मकवानपुर । बागमती प्रदेशमा ६ हजार बालबालिका निकृष्ट बालश्रममा रहेकाे पाइएकाे छ । स्वतन्त्रता अभियान नेपालको तथ्याङ्क अनुसार देशभरमा २ लाख बालबालिका निकृष्ट बालश्रममा रहेकाेमा बागमतीमा ३ दशमलव १ प्रतिशत अर्थात् ६ हजार २ सय जना बालबालिका निकृष्ट बालश्रममा रहेकाे हेटाैडामा भएकाे बालश्रमको अबस्था निबारण सम्बन्धी प्रदेश स्तरीय कार्यक्रममा बताइएकाे छ ।
स्वतन्त्रता अभियानको सक्रिय परियोजनाको आयोजना, बिश्व शिक्षाको सहयोगमा र राष्टिय बाल संरक्षण संजालको सहकार्यमा हेटाैडामा भएकाे बालश्रम निबारण सम्बन्धी प्रदेश स्तरीय छलफल कार्यक्रममा सक्रिय परियोजना संचालन गरिरहेको संस्थाहरु जिएमएसएस, सिडिएस, मांक, युईएमएस,र प्रयास नेपालको संयुक्त प्रस्तुतीको रुपमा जिएमएसएसका अनुगमन तथा मुल्याकन अधिकृत सोम बाहादुर स्यागंतानले बागमती प्रदेशको बाल श्रमको अबस्थाको बारेमा उक्त तथ्याङ्क प्रस्तुत गरेका हुन् ।
तथ्याङ्क अनुसार देशभर ११ लाख बालबालिका बालश्रममा रहेका छन् । स्वतन्त्रता अभियान नेपाललले बागमतीको विभिन्न स्थानका सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरेर तथ्याङ्क संकलन गरिएको संस्थाका प्रतिनिधि सोम बहादुर स्याङतानले बताए । अध्ययनले बालश्रममा लाग्नुको मुख्य कारण गरीबी देखाएको उनले बताए । बालबालिकाहरु श्रममा लाग्नुपर्ने मुख्य कारण अभिवाभक नै रहेको उनले बताए । घरको आर्थिक अवस्था नाजुक हुदाँ बालबालिकाहरु श्रमको क्षेत्रमा गइरहेको पाइएको छ ।
तथ्याङ्क अनुसार बालश्रम गर्ने मध्ये १० वर्ष मूनिका १३ दशमलव १ प्रतिशत, १० देखि १३ वर्ष उमेर समुहका १९ प्रतिशत र १४ देखि १९ वर्ष समुहका ६७ दशमलव २ प्रतिशत रहेका छन् । बालश्रममा रहेकामध्ये बागमती प्रदेशका १ हजार ५ सय ३५ जना बालश्रमिकहरुमा गरिएको अध्ययनले काम छोड्न चाहना राख्नेहरु कमै मात्रामा पाइएको छ । निकृष्ट बालश्रमिकमध्ये ३ प्रतिशत बालबालिकाहरु २० घण्टासम्म काममा खटिनु परेकाे परेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएकाे छ ।
तथ्याङ्क अनुसार कतिपय बालबालिकाहरुले दिनमा १६ देखि २० घण्टासम्म श्रम गरिरहेको पाइएको छ । राष्ट्रिय बाल संरक्षण सञ्जालको सहकार्यमा सम्पन्न भएको उक्त कार्यक्रममा बाल श्रमको क्षेत्रमा कार्यरत संस्था र सरोकारवालाहरुको उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रममा उपस्थित सहभागिहरुले बनेका नीतिको कार्यन्वयनमा कमजोरी देखिएका कारण बालश्रमको अन्त्य हुन नसकेको बताएका छन् । बागमती प्रदेश समाजिक बिकास मन्त्रालयकका उपसचिब गोपाल कडेलले प्रदेश सरकारले बाल श्रम अन्त्यका लागि ऐन बनाएरै कार्य गरिरहेको छ ।
प्रदेश निती तथा योजना आयोगका उपसचिब श्री हरिहर पोखरेलले बालबालिकाहरुको अधिकार सुनिश्चितताका लागि सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरु मिलेर जानुपर्ने बताए । श्रम कार्यालय मकवानपुरका प्रमुख छन्दनारायण श्रेष्ठले बालश्रमिकहरुको संख्या धेरै भएपनि बालश्रमको विरुद्धमा एउटा पनि मुद्धा नपरेको बताए । उनले बाल श्रमीक राख्ने रोजगारदातालाई कारबाही गर्न सहयोगको लागि सरोकारबालाहरुलाई आग्रह गरे । उधोग बाणिज्य संघ बागमती प्रदेश सदस्य एबं मकबानपुर उधोग बाणिज्य संघका पुर्ब सभापती जीवनकाजी माकाजुले उधोग बाणिज्य सघले बालश्रम अन्त्यका लागि धेरै पहिले देखिनै कार्य गरिरहेकोमा औपचारिक क्षेत्रमा बालश्रम नरहेको बताए ।
यसै गरि राष्ट्रिय बाल संरक्षण संजालको केन्द्रीय अध्यक्ष प्रकाश खतिवडाले बालश्रम बिश्व भरि नै बाल अधिकारको संरक्षण अभियानको बाधकको रुपमा रहेको बताए । ‘बालश्रम बालमैत्री घोषणाको लागि समेत बाधक भएकाे छ’ खतिवडाले भने– ‘सन् २०२५ सम्ममा सबै प्रकारका बालश्रम अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता सरकारले गरेकाेमा बालश्रम निबारणकाे राष्टिय गुरु योजना तयार भएकाेले बालश्रम अन्त्य अपरिहार्य रहेकाे छ ।’
कार्यक्रममा मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष हर्क माया स्याङ्तान, संजाल अध्यक्ष आरती पाठक, ईन्सेक बागमती प्रदेश प्रतिनिधि गणेश भण्डारी, राडो नेपालका दिपेन्द्र पाठक, नारि संरक्षण केन्द्रका राम मिजार, ट्रेड युनियन बागमति प्रदेश का घनश्याम चापागाई, हेटौडा उपमहानगरपालिक महिला तथा बालबालिका महाशाखा प्रमुख जगन्नाथ सापकोटा, मनहरी गाउँपलिकाकी शान्ती अधिकारी, एस्थार बेन्जामीनका बुद्ध लामा र डेक नेपालका मान बाहादुर बाईबा लगायतले मन्तब्य ब्यक्त गरेको थिए ।

