मकवानपुर / मकवानपुर जिल्लामा डेंकुको संक्रमण फैलने क्रम बढेको छ । पछिल्लो साता दैनिक जसो डेंगुको नयाँ संक्रमण देखिन थालेको छ ।
स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका अनुसार पछिल्लो १९ दिनमा डेंगु संक्रमणको संङ्ख्य ९४ पुगेको छ । साउन महिनाको दोस्रो साताबाट सुरु भएको डेंगु संक्रमण अझै नियन्त्रणमा नआएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका सूचना अधिकारी लक्ष्मण घिमिरेले बताए ।
मकवानपुरका १० स्थानीय तहमध्ये हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका सबैभन्दा धेरै डेङ्गु संक्रमण पुष्टी भएको घिमिरेले बताए ।
गत आर्थिक वर्षमा १ सय ९५ जनामा डेङ्गू संक्रमण भएको थियो । त्यस्तै स्क्रबटाइफसका बिरामी ५५ जना, मलेरियाका बिरामी ३० जना र कालाजारका बिरामी २ जना भेटिएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
मकवानपुर । नेपालमा थप ९ सय १२ जनामा कोरोना भाइरसको सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा पीसीआर र एन्टिजेन गरी ६ हजार ४ सय ९१ जनाको नमुना परीक्षण गर्दा ९ सय १२ जनामा सङ्क्रमण पुष्टि भएको स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले जनाएको छ ।
मन्त्रालयका अनुसार साेही अवधिमा ३ सय ७० जना कोरोना सङ्क्रमित निको भएका छन् । पछिल्लो २४ घण्टामा कोरोना भाइरसको सङ्क्रमणका कारण १ जनाको ज्यान गएको छ । अहिले नेपालमा ४ हजार ७ सय ६० जना कोरोना भाइरसका सक्रिय सङ्क्रमित रहेका छन् ।
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लामा २८ जनामा डेङ्गु संक्रमण पुष्टि भएकाे छ । जिल्लामा पछिल्लो समय डेङ्गुको संक्रमण फैलँदै गएको हाे । १५ दिनकाे अवधिमा २८ जनामा डेङ्गु संक्रमण पुष्टी भएकाे स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ ।
यस वर्ष साउनको दोस्रो सातासम्म २८ जनामा डेङ्गुको संक्रमण देखिएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका सूचना अधिकारी लक्ष्मण घिमिरेले जानकारी दिए । मकवानपुरका १० स्थानीय तहमध्ये हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका सबैभन्दा धेरै डेङ्गु संक्रमण पुष्टी भएकाे घिमिरेले बताए ।
हेटौंडा उपमहानगर बाहेक अन्य २ स्थानीय तहमा डेङ्गु भेटिएको घिमिरेले बताए । हेटौंडामा सबैभन्दाबढी संक्रमितहरु वडा नम्बर ४ र ५ का रहेका छन् । संक्रमित हरुको हाल उपचार भइरहेको छ । संक्रमितहरु मध्ये १ जनामा कालाजार र ९ जनामा स्क्रबटाइफसको संक्रमण भएको घिमिरेले बताए । कालाजार संक्रमित भने मनहरी गाउँपालिकाका रहेका छन् ।
गत आर्थिक वर्षमा १ सय ९५ जनामा डेङ्गू संक्रमण भएको थियो । त्यस्तै स्क्रबटाइफसका बिरामी ५५ जना, मलेरियाका बिरामी ३० जना र कालाजारका बिरामी २ जना भेटिएको स्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ । डेङ्गू संक्रमण बढ्ने क्रममा भएकाले सुरक्षित रुपमा बस्न स्वास्थ्य कार्यालयले सबैमा आग्रह समेत गरेकाे छ ।
डेङ्गु रोग के हो ?
डेङ्गु रोग Aedes प्रजातीका लाम्खुट्टेबाट सर्ने एउटा भाइरल रोग हो। डेङ्गु रोग लगाउने जीवाणु फ्लाभी भिरिडे भन्ने परिवरको डेङ्गु भाइरस (जिवाणु) ४ अलग अलग प्रकारको (serotype) हुन्छ, ती हुन DENV-1, DENV-2, DENV-3 र DENV-4 । भन्नूको मतलब कुनै एक व्यक्तिलाई जीवनभरमा ४ अलग अलग चोटि यो रोग लाग्न सक्छ। मानौ तपाईंलाई आज DENV-1 ले बिरामी पार्यो भने तपाईं निको भए पछी फेरि DENV-1 ले जीवन भर डेङ्गु लगाउन सक्दैन तर अन्य DENV-2, 3 र 4 ले भने फेरि लगाउन सक्छन् तर एकपटक जून प्रकारले लगायो त्यस्ले फेरि भने लगाउदैँन। डेङ्गु रोग सामान्यतया सजिलै उपचार गर्न सकिने रोग हो।
विश्व स्वास्थ संगठनको परिभाषा अनुसार यो रोगलाई तीन तरिकाले बिभाजन गरिन्छ।
पहिलो डेङुगु ज्वरो ( Dengue Fever), दोस्रो डेङ्गु हेमोर्याजिक फिबर (Dengue Hemorrhagic Fever) र तेस्रो डेङ्गु शक सिन्ड्रोम (Dengue Shock Syndrome) अथवा आधुनिक परिभाषामा यसैलाई रोगको अलगअलग अवस्था (stage) अनुसार यसरी अलग अलग बिभाजन गरिन्छ।अथवा आधुनिक परिभाषामा यसैलाई रोगको अलगअलग अवस्था (stage) अनुसार यसरी अलग अलग बिभाजन गरिन्छ।
१. खतराको संकेत बिनाको डेङ्गु ज्वरो (Dengue Fever Without Warning Signs)
२. खतराको संकेतसहितको डेङ्गु ज्वरो (Dengue Fever With Danger Signs)
३. अत्ति गम्भीर अवस्थाको डेङ्गु (Severe Dengue)
डुङ्गु रोग सामान्यतया ८ देखी १० दिनमा निको हुने गर्छ। कुनै खास औषधीले यसको उपचार गरिने होइन। तर बिरामीको शरिरमा पानीको मात्रा घट्न नदिन भने धेरैख्याल गर्नु पर्छ।
लाम्खुट्टेले एउटाले एकै पटक टोकेपनि यो रोग सर्छ तर त्यसका लागि लाम्खुट्टे आफूले यो जीवाणु बोकेको हुनु पर्यो। लाम्खुट्टेले टोकेको औसत ३ देखि ७ दिनमा यो रोगको लक्षण देखा पर्छ। यो समय व्यक्तिको शरीरमा भएको रोग सँग लड्ने क्षमतामा भर पर्छ। डेङ्गु लागेको व्यक्तिलाई ज्वरोसुरु भएको १ दिन अगाडी र ६-७ दिन पछी सम्म लाम्खुट्टेले टोक्दा यो रोगको जीवाणु लाम्खुट्टेमा सर्छ। लाम्खुट्टेमा सरेको ६-८ दिनमा यो जीवाणु लाम्खुट्टेका र्याल ग्रन्थीमा गुणात्मकरुपमा वृद्धि हुन्छ। र यसले स्वस्थ व्यक्तिलाई टोक्दा अब डेङ्गु सर्छ। डेङ्गु लगिसकेको लाम्खुट्टेले उसको जीवन भर डेङ्गु सार्न सक्छ तर उसलाई भने यो रोगले कुनै नकारात्मक असर पर्दैन।
डेङ्गु रोगका लक्षणहरु के हुन्?
पहिलो:– डेङ्गु ज्वरो (Dengue Fever) रोगको सुरुमा एक्कासि हनहनी ज्वरो आउनु यो रोगको पहिलो लक्षण हो। (स्मरण रहोस् कहिलेकाही ज्वरो नआइ नै पनि डेङ्गु भएको हुन सक्छ।)
अन्य लक्षणहरु:
१. टाउको दुख्नु
२. आँखाको गेडोको वरिपरि वा पछाडितिर दुख्नु
३. जीउ दुखनु (अत्यधिक जिउ दुख्ने भएकाले डेङ्गुलाई (Break Bone Fever) हाड भाँच्ने ज्वरो पनि भनिन्छ।)
४. जिउ थकित हुनु
५. जिउमा मसिनो (सियोको टुप्पो झैँ सानो) आकारको रातो दाग आउनु
६. बान्ता हुनु र होला जस्तो हुनु
७. खाना रुचि नहुनु
८. झाडापखाला हुनु
९. मन्द पेट दुख्नु
यी सबै लक्षण अरु रोगमा नि हुने गर्छ त्यसैले नहिच्किचाइ ज्वरो आउन साथ अस्पताल जानु पर्छ। यदि तपाईंको छरछिमेकमा कसैलाई डेङ्गु भएको भए आफ्नो डाक्टरलाई भन्नुस्, अथवा तपाई डेङ्गु रोग लगेको भनिएको ठाँउ घुम्न जानु भएको थियो भने त्यो नि भन्नुस्।
दोस्रो:- डेङ्गु हेमोर्याजिक फिबर (Dengue Hemorrhagic Fever) २ देखी ७ दिन सम्मको ज्वरो, माथि भनिएका लक्षण र तलका लक्षणहरु साथमा आए त्यो डेङ्गु हेमोर्याजिक फिबर हुन्छ।
१. पेट धेरै दुख्नु
२. लगातार बान्ता हुनु
३. गिजाहरुबाट खुन बग्नु
४. नाथ्री फुटेको झैँ नाकबाट रगत आउनु
५. प्यास धेरै लाग्नु, खटपट/छट्पटी हुनु
६. दिशा कालो हुनु
ल्याब रेपोर्टमा शरीरमा खुनको बाक्लोपना बढेको देखिनु, खुन जम्न मद्दत गर्ने platelet प्लेट्लेटको मात्रा घटेर १००,००० cells/mm3 भन्दा कम हुनु।
तेस्रो:- डेङ्गु शक सिन्ड्रोम (Dengue Shock Syndrome) डेङ्गु रोगको गम्भीर अवस्था हो यो। माथीका सम्पुर्ण लक्षणहरुका वा केही लक्षणहरुका साथमा तलको कुनै लक्षण संगै आए डेङ्गु शक सिन्ड्रोम भएको भन्ने बुझिन्छ।
१. रगतका नसाहरुबाट पानी र खुन जमाउने पदार्थहरु भएको प्लास्मा Plasma लिक भएको प्रमाण भेटिनु (प्रमाणके हुन् भन्ने कुरा तपाईको डाक्टरले जान्ने छन्)।
२. रक्तचाप (B.P.= Blood Pressure) घटेर जानु, नाडीमा धड्कनको चाल बड्नु र धड्कन कमजोर हुनु
३. फोक्सोमा पानी जमेर श्वासप्रश्वासमा समस्या आउनु
४. पेटमा अत्यधिक खुनबगेको प्रमाण अथवा खुन बान्ता हुनु
५. विभिन्न अङ्गहरु मुटु, मृगौला, कलेजोहरुले काम गर्न छोडनु
यी सबै अवस्थाहरुमा डाक्टरहरुले आवस्यकता अनुसार प्रयोगशालामा विभिन्न समय समयमा रगतका जाँच, एक्स-रे, अल्ट्रासाउन्ड आदि गर्ने गर्छन्। साथै डेङ्गु रोग प्रमाणित गर्न केहि रगत परिक्षण पनि गरिन्छ। सुन्दा कहिँ डरलागे पनि समयमा ज्वरो आउनसाथ डाक्टरलाई देखाए यो रोग दोस्रो तेस्रो अवस्थामा पुग्दैन।
डेङ्गु लग्दा पहिलो १ देखि ५-७ दिन ज्वरो आउँछ, जब ज्वरो घट्छ तब को २-३ दिन एकदमै चनाखो हुनु पर्छ किन कि त्यो समय शरीरमा पानीको कमि, रगत बग्ने आदि हुनसक्छ त्यस पछीको १-२ दिन बिरामीको स्वास्थ सामान्य बनेर जान्छ।
रोगको उपचार के हो?
प्रसस्त पानी पिउने, बेड रेस्ट (आराम गर्ने) शारीरिक बल पर्ने काम गर्दै नगर्ने, ज्वरो आउन नदिन औषधि खाने, अस्पतालमा भए सलाइन पानी दिने, यदि रोग दोस्रो वा तेस्रो अवस्थामा पुगे बिरामीलाई रगत पनि दिनु पर्ने हुन सक्छ।
डेङ्गु लागेको शंका हुन साथ कालो चक्लेट, खुन र डडाएको मासुहरु खानु हुन्न। यी खानाले दिसा कालो हुने भएकोले पेटमा कतै रगत पो बगेको हो कि भनेर झुक्किन सक्छ। लक्षणहरुमा माथी डेङ्गु हेमोर्याजिक फिबरमा भएका लक्षण नभए बिरामीको उपचार अस्पताल भर्ना नगरी बहिरंग सेवा मै गरेर घर पठाउन सकिन्छ। तर फेरि पनि पहिला डाक्टरको सल्लाह लिनुपर्छ।
यो रोग बाट कसरी बच्ने?
यो रोगबाट बच्न पहिला लाम्खुट्टेको टोकाइ बाट बच्नु पर्यो। त्यस्का लागि तलका उपायहरु अपनाउनु पर्छ।
१. लामो हात खुट्टा छोप्ने लुगा लगाउने। हातमा भन्दा लाम्खुट्टेले कुर्कुचा र घाँटीको पछाडि बढी टोक्ने भएकाले अनिवार्य पेन्ट, ट्राउजर लगाउने।
२. पानी जम्ने टायर, फलिएका भाँडाबर्तन, प्लाष्टिकका कागज जस्मा पानी जम्छ तिन्लालाइ सफा गर्ने। पानी जम्ने खाडल पुर्ने।
३. स्कुल, चौर, घर वरपर लाम्खुट्टे भगाउने/मार्ने औषधि छर्किने।
४. हातखुट्टामा लाम्खुट्टे भगाउने लोसन/कृम लगाउने।
५. साझ पर्न लग्दा ४ बजे अपरान्ह पछी घरका झ्यालहरु बन्द गर्ने, अनावश्यक बाहिर नजाने, केटाकेटीलाई ४ देखि बेलुका ६ बजे सम्म बाहिर अनावश्यक हिंड्न/खेल्न नदिने।
६. कुनैपनि माथी उल्लेख लक्षण देखिन साथ अस्पताल वा नजिकको डाक्टरलाई देखाउने।
७. Citrus fruits भिटामिन सि पाइने फलफूलहरु खाइ रहने।
डा. प्रकाश बुढाथोकी
गत माघ ८ गते नेपालमा ओमिक्रोन भेटिएपछि कोरोना संक्रमणदर ५० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । फागुन महिनाबाट ओरालो लाग्दै एकल अंकमा रहेको संक्रमणदर असार लागेपछि उकालो चढ्दै दोहोरो अंकमा रहेको छ र सक्रिय संक्रमितको संख्यासमेत असार २७ बाट ५ प्रतिशत बढी र त्यसपछि दोहोरो अंकमा बढोत्तरी भएकाले लहरको आशंका गरिएको छ । नेपालमा कोरोना संक्रमण सुरु भएदेखि हालसम्म आरटीपीसीआरबाट करिब ९ लाख ८६ हजार र एन्टिजेन परीक्षणमा १ लाख ५० हजारमा कोरोना पुष्टि भइसकेको छ । हालसम्म कोरोनाबाट मृत्यृ हुनेको संख्या ११ हजार ९ सय ६५ पुगेको छ ।
भारतको नयाँ दिल्लीमा ओमिक्रोन भेरियन्टको सबभेरियन्ट बी ए–२.१२ फेला परेको छ, जुन सबैभन्दा निकै संक्रामक र तीव्र गतिमा फैलिने स्टेन मानिएको छ । ओमिक्रोन भेरियन्न्टको पछिल्लो पुस्ता बी ए–५ उपप्रजाति अल्टा फास्ट भाइरसले नै संक्रमण बढाएको र चौथो लहर ल्याउनसक्ने आँकलन छ । तथापि, जटिल अवस्था निम्त्याउने र अस्पताल भर्ना गराउने सम्भावना कम छ । स्वास्थ्य मन्त्रालय र विज्ञहरूले संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा कम भए संक्रमणको सामान्य अवस्था मान्छन् । जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना, खोपको पूरा मात्रा र बुस्टर डोजले संक्रमणदर कम गर्ने भएकाले सबैले यसमा जोड दिनुपर्छ ।
लक्षण
भाइरस प्रवेश गरेपछि लक्षण देखिन औसतमा पाँच दिन तथा छिटोमा एक दिन र बढीमा १२.५ दिन देखिएको छ । हालसम्म कुनै घरपालुवा, पंक्षीहरूमा संक्रमण देखिएको छैन । निमोनियाविरुद्धको खोपले कोरोना संक्रमण रोक्दैन । एन्टिबायोटिक तत्व भएको लसुन कोरोनाविरुद्ध उपलब्धिमूलक देखिएको छैन । चिकित्सा इतिहासमा मानिसमा पहिलो कोरोना सन् १९६० मा सामान्य रुघाखोकीले ग्रस्तको नाकमा पाइएको थियो भने सन् १९३७ मा जनावर पंक्षीमा संक्रमित ब्रोकाइटिस भाइरसका रूपमा भेटिएको थियो । नोकोभा भाइरस चाइनिज कोब्रा र करेट सर्पबाट मानिसमा सरेको चिनियाँ मिडियाबाजी भए पनि पशुबाट मानिसमा सरेको भए पनि कुन पशुबाट भन्नेमा अझै स्पष्ट भइनसकेको विश्व स्वास्थ्य संगठन बताउँछ ।
लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्युदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ
ज्वरो १००.४ डिग्री फरेनहाइट बढी, रुघाखोकी, सास फेर्न असजिलोजस्ता लक्षण देखिन्छ । भाइरस कसैले खोकेको, हाच्छिउँ गरेको ३ देखि ८ घण्टासम्म हावामा, तामामा ४, कार्डबोर्डमा २४ घण्टासम्म एवं प्लास्टिक र स्टिलमा २ देखि ३ दिनसम्म, अर्काे अध्ययनमा ९ दिनसम्म जीवित रहनसक्छ । तर, दुवै अध्ययनमा भाइरस ६२ देखि ७१ प्रतिशत इथानोल, ०.५ प्रतिशत हाइड्रोजन पेरोअक्साइड वा ०.१ प्रतिशत सोडियम हाइपोक्लोराइटले १ मिनेटमा निष्क्रिय हुन्छ । तथापि, सूर्यको प्रकाश, ताप, चिसो आदिले कति प्रभावित गर्छ भन्नेमा अध्ययन जारी छ ।
मौसमी रुघाखोकी र कोरोना
कोरोनामा रुघाभन्दा बढी सुक्खा खोकी लाग्छ । १०२ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी ज्वरो आउँछ र सास फेर्न समस्या हुन्छ । रुघाखोकीको सर्नेदर कोरोनाभन्दा निकै कम हुन्छ र रुघाखोकीले बालबालिका, गर्भवती, वृद्धवृद्धा तथा पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेकालाई बढी असर गर्छ भने कोरोनाले हालसम्म बालबालिकालाई धेरै असर गरेको देखिँदैन । खोकी, ज्वरो, घाँटी अलि कसिएको, भारी भएको, थकान महसुस लक्षण कोरोनाको शंका गर्न सकिन्छ । मृत्यृदर व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य र स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, पहुँच—परीक्षण र उपचारको आधारमा पनि निर्भर छ । लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्यृदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ । चीनको खोजमा मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वास प्रश्वासको समस्या र मुटुको समस्या भएकामा मृत्यृदर ५ गुणा बढी देखिएको थियो ।
मृत्यृ भएकामा खोप नलगाएका
वैशाख २१ पछि साढे २ महिनापछि फेरि मृत्यु हुन थालेको छ । खोप नलिएका र जटिल दीर्घरोग भएकामा कोभिड संक्रमण घातक र मृत्युको कारक देखिँदैछ । साउनयता मृत्यु भएकामा ६ जना खोप नलगाएका तथा एक जना एक मात्रा मात्र लिएका तर क्यान्सर, दम, उच्च रक्तचापजस्ता दीर्घरोगबाट पीडित ७२ वर्षीया महिला थिए । सामान्य स्वास्थ्य स्थिति भएका र आवश्यक मात्रामा खोप लिइसकेकामा लक्षण सामान्य देखिन्छ र मध्यम वा कडा लक्षण देखिए पनि केही दिनमै निको भइरहेका छन् । आईसीयूमा भर्ना हुने प्रायः दीर्घरोगी नै छन् । पूर्ण खोप, बुस्टर मात्रा समेत लगाएका तथा स्वस्थ जीवनशैली र औषधि लिइरहेका मधुमेह, उच्च रक्तचापका रोगीमा पनि संक्रमण भए पनि बढी जटिलता देखिएको छैन । आईसीयूमा राख्न परे पनि भेन्टिलेटरमा राख्न परेको छैन ।
पहिलो लहर दैनिक ६ हजारसम्म संक्रमित र ४३ जनासम्मले ज्यान गुमाएका थिए । जसमा दीर्घरोगी र ज्येष्ठ नागरिक नै उच्च जोखिममा परेका थिए । तथापि, अन्य देशको तुलनामा नेपालमा कम मानवीय क्षति भयो । खोप विकासकै क्रममा थियो र एक मात्र निर्विकल्प जनस्वास्थ्यको मापदण्ड नै थियो । दोस्रो लहर भारतीय भेरियन्टमा नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली ध्वस्त, शैया अभाव, एम्बुलेन्सका बिरामी फिर्ता, भर्ना अस्वीकार, अक्सिजनको हाहाकारका साथै निरोगी वयष्कहरूलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित पारेको र बाटामै बिरामीको मृत्यृ भएको अनगिन्ती घटना थिए । अधिकांश निमोनिया हुने र भर्ना तथा मृत्यु हुनेमा खोप नलगाएका तथा लगाउन नमानेका थिए । अस्पतालका विशेष टेकु अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा महामारीमा होमिरहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा युद्धमा लडाकु ढलेजस्तै बिरामीहरू जीवनसँग लडिरहेका तथा ढलिरहेका देखिए । जुन बेला दैनिक २ सय ४६ जनासम्मको मृत्यु भएको थियो ।
तेस्रो लहर दक्षिण अफ्रिकन भेरियन्ट ओमिक्रोनको उदयसँगै भयो । खोप धेरैले पाइसकेका र दक्षिण अफ्रिकामा गम्भीर नभएकाले विश्व स्वास्थ्य संगठन र पाश्चात्य देशले भनेजस्तो सुनामी नेपालमा आएन । संक्रमित पहिलेको लहरभन्दा अत्यधिक भए पनि भर्ना र मृत्यु कमै रह्यो । रुघाखोकीजस्तो सामान्य संक्रमण र लक्षण मात्र रह्यो । चौथो लहरमा ओमिक्रोनकै उपप्रजाति मिक्सड अप हाइब्रिड भाइरसहरू नै भएकाले दोस्रो लहरजस्तो प्रभाव देखाउँदैन । खोपको दायरा बढी भएकाले तेस्रो लहरकै मोडेलमा अन्य लहर जानसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनुपर्छ
तुलनात्मक रूपमा स्वास्थ्य उपचारको पूर्वाधार पहिलो, दोस्रो लहरभन्दा धेरै बलियो भएको छ । देशभर ८ सय आईसीयू, १ हजार २७ भेन्टिलेटर, १ सय ३२ अक्सिजन प्लान्ट र १५ हजार बढी अक्सिजन सिलिन्डर छन । तथापि, लाखौं खोप म्याद सिद्धिएर खेर गए । तीव्र संक्रमण फैलिए यी पूर्वाधार र जनशक्ति अपर्याप्त नै छन् । स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनपर्छ ।
साबुनपानीले हात धोए जोखिम कम
फोहर हात हुँदा कोभिड–१९, मौसमी रुघाखोकी, झाडापखाला, सिगेला, हैजा, जुका—चुर्ना, निमोनिया, टाइफाइड, क्षयरोग, छाला, श्वास प्रश्वास र आँखासम्बन्धी पनि थुप्रै प्रकारका रोग सर्ने तथा लाग्ने गर्छ । हात धुँदा ३५ प्रतिशत सिगेलाले हुने झाडापखाला रोक्न सकिन्छ । हातको सरसफाइ आफैंले लिनसकिने एक प्रकारको खोप हो । भाइरसको संक्रमणबाट जोगिने पहिलो प्राथमिकता, सबैभन्दा राम्रो र प्रभावकारी उपाय नै नियमित साबुनपानीले मिचिमिची हात धुनै नै हो भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले भनिरहेकै छ । घर, विद्यालय, कार्यालयलगायतका सार्वजनिक स्थानमा सहज उपलब्धता गराउन जरुरी छ । साबुनपानीको बेवास्ता वा सन्देश पु-याउन नसकिएको के हो । हारालुछ त साबुनको हुनपर्ने हो । मास्क, स्यानिटाइजेर दशांै गुणा महँगो मूल्य तिरेर खरिद गर्दा पुरुषार्थजस्तो ठान्न भएन । तथापि, प्रयोग नगर भन्न खोजिएको होइन । विभिन्न स्थान एवं वस्तुलाई छोइएको हुन्छ । उक्त हातले आँखा मिच्ने वा मुखतिर लग्ने गर्दा संक्रमण हुन्छ । तसर्थ, कुनै वस्तु छोइसकेपछि मिचिमिची साबुनपानीले हात धुनपर्छ । यदि, पानी छैन भने मात्र स्यानिटाइजेर प्रयोग गर्न सकिन्छ तर स्यानिटाइजर प्रयोग गरी आगो वा ग्याँस नजिक जानहँुदैन । अन्यथा, आगो लाग्ने र पोल्ने सम्भावना रहन्छ ।
रोकथाम
हातलाई खोक्दा, हाच्छिउँ, बिरामीको स्याहार, चर्पी प्रयोग, हात फोहोर देखिए, बाहिरबाट घर आए, जनावर वा जनावरको फोहोर छोएपछि साबुनपानीले धुने वा हातमा अल्कोहलजन्य स्यानिटाइजर दल्ने । खोक्दा नाक र मुख टिस्यु पेपर वा कुहिनाले छोपौं । यदि, हातले छोपे तुरुन्तै हात धोऔं , रुमाल भए सफा गरांै । चिसो वा रुघाखोकीको लक्षण भएकाको सामाजिक दूरी १ देखि २ मिटर निकट सम्पर्कबाट बचांै । व्यक्तिगत सामान जस्तैः कलम, माउस, कपडा आदि नबाँड्ने, भिडभाडमा नजाने, आँखा, नाक, कान र मुख नछुने, छुनैपर्ने भए देब्रे हातले छुने गरांै । मासु र अन्डा पकाएर खाऔं । खानेकुरा र अति आवश्यकीय औषधिको भण्डारण गर्ने । यदि, महामारी भइहाले जरुरी पर्छ । जंगली वा पालिएका जनावरसँग असुरक्षित सम्पर्कबाट बचौं । घरमै आराम गर्दा ठिक नभए, गाह्रो हुँदै गए तथा श्वास प्रश्वासमा समस्या भए स्वास्थ्य सल्लाह लिने र स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गरौं । अहिलेको स्थितिमा सरकारले के ग¥यो भन्दा पनि हामीले के गर्न सक्छौं भन्ने कुराले महत्व राख्छ । रोग पैmलिएपछि के गर्नेभन्दा पनि यसलाई पैmलिन नदिन सतर्कता अपनाउनुको विकल्प छैन । तसर्थ, निकासका लागि खोप लगाऔं , रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाऔं र दैनिक व्यवहार र आनीबानी स्वास्थ्यमैत्रीमा बदलौं । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । पछिल्लो २४ घण्टामा ६ सय २० जनामा काेराेना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसै अवधिमा देशभर काेराेना संक्रमण पुष्टि भएका १ जनाको मृत्यु भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएकाे छ ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा ५ हजार ८ सय ४६ जनाको पीसीआर र ३ हजार १ सय ९५ को एन्टिजेन नमूना परीक्षण गरिएको थियो । उक्त परीक्षणबाट ६ सय २० जनामा काेराेना संक्रमण पुष्टि भएकाे हाे । हाल सक्रिय सङ्क्रमितको सङ्ख्या ४ हजार ५ सय ६७ रहेको छ । अहिलेसम्म कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ११ हजार ९ सय ६७ पुगेको छ । होम आइसोलेशनमा ४ हजार ४ सय २४, संस्थागत आइसोलेशन १ सय ४३ र आइसियू ३३ र भेन्टिलेटरमा ५ सङ्क्रमित रहेका छन् ।
यस्तै गत २४ घण्टामा २ सय ९७ कोरोना सङ्क्रमणमुक्त भएका छन् । यससँगै सङ्क्रमण मुक्त हुनेको सङ्ख्या ९ लाख ७० हजार ६२ पुगेको छ । सङ्क्रमण मुक्त हुने दर ९८ दशमलव तीन प्रतिशत रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा २५ हजार ४ सय ३६ जनाले कोभिड विरुद्धको खोप लगाएका छन् ।
हाल देशभरमा ५ सय भन्दा बढी सक्रिय सङ्क्रमित भएका जिल्ला काठमाडौँ र ललितपुर तथा २ सय भन्दा बढी सङ्क्रमित रहेका जिल्लामा मोरङ र कास्की छन् । शून्य सङ्क्रमित रहेका जिल्लामा मनाङ, कालिकोट, मुगु, हुम्ला, बाजुरा, दार्चुला र बझाङ रहेका छन् । उपत्यकाका तीन जिल्लामध्ये हाल काठमाडौँमा २ हजार ६ सय ५ र ललितपुर ५ सय ५ र भक्तपुरमा ३७ सक्रिय सङक्रमित रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।