मकवानपुर । चितवनका लेखक वसन्त पराजुलीको आख्यान (उपन्यास) बखानकाे हेटौंडामा परिचर्चा गरिएकाे छ । नेपाल पत्रकार महासंघ मकवानपुरको आयोजनामा शुक्रबार ऐतिहासिक उपन्यास बखानको विषयबस्तु र विविध पक्षबारे परिचर्चा गरिएको हो ।
पत्रकार पराजुलीकाे तेस्राे कृति बखानकाे अग्रज साहित्यकार डा. निमेष निखिलले विविध पक्षमा संक्षिप्त टिप्पणी गरे । पुस्तकमाथि चर्चा गर्दै निखिलले सरल र वर्णनात्मक तथा विवरणात्मक भाषाको प्रयोग गरी ऐतिहासिक पात्र बखानसिं गुरुङको जीवनी र त्यससँग सम्बन्धित रहेर ऐतिहासिक उपन्यास लेखिएको बताए । कुनै विषय र सन्दर्भको भित्री तहसम्म पुग्नका लागि गहिरोसँग व्यक्ति तथा सन्दर्भहरूको प्रयोग गर्ने विशेषता लेखकमा रहेको उनले बताए ।
प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका प्रणेता मध्येका बखानसिंह चितवनमा बस्ती बसाउन अगुवाइ गर्ने तथा चितवनमा नेपालकै पहिलो सहकारी बखान ऋण सहकारी संस्था स्थापना गर्ने व्यक्ति हुन् । उनी २००७ सालको जनक्रान्तिका एक योद्धा पनि हुन् । शाही सेनाको क्याप्टेन पदको जागिर छाडेर राणाविरोधी क्रान्तिमा होमिएका उनले क्रान्तिकै क्रममा दुई छोरासमेत गुमाएका थिए ।
गुरुङको जीवनका विविध संघर्षका क्षणहरूको रोचक चित्रणले उपन्यास जीवन्त बनेको निखिलको भनाइ थियो । चित्रसेन बाबाको मन्दिरको कथा, सोमेश्वर गढी तथा त्यहाँ रहेको मन्दिरको कथा, उपरदाङ गढीको सन्दर्भ, देवघाटको प्राचीनताको कथा, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना र यहाँ राजपरिवार तथा विदेशीहरूले शिकारका नाममा गरेको जङ्गली जनावरहरूको सिकारको नृशंस कथा उपन्यासमा अनुसन्धानमूलक ढङ्गले समेटिएको उनकाे विश्लेषण थियो ।
त्यसै गरी २००७ सालको राणाविरोधी जनक्रान्ति, २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले गरेको कु, त्यसपछि नेपाली काङ्ग्रेसको नेतृत्वमा भएको विद्रोह, पुलिमराङदेखि बन्दीपुरसम्मका जनसरकार गठन तथा क्रान्ती र कब्जा लगायतका तत्कालीन सन्दर्भ, चितवनमा बस्ती विकासका प्रारम्भिक दिनको अवस्थालाई कथाका माध्यमले कलात्मक रूपमा उपन्यासमा उनिएकाे उन बताए । उपन्यासमा वर्णनात्मकता र विवरणात्मकता बढी भएका कारण साहित्यिक मिठास भने केही कम भएको महसुस हुने निखिलले टिप्पणी गरे ।
कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि मकवानपुरका प्रमुख जिल्ला अधिकारी वसन्त अधिकारीले उपन्यास मार्फत उपन्यासकार पराजुलीले आफ्नो जिल्ला चितवन र त्यहाँका विशिष्ट स्थान तथा ऐतिहासिक सन्दर्भहरूलाई चिनाउने प्रयास गरेको बताए । बखान सिंह गुरुङले २० चैत २० चैत २०१३ मा स्थापना गरेकाे बखान बचत तथा ऋण सहकारी सन्दर्भमा हरेक वर्ष चैत २० गते राष्ट्रिय सहकारी दिवस मनाउँदै राष्ट्रले उनकाे स्मरण गरेको उनले बताए । २० चैत २०१३ मा चितवनको बखानपुरमा बखान बचत तथा ऋण सहकारी स्थापना गरेर बखान सिंले सहकारी अभियान थालेका थिए । प्रजातन्त्र ल्याउन सशस्त्र संघर्ष गरेको आधारमा बखानपुरलाई पछि शारदानगर नामाकरण गर्दै राजनीतिक प्रतिशोध साधिए देखिने समेत उनको भनाई थियो ।
पाठककाे तर्फबाट आरपी गुरागाईंले पुस्तक राजनैतिक आर्थिक सामाजिक ऐतिहासिक भौगोलिक परिवेशलाई समेटर लेखिएकाेले जुन सुकै क्षेत्रका लागि समेत पठनीय र संग्रहणिय रहेकाे बताए । उनले चितवनको वस्ती विकासको केन्द्रमा लेखिएकाे पुस्तकले बसाई सराई संगै सस्कृती समेत सर्दै आएको बताउँदै लेखकले आख्यानमा उल्लेख भएका महिला पात्रको चरित्रलाई अलि कम महत्व दिएकाे देखिएकाे बताए ।
लेखक पराजुलीले पुस्तक राजनैतिक पृष्ठभूमिमा आएकाे भए पनि चितवनकाे वस्ति विकासकाे रुपमा बखानको आँखाबाट मात्रै हेरिएकोले अरु गौण लाग्नु स्वाभाविक रहेको जानकारी दिए । उनले पुस्तकमा चितवन मात्रै नभइ छिमेकका जिल्लाहरुकाे समेत विकासमा भूमिका रहेकाे बताए । मकवानपुरकाे हर्नामाडी क्षेत्रकाे समेत उल्लेख भएकाेले दुन क्षेत्रमा तत्कालिन समयमा वस्ति विकासमा बखान सिंहकाे सक्रियता रहेकाे पाइएकाे उनले जानकारी दिए ।
पत्रकार महासंघ मकवानपुरका अध्यक्ष बालकृष्ण अधिकारीको अध्यक्षता तथा प्रजिअ अधिकारीको प्रमुख आतिथ्यतामा भएकाे कार्यक्रममा पत्रकार महासंघ बागमती प्रदेश उपाध्यक्ष हरि हुमागाईले लेखकको कृतिगत सफलताको शुभकामना व्यक्त गरेका थिए । कार्यक्रममा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रमुख प्रहरी उपरीक्षक सुवासचन्द्र बोहरा, महासंघ केन्द्रीय सदस्य नारायण अधिकारी, महासंघ बागमती प्रदेश संस्थापक अध्यक्ष प्रताप विष्ट, महासंघ मकवानपुरका पूर्व अध्यक्ष राममणि दाहाललगायतको आतिथ्यता रहेको थियो ।
मकवानपुर । हेटौंडाका अटो रिक्साहरुको व्यवस्थित पार्किङका लागि स्थानीय र प्रदेश सरकारको ध्यानाकर्षण गराइएकाे छ । नेपाल अटो इ-रिक्सा व्यवसायी संघको आठौं साधारण सभामा नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष सरोज सिटौलाले अटो रिक्साको व्यवस्थित पार्किङका लागि ध्यानाकर्षण गराएका हुन् ।
संघकाे साधारण सभा उद्घाटन गर्दै सिटौलाले हेटौँडामा पार्किङको समस्या भइरहेकाले हेटौंडा उपमहानगरले यसको व्यवस्थापन गर्न चासो लिन आग्रह गरे। ‘हाल संचालनमा रहेकाे २ हजार ५ सय भन्दा बढी अटो रिक्साहरुको हेटाैंडामा पार्किङ व्यवस्थापनकाे जिम्मा उपमहानगरपालिकाले लिनु पर्छ’ उनले भने । ‘यातायातको संख्या बढेको बढ्यै छ तर ससाना सडक र सडकसँग जोडिएका घरले समस्या भइरहेको छ’ उनले भने ‘यातायात व्यवसायी महासंघ हेटौंडाकाे सडक विस्तारको पक्षमा छ ।’
सिटौलाले यो सरकारले यातायात क्षेत्रमा केही राहत दिने गरी काम गर्न लागेको बताए । ‘हामीले विगतमा कैयौं सरकारसँग यातायात क्षेत्र सुधारका लागि हारगुहार गरेका थियौँ, सुनेन, यो सरकारले केही काम गर्न खोजेको अनुभूत गरेका छौं नतिजा कुरेका छौं’ उनले भने । एक महिनामा केही विवरण आउने आशा गरेकाे बताउँदै उनले भने ‘सरकारले विभिन्न समिति बनाएर यातायात क्षेत्र सुधारको काम गरिरहेको छ ।’ सरकारका प्रधानमन्त्री, गृहमन्त्री, जेन्जी आन्दोलनका अगुवा सुदन गुरुङसँग पनि यातायात क्षेत्र सुधारका लागि सकारात्मक अन्तरक्रिया भएको सिटौलाले बताए ।
‘यातायात व्यवसायी नै लागुपदार्थ सेवन (लापसे) र मादक पदार्थ सेवन (मापसे) मा जोडिने गरेका छौं, यसमा महासंघ र यातायात संघले कुनै क्षमा दिन सक्दैन, तपाईंहरुले यात्रुसँग नरम व्यवहार गरिदिनुहोस्, ट्राफिक प्रहरीलाई पनि मद्दत गरिदिनुहोस्’ उनले भने । सबै अटो व्यवसायीलाई दर्ता गर्ने ठाउँमा दर्ता र नवीकरणमा पनि सरिक हुन उनले आग्रह गरे । ‘जेन्जी आन्दोलनले प्रहरी प्रशासनलाई कमजोर बनाइएको छ, उनीहरु हाम्रै सहयोगका लागि हुन्‘ उनले भने ‘हामीले मद्दत गरे उनीहरुले पनि हामीलाई मद्दत गर्छन्, हामी कुनै पनि अपराधयुक्त काममा जोडिनु हुन्न ।’
संघ अध्यक्षमा गौतम
बिहीबार भएको संघको पाँचौं अधिवेशनले भीम प्रसाद गौतमको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको छ । समिति उपाध्यक्षमा होमलाल देउला, सचिवमा भीम बहादुर पाख्रिन, कोषाध्यक्षमा गोविन्द प्रसाद तिमिल्सिना चयन भएका छन् । यस्तै, सदस्यहरुमा फणिन्द्र सञ्जेल, सूर्यबहादुर थिङ, हरिप्रसाद न्यौपाने, उत्तम अधिकारी र टेक प्रसाद न्यौपाने चयन भएका छन् ।
संघका अध्यक्ष नवराज घिमिरेको अध्यक्षमा भएको कार्यक्रममा संघका उत्कृष्ट सदस्यहरुलाई पुरस्कृत गरिएको थियो । कार्यक्रममा नारायणी यातायात व्यवसायी संघका महासभिव सरोज खनाल, यातायात क्षेत्रका माधव अधिकारी, ज्ञानेन्द्र कार्की, रञ्जना बर्तौलालगायत सम्बाेधन गरेका थिए । संघमा २ हजार ५ सय सदस्य छन् ।
मकवानपुर । मकवानपुर प्रहरीले ४ सय ७० किलाे लागूऔषध गाँजासहित बोलेरो गाडीलाई नियन्त्रणमा लिएको छ । भिमफेदी गाउँपालिका अन्तर्गतकाे कालिटार तथा नामटार क्षेत्रमा बिहीबार बिहान खटिएको प्रहरी टोलीले उक्त परिमाणकाे गाँजासहित बोलेरो नियन्त्रणमा लिएको हाे ।
गाँजा बिक्री भईरहेको सूचनाका आधारमा खटिएकाे प्रहरीले नामटारबाट भैसेतर्फ आउँदै गरेको बा १७ च ४२ नम्बरको बोलेरो पिकअपलाई रोक्न खोज्दा चालक गाडी लिएर भागेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाए जनाएकाे छ । उक्त गाडीलाई पछ्याउँदै जाँदा भिमफेदी–३ पान्द्राङस्थित ढुङ्गा खानीतर्फको भित्री बाटोमा लक गरिएको अवस्थामा फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ ।
उक्त गाडीलाई चेक गर्दा ढालाबाट १७ बोरा भित्र ५० पोका रातो प्लास्टिकले बेरिएको अवस्थामा ४ क्विन्टल ७० किलो गाँजा फेला परेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रहरी निरीक्षक तथा निमित्त सुचना अघिकारी राजु प्रसाद कुर्मी जानकारी दिए । प्रहरीका अनुसार बरामद गाँजासहित गाडीलाई नियन्त्रणमा लिईएकाे छ भने चालकको खोजि भई रहेको छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका स्वास्थ्य मन्त्री किरण थापाले मानसिक स्वास्थ्य समस्या रोकथामकाे लागि प्रदेश स्तरकाे अस्पतालमा मात्रै सिमित नभइ समुदायमा समेत मनोचिकित्सकहरुलाई खटाउने योजना तय गरेको बताएका छन् । ‘समुदायमै पुगेर परिवारको सदस्यलाइ समेत मनोसामाजिक परामर्श गर्नुपर्छ भन्ने हामीलाई लागेर यो योजना अघि सारेका हौ’ स्वस्थ्यमन्त्री थापाले भने ।
डिप्रेशन र एञ्जाइटी बारे पनि परामर्श आवश्य भएको उनले बताए । ‘शरिरको अंग भाँचिएमा टुटेमा जोड्न सकिन्छ टुटेको मनलाई पनि सहजै जोड्न सकिदैन यसको लागि उचित व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ’ उनले भने ।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग, बागमती प्रदेश कार्यालय हेटौंडाको आयोजना र कोशिश नेपालको सहकार्यमा आत्महत्या रोकथाम विषयक सरोकारवालाबीच प्रदेश स्तरीय कार्यशाला गोष्ठीमा उनले यस्ताे बताएका हुन् ।
“आत्महत्या रोकथामबारे सम्वाद सुरु गरौं, दृष्टिकोण बदलौं” भन्ने मूल नारासहित आयोजना गरिएको कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि बागमती प्रदेश सरकारका स्वास्थ्यमन्त्री किरण थापामगरले आत्महत्या न्यूनीकरणका लागि जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूले देखाउने सङ्केत पहिचान गर्न अत्यावश्यक भएको बताएका हुन् ।
विश्वभर हरेक वर्ष सेप्टेम्बर १० मा आत्महत्या विरुद्धको दिवस मनाइने भएकाले नेपालमा पनि यसबारे बहुक्षेत्रीय समन्वय, जनचेतना र व्यवहार परिवर्तन आवश्यक रहेको कोशिश नेपालकी थमकुमारी कुवरले बताइन् । कार्यक्रममा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग बागमती प्रदेश कार्यालय प्रमुख चन्द्रकान्त चापागाईंले आत्महत्या रोकथामको वर्तमान अवस्था, सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरूको भूमिकालगायत उपलब्धि, चुनौती र आगामी कार्यदिशाबारे कार्यपत्र प्रस्तुत गरे । राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगका लेखा अधिकृत जितेन्द्र कार्कीले आत्महत्या विश्वका धेरै देशमा १५ देखि ३४ वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिहरूको मृत्युको कारण बनेको बताए ।
सामाजिक बहिष्करण, पारिवारिक समस्या, मानसिक स्वास्थ्य समस्या, दीर्घरोग, असहयोगी परिवेश र भावनात्मक तनाव आत्महत्याका मुख्य कारणका रूपमा पहिचान भएका छन् । आत्महत्यासम्बन्धी कारणमध्ये लागुऔषध तथा मदिरा दुरुपयोग, मानसिक समस्या (सिजोफ्रेनिया, डिप्रेशन, मानसाइकोसिस आदि), सामाजिक हिंसा, सम्बन्धविच्छेद, यौन हिंसा, दीर्घरोग तथा आकस्मिक आवेश प्रमुख रहेको कार्यक्रममा छलफल गरिएको थियो ।
बागमती प्रदेश कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार २०८१/८२ आर्थिक वर्षको कार्तिक मसान्तसम्म २९३ जनाले आत्महत्या गरेको प्रस्तुतिमा उल्लेख गरिएको थियो ।
नेपाल प्रहरीका प्रहरी उपरीक्षक मुकुन्द रिजाल तथा स्वास्थ्य मन्त्रालय महाशाखाका प्रमुख दिनेश रुपाखेतीले पनि आत्महत्या रोकथामका कार्यक्रम, उपलब्धि, तथ्याङ्क र आगामी कार्ययोजना सम्बन्धमा क्रमशः कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका कोशिश मकवानपुर प्रमुख सुनिरा लामाले बताइन् । कार्यक्रममा इन्सेक बागमती प्रदेश संयोजक शिवप्रसाद खकुरेल,प्रदेशका सरकारी निकाय, मानव अधिकार संस्था, सामाजिक सङ्घसंस्था, सुरक्षा निकाय, स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञ र सरोकारवालाको सहभागिता थियो ।
मकवानपुर । आगामी फागुन २१ गतेका लागि तोकिएकाे प्रतिनिधि सभा निर्वाचनका लागि प्रारम्भिक मतदाता नामावली सार्वजनिक भएकाे छ । निर्वाचन आयोगले गत मंसिर ५ गतेसम्म मतदाता नामावलीमा नाम दर्ता गराएका मतदाताको नामसमेत समेटेर १ करोड ९० लाख भन्दा बढी मतदाताको प्रारम्भिक नामावली सार्वजनिक गरेको हो ।
प्रारम्भिक नामावली सार्वजनिक गरेसँगै आयोगले मतदाता नामावली अद्यावधिक प्रक्रिया सुरु गरेको छ । आयोगको शनिबारको निर्णय अनुसार आगामी फागुन २० गतेसम्म १८ वर्ष पूरा हुने सबै नेपाली नागरिकलाई मतदाता नामावली अद्यावधिक गर्न पाइने व्यवस्था गरिएको हो । आयोगले मंसिर ५ गतेसम्म देशभरबाट संकलित मतदाता विवरणलाई आधार मानेर अद्यावधिक प्रक्रिया सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको आयोगका सहसचिव एवम प्रवक्ता नारायणप्रसाद भट्टराईले जानकारी दिए ।
जसमा मतदाता नामावली अद्यावधिक अर्थात दाबी विरोध कार्यक्रमअनुसार आयोगको वेबसाइटमा रहेको विवरण प्रकाशन भएपछि मतदाताले मंसिर २६ गतेसम्म मतदाता नामावली अध्यावधिक गर्न पाउनेछन् । जसमा नाम, थर, जन्ममिति, ठेगाना लगायत त्रुटि सच्याउन निवेदन दिन सक्ने, कसैले झुटा विवरण दिएर नाम दर्ता गराएको भए विरोधमा उजुरी दिन सक्ने, नाम दुई वा बढी स्थानमा दोहोरिएको भए एक स्थानमा मात्र राख्न माग गर्न सक्ने, मृत्यु भएका वा नागरिकता त्याग गरेका व्यक्तिको नाम हटाउन सूचना दिन सक्ने आयोगले जनाएको छ ।
दाबी–विरोधबाट प्राप्त निवेदनको अन्तिम छानबिनपछि अन्तिम मतदाता नामावली प्रकाशित गरिनेछ । यस्तै आयोगले केही मतदानस्थल पुनरावलोकन गरेको र मतदाताले अब आफूलाई पायक पर्ने मतदान स्थल छनोट गर्न सक्ने सुविधा उपलब्ध गराएको छ । त्यसका लागि अनलाइन प्रणालीबाट वा प्रदेश तथा जिल्ला निर्वाचन कार्यालयमार्फत निवेदन दिन सकिने छ । आयोगले समयमै नामावली अद्यावधिक गर्न सके फागुन २१ को निर्वाचन व्यवस्थित र विश्वसनीय हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ ।