
(कृषि विकास शाखा प्रमुख मकवानपुरगढी गाउँपालिका)
- प्लाष्टिकको गुणस्तर तथा उपलब्धताः
हुन त प्लाष्टिक घर निर्माणको लागी सामान्यबजारमा पाईने कमसलखालको प्लाष्टिक पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ तापनि यस किसिमको प्लाष्टिक प्रयोग गर्नाले बर्षै पिच्छे प्लाष्टिक बदली गर्नु पर्ने झन्झट एकातर्फ हुन्छ भने अर्काेतर्फ बर्षै पिच्छे प्लाष्टिक बदली गर्नुपर्नाले प्लाष्टिक घरनिर्माणको समग्र लागत बढ्न गई आयमा कमी आउँछ ।
यस हिसाबले प्लाष्टिक घर निर्माणको लागी शुरुमा नै बलियो र टिकाउ खालको प्लाष्टिक प्रयोग गर्नु बढि बुद्धिमानी हुन आउछ । प्लाष्टिक घर निर्माणको लागीसिल्पोलिन प्लाष्टिक र युभि प्लाष्टिक उपयुक्त सिद्ध भएको एक किसिमको बलियो प्लाष्टिक हो । यस प्लाष्टिकले सूर्यको किरणबाट सिधाप्राप्तहुने एक किसिमको पाराबैजनी किरण (Ultravoilet Rays) लाई अबरोध गर्न सक्दछ ।
यो सजिलै टुक्रदैन र सूर्यको तापले पग्लदैन पनि । यो प्लाष्टिक माटोले सजिलै सडाउन र गलाउन समेत सक्दैन । स्विस प्रविधिबाट बनेको यो प्लाष्टिक सानातिना असिना र बर्षातको पानी सहन सक्ने, सजिलै नच्यातिने, नकोतरिने तथा १० देखि १५ बर्षसम्म आयु प्रमाणित भएको बलियो प्लाष्टिक हो । बजारमा विभिन्न साइज र गुणस्तरको सिलपोलिन तथा युभि प्लास्टीक सिट उपलब्धभए तापनि यस गाउँपालिकाको जमिनको अवस्था अनुसार प्राय गरी ७० जि.एस.एम र ९० जि.एस.एम को सिल्पोलिन प्लाष्टिक तथा २०० माइक्रोनको युभि प्लाष्टिक उपयूक्त मानिन्छ ।
- प्लाष्टिक घरमा खेतिगर्दा हुने फाईदाहरुः
प्लाष्टिक घरभित्र प्रतिकुल मौसममा समेत खेति गर्न सकिने भएकोले बाली सधनता बढ्न गई एक बाली लाग्ने ठाँउमा दुई बाली र दुई बालीलाग्ने ठाँउमा चार बाली समेत लाग्न सक्दछ । प्लाष्टिक घरले बोटबिरुवालाई प्रतिकुल वाताबरणबाट जोगाउने भएकोले ८००–१५०० मिटर उचाई भएकामध्य पहाडी क्षेत्रहरुमा फागुन–जेष्ठ, आषाढ–असोज तथाकार्तिक–माध गरी तिन पटकसम्म घरभित्रै गोलभेडा उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
यसै गरी भेडे खुर्सानी, माच्छे खुर्सानी, अकबरे खुर्सानी, लहरे तरकारी (करेला,काक्रो) जन्य तरकारीहरु बर्षमा तिन पटकसम्म फलाउन सकिन्छ भने बन्दा, काउलीसागजन्यजस्ता तरकारीहरु त बर्षको चार पटक सम्म नै फलाउन सकिएको छ ।
प्लाष्टिक घर (टनेल) प्रविधिबमोजिम तरकारी उत्पादनगर्दा रोग तथा किराको प्रकोपमा समेत कमिआएको महसुस गरिएको छ । सामान्यतया बाहिरको भन्दा ५ देखि १५ डिग्री सेल्सियस ले प्लाष्टिक घरभित्रको तापमान बढि हुने भएकोले खासगरी गोलभेडामा लाग्ने रोगहरु (बोट ओईलाउने, पछौटे डडुवा, अगौटे डडुवा, डाँठ र जरा कुहिने रोग, बेर्ना कुहिने रोग तथाफलको भेट्नो कुहिने ढुसीजन्य तथा ब्यक्टेरियाजन्य रोगहरुको प्रकोप तुलनात्मक रुपमान्युन देखिएको छ भने प्लाष्टिक घरभित्र निमाटोडको आक्रमणबाट लाग्ने गाँठे रोगको समस्यादिनानुदिन बढदै गईरहेको देखिन्छ ।

किराहरुको कुरा गर्दा गोलभेडा तथा भण्टाको फलमालाग्ने गवारो (Brinjal Fruit and Shoot Borer) फलकुहाउने झिंगा (Fruit Fly) तथा पातखाने फट्याङ्ग्रो (Green Grass Hopper) र पातको रस चुस्ने झिंगा (White Fly) को प्रकोप भने केही उच्च पाईएको छ । प्लाष्टिक घरभित्रको उष्ण तापिय वाताबरणले गर्दा यि किराहरुको कृयाकलापअनुकुलहुन मद्दत पुगेको हुन सक्दछ । यद्यपि प्लाष्टिक घरभित्र माटो र माटोजन्य किराहरु जस्तो कि फेदकटुवा (Cutworm) र खुम्रे किरा (White Grub) को प्रकोप भने न्युन पाईएको छ । प्लाष्टिक घरभित्र खेति प्रबिधि एक बन्द वाताबरण भित्र गरिने खेति प्रविधि भएकोले प्लाष्टिक घरभित्र कथमकदाचित कुनै रोग तथा किराले आक्रमण गरिहालेमा पनि नियन्त्रण विधि सजिलो र कमै मात्र खर्चिलो हुन्छ ।
- बजारमुखी उत्पादन योजना
बिगतमायस जिल्लामा गरीने तरकारी खेति,गोलभेडा खेतिलगाएतका अन्य खेति समेत प्राय निर्वाहमुखी थियो । निर्वाहमुखी कृषि उत्पादनमा कस्तो बस्तु उत्पादन गर्ने, उत्पादत कृषि बस्तुलाई कहाँ बेच्ने, कति मुल्यमा बेच्ने, आदी विषयमा खासै चिन्ता
हुदैनथ्यो । यस्ता बिषयहरुमा निर्णय लिनकुनै जटिलता पनि पर्दैनथ्यो ।
तर हालआएर केहि मात्रामा ब्यवसायीक खेतिको थालनीले गर्दा केहि जटिल बनेको छ कृषिमा आएको सुधारीएको उत्पादन पद्दती, नयाँनयाँ बिउबिजन, थरी थरीका जातहरु र तीनीहरुको मौसमी तथा बेमौसमी खेतीको साथसाथै बढ्दो शहरीकरण तथा मानिसको आयस्तर संगसंगै खाने चाहना र बानीमा आएको परिबर्तन तथा सञ्चार र यातयायातमा बृद्धि हुदै गएको पुर्वाधारको कारण पनि बजारमा खरिद बिक्रीहुने बस्तु र सेवाको प्रकार, परिमाण, रोजाई, उपलब्धता र मुल्यमा ठूलो उतारचढाब आएको छ।
बजारमुखीउत्पादन योजनाको तयारीबाट निम्न लिखित फाईदाहरु छन् ।
- उत्पादन योजना बनाई कामगर्दा उत्पादनको बजार माग सुनिश्चित हुने भएकोले कृषि उपजको लागी बजार सहजै श्रृजना हुन्छ ।
- बजारको माग तथा आपुर्तिमा आधारीत उत्पादन परिमाण हुने भएकोले उत्पादित बस्तुले सहजै यथोचित मुल्य प्राप्त गर्दछ।
- बास्तबिक मागको आधारमा उत्पादनहुने भएकोले बढि आपुर्ति भई क्षतीहुने सम्भावना हुदैन ।
- यथोचित उत्पादन र बजार योजनाका कारण ब्यापारी, प्रशोधनकर्ता, उद्यमी र अन्य सरोकारवालाहरुलाई आपूर्ति सुनिश्चित हुन्छ।
- माग तथा आपुर्तिमा हुने सन्तुलनले बजारमा बस्तुको आपुर्ति अबिरल र दिगो हुन्छ ।
कृषकहरुको बजारमुखिउत्पादनकार्य योजनको लागीबजारको निर्धारण सबै भन्दा महत्तपूर्ण बिषयहुन आउदछ । उचित फाईदा सुनिश्चित गर्न बजार माग अनुरुपको वाली र जात छनौट गर्नु पर्दछ । बजारको लागि विविभन्न स्थानका ब्यापारीहरुको सम्पर्कबाट कृषकलाई कुनवालीको कुन समयमा कुन बजारमा कति मुल्य कायम हुन्छ सो बारे जानाकारी प्राप्त हुन्छ । ब्यापारीहरुले कृषकहरुलाई कुनबालीलगाउने, कहिले लगाउने, वा कहिले उत्पादन गर्ने, कुन बजारमा कुन समयमा कति मुल्य र कति परिमाणमा आपुर्ती गर्ने भन्ने बारे उचित सल्लाह दिन्छन ।
त्यस बाहेक अन्य गोलभेडा खेतीको लागि बनाईएको प्लास्टीक घर राम्रो ब्यवस्थापन गर्न सकिएको खण्डमा ४–५ वर्ष सम्म पनि उपयोगमाल्याउन सकिन्छ ।
बेमौसमी तरकारी उत्पादनको लागि प्लाष्टिक घर
साधारणतया मुख्य मौसममा बाहेक समयको केही अघि वा पछि उत्पादन गरिने तरकारी खेती पद्धतीलाई बेमौसमी तरकारी खेती भनिन्छ ।
अतःप्रतिकुल मौसममा पनि विरुवालाई अनुकुल वातावरण सृजना गरि बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्न प्लाष्टिक घरको प्रयोग गरिन्छ । नेपालमा बर्षायाम (जेठ देखि भदौसम्म) बर्षाबाट जोगाउन र हिउँदयाम (मंसीर देखि फागुनसम्म) चिसोबाट बिरुवालाई जोगाउन तराई तथामध्य पहाडी भेगमा प्लाष्टिक घर/टनेलको प्रयोग गरिन्छ भने उच्चहिमाली भेगमा तापक्रम बृद्धि गरी गोलभेंडा, काँक्रो जस्ता बढी तापक्रम चाहिने तरकारीको उत्पादनको लागि प्लाष्टिकको गुम्बोज प्रयोग गरिन्छ ।

प्लाष्टिक घर निर्माणको लागि जग्गा छनौट
प्लाष्टिक घर बनाउने स्थलः
ज्यादै भिरालो, वर्षातको भेल पस्ने स्थान र पानीजम्ने ठाउँमा प्लाष्टिक घर बनाउन हुदैन । धेरै हुरी बतास लाग्ने स्थानमा प्लाष्टिक घर बनाउनु उपयुक्त हुदैन । ओझेल पर्ने वा सूर्यको प्रकाशकम पर्ने स्थानमा प्लाष्टिक घर बनाउन हुदैन । खुला ठाउँ जहाँकम्तीमा ६ घण्टाभन्दा बढी वा दिनभरि नै घाम लागि रहन्छ, त्यस्तो स्थानमा मात्र प्लाष्टिकको घर बनाउनु उपयुक्त हुन्छ ।
प्लाष्टिक घरको क्षेत्रफलः
कम्तीमा ५ मीटर भन्दा बढी चौडाई भएको जमिन र लम्बाई भने जमिनको लम्बाई अनुसार बनाउन सकिन्छ । साधारणतया ५ मीटर चौडाई र २० मीटर लम्बाईको घर बनाउनु उपयुक्त हुन्छ ।
प्लाष्टिकको प्रयोगः
नेपालमा प्लाष्टिक घरको लागि सूर्यको पराबैजनी किरणले असर नगर्ने सिल्पाउलिन प्लाष्टिकको प्रयोग बढी प्रचलनमा रहेका छन् । बिगत २ बर्षको तथ्यांकलाई हेर्दा व्यावसायिक तरकारी उत्पादन गर्ने देशमा प्रयोग हुने युभी प्लाष्टिकको प्रयोग बढ्दो क्रममा देखिन्छ ।
सामान्यतया कृषकहहरु ४५ देखि ९० जि.एस.एम.सम्मको सिल्पाउलिन तथा १०० देखि २०० माइक्रोन सम्मको युभी प्लाष्टिकको प्रयोग गर्ने गरेका छन् । बढी हावा चल्ने र असिना पर्ने ठाउँमा १२० जि.एस.एम. सम्मको प्लाष्टिकको प्रयोग गर्ने गरिएको छ । जति बढी जि.एस.एम.को प्लाष्टिकको प्रयोग गरियो त्यति कम सूर्यको प्रकाश विरुवाले पाई उत्पादन घट्ने सम्भावना हुन्छ तसर्थ यदि हावा, हुरी र असिनाको प्रकोप कम छ भने ४५ जि.एस.एम.को सिल्पाउलिन वा १०० माइक्रोनको युभी प्लाष्टिक प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । प्लाष्टिक घरमा कीराको प्रकोपकम गर्न चारैतिर कीरा नछिर्ने साइजको प्वाल भएको सेतो नाईलनको जाली प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
प्लाष्टिक घर निर्माण गर्दा ध्यानदिनुपर्ने कुराहरु:
प्लाष्टिक घरको निर्माण गर्दा समुन्द्री सतहबाट उचाई, तापक्रम, आद्र्रता, हावा बहावको दिशा तथा लगाउने बाली र जातमा निर्भर पर्दछ । समुन्द्री सतहबाट उचाई कम भएको ठाउँ छ भने सामान्यतया तापक्रम बढी हुने हुँदा घर अग्लो बनाउनु पर्दछ ।
बढी उचाई भएको ठाउँमा तापक्रम कम हुने हुँदा तापक्रम बढाउन प्लाष्टिक घर होचो बनाउनु पर्दछ । ८०० देखि ११०० मीटर सम्मको उचाईमा धुरी खाँवाको उचाई ४ मी. र छेउको खाँवा ३ मी., ११०० देखि १४०० मीटर सम्म धुरी खाँवा ३.५ मी. र छेउको खाँवा २.५ मी र १४०० देखि १९०० मीटर सम्मधुरी खाँवा ३ मी. र छेउको खाँवा २ मी कायम गर्दा उच्च मुल्ययुक्त गोलभेंडा, काँक्रो, भेंडे खुर्सानीलगायतका तरकारी सफलतापूर्वक बेमौसममा उत्पादन गर्न सकिन्छ । बढी गर्मी हुने ठाउँहरुमा प्लाष्टिक घर निर्माण गर्दा हावा ओहोरदोहोर गर्ने ठाउँ भेन्टिलेशन भएको बनाउनु पर्दछ ।
यसो गर्दा तापक्रम र आद्र्रता नियन्त्रण गर्न सहजभई रोग तथाकीराको प्रकोपलाई समेत न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । अत्यधिकचिसो हुने क्षेत्रमातापक्रम बढाउन गुम्बोज आकारको प्लाष्टिक घर निर्माण गर्नु पर्दछ । तापक्रम र आद्र्रता नियन्त्रण गर्न प्लाष्टिक घरको आकार धेरै ठूलो बनाउनहुदैन । ठाउँको उपलब्धताअनुसार ५ देखि ६ मीटर चौडाई र १० देखि २५ मीटर लम्बाई भएको घर उपयुक्त हुन्छ । प्लाष्टिक घरको उपयुक्त स्लोप मिलाउनआवश्यक हुन्छ अन्यथा प्लाष्टिकमा पानी तथा असिनाले क्षतिपुर्याउने सम्भावना हुन्छ ।
प्लाष्टिक घरभित्र तरकारी खेतीगर्दा ध्यानदिनुपर्ने कुराः
बाह्रै महिना एवं लगातार प्लाष्टिक घरभित्र एउटै तरकारी बालीको तरकारी खेती गर्दा रोग तथा कीराको प्रकोप बढ्न जानुको साथै माटोको गुणस्तर पनि खस्कदै जाने हुँदा एउटा तरकारी लगाएपछि भट्मास, बोडी लगायतका कोशेबाली परिवारको बालीलगाई फुलफुल्ने अवस्थामा पुगेपछि माटोमा जोतेर छाडीदिनु राम्रो हुन्छ ।
एकचोटी तरकारीको उत्पादनलिईसकेपछि चैत्र देखि जेठ महिनाको पानी नपर्ने तथा बढी गर्मी हुने सिजनमा प्लाष्टिक घरको प्लाष्टिक हटाएर सयपत्री फुल वा तोरी रोपी एक–डेढ महिनाको भएपछि माटोमा मिसाई पारदर्शी प्लाष्टिकले ३०–४० दिनसम्म हावा नछिर्ने गरी छोपेमा निमाटोड तथा अन्य माटोमा रहेका कीरा तथा रोगका जीवाणुलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्दछ । प्लाष्टिक घरमा तरकारी लगाउँदा बर्षा याममा गोलभेंडा, भेंडे खुर्सानी र हिउँद याममा काँक्रो, जुकिनी लाभदायक देखिएको छ । प्लाष्टिक घर बेमौसमी तरकारी उत्पादनको पूर्वाधार हो यदि बढी उत्पादन तथा आम्दानी लिने हो भने उपयुक्त तरकारीको जातको छनौट, सिफारिस बाली व्यवस्थापन प्रविधिको अबलम्बन तथा बजारको मागअनुसारको उत्पादन गर्न आवश्यक हुन्छ ।
याे पनी पढ्नुहाेस्
प्लाष्टिक घरमा गोलभेडा खेतीको आकर्षण
मकवानपुर । जनप्रतिनिधि विहीनताको अवस्थामा कृषिबाट जीवनस्तर धान्न नसकिएको भन्दै वैदेशिक रोजगारको क्रममा युवा शक्तिको पलायन खेप्दै आएको मकवानपुर जिल्लाको मकवानपुरगढी गाउँपालिका अहिले कृषिमा समृद्धि हासिल गर्दै छ ।
स्थानीय तहको निर्वाचनसँगै गाउँपालिकाको अध्यक्षमा निर्वाचित भएपछि विदुर हुमगाईको ध्यान कृषिको समृद्धि कसरी गर्ने भन्नेमा प¥यो । दैनिक पलायन हुँदै आएको युवा शक्तिलाई आफ्नो भूमिमा रमाएर कृषिमा समृद्धि ल्याउने सुनौलो सपना देखे अध्यक्ष हुमगाईले । उनको सपनालाई बल दियो गाउँपालिकाको सिंगाे जनप्रतिनिधिको र कर्मचारीको समूहले ।
निर्वाचित जनप्रतिनिधिको ५ वर्षे कार्यकाल सकिदै गर्दा मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले कृषि समृद्धिमा धेरै फड्को मारेको छ ।
कृषिमार्फत सर्वसाधारणको जनजीविका उकास्न सकिने सत्यलाई मनन गर्दै मकवानपुरगढी गाउँपालिकाले कृषिमा लगानीलाई विशेष प्राथमिकता दिंदै आएको हो । गाउँपालिकाले स्थानीय उत्पादनहरुको मुल्य निर्धारण गर्नेदेखि दुध, मासु तथा फलफूलमा अनुदान दिने कार्यक्रमहरु समेत लागु गरेको छ । जसको कारण आफूहरुलाई कृषिमै रमाउन थप बल पुगेको मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा १ की कृषक सृजना योञ्जनले बताइन् ।
मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा प्लाष्टिक घर भित्र गोलभेडालगायतका तरकारी बालीखेतीको आकर्षण बढेको छ । हाल यस गाउँपालिकाभित्र झण्डै ८२ हजार वर्गमिटर जमिनमा टनेलभित्र मौसमी र बेमैसमी गरी विभिन्न प्रकारमा तरकारी बाली लगाइएको छ । गाउँपालिकामा प्लाष्टिक घर भित्र गोलभेडालगायतका तरकारी खेतीगर्ने कृषकहरुको संख्या दिनानुदिन बढदै गएको र ती कृषकहरुले यो प्रविधिको माग समेत अत्याधिक गर्न थालेको गाउँपालिका कृषि विकास शाखा प्रमुख चन्द्रकान्त चौधरीले बताए ।

गाउँपालिकाले कृषि बाली अन्तरगत बढेको टनेलभित्र तरकारी खेतिमा बढेको आकर्षणलाई अध्ययन गरेर अनुदानको कार्यक्रमहरु वितरण गरेको कृषिशाखा प्रमुख चौधरीले बताए । बिगत केहीवर्षदेखि यस मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका कृषकहरुले फाटफुट रुपमा साविक जिल्ला कृषि विकास कार्यालय मकवानपुर र केही गैर सरकारी संस्थाहरुको सहयोगमा प्लाष्टिक घरभित्र बेमौसमी गोलभेडा तथा अन्य तरकारीहरु उत्पादनमा लागिपरेको उनले बताए । स्थानीय तहको निर्वाचन पश्चात मकवानपुरगढी गाउँपालिका र कृषि ज्ञान केन्द्र चितवनको सहयोग तथा सहकार्यमा प्लाष्टिक घरभित्र गोलभेडा तथा अन्य तरकारीहरु व्यवसायिक रुपमा उत्पादन गर्ने कृषकहरुको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको उनले बताए ।
खासगरी बेमौसमी तरकारी उत्पादनका प्रविधिहरु भित्रिएपछि कृषकहरु ब्यवसायिक रुपमै बेमौसमी कृषि उपज उत्पादन गर्न सफल भएका छन् । बेमौसममा उत्पादित कृषि उपजहरुले उच्चमुल्य पाउने भएकोले उत्पादनलागत केहि बढि भएता पनि उत्पादन आय अरु बढि बढ्ने भएकोले कृषकहरुको समग्र आय उच्चहुने र पारिवारी समृद्धि छिटै हुने गरेको छ । भौगोलिक बिबिधता उपयोग गर्दै, प्रतिकुल मौसममा पनि बजार मागलाई सम्बोधन गर्ने गरी तरकारी उत्पादन गर्ने र बढिभन्दा बढि आयआर्जन गर्ने बाली पद्धती नै बेमौसमी तरकारी उत्पादन प्रविधि भएको चौधरीले बताए ।
प्लाष्टिक घर निर्माण गरि गरिने खेती प्रविधि बेमौसमी तरकारी उत्पादन प्रविधिको हिसाबले सबैभन्दा सफल र लोकप्रिय बन्दै गएको उनले बताए । चिसो हिँउद र झमझम पानी परिरहने बर्षात मौसममा समेत तरकारी फलाएर बजारको मागपूर्ति गरि मनग्य आम्दानी लिन सकिने प्रविधि नै प्लाष्टिक घरमा उत्पादन गरिने तरकारी खेति प्रविधि हो ।

गाउँपालिकाको सबै वडामा प्लाष्टिक घरमा गोलभेडा खेति
गाउँपालिकाको ८ वटै वडाहरुमा प्लाष्टिक घरमा गोलभेडा खेति भएको छ । तथ्याँक अनुसारगाउँपालिकामा कुल ९ सय ७ प्लाष्टिक घरहरु रहेका छन । सबै भन्दा बढि प्लाष्टिक घर वडा न.८ बुढीचौरमा ३ सय ५३ वटा रहेका छन् । यसैगरी वडा २ मा १ सय ९९ वटा प्लास्टिकको घरभित्र टनेल तरकारी खेति गरिएको छ । पालिकाको वडा १ मा सबै भन्दा कम २७ वटा टनेल घरमा तरकारी खेति गरिएको छ । गाउँपालिकाको तल्लोे क्षेत्रभन्दा माथिल्लो क्षेत्रमा बढि मात्रामा प्लाष्टिक घरहरु रहेका छन् । प्लाष्टिक टनेलनिर्माण तथा खेतीकार्यमा तपशिल अनुसारका संस्थाहरुले विभिन्न प्रकृतिको सहयोग गरेकाे चाैधरी बताउँछन् ।
पालिकाको कृषि विकास शाखा प्रमुख चौधरीद्वारा गरिएको अध्ययन अनुसार ९ सय ७ वटा प्लास्टीक घरहरु मध्ये ९५ प्रतिशत प्लास्टीक घरहरु गोलभेडा खेतीको लागि प्रयोग भएका छन । बाँकी ५ प्रतिशतजति घरहरु अन्य तरकारी खेतीमा प्रयोग भएका छन् । जसमा अकबरे खुर्सानी,र घरायसी प्रयोजनमा समेत प्रयोग भएको पाईन्छ । ब्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण सबै प्लास्टीक घरहरुबाट एकै नासको उत्पादन आउन सकेको अवस्था छैन ।

असार मसान्त सम्ममा लिईएको तथ्याँक अनुसार कृषकहरुले प्रति टनेल (६ ह १२ मी. साइज) औषतमा ६ सय किलोग्राम गोलभेडा बिक्रि गरि करिव २४ हजार बराबरको गोलभेडा बिक्री गरिरहेका छन् । बार्षिक रुपमा करिब प्रतिवर्गमीटर सरदर १० किलोको दरले ८ लाख १६ हजार २ सय ७० किलो उत्पादन हुने देखिन्छ । यसबाट प्रतिवर्गमीटर कूल आम्दानी सरदर ४ सय हुन आउने उनले बताए । यसबाट गाउँपालिकाले करिव ३२ करोड ६५ लाख आम्दानी गरेको छ । तुलनात्मक रुपमा अन्य तरकारीको तुलनामा गोलभेडा खेतिबाट सन्तोषजनक आम्दानि भैरहेको वडा नम्बर ७ मा कृषक राजकुमार दोङले बताइन् । गोलभेडा बाहेक मौसमअनुसारका अन्य तरकारीहरुबाट पनि उत्पादनर आम्दानि भइरहेको छ ।
गाउँपालिकामा उत्पादन भएका तरकारी लगायतका कृषि उपजहरुलाई बजारीकरणको समस्या भने नरहेको कृषकहरुको भनाइ छ । जिल्ला सदरमुकाम तथा बागमतीप्रदेशको राजधानी समेत रहेको हेटौडामा बजार प्रमुख रुपमा तरकारी खपत हुने
गरेको छ । त्यसैगरि तरकारीहरु स्थानीयबजारमा खपत हुनुका साथै काठमाण्डौ र तराईका बजारहरु श्रजीतपुर (बारा), बीरगञ्ज (पर्सा) सम्म पुग्ने गर्दछ । हाल सम्मको उत्पादनको अवस्थालाई हेर्दा अझै बढी मात्रामा उत्पादन गर्न सके यसै क्षेत्रमा खपत चौधरीले बताए ।

फागुन १२ गते विहीबारकाे सहीखबर साप्ताहिकमा प्रकाशित सामग्री
मकवानपुर । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले हेटौंडा–१६, हटियामा माटो परीक्षण प्रयोगशाला स्थापना गरिएको छ । हेटाैडा उपमहानगरपालिकाले प्रयाेगशाला स्थापना गरेकाे हाे । सोमबार उपमहानगरपालिकाका मेयर हरिबहादुर महतले प्रयोगशालाको उद्घाटन गरेका छन् ।
करिब ५ लाखकाे लागतमा प्रयोगशाला स्थापना गरिएको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाकाे आर्थिक विकास महाशाखाले जानकारी दिएकाे छ । प्रयाेगशालालाई आवश्यक थप उपकरण तथा जनशक्ति ब्यवस्थापनमा उपमहानगरपालिले थप सहयोग गर्ने भएकाे छ । प्रयाेगशालामा किसानहरुले आफ्नो खेतबारीमो माटो निशुल्क रुपमा परिक्षण गर्न सक्नेछन् ।
मकवानपुर । राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डको संयोजकत्वमा गठित मूल्य निर्धारण समितिले लागतको आधारमा प्रशोधित दूधको विक्रि मूल्य वृद्धी गर्न गरेकाे सिफारिस कार्यान्वयन नभएकाे भन्दै डेरी उद्योग संघ र नेपाल डेरी एशोसिएसनले ध्यानाकर्षण गराएकाे छ । संघ र एशाेसिएसनले पत्रकार सम्मेलन गरी वृद्धि गरिएकाे प्रशाेधित दूधको मूल्य वृद्धी परिमार्जन गर्न भनेकाे छ ।
बोर्डको संयोजकत्वमा गठित मूल्य निर्धारण समितिले प्रशाेधित दुधकाे मूल्य प्रति लिटर १० रुपैयाँ वृद्धि गर्न सिफारिस गरेकाेमा साेही अनुसार विक्रि मूल्य कायम गर्न कृषि तथा पशुपंक्षी विकास मन्त्रालयले दुग्ध विकास संस्थानलाई (डिडिसी) निर्देशन दिएको थियो । ‘दुग्ध विकास संस्थानबाट मूल्य निर्धारण समिति र मन्त्रालायको निर्देशनको अवज्ञा गरी नीजि क्षेत्रका डेरी उद्योगहरु धरासायी बनाउने मनसायले ९ रुपैया प्रति लिटर वृद्धि गरी शुक्रबारबाट प्रशोधित दूध प्रति प्याकेटको ४२ रुपैया पचास पैसा कायम गरिएको प्रति हामी सम्पूर्ण नीजि क्षेत्रको असहमति प्रकट गर्दछौं संघ र एशाेसिएसनले पत्रकार सम्मेलनमा जारी विज्ञप्तीमा भनिएकाे छ ।
पछिल्लो पटक २०७६ भाद्र २१ गते दूधको मूल्य परिमार्जन पश्चात दुग्ध उत्पादन, संकलन, ढुवानी, प्रशोधन र बजारीकरणमा पशु आहार, इन्धन, विद्युत, ज्याला, ढुवानी खर्च लगायतकाे पटक पटक मूल्य वृद्धि हुन गई कृषक तथा उद्यमीहरु मारमा परेकाेले नेपाल सरकारका विभिन्न निकायमा किसान लगायत उद्यमीहरुले समय सापेक्ष रुपमा दूधको खरिद तथा विक्रि मूल्य परिमार्जन गर्न अनुरोध गरेकाे थियो ।
नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषदको निर्णय अनुसार कच्चा दूधको मूल्य प्रति लिटर ६ रुपैया ५२ पैसा वृद्धि गरि कच्चा दूधको न्युनतम् मूल्य ५६ रुपैयाँ ४ पैसा (४ प्रतिशत फ्याट, ८ प्रतिशत एसएनएफ) निर्धारण भएकाे थियाे । यसरी नीजि क्षेत्रले किसानबाट दूध खरिद गर्दा दुग्ध विकास संस्थानकाे भन्दा बढि नै रहेको र फाल्गुण १ गते देखि लागू हुने गरी किसानहरुबाट खरिद गरिने कच्चा दूधको न्यनतम् मूल्य सहकारी संस्थाहरु समेतको गरि ५३ रुपैया ४५ पैसाबाट (४ प्रतिशत फ्याट, ८ प्रतिशत एसएनएफ) वृद्धि गरि ६२ रुपैया चितवन जिल्लाको हकमा कायम गरिएको नेपाल डेरी एसाेसियसनका अध्यक्ष राधाकृष्ण सापकाेटाले जनाकारी दिए ।
हालै वृद्धि गरिएको दुधकाे मूल्य ६२ रुपैयामा समायोजन गरिने छ । त्यसैगरि दुरीको आधारमा अन्य क्षेत्र वा जिल्लाको मूल्य निर्धारण गरिने छ । ३ प्रतिशत फ्याट, ८ प्रतिशत एसएनएफ वृद्धि पश्चात उपभोक्ता विक्रि मुल्य ८६ रुपैया प्रति लिटर कायम गरिएको छ । याे खरिद तथा विक्रि मुल्य फाल्गुन १ गते देखि लागु गरिने भएकाे हाे ।
डेरी उद्योग संघ र नेपाल डेरी एशोसिएसनले विज्ञप्ती मार्फत भनेकाे छ ‘दुधकाे मूल्य वृद्धिबाट आम उपभोक्ता वर्गमा पर्न गएको असर प्रति क्षमा प्रकट गर्दछाैं । नेपालको दुग्ध उत्पादन, संकलन प्रशोधन व्यवसाय एक विशुद्ध व्यवसाय भएको र यसमा कुनै पनि प्रकारको विचौलिया नभएकोले हालको मूल्य वृद्धिको रकम ७० प्रतिशत भन्दा बढि किसानको हातमा पुग्ने प्रतिवद्धता समेत विज्ञप्तीमा गरिएकाे छ ।
नेपालमा दुग्ध क्षेत्रको अवस्था
हाल दुग्धजन्य क्षेत्रमा ५ लाख कृषक परिवार रोजगारीमा आवद्ध रहेका छन । ३० हजार भन्दा बढी मानिसले उद्योगस्तरमा प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् । यसैगरी वार्षिक २ अर्व भन्दा बढी राजश्व डेरी क्षेत्रले सरकारलाई बुझाउँदै आएकाे समेत पत्रकार सम्मेलनमा बताइएकाे छ ।
यसैगरी डेरी क्षेत्रकाे कारण दैनिक ६ करोड भन्दा बढी रकम शहरबाट गाउँ प्रवाह भैरहेको बताइएकाे छ। ३० अर्व भन्दा बढी लगानी दुग्धजन्य उद्योगस्तरमा भएको छ । दुग्ध क्षेत्रको जीडीपीमा ९ प्रतिशत योगदान रहेकाे छ भने दैनिक दुध उत्पादन ६२ लाख लिटर रहेकाे छ । यस मध्ये कृषक स्वयंले ५० प्रतिशत उपभाेग गर्ने छन भने औपचारिक क्षेत्रमा १७ प्रतिशत र अनौपचारिक क्षेत्रमा ३३ प्रतिशत उपभाेग हुने गरेकाे अध्यक्ष सापकाेटाले बताए ।
मकवानपुर/ हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले आर्थिक समृद्धिका लागि कृषिमा लगानीलाई उच्च प्राथमिकता दिंदै आएको छ ।
कृषिलाई निर्वाहमूखीबाट व्यवसायिक बनाउन नगरपालिकाले विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको हो । विपन्न कृषकहरुलाई अनुदान तथा बिउ पुँजीको कार्यक्रम सञ्चालनार्थ सहयोग गरेपछि लक्ष्यित वर्गको जीवनस्तरमा समेत सुधार आएको पाइएको छ । नगरपालिकाले उन्नत प्रजातिको बाख्रा पालन, पाडापाडी पालन, तरकारी खेती, माछा तथा हाँस पालन, पशुहरुमा लाग्ने आकश्मिक रोग विरुद्धको खोप कार्यक्रमले ल्याएपछि कृषकलाई निर्वाहमूखीबाट व्यवसायिक रुपमा काम गर्न धेरै राहत मिलेको हो ।
नगरपालिकाले उन्नत बाली विकासको लागि विभिन्न बालीको बीउ ३ हजार ४०० केजी र मौसम अनुसारका तरकारीको बीउ १ हजार ५ सय पकेट वितरण गरिएको जनाएको छ । मुल्य श्रंखला कार्यक्रम अन्तरगत कार्यक्रम लागु भएका हेटौंडाको वडा नंम्बर १७ र १९ का दुई वटा साना किसान कृषि सहकारीमा आवद्ध समुहका सदस्यहरुलाई मागमा आधारित २ वटा आयोजना संचालनका लागी सम्झौता सम्पन्न भएको आर्थिक महाशाखा प्रमुख गंगा चौलागाईंले बताइन् ।

यसैगरी नगरपालिकाले प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण आयोजना अन्तरगत स्थानीय तहबाट संचालन गर्नेगरी संघीय सरकारबाट प्राप्त सशर्त अनुदानबाट गत बर्षबाट संचालनमा आयका एक एक वटा मेवा पकेट क्षेत्र र तरकारी पकेट क्षेत्रका लागि चालु आर्थिक वर्षमा प्राप्त कार्यक्रम निरन्तरताको लागि सम्झौता सम्पन्न भइसकेको छ ।
नगरको गौरवको आयोजनाको रुपमा बागमती प्रदेश सरकारसंगको लागत साझेदारीमा हेटौंडा ११ को थानाभ¥याङ्गमा प्रादेशिक फलफूल तथा तरकारी थोक केन्द्र निर्माणको लागि ठेक्का सम्झौता भई निर्माणको कार्य सुरु भएको छ ।
उक्त निर्माण कार्य चालु अवस्थामा रहेको आर्थिक महाशाखा प्रमुख चौलागाईंले बताइन् ।
तरकारी तथा फलफूल कृषकलाई आत्मनिर्भरता र व्यवसायिकीकरणको लागि नगर क्षेत्रमा आवश्यक पर्ने अनुदानको रासायनिक मल वितरण गर्न ३५ वटा कृषि सहकारीहरुलाई विक्रेताको लागि कार्य क्षेत्र सहित किटान गरी रसायनिक मल वितरण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको उनले बताइन् ।

यसैगरी पशुपन्छी विकास तर्फ यस वर्ष ८०/२० को लागत साझेदारीमा साना किसान सहयोग कार्यक्रम अन्तर्गत काउम्याट वितरण गरिएको कृषि महाशाखाका अधिकृतस्तर आठौ दुर्गाप्रसाद न्यौपानेले बताए । पाडापाडी अनुदान, युवा लक्षित अनुदान, माछा तथा हाँस पालन अनुदान बंगुर पालन अनुदान, व्यबसयिक फर्म प्रोत्साहन कार्यक्रम गरि १ सय ११ जना किसानलाइ अनुदान सम्झौता सुरु भएको न्यौपानेले बताए ।
विगत वर्षहरुदेखि संचालन हुदै आएको पशुको कृतिम गर्भाधान कार्यक्रम चालु आ।व। मा समेत संचालन भइरहेको उनले बताए । यसैगरी नगरका ४ वटा सेवा केन्द्रहरु मार्फत पशुमा लाग्ने विभिन्न रोगको लागि आवश्यक औषधीहरु निःशुल्क वितरण कार्य गरिएको उनले बताए ।
‘मौसम अनुसारको घाँसको बीउ सेवा केन्द्र मार्फत वितरण भईरहेको छ’ न्यौपानले भने ‘पशुहरुमा आकस्मिक रुपमा लाग्ने खोरेत, पीपीआर, भ्याकुते रोगहरुको नियन्त्रणको लागि खोप लगाउने कार्य आवश्यकता अनुसार लगाउदै आएको छ ।’
टनेल खेतीलाई प्रोत्साहन
नगरपालिकाले चालु आर्थिक बर्षमा कृषि उत्पादनलाई व्यबसायिक बनाउने अभिप्रायले २५ वटा टनेल निर्माण कार्य, प्लास्टिक पखरी ४ वटा, १० वटा साना सिचाई आयोजना संचालनका लागि सम्झौता सकिएर चालु आवस्थामा रहेको छन्।

कृषक समूह तथा सहकारीमा आबद्ध किसानहरुलाई कृषि पेशामा उत्साहित गराउन ५० प्रतिशत अनुदानमा साना ठुला गरी २४ वटा कृषि यान्त्रिक उपकरण उपलब्धताको लागि सम्झौता भएको छ । संघिय सरकारको सशर्त अनुदान मासु मिसन कार्यक्रम अन्तर्गत पाडा पालन कार्यक्रमका लागि १५ वटा समूह छनोट भई कार्यक्रम चालु अवस्थामा रहेको आर्थिक महाशाखा प्रमुख गंगा चौलागाईले बताइन् । साविक जिल्ला विकास समितिमा दर्ता भई हाल नगरपालिका कार्यालयमा नवीकरणका लागि आएका घ वर्गको निर्माण व्यवसाय इजाजत मध्ये चालु आर्थिक आर्थिक वर्षमा २ सय १६ वटाको
नविकरण तथा १ वटाको ठाँउसारी, ३ वटाको नामसारी र ४ वटाको नयाँ इजाजत जारी गरिएको उनले बताइन् ।
चालु आर्थिक वर्षबाटबाट स्थानीय तह मार्फत संचालन भईरहेको गरिवी निवारणको लागि लघु उद्यम विकास कार्यक्रम अन्तर्गत उद्यम विकास समूहगठन भई एच्ब्, क्थ्द्यए, उद्यमशिलता विकास तालीम सम्पन्न भएको छ । उपमहानगर क्षेत्रबाट संचालनमा रहेका सहकारीहरुलाई नजिकको सम्पर्क विकास गरी नियमित गर्ने कार्य हुदै आएको न्यौपानेले बताए ।
यस अवधिमा एक नयाँ दर्ता, एक एकीकरण र ३ वटा विनियम संशोधन भएको न्यौपानेले बताए । प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम अन्तर्गत बेरोजगार सूचीमा सुचिकृतहरुलाई लक्षित गरी नगरका सबै वडामा कार्यान्वयन हुने गरि आयोजना छनोट गर्ने कार्य प्रक्रियामा रहेको महाशाखाले जनाएको छ ।