्राकृतिक नमस्ते झरनालाई आफ्नो गन्तव्य बनाउन थालेका हुन् ।
पूर्वको प्रमुख पर्यटकीयस्थल बन्दै गएको नमस्ते झरना पुग्न भेडेटारदेखि धनकुटा बजारतर्फ करिव ८ किलोमिटरको यात्रा गरिसकेपछी सिम्सुवा मोड पुगिन्छ । त्यहाँबाट करिव २ किमिको बाटो पैदल हिडेपछि झरना भएको स्थानना पुग्न सकिन्छ । मध्यपहाडी मार्ग हुँदै यात्रा गर्नेहरु हिलेबाट धनकुटा बजार हुँदै २६ किमिको यात्रा गरेपछि सिम्सुवा हुँदै झरना पुग्न सक्छन् ।
झरनाकै कारण सो क्षेत्रका सयैले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रुपमा रोजगारी समेत पाएका छन् । पर्यटकीय स्थलमा पुर्वाधारहरु निर्माण गरि प्रचार–प्रसार समेत गर्न सके पर्यटकीय सम्भावना बलियो हुने देखिन्छ ।
मकवानपुर । ‘विजुली माया व:न श्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय संगीत पुरस्कार’ २०८१ बाट कलाकार नीर शाह सम्मानित भएका छन् । मंगलबार भीम विराग संगीत साहित्य कला प्रतिष्ठानले हेटौंडामा सम्मान तथा सागीतिक कार्यक्रमको आयोजना गरी १६ औ पुरस्कार शाहलाई प्रदान गरिएको हो ।
प्रतिष्ठान अध्यक्ष केशवलाल श्रेष्ठ, साहित्यकार नगेन्द्र थापा, एलबी क्षेत्री लगायतले १ लाख राशीको पुरस्कारसहित गीतकार शाहलाई सम्मानित गरेका हुन् । मूलतः चलचित्र निर्माण, निर्देशन एवम् अभिनयमा समर्पित शाह २०३२ सालदेखि निरन्तर नेपाली गीत लेखनमा समेत सक्रिय स्रष्टा हुन । उनले नेपाली गीत संगीतमा पुर्याएकाे योगदानको कदर गर्दै पुरस्कृत गरिएको प्रतिष्ठानले जनाएको छ ।
नेपाली गीत लेखनको क्षेत्रमा विगत पाँच दशकदेखि निरन्तर कलम चलाउदै आएका कलाकार शाहका पर्खी बसें आउला भनी.., बादल बनाइदेऊ.., गहिराइमा डुब्दै नडुब .. लगायतका गीत चर्चामा छन् ।
व्यवसायी कन्हैयाकृष्ण श्रेष्ठले आफ्नी आमाको सम्मानमा २०६४ सालमा पुरस्कारकाे स्थापना गरेका हुन् । २०६४ सालमा अम्बर गुरुङलाई ‘विजुली माया वनः श्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय संगीत पुरस्कार’ प्रदान गरिएकाे थियाे । स्थापना हुँदा ५० हजार रुपैंया रहेकाे उक्त पुरस्कारकाे राशी २०६७ सालबाट बृद्धि गरी १ लाख रुपैंया पुऱ्याइएको छ ।
त्यसपछि प्रेमध्वज प्रधान- २०६५, भक्तराज आचार्य – २०६६, फत्तेमान राजभण्डारी- २०६७, शान्ति ठटाल- २०६८, दीप श्रेष्ठ- २०६९, प्रकाश श्रेष्ठ- २०७०, न्हुच्छेबहादुर डङ्गोल- २०७१, मीरा राणा- २०७२, कर्म योञ्जन- २०७३, चेतन कार्की- २०७४, दावा ग्याल्मो- २०७७, दीपक जङ्गम- २०७८, किरण प्रधान २०७९, राजेन्द्र थापा- २०८० पुरस्कृत भएका छन् ।
वरिष्ठ कलासाधक भीम विरागको सम्मानमा तरङ्ग साँस्कृतिक परिषद्को पहलमा ७ भाद्र २०५९ मा स्थापना भएको भीम विराग सङ्गीत साहित्य कला प्रतिष्ठान नेपाल नेपाली सङ्गीत, साहित्य र कला क्षेत्रकाे संस्था हाे । देश तथा विदेशमा रही नेपाली वाङमयकाे क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुन्याउँदै आएका सर्जक, स्रष्टाहरूलाई सम्मानित एवम् पुरस्कृत गर्दै आएको यो संस्थाले मकवानपुरको माटोबाट वार्षिक रुपमा विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार तथा सम्मान समर्पण गर्दै आइरहेको प्रतिष्ठानले जनाकारी दिएकाे छ ।
प्रतिष्ठान आफैंले स्थापना गरेकाे भीम विराग राष्ट्रिय सङ्गीत पुरस्कार (२०७७), भीम विराग राष्ट्रिय साहित्य पुरस्कार (२०८०), भीम विराग राष्ट्रिय कला पुरस्कार (२०८०), भीम विराग राष्ट्रिय पत्रकारिता पुरस्कार (२०८१) प्रदान गर्दै आएकाे छ । यसैगरी प्रतिष्ठानले तुलसीमाया – शिवकुमारी सिर्जनशील नारी पुरस्कार ( सस्थापक मुक्तिगोविन्द वैद्य, २०६०), भीम – मथुरा बाल प्रतिभा पुरस्कार (संस्थापक विन्दुगोपाल गोर्खाली, २०६०), कमला भवानी सङ्गीत पुरस्कार (सस्थापक घनश्यामशङ्कर शर्मा, २०६५) प्रदान गर्दै आएकाे छ ।
यस्तै शीला नारी सङ्गीत पुरस्कार (संस्थापक आशीष श्रेष्ठ, २०६५), हर्षनर बज्राचार्य स्मृति स्वर्ण पुरस्कार (संस्थापक ज्योतिरत्न बज्राचार्य, २०६६), विजय बानियाँ स्मृति लोक सङ्गीत पुरस्कार (सस्थापक चुनु बानियाँ, २०७०), चिनुकुमारी लामा स्मृति साहित्य पुरस्कार (संस्थापक रामबहादुर पाख्रिन, २०७१), मङ्गलादेवी श्रेष्ठ स्मृति स्वास्थ्य सेवा पुरस्कार (संस्थापक देवप्रसाद श्रेष्ठ/दीपकप्रसाद श्रेष्ठ, २०७३), अजित सेन गुप्ता स्मृति भिन्न क्षमता पुरस्कार (संस्थापक रोशन सेन गुप्ता, २०७४ ) पुरस्कार समेत प्रदान गर्दै आएकाे छ ।
खुला कविता प्रतियोगितामा कास्कीका संजोग प्रथम
Tags: No Comments
मकवानपुर। राष्ट्रिय युवा कविता उत्सव–२०८१ अन्तरगत भएकाे खुला कविता प्रतियोगितामा संजोग बस्याल कास्की प्रथम भएकाे छ । मकवानपुरकाे हेटौंडामा शनिबार भएकाे खुला कविता प्रतियोगितामा बस्यालकाे ‘सावधान’ शिर्षककाे कविताले प्रथम स्थान हासिल गरेकाे हाे ।
प्रदेश युवा परिषद् बागमती प्रदेशको आयोजना तथा साहित्य सङ्गम मकवानपुरको सहकार्यमा आयोजित प्रतियोगितामा प्रथम भएका बस्यालले ४० हजार रुपैंयाकाे पुरस्कार प्राप्त गरे । यसैगरी प्रतियोगितामा कास्कीका कवि सुदर्शन पौडेलकाे कविता घर नफर्किएको छोराको सम्झनामाले द्वितीय भएकाे छ । पौडेलले ३० हजार रुपैंया हात पारे । उदयपुरकी सुमी पोखरेलकाे समयदर्शक यन्त्रको पर्दा नियाल्दा तृतीय भयो । कवि पोखरेल तृतीय हुँदै २० हजार रुपैंया हात पारिन् । प्रतियोगितामा कवि महेश कठायतले सान्त्वना पुरस्कार प्राप्त गरे । बझाङका कवि कठायतकाे देश शिर्षककाे कविता सान्त्वना हुदै १० हजार रुपैंया प्राप्त गरे ।
खुला कविता प्रतियोगिताकाे लागि देशभरबाट २ सय २३ कविता प्राप्त भएका थिए । प्राप्त कविता मध्ये मूल्याङ्कन समितिले उत्कृष्ट २० कविता छनोट गरि नामावली सार्वजनिक गरेकाे थियाे । प्रदेश युवा परिषद् बागमती प्रदेशको आयोजना तथा साहित्य सङ्गम मकवानपुरको सहकार्यमा आयोजित राष्ट्रिय युवा कविता उत्सव २०८१ मा उत्कृष्ट २० वटा कविता स्वयं कवि उपस्थित भई वाचन गरिएकाे थियाे ।
उत्कृष्ट २० मा पर्न सफल कविता र कविहरूको नामावली वर्णानुक्रमानुसार प्रकाशन गरिएको थियाे । प्रतियोगितामा विजेता कवि तथा कविताका अलावाका उत्कृष्ट २० मा अग्रिमा शिवाकोटी मकवानपुरकाे रित्तिदैछ ‘देश’, अभिषेक ओझा बाराकाे ‘विसंवाद’, कुष्मा लौडारी मकवानपुरकाे ‘डिजिटल संसारको मायाजाल’, तारानाथ पराजुली पर्वतकाे ‘पागल प्रकृतिप्रेमीको बयान’, दीपिन सिंजापति दैलेखकाे ‘आकाङ्क्षा’, प्रदीप कोइराला तनहुँकाे ‘म’, बाबुराम श्रेष्ठ यात्री सिन्धुलीकाे ‘आमा, देश र माटो’, भरत थापा धनकुटाकाे ‘हर्कमाया दर्जी र झन्डाको व्यापार’, भीमप्रसाद खतिवडा अनुराग दोलखाकाे ‘जीवन एक पाठशाला’ शिर्षककाे कविता छानिएकाे थियाे ।
यसैगरी रञ्जिता अधिकारी धादिङकाे ‘परिवर्तन लेख्ने हातहरु’, राजु झल्लु प्रसाद धादिङकाे ‘खिया’, रुपा ढुङ्गेल मकवानपुरकाे ‘म शिक्षा मन्त्री भए’, सिजन श्रेष्ठ संखुवासभाकाे ‘उर्वशी’, सुन्दर शिरिष सिन्धुपाल्चोककाे ‘जहाज चढ्न मन छैन आमा’, सुबास सजल मकवानपुरकाे ‘डरलाग्दो अन्त्य मानव सभ्यताको’,सुमित्रा सुमी नुवाकाेटकाे ‘बुद्ध आऊ’ शिर्षकका कविता छनोटमा परेकाे थियाे ।
युवालाई उद्यम व्यवसाय गर्न प्रोत्साहित गर्नुपर्छः मन्त्री महर्जन
बागमती प्रदेशका युवा तथा खेलकुद मन्त्री मीनकृष्ण महर्जनले युवालाई उद्यम व्यवसाय सञ्चालन गर्न प्रोत्साहित गर्नुपर्ने बताएका छन् । प्रदेश युवा परिषद्ले हेटौंडामा आयोजना गरेको ‘राष्ट्रिय युवा कविता उत्सव २०८१’ को उद्घाटन गर्दै मन्त्री महर्जनले यस्तो बताएका हुन् ।
युवा जनशक्तिलाई विदेश पलायन हुनबाट रोक्न प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षा र सीप उपलब्ध गराउनेतर्फ सरकारको ध्यान केन्द्रित हुनुपर्ने उनले बताए । ‘आफू खेलकुद क्षेत्रबाट आएकोले युवाहरुको भावना र मर्म बुझ्छु, विषयगत ज्ञान पनि छ तर, म मन्त्री नियुक्त हुँदा बजेट बनिसकेको थियो जुन युवाका लागि पर्याप्त छैन’ उनले भने । हामीले युवाहरुको क्षेत्रमा उल्लेख्य काम गर्न सकिरहेका छैनौँ । फलस्वरुप युवाहरुलाई स्वदेशमा टिकाउनै मुस्किल भएकाे उनले जानकारी दिए ।
त्यसैगरी परिषद्का कार्यकारी उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाईंले युवाहरुलाई नेतृत्व, व्यक्तित्व विकाससँगै रचनात्मक, सिपमुलक तालिमसँग जोड्न सहयोग समन्वय गरिने बताए । उनले भने ‘सकारात्मक सोचसँगै कार्यसँग जनसंख्याकाे ४३ प्रतिशत युवा जनशक्तिलाई जोड्न सके विद्यमानमा रहेका धेरै समस्या समाधान हुनेछ ।’
कवि मोमिलाका एकल कविता वाचन
‘राष्ट्रिय युवा कविता उत्सव २०८१’ मा साहित्यकार मोमिला जोशीका कविता सुनिए । कवि मोमिलाले आफ्ना १० वटा कविता प्रस्तुत गरेकी थिइन् । कविले भाव समर्पण, प्रेम, पीडा, प्यास र पानी, सूर्य समय, एउटा लालीगुराँस हराएको बेला, मात्र एउटा हाँगा काटिने, दोभन प्रहारबाट, नगरबधुको वक्तव्य, हिउँदको प्रथम वर्षात्, उकालोमा मेरो तस्बिर, तिमी र म, भीमसेन थापाको सुसाइड नोट शिर्षकको कविता सुनाएकी थिइन् ।
राष्ट्रिय युवा कविता उत्सवका अवसरमा पुस्तक प्रदर्शनी समेत गरिएको थियाे । किताबघर हेटौंडाले पुस्तक प्रदर्शनीकाे व्यवस्थापन गरेकाे थियाे ।
गैडाकाेट (नवलपरासी पूर्व) । मध्य नेपाल भएर बगेकाे नारायणी नदी । चितवन र नवलपरासी भएर बग्ने नारायणी नदीकाे नजिकै रहेकाे मौलाकालिका मन्दिर एक प्रसिद्ध माता कालिकाको हिन्दु मन्दिर हो । मन्दिर नवलपरासी जिल्लाको गैंडाकोटमा अवस्थित छ।
मौसम अनुकुल हुँदा चितवन, नवलपरासी र तनहुँका विभिन्न स्थानका दृश्यावलोकन गर्न समेत सकिने मौलाकालिका मन्दिर परिसर १ बैशाख २०८० बाट सञ्चालनमा आएको केबलकारले आन्तरिक धार्मिक पर्यटककाे चहलपहल बढेकाे छ । मौलाकालिकाको फेदीबाट छोटो दूरीको केबलकार चढेर मन्दिरसम्म पुग्नसक्ने भएपछि मन्दिरको दर्शनमा जाने भक्तजनलाई सहज भएको छ ।
केवलकारकाे संचालन हुनु पहिले सिढीकाे बाटो भएर भक्तजन तथा पर्यटक मन्दिर जाने गर्थे । यद्यपी अहिले पनि सिढीबाट हिडेर वा अटोमा समेत मौलाकालिका जाने सुविधा भक्तजनकाे लागि खुल्लै छ । पुजाआजा र दर्शनका अलाववा सहरको रमझम भन्दा केही पर प्राकृतिक दृश्यावलोकनमा रमाउन चाहनेका लागिसमेत मौलाकालिका आकर्षक गन्तव्य रहेकाे छ ।

यहाँबाट भरतपुर महानगरपालिका र गैंडाकाेट नगरपालिकाकाे सिमा भएर बगेकाे नारायणी नदी, नवलपरासी, चितवन, तनहुँ, गोर्खाका अग्ला डाँडा, भञ्ज्याङ, हिमशृङ्खलाका अवलोकन गर्न सकिन्छ । नेपालको उत्कृष्ट धार्मिक तीर्थस्थल देवघाटधाम, चितवनको समथर भूमि, राष्ट्रिय निकुञ्जको जङ्गल चुरे क्षेत्र समेत मन्दिर परिसरबाट आखाँ नअघाउन्जेल हेर्न सकिन्छ ।
देशकै पर्यटकीय गन्तव्यहरु मध्ये एक चितवन आउने पर्यटकका लागि समेत मौलाकालिका धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य बनेको छ । स्वदेशी एवं विदेशी पर्यटक पुग्ने चितवनका पर्यटकीय गन्तव्यसँगै मौलाकालिका केबलकारको सञ्चालनसँगै अर्को गन्तव्य थपिएको स्थानीय व्यवसायी लेखराम सापकाेटा बताउँछन् ।
नारायणी नदीको पुल पार गर्नेबित्तिकै आउने गैडाकाेट नगरपालिकाकाे प्रवेश विन्दुकाे दाँहिनेतर्फ दुई किलोमिटरमा मन्दिर फेदीको प्रवेशद्वार पुगिन्छ । त्यहाँबाट केबलकारको पाँच मिनेटको यात्रामा मन्दिर नजिकै पुग्न सकिन्छ । सिढीकाे बाटो जाने हाे भने करिब १ घण्टा उकालाे हिडेर जान सकिन्छ । मौलाकाली सामुदायिक वन र मौलाकालिका धार्मिक वनभित्र रमणीय हरियाली वातावरण छ । केबलकारबाट पनि यो प्राकृतिक दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ ।
मौलाकालिका मन्दिर पूर्वी नवलपुरको गैँडाकोटस्थित पूर्वपश्चिम राजमार्गको नारायणी–पुलबाट उत्तरतर्फ करिब चार किलोमिटर टाढा छ । समुद्र सतहदेखि पाँच सय ६१ मिटर उचाइमा पहाडी वनको धुरीमा मौलाकालिका मन्दिर अवस्थित छ । केबलकार सञ्चालन भएपछि त्यसकाे प्रत्यक्ष लाभ भरतपुर क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धनमा पुगेकाे देखिन्छ । सन् २०२४ लाई भरतपुर भ्रमण वर्ष मनाउँदै गरिएकाेले यो गन्तव्य महत्त्वपूर्ण रहेकाे छ ।

केबलकार सञ्चालनमा आएसँगै हिँडेरै जानुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था नरहेकोले भक्तजनको सङ्ख्या समेत पछिल्लाे दिनमा बढेको बताउँछन् मौलाकालिका केवलकारका कर्मचारी भीम धिताल । केबलकार सञ्चालनमा आएपछि करिब २५ प्रतिशत भक्तजन तथा धार्मिक पर्यटक थपिएको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार विगतका वर्षमा मौलाकालिकामा वार्षीक ५ लाख ५० हजार आउने गरेकामा केबलकार संचालन आएपछि त्यो संख्या बढ्दै गएकाे छ ।
स्थानीय बासिन्दा र निजी क्षेत्रको साझेदारीको नमूना परियोजनाका रुपमा केबलकार निर्माण भएकाे हाे । ‘यहाँ केबुलकार सञ्चालनमा आएपछि गैंडाकोट र नवलपरासी पूर्वलाई मात्रै नभई छिमेकी जिल्लालाई समेत पर्यटन, कृषि, व्यवसाय, होटल रेस्टुराँ, रोजगारीलगायतमा स्थानीयलाई फाइदा केबलकारका मेनेजर सुरज पौडेलले जानकारी दिए ।
केबलकार आयोजनामा ५१ प्रतिशत शेयर मुख्य लगानीकर्ता आइएमइ समूह र बाँकी ४९ प्रतिशत लगानी स्थानीयको रहको छ । केबलकारले स्थानीयसहित करिब चार सय व्यक्तिलाई रोजगारी दिएको पौडेलले बताए । मन्दिर नजिक रहेको हेलिप्याडमा केबलकारको टपस्टेशन निर्माण भएको छ भने मौलाकालिका फेदीमा रहेको धारापानीमा बटम स्टेशन निर्माण भएको छ ।
केबलकारले एकतर्फी लम्बाई १ हजार २ सय मिटर छ । यसका लागि छ वटा टावर निर्माण गरिएको छ । केबलकारमा १४ डब्बा रहेका छन् । १४ डब्बा मध्ये २ वटा मालसमान ओसारपसारकाे लागि र १२ डब्बा यात्रुकाे लागि रहेकाे छ । एउटा डब्बामा एक पटकमा आठ जना यात्रु अटाउने क्षमता छ । हरेक डब्बा एक स्टेशनबाट अर्को स्टेशन पुग्न पाँच मिनेट लाग्दछ । केबलकारबाट प्रतिदिन छ हजार यात्रु आवतजावत गराउन सकिने कम्पनीले जनाएकाे छ ।
नारायणगढमा कुनै व्यक्ति केही घण्टा अलमल गर्नु पर्ने भयाे वा रोकिनु पर्ने भयाे भने पनि उसले सिमित समयकाे सदुपयोग गर्दै मौलाकालिका पुगेर दर्शन र दृश्यावलोकन गरी फर्कन सक्छ । स्थानीय पर्यटन व्यवसायी यसलाई छोटो समयकै एक आकर्षक गन्तव्यका रुपमा लिने गर्छन् ।
मन्दिरमा १ हजार ८ सय ८२ खुड्किला चढेर समेत पुग्न सकिन्छ। वनै वनको बीचमा उकालो बाटो। बाटोको छेउछाउमा ढुंगा कुँदेर बनाइएका आकर्षक मूर्ति। चरा चुरुङ्गीको चिरविर आवाजमा रमाउँदै डाँडा चढ्नेहरूले थकान विर्सिएरै ती खुड्किला सजिलै पार गर्न गर्छन्, सक्छन् । मन्दिर नजिक डाँडामै पुग्नै लाग्दा घण्टको ध्वनिले मनै आनन्दित बनाउँछ। डाँडाको टुप्पोमा समथर भाग तथा फराकिलो आँगन रहेकाे आकर्षक मन्दिर हाे मौलाकालिका।

उत्तरपट्टी हिम शृंखला र त्रिशूली र कालीको संगम देवघाटधाम देखिन्छ। दक्षिणतर्फ सललल बग्दै गरेको नारायणी नदीको नागवेली चाल। त्यसको पारिपट्टीको नारायणघाट बजारसहित चितवनको समथर भूभागको मनोरम दृष्य। यसले डाँडा उक्लिँदा लागेको थकान क्षणभरमै बिर्साउँछ। अध्यात्म र आस्थाको केन्द्र हो, मौलाकालिका मन्दिरमा पुग्ने जो कोहीले स्वर्गको अनुभूति गर्न सक्छन् ।
ऐतिहासिक महत्वको यस मन्दिर चार सय ५० वर्ष पहिला सेन राज्यका पालामा निर्माण भएको मानिन्छ । डाँडाको टुप्पामा एउटा सानो मन्दिर रहेकाेमा कहिलेकाहीं स्थानीय आदिवासीले पूजाअर्चना गर्ने गरेकाेमा सोह्रौँ शताब्दीमा पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनले देवी कलिकाको नाममा ‘प्रतीक’ को प्रतीकात्मक प्रस्तुतिस्थल सिर्जना गरेपछि पर्वत (मौला पहाड) को नाम राखिएको किंवदन्ती रहेकाे पाइन्छ ।
सेन राज्यको पतनसँगै यो मन्दिर ओझेलमा परेको बताइन्छ । सेनवंशी राज्यकालपछि शक्ति स्वरुपा मौलाकालिका भगवतीमा बोटे, दराई, चेपाङ, मगर, कुमाल, गुरुङजस्ता आदिवासीले पालैपालो गरेर पूजापाठ गर्थे भनिन्छ। त्यहाँ धमिराले खाएको काठको मौलो र कालिका भगवतीको शिला पत्थर रहेकाे छ। आज पनि भक्तजनले तिनको पूजा गर्दै आएका छन् ।
पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनको राज्यकालमा तत्कालीन सैनिक टुकडीले आफ्नो गढी (ब्यारेक) मा मौलो गाडी कालिका भगवतीको शिला स्थापना गरेर पूजाअर्चना गर्दै आएको किंवदन्ती पाइन्छ। १६ औँ शताब्दीमा पाल्पा राजाले देवी कलिकाको नाममा “प्रतीक” को प्रतीकात्मक प्रस्तुति स्थल सिर्जना गरे पछि पर्वत (मौला पहाड) को नाम राखियको थियो । यो मानिन्छ, हिन्दू पौराणिक कथाअनुसार देवी काली वा कलिका माईलाई ऊर्जा, शक्ति र नयाँ शुरुवात को प्रतीक मानिन्छ ।

विसं १९९० सम्म त्यहाँ ठूलो सालको रुख थियो भन्ने कथन रहेको छ । रुख वरिपरि ढुङ्गाको पर्खाल थियो । खिया लागेर भष्म भइसकेका खुँद आकारका फलामका हतियार थिए । मौलाकालिका मन्दिरमा हरेक वर्ष नेपाल र छिमेकी मुलुक भारतबाट धार्मिक आस्था राख्ने हजारौँ भक्तजन पूजा गर्न आउने गरेका छन् ।
विसं २०३८ देखि संस्थागत पूजाअर्चनाका साथै जनसहभागितामा विकास निर्माण कार्य गरिँदै आएको र विसं २०५३ मा प्यागोडा शैलीमा ठूलो मन्दिर निर्माण भएपछि धार्मिक तथा अन्य पर्यटकको सङ्ख्या उल्लेखनीय रुपमा बढेको छ । मौलाकालिकालाई शक्ति स्वरुपाको रुपमा पुज्ने गरिन्छ। प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिएको मौलाकालिका धार्मिक, साँस्कृतिक एवं पर्यटकीय दृष्टिकोणले आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।
हिन्दू पौराणिक कथाअनुसार देवी काली वा कलिका माईलाई ऊर्जा, शक्ति र नयाँ कार्यको सुरुआतको प्रतीक मानेर पूजा गर्ने गरिएको छ । मौलाकालिका मन्दिरलाई स्थानीयस्तरमा धेरै पटक पुनःस्थापित गरि आधार क्षेत्र विस्तार गरिएको हाे । धार्मिक सेवा समिति बलि दिने कार्यलाई रोक लगाएको छ । यहाँ बलिको साटो नरिवल, फलफूल चढाउने संस्कार बढ्दै गएको छ । भगवतीको दर्शन गरी चरणमा परेर गरेको भाकलबाट मनोकाङ्क्षा पूरा हुने विश्वास समेत छ ।
यहाँ अतिथि सत्कार गृह, योग ध्यान कक्ष, हेलिप्याड, गणेश तथा कृष्ण मन्दिर, व्यवस्थित भोजनालय, गौशाला, धार्मिक पर्यटक विश्राम गृह छन्। मन्दिर परिसरमा रहेकाे गुरुकुलमा विद्यार्धीहरु अध्ययनरत छन्।



