मकवानपुर । हावापानी र माटो सुहाउँदो प्रजातिको अन्न तथा फलफुल उत्पादन गर्न सके बिकटको पाखो र भिरालो जग्गाबाट पनि उपार्जन लिन सकिन्छ ।
जग्गा बांझो नराख्नको लागि तीनै तहको सरकारले प्रोत्साहन गर्ने लक्ष्य लिए पनि कस्तो जग्गामा के लगाउने भन्नेबारे रणनीति र कार्यनीति देखिदैन । दुरगामी भिजन नभएपछि ग्रामीण भेगका जमिन बाझो नै रहने गरेका छन् । स्थानीयका अनुसार रैथाने बालीनाली पनि लोप हुँदै आएका छन् । मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर ६ तिर केहिबर्ष अघिसम्म राज्मा (रातो सिमी) प्रसस्तै उत्पादन हुने गरेको थियो ।
उत्पादन घट्न थालेपछि पछि एक दशकदेखि यो सिमी लगाउनै छाडिएको स्थानीय कल्पना देवकोटाले बताइन् । “हामी रातो सिमी, सेतो सिमी र कोदो लगाउथ्यौ,अहिले फल्नै छाड्यो,वारि बांझै छ” उनले भनिन् ।
यता यसै गाउंपालिका चिनो भनिने रौथाने धानबाली भने लगाउन भने किसानलाई प्रोत्साहन गर्दै आईएको छ । नेपालको उच्च पहाडी क्षेत्रमा परावूर्वकालदेखि धानकोदो (चिनो) Porso Millet खेती हुदै आएको पाईन्छ ।
विभिन्न अध्ययन अनुसन्धानले नेपालका विभिन्न पहाडी जिल्लाहरुमा यसको खेती भईरहेको उल्लेख भएपनि मकवानपुर जिल्लाको मकपानपुरगढी वडा नं. १ मा पनि करिब ५० औ वर्ष देखि धानकोदो खेती हुदै आईरहेको वडा न.१ का वडाध्यक्ष श्री आईत सिं लो ले जानकारी दिए ।
केहि वर्ष पहिला बढी मात्रामा लगाउदै गरेको धानकोदो पनि क्रमश: घट्दो अवस्थामा रहेको छ । मकवानपुरगढी वडा न.१ रानीडाँडा लगायतका स्थानमा हाल अनुमानित एकसय रोपनी क्षेत्रफलमा धानकोदो खेती लगाएको कृषक छोइशान्ति दोङ्गले बताइन । दोङ्गले अहिले ५ कठामा धानकोदो लगाएकी छिन् ।
धानकोदो (चिनो) को दाना फलेर भुस हटाई भात वा खिरका साथै दाना भुटेर वा पिठो बनाएर विभिन्न परिकार बनाई खाने गरिन्छ । यसको दानामा ११.९ प्रतिशत पानी १२.५ प्रतिशत प्रोटिन, १.१ प्रतिशत चिल्लो पदार्थ, ७०.४ प्रतिशत कार्बोहाईड्रेट पाईन्छ ।
मधुमेह रोगको समस्या भएका मानिसका लागि चिनो अति उतम खानेकुरा मानिन्छ । चिनोमा फेनोल्स, फाइटेट्रस नाम गरेका क्यान्सर निरोधक फाइटोकेमिकल्स र क्याल्सियम, म्यगनेसियम, सोडियम, म्याग्निज, आइरन जस्ता खनिजतत्वहरु पाईने मकवानपुर गढी गाउंपालिका कृषि शाखा प्रमुख कृषि अधिकृत चन्द्रकान्त चौधरीले बताए ।
मधुमेह रोगको समस्या भएकाहरूलाई चिनो धानको भात अति उतम खानेकुरा मानिन्छ । चिनोमा फेनोल्स, फाइटेट्रस नाम गरेका क्यान्सर निरोधक फाइटोकेमिकल्स र क्याल्सियम, म्यगनेसियम, सोडियम, म्याग्निज, आइरन जस्ता खनिजतत्वहरु पाईन्छन् ।

