जुनु घिमिरे
जूनको सिरक ओडेर
सुत्ने बानी त परेको थिएँ
तर मक्किएका आमाका चोलीहरूले
मनमा आगो सल्काइ दियो
हो,त्यही आगो निभाउन
आँखा भरी पानी बोकेर
पर्देशीएको हुँ।
नभन्नु मलाई पर्देशी मान्छे
मायालुको ओठमा खुम्चिदै गएको हाँसो
अनी आँखामा बग्दै गरेको पानीले
हृदयमा आगो दन्किएको देखेपछि
रुखले झै ठड्याएर आफूलाई
हरियो किताबमा
मेरो पनि नाम लेखाएको हुँ ।
जसरी रुखका पातहरू
सुकेपछि पत्कर बन्छन्
त्यस्तै पत्कर झै मान्ने रहेछन्
मेरो देशको राहदानीलाई
श्रमको मुल्य तिर्नेहरूले
हो,
म त्यही पत्करमा टेकेर
धरती र आकशको दुरी झै लाग्ने
जीवन र खुसीको दुरी नापिरहेछु
पसिनाको धारो खोलिदिएर परदेशमा
घुड्को प्यास मेटाउन
सानो बोतल थापिरहेछु ।
भन्दिन म ,
मेरो देशले मलाई पर्देश पठायो
अंह हुँदै होइन
मलाई त आफ्नै पेटको भोकले
सुत्न दिएन
आमाका च्यातिएका फरियाले गिज्याउँदै
आमासँगै नजर जुट्न दिएन
प्यारीका आँखाले अभावको गीत गाएको देखेर
कपास जस्तो मनलाई उठ्न दिएन
त्यसैले, सुखको गीत गाउन
दु:खका तारहरू जोड्दै
उज्यालो भविष्यको सारङ्गी रेट्ने प्रयासमा
बिदेशीएको हुँ ।
मेरो देशले मलाई खोज्दैन भनेर कस्ले भन्यो ?
मेरो सरकारले त मलाई खोजी रहेछ
हरेक चुनावमा
पाटीको झण्डा बोकाउन
समृद्ध नेपाल अनी सुखी नेपालीको
नारा घोकाउन
बेला बेला सम्झि रहन्छ
म पुग्न भ्याउँदिन
त्यसैले त ,
सरकारले मलाई पर्देशी भन्छ
पर्देशले मलाई पर्देशीनै मान्छ
त्यसो भए, मेरो स्वदेश कहाँ छ ?
झोलाको राहदानीमा मात्रै ?
या कथम कदाचित
पर्देशमै यो मुठ्ठी श्वासले ठाउँ छोड्यो भने
कफनको बाहिर लेखिने स्टिकरमा ?
भक्तपुर
लघुकथाका साधक नवराज रिजालसँंग लघुकथाकै सेरोफेरोमा रहेर हाम्राे लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले गरेकाे कुराकानी
- सर्वप्रथम यहाँको परिचय बताइदिनुहोस् न ?
– म, नवराज रिजाल, स्वाभिमान बस्ती, जितपुर सिमारा उपमहानगरपालिका-१६, बारा निवासी हुँ।
- लघुकथा लेखनमा यहाँको यात्रा कहिलेदेखि शुरु भएको हो नि ?
-२०३९ सालमा काठमाडौँबाट प्रकाशित मातृभूमी साप्ताहिकमा छापिएको ‘पागलको चाहना ‘ लघुकथा नै मेरो पहिलो लघुकथा हो भन्ने म स्वयंको बुझाई छ ।
- अहिले पुराना पुस्ताका थुप्रै लघुकथाकारहरू पनि सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय भइरहेको अवस्थामा समेत यहाँ त्यति सक्रिय देखिनु हुन्न नि ?
-सामाजिक सञ्जालमा म त्यति सक्रिय छैन ,यो सत्य हो । तर म साहित्यिक कर्मबाट टाढा छैन । आ–आफ्नो रूचिको कुरा हो । म लामो समयदेखि साहित्यिक कर्म नै गरिरहेको छु । अलिकति पनि टाढा छैन । हेर्नोस्,२०५० सालबाट मेरै सम्पादन/ प्रकाशनमा आरम्भ भएको नवप्रज्ञापन साहित्यिक पत्रिका २०८० बैशाखमा आइपुग्दा शतक अङ्क प्रकाशित हुन सफल भएको छ । मेरा पौने दुई दर्जन कृति प्रकाशित भएका छन् । मैले दर्जनभन्दा बढी पुरस्कार र सम्मान प्राप्त गरेको छु । दुई कृति माथि स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थीले अनुसन्धान सकेका छन् । दुई कृति माथि अनुसन्धान जारी छ । स्नातक तहमा भएका र हुँदै गरेका अनुसन्धान त आधा दर्जन छन् । अनि मेरा आठवटा रचनाहरूले विभिन्न तहका पाठ्यपुस्तकमा स्थान पाएका छन् । अनि सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय तपाईले मसँग यति माया र सद्भावका साथ कुराकानी गरिरहनु भएको छ । सामाजिक सञ्जालमा नदेखिए पनि माया गर्ने यहाँहरू जस्ता मित्रहरू पनि हुनुहुँदो रहेछ । म यसैमा खुसी छु ।
- आफू वरिष्ठ बन्नु छ भने कनिष्ठलाई माया गर, प्रशंसा गर भन्ने उक्तिलाई थुप्रै साहित्यकारहरूले पछ्याउनु पनि भएको छ । तर केही साहित्यकारहरूले कनिष्ठहरूले गरेको कार्यहरूलाई नकारात्मक रूपले हेर्ने गरेको समेत् पाइन्छ । साहित्यकारहरूमा यो भावना उब्जनुले के सन्देश जाला ?
– हरेक मानिसका आआफ्ना सोच र चिन्तन हुन्छन् । विचार र विचारधारा हुन्छन् । मूल्य र मान्यता हुन्छन् । कसले कस्तो व्यवहार किन र कसरी गर्यो ? ती कुराको निर्धारणमा माथिका तत्वहरूको अहं भूमिका हुन्छ । मलाई लाग्छ संसारमा सबैभन्दा ठुलो कुरा आफूले आफूलाई चिन्नु, जान्नु र बुझ्नु हो । आफूले आफैँलाई चिनेको खण्डमा वरिष्ठ र कनिष्ठका कुराहरूले त्यति महत्त्व राख्दैनन् । यो भावना राख्नु पनि हुँदैन । को बरिष्ठ, को कनिष्ठ भनिरहने कुरै हैन । यो कामको समय हो, हामीले लेखनमा विश्वास गर्नुपर्छ । बरिष्ठ-कनिष्ठको विभेदमा हैन । लेखनलाई निरन्तरता दिँदै परिमार्जित हुँदै गए हिजोका कनिष्ठ आज वरिष्ठ र आजका कनिष्ठ भोलिका बरिष्ठ हुन् ।
त्यसकारण त्यस्ता कुराहरू नै गर्नुहुँदैन । फेरि लेखन भनेको एउटा तपस्या हो र लेखकहरू तपस्वी हुन् । मेरो विचारमा तपस्यामा जो खरो उत्रन सक्छ त्यो बरिष्ठ र जो उत्रन सक्दैन त्यो कनिष्ठ हो । हेर्नोस्, बरिष्ठ कनिष्ठ छुट्याउने आधार लेखन हो, उमेर होइन । कसले के र किन भन्यो भनेर समय खेरफाल्नु भन्दा लेखनतिर अझ सक्रिय भएर लाग्नु श्रेयस्कर हुन्छ । यसर्थ म आग्रह गर्छु कि लेखौँ, लेख्दै जाऔँ र सबैभन्दा राम्रो लेखौँ, त्यही नै लेख्नेहरूको सबैभन्दा राम्रो उपाय हो । लेख्नेहरूको काम लेख्ने र परिमार्जित हुने हो, दुनियाँको नजर पढेर दायाँबायाँ गर्ने पटक्कै हैन । म अझ जोडका साथ भन्छु वेकारमा चित्त दुखाएर नबसौँ, मिहिनेतका साथ खुरुखुरु लेखौँ र साहित्यलाई समृद्ध बनाउन आफ्नोतर्फबाट सकेको योदान गरौँ ।
- हाम्रा गतिविधिहरूलाई यहाँले कसरी नियाली रहनु भएको छ ?
-तपाईहरू निरन्तर काम गरिरहनु भएको छ । तपाईहरूले गरेको कामलाई कसले नराम्रो भन्न सक्छ र ? नराम्रो भन्ने यदि कोही छन् ती आफैँ नराम्रो हुन् । मैले पनि तपाईहरूको कामलाई अत्यन्तै सकारात्मक रूपमा लिएको छु । तपाई त झन् विदेशमा बस्नु हुन्छ तैपनि काम नेपालकै र नेपाली साहित्यकै गरिरहनु भएको छ । यो हाम्रो परम्परा पनि छ। हेर्नुस् ,नेपाली भाषालाई आजको अवस्थामा ल्याउन विदेशमा बस्ने नेपालीहरूको योगदान अति महत्त्वपूर्ण छ । अहिले पनि मेरो नजरमा सुधपा र उहाँहरूको योगदान झलझली आईरहेको छ । म तपाई र तपाईको टिमका साथीहरूका कामलाई उच्च सम्मान र आदर गर्दै भविष्यमा पनि यस्तो कार्य गरिरहन आग्रह गर्छु ।
- हामीले खेल्न पर्ने भूमिकामा कुनै कसर बाँकी भए यहाँको अमूल्य सुझावको अपेक्षा समेत् राखेका छौँ । केही सुझाव दिन चाहनुहुन्छ कि ?
– यहाँ दिन सकिने सबैभन्दा सजिलो कुरा भनेकै सुझाव हो । सुझाव नदिने को होला ?, कोही होलान्, त्यस्तो मलाई पटक्कै लाग्दैन । हेर्नोस् यहाँ त, भुसुना मार्न नसक्नेहरू पनि हात्ती मार्ने सुझाव दिन कम्मर कसेर बस्छन् । बल्लबल्ल बिहान ८ बजे ओछ्यान छाड्ने व्यक्तिसमेत् अरूहरूलाई सबेरै उठ्नुपर्छ, यो राम्रो बानी हो भन्न बिर्सदैनन् । राजुजी, धन्न मलाई यस्तो प्रश्न गरेर तपाई बच्नु भयो । अरूहरूलाई यस्तो प्रश्न सोध्नु भएको भए फस्नुहुन्थ्यो । मेरो सुझाव हैन आग्रह छ, कुनै पनि काम कहिल्यै पुरा हुँदैनन् । यहाँहरूले थालेको कामलाई निरन्तरता दिइरहनोस् । हिँड्ने काम कहिल्यै नछाड्नोस् यो मेरो सुझाव होइन, अनुरोध हो ।
- यस्तो एउटा मानक लघुकथा जसले तपाइलाई लेख्न प्रेरित गर्यो, याद भए त्यो लघुकथा हाम्रा पाठकका लागि भनिदिनु होस् न ?
–मलाई मन परेका कथाहरू मध्येको अर्धसत्य एउटा लघुकथा हो । यो कथा कथाकार किशोर पहाडीको किंवदन्ती लघुकथा सङ्ग्रहमा सङ्गृहीत छ । र अर्काे पेट लघुकथा हाे ।
- र अन्तमा लघुकथा सम्बन्धी आफूलाई लागेका र छुटेका केहि कुराहरू भए……?
– नेपाली साहित्यमा लघुकथा लेखनको परम्परा त्यति लामो छैन । २००७ सालमा प्रकाशित झिल्को पहिलो लघुकथा कृति मानिन्छ । त्यसपछि पनि यसको गति ढिलै रह्यो । यसका बाबजुद पनि चालीस र पचासको दशकमा लघुकथा लेखकहरूको सङ्ख्या केही मात्रामा बढ्यो ।
साठीको दशक पछि गति झाङ्गीदै गयो र सत्तरीको दशकदेखि ह्वात्तै बढेको अवस्था छ । लेखक सङ्ख्या बढ्नु वा धेरै नजर यता सोझिनु सकारात्मक पक्ष हो । यसले मानिसहरूमा लघुकथाप्रति मोह जाग्दै गएको महशुस हुन्छ । यो पनि हो, धेरैको आँखा यता पर्नुले लघुकथाको महत्त्व दिनप्रतिदिन बढिरहेको प्रतीत हुन्छ ।
अँ, यतातिर धेरैजना आइरहनु भएको छ । लेखिरहनु भएको छ । अहिले लघुकथा लेखनमा बाढी नै आएको छ । मेरो विचारमा यो राम्रो पक्ष हो । म यसलाई सकारात्मक आँखाले हेर्छु । लेखनमा प्रवेश गरेका नवप्रवेशीहरूलाई हार्दिक
स्वागत गर्छु ।
अन्त्यमा, मलाई यो अवसर प्रदान गर्नु भएकोमा धन्यावद सहित सफलताको कामना ।

लघुकथाकार तथा हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले हाम्रो लघुकथा केन्द्रको फेसबुक पेजमा पोस्ट गर्नु भएको अन्तर्वार्ता हामीले साभर गरी संसोधन सहित प्रकाशित गरेका हौं । सम्पादक
सरस्वती पौडेल
आज किन चिसो भयो सिरानीमा फेरि ।
एउटै पात्र दोहोरियो कहानीमा फेरि ।
सधैं उस्तै बराबरी, उस्तै आगै आगो,
न त नाफा न भो घाटा लगानीमा फेरि ।
पात जस्तै सुकेर जाने हो यो फूलपनि ,
कतिन्जेल अडान लिन्छौ जवानीमा फेरि ।
नियतीले दुनियाँलाई मथिरहन्छ ठेकिभित्र,
एकदिन घुम्दै आउनै पर्छ मदानीमा फेरि ।
बेहिसाब मन दुखाइरहे तिम्रा यादहरु ले,
आइरहन्छ झ झल्को हावा पानीमा फेरि ।
भरतपुर चितवन
मकवानपुर । हेटौंडामा भएकाे पर्यावरण सम्बन्धी खुला कविता प्रतियोगितामा रिजन राना प्रथम भएका छन् । टोल विकास संस्था नगर समन्वय समिति, हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले विश्व वातावरण दिवस– २०८० को अवसरमा आयोजित साताव्यापी कार्यक्रम अन्तरगत बुधबार पर्यावरण सम्बन्धी खुला कविता प्रतियोगिता आयाेजना गरेकाे हाे ।
प्रतियोगितामा किशन पौडेल द्वितिय, बैकुन्ठ लामिछाने तृतिय, ईश्वर थापा र स्वस्तिका बानियाँ सान्तना भएका छन् । विजेताहरूलाई क्रमशः १५ हजार, १० हजार, ७५ सय र ५/५ हजार रुपैयाँ नगद पुरस्कारसहित प्रमाणपत्र विश्व वातावरण दिवसको समापन कार्यक्रमका दिन प्रदान गरिने आयोजकले जनाएको छ । सर्जक सञ्जाल मकवानपुरको संयोजन तथा व्यवस्थापन संचालित प्रतियोगितामा ३३ जना कविहरूले प्रतियाेगितात्मक कविता बाचन गरेका थिए ।
कार्यक्रम टोल विकास संस्था नगर समन्वय समितिका अध्यक्ष ध्रुव प्रसाद अधिकारीको अध्यक्षता तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर ४ का वडाध्यक्ष नविन सिग्देलको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको हो । कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका न्यायिक समितिका सदस्य एवम् समितिका सल्लाहकार ज्ञानबहादुर थापा, सर्जक संजाल मकवानपुरका संयोजक निमेष निखिल, समाजसेवी मुक्ति गोविन्द वैद्यकाे आथित्यता रहेकाे थियाे ।
यसैगरी नेपाली लेखक संघका छवि अनित्य, साहित्य संगम मकवानपुरका सानु खनाल, प्रगतिशिल लेखक संघका मसान उपासक, मातृभूमि साहित्य समाजका माधव पोखरेल, गजल मञ्च मकवानपुरका संजित श्रेष्ठ, समितिका सल्लाहकार श्याम प्रसाद श्रेष्ठ, गणेश कुमार श्रेष्ठ, कविहरू दिपक गौतम, शान्ति प्रिय बन्दना, श्याम कुमार बानियाँ लगायत विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू समेत उपस्थितिमा कार्यक्रम गरिएकाे हाे ।
मकवानपुर । मकवानपुरको झरना साहित्यिक परिवारले साहित्य श्रृखला अन्तरगत लटारम्भेश्वर पदयात्रा सहितकाे साहित्यिक कार्यक्रम गरेकाे छ । झरनाले सोमबार बकैया–ठिङ्गन–लटारम्भेश्वर साहित्यिक पदयात्रा सहित साहित्यक कार्यक्रम गरेकाे हाे ।
झरनाकाे २ सय ९०औँ साहित्य शृङ्खलाको अवसरमा ८० जनाको टोली सो क्षेत्रमा पदयात्रा सहितकाे साहित्यिक कार्यक्रम गरिएकाे झरनाका सचिव मसान उपासकले बताए । साहित्यिक टाेलीले लटारम्भेश्वरसम्म पदयात्रा गरी यात्राबाट फर्कनेक्रममा रचना वाचन कार्यक्रम गरेकाे हाे । कार्यक्रमलाई सचिव उपासकले सहजीकरण गरेका थिए ।
कार्यक्रममा बकैया गाउँपालिका अध्यक्ष धर्मराज लामिछाने, निमित्त प्रशासकीय अधिकृत मिलन दुलाल, बकैया गापा वडा नं. ८, ९, ११ र १२ का वडाअध्यक्षहरू, पुरस्कार संस्थापक तुल्सी गिरी, नेपाली भाषा शिक्षण समिति मकवानपुरका अध्यक्ष केशव सञ्जेललगायतकाे सहभागिता रहेको थियो ।
साहित्य सर्जकहरू केशव समर्पण, दीपक गौतम, चिरञ्जीवि लामिछाने, छवि अनित्य, सानु खनाल, डिबी बर्तौला, हरि पौड्याल, विशाल अधिकारी आशुतोष, यश लामा, स्वस्तिका दाहाल, अमृता लामिछाने, स्वस्तिका बानिया, प्रयासी प्रविना पौडेल लगाएत साहित्यकारहरुको उपस्थितिमा साहित्यिक रचना वाचन भएकाे हाे ।
पद यात्रामा आवश्यक आर्थिक सहयोग बकैया गाउँपालिकाको वडा नम्बर ११ र १२ का वडा अध्यक्षहरु गोपालबहादुर न्यासुर ज्ञानेन्द्र बजगाईँ गरेका थिए । मकवानपुरका साहित्यिक संस्थाहरूले साहित्यिक यात्रा, पदयात्रा, महोत्सव रचना वाचन, प्रतियोगिताहरू सक्रियरूपमा सञ्चालन गर्दै आइरहेका छन् । विभिन्न स्थानको पदयात्रा, महोत्सव, बहस, अन्तरक्रिया, स्रष्टा सम्मान तथा साहित्यिक कार्यशाला सञ्चालन गर्दै आएको साहित्यिक परिवार यस क्षेत्रको सक्रिय संस्था हो ।
भौगोलिक विकटताका कारण कठिन तर रोचक यात्रा रहने उक्त क्षेत्रमा स्थानीय तहले पैदल यात्राका लागि बाटो विस्तार, छेकबार लगायतका व्यवस्थापन तथा निर्माण कार्य गरिरहेको छ । त्यसलाई अझ सुधार गर्दै धेरैभन्दा धेरै पर्यटक भित्र्याउने र अन्य स्थानभन्दा भिन्न हावापानी, हुस्सुले ढिकिरहने विशाल पर्वतहरूको सिंहावलोकनका लागि यस स्थानलाई स्तरोन्नति गर्नेतर्फ ध्यान दिइएको जनप्रतिनिधिहरूले बताए ।
बकैया गाउँपालिका र भीमफेदी गाउँपालिकाकाे सिमामा रहेकाे लटारम्भेश्वर पछिल्लो पटक धार्मिक पर्यटनकाे तथा पदयात्राकाे लागि रोजाईमा रहेको छ ।