हामी मेन ईंगेज एलायन्स यस बर्षको लैङ्गिक हिंसा बिरुद्धको १६ दिने अभियान घरबाटै शुरु गरौ, महिला हिंसा अन्त्य गरौ भन्नेमुल नाराका साथ पुरुषवर्ग सहितका सरोकारबालाहरुसंग सहकार्य गर्दै र सार्थक समन्वयको लागि आग्रह गर्दै मनाईरहेका छौ । लैगिंक रुपमा समाजमा देखा परेको समस्यालाई केलाएर बिशेष गरि पितृसत्तात्मक सोचका कारण समस्यामा परेकाहरुको बिक्षिप्ततालाई अन्त्यगर्न यो अभियान बरदान साबित भएको हामीले महशुस गरेकै कारण यस अभियानमा धेरै अभियन्ताहरु कृयाशिल हुनु भएको हो । लैगिंक हिंसा बिशेष गरि महिला हिंसा अन्त्यगर्न पुरुष बर्गको सार्थक सहभागिता अपरिहार्य रहेको छ ।
यसै परिबेशलाई हाम्रो थाकथलोमा नियाल्दा हामी पाउने गर्छौ कि ”घरायसि तथा सामाजिक परिबेशमा शक्ति हत्याउने पुरुष तथा महिलाले जुनसुकै सामाजिक तथा आर्थिक स्तर, उमेर र जातिका महिलालाई मानसिक, शारिरीक र यौनिक कष्ट भोग्नु परेको यर्थाथलाई दृष्टिगत गरेकै कारण पुरुष वर्गलाई समेत समेटि अभियानमा कृयाशिल हुन आग्रह गरिएको हो । पुरुषबर्गलाई परिचालनगरि यस्तो हिसा अन्त्यगर्न, अपांगको अधिकार स्थापित गर्न, यौनिक तथा लैगिंक अल्पसंख्यकको अधिकार प्राप्तीका लागि मेन ईंगेज एलायन्स नेपाल कृयाशिल छ । अझ शसक्त रुपमा अधि बढ्न सरोकारवालाहरुको समन्वय र सहकार्यको अपेक्षा गरेको छ ।
नेपालको संविधान २०७२ को धारा ३८ मामहिलाको अधिकार का बारेमा प्रष्ट लेखिएता पनि महिलालाई राजनितिमा पछाडि पारिएको छ । महिला, अपांगता भएका, यौनिक तथा लैगिंक अल्पसंख्यकको शैक्षिक अवस्था दयनिय रहेको पाईन्छ । आर्थिक रुपमा विपन्न छन् । पहँुचको अबस्था न्यून छ । महिला र पुरुषको समान कामको समान ज्याला दिईदैन । लै·िकतामा आधारीत हिंसा मानव अधिकारको उल्लंघन तथा एक अपराधिक कार्य हो भन्ने सबैले बुझ्न जरुरी छ । यसले महिलाको समग्र विकाश , सुरक्षा र सामाजिक जीवनमा गम्भिर असर पर्ने गरेको देख्न सकिन्छ ।
महिला हिसां बिरुद्धको सचेतना बढनुको सट्टा महिलामाथि हुने भेदभाब र हिंसाले समाजमा ब्यापकता पाईरहेको अवस्था छ । लै·िकतामा आधारीत हिंसाका लागि गरिबि, अशिक्षा, कुरिति, कुसंस्कार, पितृसत्तात्मक सोच, असमानता र सामाजिक न्यायको अभाव नै कारक तत्वको रुपमा रहेको पाईएको छ ।
जानीनजानी हामी स्वयं पनि हाम्रो घर परिवारमै पनि लैगिंक हिंसाको घटनाबाट मर्माहत हुन पुगिरहेका हुन्छौ । यो सबैमा परिरहेको समस्याहो अर्थात घरघरको कहानी हो भन्नुमा अत्युक्तिन होला । लैङ्गिकतामा आधारित हिंसाले महिलाको स्वास्थ्यमा गम्भिर असर पर्ने हुदा यसको बिरुद्धमा सबै क्षेत्रका मानिसहरु खासगरि पुरुष बर्गको सहभागिता आवश्यक ठानिएको छ । हाम्रो समाजमा भएको लैङ्गिक विभेदको तितो अनुभुतिबाट हामी सबै प्रताडित छौ । यसका बिरुद्ध मकवानपुरमा झण्डै ३ दर्जन संस्था तथा संजाल कृयाशिल छन् ।
नेपालभित्र पनि लैङ्गिकतामा आधारीत हिंसा अन्त्यका लागी कानुनी प्रावधान छ । नेपालको संविधान २०७२ को धारा ३८ महिलाको अधिकारमा भएको ब्यवस्था र घरेलु हिंसा (कसुर तथा सजाय ) ऐन २०६६मा भएको कानुनि ब्यवस्था राम्रो छ तर कायान्वयन को पक्ष फितलो छ । यस बमाजिम के के भए र कतिले न्याय पाए भन्ने सवालमा कार्यान्वयन प्रक्ष त्यति सन्तोषजनक पाईदैन । यसो हुनुमा हाम्रो कृयाशिलताको पक्ष र पुरुष बर्गलाई कत्तिको सार्थक सहभागितागर्न सकियो भन्ने पनि रहन्छ ।
यसकालागि संघिय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारले बिशेष योजनाल्याएर कार्य प्रारम्भ गर्न ढिलो भएको अनुभुती गरिएको छ । सरकार र नागरिक समाज एकै ठाउंमा उभिएर योजनाबद्ध कार्य गरेमा मात्र यसले सार्थक उपलब्धि पाउन सक्दछ ।
लैङ्गिकतामा आधारीत हिंसा अन्त्यका लागि मेन ईगेज एलायन्स पनि नेपालमा कृयाशिल छ । यो एलायन्स २००७ मा गठन भएको हो । लै·िक हिंसा अन्त्य, लैङ्गिक समानताको स्थापना तथा समाजमा बिध्यमान नकारात्मक पुरुषत्वको रुपान्तरणमा भूमिका खेल्ने ध्येयका साथ कृयाशिल ब्यक्ति तथा संगठनहरुको साझा संजाल हो । यसको गठन भएपछि विभिन्न महिला हिसां बिरुद्ध कृयाशिल पुरुष र युवा लगायतका ब्यक्ति र संस्थाहरु एकिकृत भई महिला हिसां विरुद्धको अभियानमा एक जुट हुन सकेका छन् ।
सेतो रिबन अभियान, महिला हिसां बिरुद्धको १६ दिने अभियान जस्ता लै·िक हिसां बिरुद्धको अभियानमा महिलासंगै पुरुष तथा युवाहरु हातेमालो गर्ने क्रम बढिरहेको छ । पुरुष तथा युवाहरुलाई हिसां बिरुद्ध उभ्याउन तथा उनीहरुको सकारात्मक भूमिका अभिबृद्धि गराउन यो संजाल उपलब्धिमुलक देखिएको छ । सन् २०१० लाई महिलाहिसां बिरुद्धको हिसां अन्त्यको बर्ष घोषणा गर्ने नेपाल सरकारको निर्णयका लागि पनि यो एलायन्सले महत्वपुर्ण भुमिका निर्बाह गरेको थियो ।
नेपाल सरकारको लैङ्गिक हिंसा अन्त्य सम्बन्धी राष्ट्रिय कार्ययोजनालाई सफल बनाउन एलायन्सले महत्वपुर्ण कार्यहरु गर्दै पनि आईरहेको छ । एलायन्सले गर्ने कार्यहरु यस प्रकार छन् । १. महिलातथाकिशोरिहरु बिरुद्धको हिसां अन्त्यगर्ने, २. यौनिक अल्पसंख्यकका अधिकारका लागि वकालत, ३. पुरुष तथा युवाहरुको बिचमा हुने हिसां न्युनिकरण ४. बाल यौन शोषण, यौन दुब्र्यबहार, तथामानब बेचबिखनको रोकथाम र नियन्त्रण ५. लैङ्गिक हिसांलाई प्रश्रय दिने यीनिहरुको परिबर्तन ६. मातृ तथाबाल स्वास्थ्मा बाबु तथा हेरचाहकर्ताको रुपमा पुरुषको सकारात्मक भूमिकाको प्रबद्र्धन । जस्ता कार्यहरु मेन ईगेज एलायन्सले गर्ने गरेको छ ।
महिला हिसां बिरुद्ध अन्रतराष्ट्रिय दिवसका अवसरमा हामी मेन ईगेज एलायन्स निम्न सन्देश दिन चाहन्छौ:
१.लैङ्गिकताको आधारमागरिने हिसां अमानवीय तथा दण्डनीय अपराधहो ।
२.लैङ्गिक हिसां बिरुद्धको कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि पुरुष तथा युवाको सकारात्मक भूमिका अपरिहार्य हुन्छ ।
३.लैङ्गिक हिसांको घटना भए गरेको थाहा भएमा त्यस बारेमा सम्बन्धित निकायमा यथा सक्य छिटो उजुरी गर्नु वा उजुरी गर्न पीडितलाई आवश्यक सहयोग पु-याउनु प्रत्येक ब्यक्तिको कर्तब्यहो ।
४. लैङ्गिक हिसांका घटनामा संलग्नलाई फौजदारी जबाफदेहिताबाट उम्काउने प्रयास गर्नु वा पीडित लाई न्याय खोज्नबाट हतोत्साहित गर्नु आफैमा गैरकानुनि कार्य हो ।
५. लैङ्गिक हिसां अन्त्यका लागि कानुन हुनु मात्रै पर्याप्त हुदैन । अन्य चेतनामुलक समाजिक अभियान पनि संगसंगै लानु पर्दछ ।
हामीले कामगरिरहदा यदाकदा तितो अनुभुति पनि रहेको छ । अपागंको अधिकारको बारेमा सघन रुपमा कुरा उठन नसक्नु, यौनिक तथा लैगिंक अल्प संख्यकका पिडा उपर खासै बहस हुननसक्नु, अनलाईनमा किशोरिहरु यौन दुर्व्यवहारको शिकार हुने गरेको, बालबिबाहका कारण बालिकाहरु हिंसामा परिरहेको, बिपदमा बालिका झन हिंसामा परिरहेको, बिशेष गरि महिला हिंसा बिरुद्धको अभियान १६ दिन मात्र गर्ने तर अरु बेलाखासै कुरा नउठने, महिनावारी स्वच्छता ब्यबस्थापन प्रभावकारी रुपमा हुन नसक्नु जस्ता घटनाले सकारात्मक सामाजिक रुपान्तरण ढिलो हुने गरेको अनुभुतिभएको छ ।
महिला हिंसा अन्त्यकालागि र सामाजिक रुपान्तरणका लागि कानुन मात्रै अचुक औषधि होईन यसमा सामाजिक रुपान्तरणको खाँचो छ । त्यसैले लैङ्गिक हिंसा अन्त्यका लागि वर्तमान कानुनको बारेमा सचेतना जगाउदै पुरुष र युवाहरुको भूमिकामा उल्लेख्य बृद्धि गर्नु पर्ने हुन्छ । पुरुष बर्गलाई परिबर्तनको संबाहक बनाउदै आफू पनि हिंसा नगर्ने र अरुलाई पनि हिसां गर्न रोक्ने अभियानमा कृयाशिल बनाउनु पर्ने आजको आवश्यकता हो।
यसका लागि बागमती प्रदेश सरकार, सामाजिक विकास मन्त्रालय, जिल्ला समन्वय समिती, स्थानिय पालिकाहरुले पुरुष वर्गलाई जिम्मेबार बनाउने कार्यलाई तिव्रता दिने बेला आएको छ । पुरुष वर्गको सार्थक सहभागिता, समन्वय र सहकार्यबाट लैगिंक हिंसा अन्त्य गर्न सकिन्छ । त्यसैले आऔ लैङ्गिक हिंसा अन्त्यगर्न सहभागि बनौ ।

