मकवानपुर । बडादसैको मुख्य दिन आज टिका । मान्यजनको हातबाट रातो टीका एवं समृद्धिको प्रतीक जमरा लगाइँदै छ ।
नवदुर्गाको प्रसादका रुपमा शुभ साइतको प्रतीक दसैँको टीकाको उत्तम साइत आज बिहान ११ बजेर ३६ मिनेटमा रहेको छ । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले सूचना जारी गर्दै बिहान ८ बजेर ३३ मिनेटमा देवी विसर्जन गरिने जनाइको हो ।
टीकाको उत्तम साइत ११ बजेर ३६ मिनेटमा रहेको समितिले जनाएको छ । समितिका अनुसार साइतमै टीका लगाउने अनुकूल मिलेन भने भगवतीको टीका प्रसाद लगाउन साइत पर्खनु पर्दैन । मनमा भगवतीको स्मरण गरेर कुनै पनि समयमा भगवतीको प्रसाद लगाउन सकिन्छ ।
टिका लगाइदिने व्यक्ति पश्चिमतर्फ फर्कने र लगाइमाग्ने व्यक्ति पूर्वतिर फर्केर टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्नु पर्छ । असोज ३० गते कोजाग्रत पूर्णिमादेखि यो वर्षको दसैँ सकिने छ ।
मकवानपुर । मकवानपुरगढी गाउँकार्यपलिका वडा नं २ मा अवस्थित चण्डिनीदेबी मन्दिरको जग्गा अतिक्रमण भएको प्रति स्थानीयले ध्यानाकर्षण जनाएका छन् ।
मन्दिर संरक्षण गर्दै अतिक्रमित जग्गा फिर्ता ल्याउन माग गर्दै स्थानीय चण्डिनीदेबी संरक्षण सरोकार संघर्ष समितिले आज मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको ध्यानाकर्षण गराएका हुन् ।
ऐतिहासिक मकवानपुरगढी दरवारको समेत जग्गा अतिक्रमित भएको प्रति समितिले ध्यानाकर्षण गराएको हो । ऐतिहासिक, धार्मिक र महत्वपूर्ण पर्यटकीय महत्व बोकेको स्थलको संरक्षण गर्दै पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा विकास गर्न उनीहरुले माग गरेका हुन् । चण्डिनीदेबी संरक्षण सरोकार संघर्ष समितिको तर्फबाट अध्यक्ष भिमसेन किङरिङ मगरले गाउँपालिका अध्यक्ष दोर्जे लामालाई ध्यानाकषर्ण पत्र बुझाएका हुन् । उनीहरुले १३४ जनाको हस्ताक्षर समितको ध्यानाकषर्ण पत्र बुझाएका हुन् । स्थानीय सबै राजनीतिक दलको समेत प्रतिनिधित्व गर्दै उनीहरुले मन्दिरको गरिमा र महत्वको बारेमा खोज गर्नको लागि समेत आग्रह गरेका छन् ।
नेपाल एकिकरणको सुरुवात भएको, विदेशी हस्तक्षेपबाट मुलुकलाई बचाउन वीर गोर्खालीले वीरता प्रदर्शन गरेको, नेपाली सेनाको संगठनको सुभारम्भ भएको स्थानको रुपमा परिचित मकवानपुरगढिको गरिमा महत्व उच्च राख्न समितिले ध्यानाकर्षण गराएको अध्यक्ष मगरले बताए ।
मुलुकमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना पश्चात तीनै तहका सरकारहरु, सामाजिक संघ सस्था र व्यक्तिहरुबाट गढिको संरक्षण, प्रवर्दन र विकासको सुरुवात गरीएता पनि ऐतिहासिक मकवानपुरगढीको संरक्षण र विकासमा प्रयाप्त ध्यान पुग्न नसकेको समितिको निष्कर्ष छ । समितिले ऐतिहासिक सर्किट क्षेत्रको रुपमा रहेको ऐकिकरण बिजय पार्क फुर्लुङेश्वर महादेव मन्दिर, मकवानपुरगढी सानुगढी, ढुंगेगढी, जुंगे दरवार, चण्डिनीदेबीको मन्दिर संरक्षण र विकासको माग गरेको संघर्ष समिति सचिव ज्ञानेन्द्र शाहले बताए ।

ध्यानाकर्षण पत्र बुझाएपछी अध्यक्ष लामासँग सामूहिक तस्वीर खिचाउँदै संघर्ष समितिका पदाधिकारी, सदस्यहरू तथा सराेकारवालाहरु ।
मकवानपुरगढी दरवारभन्दा पुर्व तर्फ करिब २०० मिटर अगाडी वि.स १७७५ मा सेन वंशीय राजा माणिक सेनद्वारा निर्मित चण्डिनीदेवीको मन्दिर र काठको मौलो सहित स्थापना गरिएको स्थानमा हात्तीले पानीखाने पोखरी मन्दिरजाने सिडी, जग्गा नाप्ने जंगे पिलर समेत रहेको तथा समुदायद्वारा निर्मित गाउँघर क्लिनिक २०७० सालसम्म संचालन हुदै आएकोमा सो स्थानमा मकवानपुरगढी २ सोहि स्थान बस्ने राजेश थापाले सबै संरचना भत्काई त्यस आसपासको जग्गा अतिक्रमण गरि सार्वजनिक सम्पत्तीको दोहन भएको ध्यानाकर्षण पत्रमा उल्लेख छ ।
यस क्षेत्रमा रहेको नेपाल टेलिकमको टावर निर्माण गराई सम्झौता समेत गरिएकोले सो सम्झौता रद्ध गरि टावर सहित निर्माण गरिएका घर टहरा हटाउन पनि माग गरिएको छ । चण्डिनीदेवीको मन्दिर आसपास क्षेत्रका सम्पूर्ण जग्गा घेरावरा तथा संरक्षण गराई सेन वंशीय राजाहरुको इस्ट देवताको रुपमा मान्दै आएको चण्डिनीदेवीको मन्दिर स्थापना गर्न माग गरिएको हो ।
ध्यानाकर्षण गराइए अनुसार स्थानीय सरकारले अभिभावकत्व ग्रहण नगरेमा आफूहरु थप संर्घषमा उत्रने उनीहरुले बताएका छन् ।
ध्यानाकर्षण पत्र बुझ्दै गाउँपालिका अध्यक्ष लामाले आफ्नो क्षेत्रभित्र रहेको पर्यटकीय गन्तव्यको संरक्षणमा तत्काल आफ्नो तर्फबाट काम थाल्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । गाउँपालिकाको निमित्त प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सत्यनारायण शाह सहितको उपस्थितीमा अध्यक्ष लामाले ऐतिहासिक क्षेत्रको संरक्षणार्थ अतिक्रमित जग्गा फिर्ता ल्याउने पहल थाल्ने बताए ।
स्थानीयद्वारा मन्दिरकाे करिव ७ कठ्ठा र गढीदरबारकाे करिव ८ विगाहा जमिन अतिक्रमित भएकाे बताइएकाे छ । अतिक्रमित जग्गा फिर्ताकाे लागि यस अघि पनि गाउँपालिकाले पत्र काटेकाे तर कार्यान्वयन नभएकाेले फेरी सराेकारवालाहरुले ध्यानाकर्षण गराएका हुन् ।
मकवानपुर । प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि सुरु हुने यस वर्षको बडादसैँ आजदेखि सुरु भएको छ । यो पर्व आश्विन शुक्ल पूर्णिमासम्म १५ दिन धुमधामसँग मनाउने गरिन्छ ।
बडादसैँको पहिलो दिन आज घरघरमा विधिपूर्वक दियो, कलश र गणेश स्थापनासहित घटस्थापना गरिन्छ । पूजाकोठा वा दसैँघरमा वैदिक विधिपूर्वक शक्तिकी अधिष्ठात्री देवी दुर्गाको आह्वान गरी पूजा आरम्भ हुन्छ । आज बिहानै नित्य कर्म समाप्त गरी नजिकको नदी वा चोखो स्थलबाट बालुवा वा माटो ल्याई गाईको गोबरले लिपपोत गरिएको पूजाकोठा अथवा दसैँघरमा विधिपूर्वक राखेर त्यसमाथि यव अर्थात् जौँ रोप्ने गरिन्छ । यस कार्यलाई जमरा राख्ने पनि भनिन्छ । यव अङ्कुर दुर्गादेवीको प्रिय वस्तु भएकाले आज यव रोपण गरी दुर्गालाई चढाएर विजयादशमीको दिन टीका प्रसादसँगै समृद्धिको प्रतीक पहेँलो जमरा पनि ग्रहण गरिन्छ ।
आजैको दिन विधिपूर्वक घट अर्थात् घडा स्थापना गरी त्यही घडामाथि शक्तिस्वरुपा दुर्गाको पूजाआराधना गरिने भएकाले आजको दिनलाई घटस्थापना पनि भन्ने गरिएको हो । आज स्थापना गरिएको पूर्ण कलशको जलले अभिषेक गरी विजयादशमीका दिन दुर्गादेवीको प्रसाद ग्रहण गर्ने गरिन्छ ।
आज घटस्थापनाको साइत बिहान ९ः१६ बजे रहेको पन्चाङ्ग निर्णायक समितिले जनाएको छ । यो शुभ मुहूर्तमा स्थापना गरिएको कलशमा सम्पूर्ण ब्रह्माण्डका देवी देवताहरूको आवाहन गरी नवरात्र भरी माता दुर्गाजीको भिन्न–भिन्न स्वरूपको पूजा अर्चना गर्ने गरिन्छ, घटस्थापनाको दिन शुभ साईत बिहानै भएपनि श्रद्धा एवं भक्तिले दिन भरिनै आफ्नो कुलाचार र परम्परा अनुसार घटस्थापना गरी जमरा राख्न सकिने भएकाेले त्यही अनुसार घटस्थापना गरी जमरा रखिएकाे छ ।
दुर्गादेवीका तीनवटा रूप महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीको नवरात्रभर विधिपूर्वक पूजाआराधना गरिन्छ । महाकाली शक्तिको प्रतीक, महालक्ष्मी धनधान्य र ऐश्वर्यको प्रतीक तथा महासरस्वतीलाई विद्या र बुद्धिको प्रतीकको रूपमा पूजाआराधना गर्ने वैदिककालदेखिको परम्परा छ ।
दुर्गाले आसुरी प्रवृत्तिको प्रतीकका रूपमा रहेका चण्ड, मुण्ड, शुम्भ, निशुम्भ र रक्तबीजलगायतका राक्षसलाई वध गर्न लिएका नौवटा रूपको दुर्गा पक्षका अवसरमा विशेष पूजाआजा र आराधना गर्ने गरिन्छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्मको १५ दिनलाई दुर्गापक्ष पनि भनिन्छ ।
देवी भागवत महापुराणमा अनुसार मर्यादा पुरुषोत्तम श्रीरामचन्द्रले नवरात्रको व्रत विधिपूर्वक सम्पन्न गरी दशमीका दिन विजय यात्रा गरेर रावण माथि विजय प्राप्त गरेको वर्णन आउँछ । आश्विन शुक्लपक्षको नौ अहोरात्रलाई नवरात्रव्रत भनी प्रतिपादन गरिएको छ । यस व्रतको दिनहरूमा निश्चित तिथिमूलक देवी-देवताहरूको अनुष्ठान समेत हुने भएकाले नवरात्रका दिनहरूलाई छोट्याउन वा बढाउन न मिल्ने हुन्छ । प्रतिपदाको दिनलाई घटस्थापना भनिन्छ । यसै दिनदेखि नवरात्रि आरम्भ हुन्छ । क्रमशः दशमीका दिन प्रातः काल मात्र यस व्रत समापन हुन्छ । यसै दिन जमरा राखिन्छ ।
घटस्थापनाकाे दिन घट कलशको स्थापना गरी देवी-देवतालाई आवाहन गरिन्छ । माता भगवतीलाई मन पर्ने वनस्पतिमा जमरा पनि एक भएकोले भगवतीलाई खुसी पार्नको लागि जमरा उमार्ने गरिएको हो । पूजाकोठाको नजिकै माटोको विशुद्ध जलपूर्ण घडा (कलश)को वरिपरि नौ वटा देवीको स्वरूपको प्रतिमूर्ति मानी गाईको गोबरले नौवटा देवीको वेदी बनाई लेपन गरिन्छ र घडाको वरिपरि जौ पनि गाडिन्छ । अनि जलपूर्ण कलशमा पञ्चपल्लवको पात चढाई अनन्त शक्तिस्वरूपा महाकाली (संहार), महालक्ष्मी (सुरक्षा) र महासरस्वती (सृष्टि)को पञ्चोपचारले पूजा-आजा गरिन्छ।
ब्रह्मवैवर्त पुराण अनुसार दिशा अनुसार प्रकति-पूर्व, चण्डिका-आग्नेय, भद्रकाली-दक्षिण, सर्वमङ्गला-वायव्य, वैष्णवी- उत्तर, शिवप्रिया-ईशान, जगदम्बिका- जल, थल र आकाश मानिन्छ। पहिलो दिन शैलपुत्रीदेवीकाे पुजा आराधाना गरी क्रमशः ब्रह्चारिणी, चन्द्रघन्टा, कुस्मान्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी तथा सिद्धिदात्री यी नौ रूपको पूजा गरिन्छ । षष्ठी तिथिमा बेलको हाँगामा तेल, हर्दी लेपन गरी देवीबोधन गरिन्छ । सप्तमीका दिन दसैं घरमा नवपत्रिका प्रवेश गराई भद्रकाली, सरस्वतीको पूजा गरिन्छ । अष्टमीमा कालरात्रीको विधिवत् पूजा गरी भगवतीको वाहन बाघको पनि पूजा गरिन्छ ।
यसै गरी महानवमीमा नवदुर्गा स्वरूप नौ जना कन्याको र दशमीका दिन विहान अपराजिता देवीको पूजा गरिन्छ । हाम्रो धर्म, संस्कृति अनुसार घट कलशमै सम्पूर्ण देवी-देवता सप्तसागर, सप्तद्वीप, सम्पूर्ण नदी एवं तीर्थहरू निहित रहेका छन् । उक्त कुरा कालीका पुराण ग्रन्थमा उल्लेख भएको पाइन्छ। यसका अतिरिक्त घटकलश अष्टमङ्गलका शुभ चिन्हहरूद्वारा समाहित गरिएको पाइन्छ। घट कलश स्थापना गरी त्यसमै सम्पूर्ण देवी देवता, तीर्थ, पावनतम नदी नाला, सप्त सागर, सप्त द्वीप आदि सबैलाई समाहित गरी दसैँ पूजाको थालनी गरिएको हो। गहुँ तथा जौको नवअंकुर लगाउनाले सुख, शान्ति, समृद्धि र स्वास्थ्य लाभ हुने शास्त्रीय मान्यता छ । नौ रात्रिसम्म पूजा गरेर दशौँ दिन विहान टीका-प्रसाद ग्रहण गरे पछि बचेका अंकुरित जमराको रस बनाएर खानाले असाध्य रोगहरू पनि निको हुने कुरा औषधिविज्ञ बताउँछन् । जौका जमरालाई महौषधि भनिएको छ ।
निधारमा विजयादेवीको प्रसादस्वरूप टीका लगाएर जमरा शिरमा राख्यो भने शिरको पीडा, मानसिक अशान्तिबाट बच्न सकिन्छ । जमराबाट शीतलता प्राप्त हुन्छ । विभिन्न रोग व्याधि र कष्टहरू मेटिएर जान्छन् । अंकुरित अन्नबाट भिटामिन, प्रोटिन, क्याल्सियम आदि प्राप्त हुन्छ । स्वास्थ्यको लागि अति उत्तम मानिन्छ । यसै दिनदेखि नवमीसम्म प्रत्येक नेपालीहरूका घरघरमा र देवीका मन्दिरहरूमा पहिलो दिनकै बमोजिम भगवती दुर्गाको पूजा,आराधना र प्रार्थना गरिन्छ । शङ्ख, डमरू, घण्टी आदि बजाइ दुर्गासप्तशती -चण्डी, स्त्रोत्र रत्नावली, कालीका स्तोत्र, दुर्गा कवच, श्रीमद्देवीभागवत् आदि पाठ पनि पढिन्छ। पूजा गरिसकिएपछि प्रत्येक दिन बलि चाहिँ अनिवार्य दिनुपर्ने कुरा शास्त्रीय विधानमा उल्लेख गरिएको छ। पूजक अनुसार वलि दुई प्रकारको हुन्छ | श्रौतयज्ञानुसारको पशु वलि र साकाहारीहरूले प्रदान गर्ने नरिवल ऊखु कुभिण्डो आदि स्मार्तवलि |वलि प्रदान गरिसकेपछि यस दिनको कार्य समापन गरिन्छ।
आजैको दिन विधिपूर्वक घट अर्थात् घडा स्थापना गरी त्यही घडामाथि शक्तिस्वरुपा दुर्गाको पूजा आराधना गरिने भएकाले आजको दिनलाई घटस्थापना भन्ने गरिएको हो ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री बहादुर सिंह लामाले सरकारले संविधानको व्यवस्था अनुसार सबै नागरिकको भाषा सम्बन्धी अधिकारलाई सुनिश्चित गरेको छ बताएका छन् ।
भाषा आयोगले हेटौंडामा आयोजना गरेको सरकारी कामकाजमा मातृभाषाः वार्षिक शिक्षाको नमूना विकास सम्बन्धी सहजीकरण कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै मुख्यमन्त्री लामाले यस्तो बताएका हुन् । संघीयताको आलोचना भइरहेको समयमा नागरिकको अपनत्व हुनेगरी प्रदेश सरकारले सरकारी कामकाजी भाषा सम्बन्धी ऐन जारी गरेको उनले बताए ।
‘प्रदेशमा बोलिने भाषा तथा संस्कृतिको संरक्षणमा सरकार गम्भीर रहेको छ । प्रदेशमा बोलिने सबै भाषाहरूलाई सन्तुलित रूपमा विकास र सम्वर्द्धन गर्नुपर्छ’ उनले भने । ‘सरकारले संविधानको व्यवस्था अनुसार सबै नागरिकको भाषा सम्बन्धी अधिकारलाई सुनिश्चित गरेको छ’ उनले भने ‘प्रदेश सरकारले बहुसंख्यक नागरिकले बोल्ने तामाङ्ग र नेवार भाषालाई सरकारी कामकाजमा लागू गरेको छ ।’
प्रदेश सरकारले भाषा ऐन कार्यान्वयनका लागि पहिलो चरणमा प्रदेशसभामा २ वटा दरबन्दी सृजना गरी अनुवादक नियुक्त गर्ने र भाषा अनुवाद यन्त्र खरिद तथा एप्लीकेशन निर्माणको तयारीमा रहेको उनले बताए ।
कार्यक्रममा प्रदेशका संस्कृति पर्यटन तथा सहकारी मन्त्री विमल ठकुरीले प्रक्रियागत रूपमा प्रदेश सरकारले भाषा सम्बन्धी ऐनका व्यवस्थाहरूलाई कार्यान्वयनमा अघि बढ्ने उनको भनाई छ । संघीयताको सबल पक्षको रूपमा रहेको भाषा सम्बन्धी अधिकार आम नागरिकमा पुर्याउन प्रदेश सरकारले भूमिका खेल्ने उनले बताए ।
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका र मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा रहेका धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदाहरुको प्रचारप्रसारकाे लागि हेटौंडा सम्पदा यात्रा हुने भएको छ ।
हेटौंडा-७ नागस्वतीको हेटौंडा एडभेन्चर क्लबको आयोजनामा ५ असोजमा हेटौंडा सम्पदा यात्रा २०८१ हुने क्लबले विहीबार पत्रकार भेटघाट गर्दै जानकारी दिएकाे हाे । पत्रकार भेटघाटमा क्लब अध्यक्ष सुशील सुवेदीले धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदाहरुको प्रचारप्रसार गर्दै भ्रमण गर्न लागेको पहिलो पटक भएकाे बताए ।
दुईपाङ्ग्रे सवारी साधनमा उक्त यात्रा गरिने उनले बताए । उनका अनुसार यात्रामा ६५ वटा मोटरसाइकल तथा स्कुटरमा करिब १३० भन्दाबढी व्यक्तिहरुको सहभागिता रहने छ । मकवानपुरसहित बारा र चितवन जिल्लाबाट पनि यात्रामा सहभागी हुने उनले बताए ।
करिब १२० किलोमिटर हुने यात्रा हेटौंडा ४ पशुपति मन्दिरबाट सुरु भई भुटनदेवी मन्दिर, पाथिभरा, पुण्यक्षेत्र, स्मारक, वृन्दावन, कुष्माण्ड सरोवर, फरेष्टि गुम्बा, कर्रा गुम्बा, चुरियामाई मन्दिर, जुरेथुम, गुम्बाडाँडा, राजदेवी गुफा, सालक पार्क हुँदै मकवानपुरगढी दरवार क्षेत्र, वंशगोपाल मन्दिर, मनकामना मन्दिर, वनस्खण्डी, दक्षिणकाली, रुद्रेश्वर, मनमोहन पार्क कमाने हुँदै वनदेवी मन्दिरबाट पशुपति मन्दिर हेटौंडा ७ न्यूरेनीमा समापन हुने बताइएकाे छ ।
सुवेदीले यस कार्यक्रमको माध्यमबाट हेटौंडा र मकवानपुरगढीमा रहेका पर्यटकीय गन्तव्यहरुको प्रचार हुनुका साथै मोटरसाइकल मार्फत हेटौंडा घुम्न आकर्षण पैदा हुनु रहेको बताए । यात्रामा सहभागी बन्न दर्ता शुल्क तीन सय रुपैया लाग्ने आयोजकले जनाएकाे छ । सहभागी भए बापत एक थान जर्सी उपलब्ध गराउनुका साथै खाजा र खानाको व्यवस्था रहेको क्लबले जनाएकाे छ ।
क्लबले आगामी दिनमा ४२ किलोमिटर म्याराथुन दौड गर्ने तयारी गरेकाे छ भने पाँच किलोमिटर सिटी दौड कार्यक्रम गर्ने तयारीमा रहेको अध्यक्ष सुवेदीले जानकारी दिए ।