मकवानपुर/ प्लान नेपालको आर्थिक सहयोग तथा ग्रामिण महिला सेवा केन्द्रद्वारा सञ्चालित नेतृत्व र निर्णय कार्यक्रम अन्तरगत बाल बालिकाको सर्वपक्षिय हितको बारेमा अन्तर संवाद गरिएको छ ।
समुदायमा सञ्चालित हानिकारक परम्परागत अभ्यासलाई कसरी सच्याउने भन्नेबारे गाउँपालिकाका जनप्रतिनिधिहरु, विषयगत शाखाका प्रमुखहरु, धर्म गुरुहरु बालक्लबका प्रतिनिधिहरु तथा सञ्चारकर्मीहरुको उपस्थितीमा बालविवाह, महिनावारी लगायतको सवालमा संवाद गरिएको हो । मकवानपुरगढी अन्तरगत भएको कार्यक्रममा गाउँपालिका अध्यक्ष विदुर हुमगाईं, प्रवक्ता तथा वडा अध्यक्ष भागवत घिमिरे, शिक्षा शाखा प्रमुख, स्वास्थ्य शाखा प्रमुखलगायतसँग सरोकारवालाहरुले सवाल गरेको कार्यक्रमको सामुदायिक सहजकर्ता शारदा बञ्जराले बताइन् ।
कार्यक्रममा हिन्दु, क्रिश्चियन, बौद्धलगायतका धर्मगुरुहरुसँग महिनावारीमा हुने छुवाछुत, बालविवाहबारेको गलत अभ्यासमा धार्मिक पाटो के छ भन्नेबारे बालिकाहरुले जिज्ञासा राखेका थिए। बालअधिकारकर्मी प्रकाश खतिवडाले सहजिकरण गरेको कार्यक्रममा किशोरीहरुले शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक हानिकार परम्परागत अभ्यासलाई सच्याउन स्थानीय सरकारले के गर्दै छ भन्ने प्रश्न गरेका थिए ।
किशोरीहरुको प्रश्नलाई गाउँपालिका अध्यक्ष विदुर हुमगाईं, पवक्त तथा वडा ३ का अध्यक्ष भागवत घिमिरे, बखान सिं पाख्रिन, शिक्षा शाखा प्रमुख राम घलान तामाङलगायतले सम्बोधन गरेका थिए।गाउँपालिका बालमैत्री घोषणाको तयारीमा रहेको र बालमैत्री स्थानीय तह घोषणा भएपछि धेरै प्रकारको सवालहरुको सम्बोधन हुने अध्यक्ष विदुर हुमगाँईंले बताए ।
महिनावारी बार्ने गर्नुको धार्मिक कारणबारे गरेको सवालमा बौद्धधर्म गुरु पृथ्वीबहादुर दोङ तामाङले गौतमबुद्धको पालादेखि चलेको हो, तर शास्त्रमा नलेखिएको बताए । ‘अशुभ हुने भनेर बौद्धधर्मले मानेको छैन, जगतमाता अशुद्ध भए उनको श्रृष्टि कसरी शुभ हुन्छ, महिनावारी हुनु भनेको श्रृष्टिको फूल फूल्न सुरु भएको हो, फूल अशुभ हुँदा फल कसरी शुभ हुन्छ ?’ धर्मगुरु तामाङले भने।
यसैगरी क्रिश्चियनमा महिनावारीमा नारीलाई संरक्षण गर्नको लागि परसारिएको तर छुवाछुत नगरिएको धर्मगुरु शंकर अधिकारीले बताए । कार्यक्रममा स्कुलबाट ड्रपआउट भएका सबै जसो बालबालिकाको बालविवाह भएको मकवानपुरगढी गाउँपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख राम घलान तामाङले बताए । स्थानीय सरकारसंग बालबालिकाहरुको सवालबारे कार्यक्रम गर्दै धेरै उपलब्धिपुर्ण निचोडमा पुग्न सकिएको केन्द्रकी कोषाध्यक्ष सुलोचना स्याङ्तानले बताइन्।
गाउँपालिकाभित्र हालैमात्रै जनता माविको कक्षा १० मा अध्ययनरत ३ जना छात्राहरुले भागि विवाह गरेको घटना स्मरण गर्दै उनले भने, ‘स्वयम बालबालिकाहरुमा सचेतनाको कार्यक्रम अत्यावश्यक देखिएको छ ।’ छात्रवृतिलगायतको कार्यक्रमहरुले यि समस्यालाई न्यूनिकरण हुने उनले बताए ।
बालबालिका, किशोरीहरुको सवालमा पैरवि, सहकार्यलगायतको कार्यमा ग्रामिण महिला सेवा केन्द्र लागिपरेको कार्यक्रम संयोजक दीपक न्यौपानेले बताए । हाल संवाहकको रुपमा १ हजार २ सय बालबालिकाहरु प्रत्यक्ष लाभान्वित भएको कार्यक्रम संयोजक न्यौपानेले बताए ।
- मिसु श्रेष्ठ
“लौ अझै उठेका छैनन् ? अनलाइन क्लास छैन? ल उठ उठ! के भो ? कि सन्चो भएन?”
सिरक तान्दै निधार छामिन्।
आफ्नो भन्दा त चिसै पाइन्। बरु दुई हप्ता अघिको आफ्नो ज्वरोको प्रभाव अझै बाँकी थियो। कोरोना प्रभावको बेला एक्कासि ज्वरो आउँदा केटाकेटी पनि आत्तिएका थिए। तातोपानी ,अौषधि, जडिबुटी गरेर धन्न केटाकेटीलाई सर्न बाट जोगाएकी थिइन्।
घर प्लाष्टरको काम , जिम्मा लिएको समयमा सकाउनै पर्ने फेरि काम नगरी चारोको जोहो पनि त हुँदैन । अरबमा गएका पति फर्केर अरबपति होइएला भन्ने थियो ।पोहोर कोरोनाले भेट्टाए देखि घरिघरि `बिरामी छुँ ´ भन्छन् , फर्केर आउन पनि यता कामको मेसो देख्दैनन्।´ कुरा खेलाउदै केटाकेटीलाई हकार्न थालिन् ।
“यत्रो लकडाउनमा अामालाई सघाउलान् भनेको! उठ!”
” ममी नकराउनु न , घरको काम धन्दा त सघाएकै छौँ नि ! तपाईंलाई आराम गर्नुस् भन्दा मान्नुहुन्न । किन जान्ने भएर छिट्टै खाना पकाउनु भएको त ? आज मजदुर दिवस अनलाइन क्लास हुँदैन । त्यसैले अलि ढिला सुतेको ।
तपाईं पनि काममा जान पर्दैन हैन ?
८घण्टा काम, ८ घण्टा मनोरञ्जन , ८ घण्टा विश्राम भन्छन् ´, हाम्री आमा चाहिँ ! न विश्राम , न मनोरञ्जन ! एकछिन फुर्सद नबस्ने ।” अलिबेर आराम गरे हुने नि हामी खाना बनाइ हाल्थ्यौँ।”
खाना पस्कन थालिन्।
” हैन ममी !आज मजदुर दिवस , बिदा हुदैन र? “
“को सँग बिदा लिने छोरी?”
” ठेकेदार सँग ।”
“उनले नि दुईचार पैसा कमाइ होला कि भनी दुई तीन ठाउँ एकै पल्ट काम लिन्छन् । समयमा नसके कामबाट हात धुनु पर्ला भन्ने पीर। बिचरा घर बनाउने ठेकेदार निम्नस्तर कै त हुन् नि!”
“साहुले बिदा दिदैनन् त? “छोरीको थप जिज्ञासा ।
“साहुले आफ्नो सम्पुर्ण धन – ऋण गरेर घर बनाउछन् , कसरी बिदा देलान् र? “
” एकदिनलाई कामबाट बिदा त देलान् तर ज्याला पाइदैन । ” बेलिबिस्तार लगाउँदै गइन् –
” हाजिर गरेर तलब पाउनेलाई त बिदाको महत्त्व होला । हामी ज्याला पाउनेलाई बिदा भन्दा सजिलै काम पाउने, श्रम अनुसारको ज्याला र सहज र सुरक्षित काम गर्ने वातावरण भइदिए पुग्थ्यो नि !
दोलखा, हाल काँडाघारी काठमाडौं
कोरोना कहरको सवालमा बागमती प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्री बस्नेतको प्रमुख ३ प्राथमिकता
Tags: No Comments
मकवानपुर / बागमती प्रदेश सरकार अन्तरगत सामाजिक विकास मन्त्रालयमा सरस्वती बस्नेतले सपथ ग्रहण गरेको आज सोमबार पाँचदिन मात्रै भएको छ । कोरोनाको कहरबीच सामाजिक विकास मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएकी बस्नेतले तत्काल गर्नै पर्ने कामको रुपमा स्वास्थ्य क्षेत्र नै पहिलो रहेकाे बताउँछिन् ।
२०१९ सालमा दोलखा गौरीशंकर गाउँपालिकामा जन्म भएकी बस्नेत विद्यार्थी उमेरबाटै राजनीतिको विभिन्न ओहोदामा नेतृत्वमा रहेकी थिइन् । शिक्षण पेशा, सामाजिक काम र राजनीतिलाई सँगसँगै अघि बढाएकी बस्नेत २०३७ सालदेखि शिक्षक संगठनसंगै अनेमसंघको गाउँ कमिटी र गाउँ पार्टी कमिटी दुबैमा कृयाशील रहिन् । उनी हाल अनेमसंघ केन्द्रीय सचिवालय सदस्य र बागमती प्रदेश अनेमसंघको सचिवमा बहाल छिन् । बस्नेत पार्टीमा गाउँ कमिटी, जिल्ला कमिटी, राष्ट्रिय परिषद् सदस्य, अञ्चल कमिटी सदस्यमा पनि आवद्ध भइन् । हाल प्रदेश कमिटी सदस्य एवं राष्ट्रिय प्रतिनिधि परिषद् सदस्यमा आवद्ध मन्त्री बस्नेत २०७१ सालमा सुकुम्बासी आयोगको दोलखा जिल्ला अध्यक्ष समेत भइसकेकी थिइन् । उनी २०७४ सालमा दोलखा जिल्लाबाट बागमती प्रदेश सभा सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन् ।
कोरोना कहरको बिचमा प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालय सम्हाल्ने अवसर पाएकी मन्त्री बस्नेतसँग कोरोनाको कहरको बिचमा उच्च प्राथमिकता राखेको मुख्य ३ एजेण्डाहरु के के छन् ? मन्त्री बस्नेतसँग गरिएको कुराकानीको आधारमा तयार पारिएको सामग्री:
पहिलो प्राथमिकताः
सामाजिक विकास मन्त्रालय यसै पनि ठुलो क्षेत्र ओगटेको मन्त्रालय हो । महिला बालबालिका, जेष्ठ नागरिक, अपा·ता भएकाहरु सबैलाई यसै मन्त्रालयले समेटेको छ । प्रदेशमा स्वास्थ्य मन्त्रालय नभएकोले पनि स्वास्थ्य क्षेत्र पनि यहीबाट हेर्नुपर्ने हुँदा अझै विस्तृत क्षेत्र समेटेको छ । वर्तमान अवस्था धेरै कष्टकर छ । अहिले यो प्रदेशभन्दा पनि देशकै मन्त्रालयले स्वास्थ्यकै क्षेत्रमा ध्यान केन्द्रीत गर्नु पर्ने अवस्था छ । अहिलेको मुख्य काम भनेको बाँच र बाचाउको लागि गर्नु पर्ने छ । आफू बँच्ने र आमजनता बचाउने काम पहिलो हो । अहिलेको अवस्था भनेको कोरोना महामारीको लागि हामीले सबैभन्दा बढी समय लागनु पर्ने छ ।
प्रदेशको सबै ११९ स्थानीय तहहरु, प्रमुख जिल्ला अधिकारीहरुसँगको समन्वयमा कुन ठाँउको अवस्था कस्तो छ, कस्तो कदम चाल्नु पर्छ भन्ने तयारी गरेर मान्छे बचाउ तर्फ लाग्नु पर्छ ।
हामीले स्वास्थ्यकर्मीहरुसँग समन्वय सम्पर्क गरिरहेका छौ । हामी एक्लैले र यो मन्त्रालयले मात्रै काम प्रभावकारी रुपमा गर्न सक्दैनौ । यो वर्षको दोस्रो लहरको कोरोनोको कारण मृत्युदर गतवर्षको भन्दाबढी रहेकोले पनि बढी नै चुनौतिपूर्ण छ । यो अवस्थासँग मुकाविला गर्ने पहिलो अस्र भनेको सचेतना नै हो । बागमती प्रदेशमा सबैतिरको व्यक्ति बस्ने भएकोले पनि चुनौतिपूर्ण छ । हामीले बचाउनको लागि योजनाहरु बनाउनु पर्छ, जनचेतना फैलाउन पर्ने, मास्क लगाउने, हात धुने, दुरी कायम गर्ने जस्ता कुराको पालना गर्नै पर्छ ।
सचेतनाको कुराहरु सबैले पालना नगर्दा र लापवाहि गर्दा यो अवस्था आएको हो । हिजोको भन्दा भयावह अवस्थामा आज हामी छौ । जनचेतनासँगै विभिन्न हस्पिटलहरुको अनुगमन गर्ने, निरीक्षण गर्ने कामलाई प्राथमिकता दिनु पर्नेछ । कोभिड उपचारको लागि बनिरहेकालाई व्यवस्थित गर्ने र नभएको स्थानमा बनाउने कामलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेका छौ । हिजोको समयमा भएका व्यवस्थापनालाई समन्वय गर्दै, विगतको अनुभवलाई साझेदारी गर्दै हामीले यो विषम अवस्थासँग जित हासिल गर्नु छ ।
संघीय सरकार, प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारसँगको समन्वय अत्यावश्यक छ । वर्तमान अवस्थामा स्थानीय तहहरुलाई सबैभन्दा जिम्मेवारी बढी छ । स्थानीय तहहरुले बाहिरबाट आएकालाई आइसोलेट गर्ने, उपचार गर्ने, निगरानी गर्ने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । राम्रो कुरालाई ग्रहण गर्ने र नराम्रो कुरालाई त्याग्ने काम गर्नु छ ।
दोस्रो प्राथमिकताः
दोस्रो कुरा शिक्षाको छ । अहिले विद्यालयहरु बन्द भए, शहरी क्षेत्रमा अनलाईन कक्षाहरु छन् । तर ग्रामिण क्षेत्रमा पहुँच छैन, धेरै विद्यार्थी गाउँमा नै छन् । उनीहरुको शिक्षाको अधिकारको सवाल छ । उनीहरुलाई बचाएर शिक्षित बनाउनु छ । मन्त्रीपरिषदको बैठक बसेर सचिव ज्यूहरुसँगको सल्लाह, सहकार्य र समन्वयमा हामीले केही निकास निकाल्ने छौ । शिक्षाको सवाल सचेतनासँग र स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएकोले पनि यो पहिलो प्राथमिकता जत्तिकै ध्यान दिनु पर्ने सवाल हो ।
तेस्रो प्राथमिकताः
र तेस्रो रोजगारीको कुरा । दिनभरी काम गरेर साँझ खानेहरुको रोजिरोटी टुटेको छ अहिले । धेरैजसो स्थानमा निशेधाज्ञ छ, मजदुरी गर्नेहरुको गाँस जुटाउने समस्या छ । यसको सवालमा पनि हामीले प्लानि· र समन्वय गर्नुछ । गाउँमा गर्न सकिने सानातिना रोजगारीहरु के के हुन् । रोजिरोटीको लागि हुनेले दिने र नहुनेले लिने जस्ता कार्यक्रमहरु राख्नु पर्छ । स्वास्थ्य शिक्षा र रोजगारी अर्थात गाँसको व्यवस्थालाई हामीले चासो राख्नु राख्नु परेको छ । कोभिडको समयमा रोजगारीको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्नेबारेको सवाललाई हामी लागेका छौ ।

यसका अतिरीक्त यो विषम अवस्थामा महिलाको सवाल पनि कम्ति चुनौतिपूर्ण छैन । आज पनि महिलाहरुलाई समाजको दोस्रो दर्जाको रुपमा राखिएकै छ । यो विभेदको अन्त्य गर्नको लागि हामीले योजना बनाउनु पर्छ । दलित, सिमान्तकृत, अपा·ता भएकाहरु सबै वर्गमा महिला छन् । उनीहरुको अवस्था नाजुक नै छ । जनसङ्ख्याको हिसाबले तुलनात्मक रुपमा बढी भएपनि हैसियतामा संधै पछाडि छन् । महिलालाई रोजगारीको व्यवस्था नगरी महिलाको अवस्थामाथि उठाउन सकिन्न, अहिले पनि महिला र पुरुष एकै स्तरको भएपनि पहिलो नाम पुरुषकै आउँछ अनि मात्रै महिलाको आउँछ ।
पहिलो कुरा महिलालाई पुरुषको दाँजोमा ल्याउन आर्थिक रुपमा महिलालाई सशक्त पार्नुपर्छ । हामीले मन्त्रालय अन्तरगत गर्नुपर्ने कुराहरु अध्ययन गर्न बाँकी छ । गतवर्षको बजेटको कार्यान्वयन पाटो अध्ययान गरेर प्रभावकारी र आवश्यकता अध्ययान गरेर योजनाहरु बनाउनतर्फ हामी लाग्ने छौ । यहाँ मन्त्रालयमा फोकल पर्सन रहेनछ, हामीले यसको व्यवस्था गर्ने छौ । अरु अरु आवश्यकताहरुबारे अध्ययन गरेर योजना बनाइनेछ । सबै वर्ग र समुदायहरुसँगको समन्वय र सुझावको आधारमा हामीले योजनाहरु बनाउने छौ र कायान्वयनमा ल्याउने छौ ।
मकवानपुर । रोट्रयाक्ट क्लब अफ मकवानपुरको अध्यक्षमा प्रतिक्षा न्यौपाने चयन भएकी छन् । क्लबको सोमबार बसेको बैठकले वर्ष सन् २०२१/२२ का लागि न्यौपानेको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको हो । क्लबको स्थापनाकालमा कोषाध्यक्ष, इन्टरनेशनल सर्भिस डाइरेन्टर र उपाध्यक्षमा रहेर काम गरिसकेकी न्यौपानेलाई वर्ष २०२१/२२ का लागि अध्यक्ष चयन गरिएको हो ।
यसैगरि बैठकले सचिवमा प्रदीप कुमार राईलाई चयन गरेको हो । क्लबको सदस्य र सहसचिवको भूमिका निर्वाह गरिसकेका राईलाई सचिवमा चयन गरिएको हो । क्लबका अध्यक्ष महेन्द्र रानाको अध्यक्षतामा भएको बैठकमा संस्थापक अध्यक्ष गणेशदर्पण अधिकारी, पूर्व अध्यक्षहरु विजय पौडेल, क्लबका कार्यसमितिका पदाधिकारीहरु र सदस्यहरुको उपस्थिति रहेको थियो ।
वर्ष सन् २०१५/१६ मा रोटरी क्लब अफ मकवानपुरको मातृत्वमा रोट्रयाक्ट क्लब अफ मकवानपुर स्थापना भएको हो । अध्यक्षमा चयन भएकी न्यौपानेले सामाजिक कार्यसंगै क्लवमा आबद्ध युवाहरुको नेतृत्व विकासमा लागिपर्ने प्रतिबद्धता जनाइन् ।
मकवानपुर / भौतिक योजना तथा योजना मन्त्री रामेश्वर फुयालले पहाडी क्षेत्र र तराई क्षेत्रमा रहेका बिद्यालयलाई सुविधामा विभेद नगर्ने बताएका छन् । परिवर्तन गर्छौ, हामी सक्छौं भन्ने सोचयुक्त जनसमुदायको खाँचो भएको उनले बताए ।
“शिक्षक सामन्य मान्छे हैन, सेवा सुबिधा तुलनात्मक रुपमा राम्रो छ” मन्त्री फुयालले भने । आगामी बजेटमा शिक्षा क्षेत्रको लागि बिशेष व्यवस्था गरिने उनले बताए । बागमती प्रदेशको शैक्षिक अवस्था र अबको कार्यदिशा बिषयमा शिक्षाको लागि राष्ट्रिय अभियान (एन.सि.इ) नेपालले गरेको छलफल कार्यक्रममा उनले यस्तो बताएका हुन् ।
कार्यक्रम सामाजिक विकास मन्त्रालय बागमती प्रदेशका उपसचिव खुबिराम अधिकारीले शिक्षाको अवस्था बारे प्रदेशस्तरीय प्रस्तुत गरेका थिए । प्रदेशमा बिद्यालय बाहिर रहेका ३ दशमलव २ बालबालिकालाई बिद्यालय ल्याउन र टिकाउन चुनौती रहेको अधिकारीले बताए । “उनीहरु अति विपन्न पारिवारिक पृष्ठभूमिका छन्, कसरी विद्यालय ल्याउने र कसरी टिकाउने भन्ने नै चुनौती छ”उनले भने ।
यसैगरी विश्वविद्यालयको अवधारणालाई चाडै कार्यान्वयनमा ल्याउनु पर्ने उनले बताए । शिक्षामा प्रयाप्त बजेटको व्यवस्था, जनशक्तिको व्यवस्थापन र सशक्तिकरण, सेवा प्रभावलाई प्रभावकारी बनाउनु पर्ने,विपत व्यवस्थापनलगायतको पाटोमा धेरै गर्नुपर्ने काम बाँकी रहेको अधिकारीले बताए ।

कार्यक्रममा मकवानपुरका शिक्षा सेवि रमेशप्रसाद लामिछानेले विभिन्न स्थानीय तहले शिक्षा ऐन बनाउने र कार्यान्वयनमा ल्याउने काम ढिलाई भएकोले अब त्यसको पाटोमा ध्यान दिनुपर्ने बताए । स्थानीय स्तरमा शिक्षाको अवस्था बारे प्रस्तुत गर्दै शिक्षा सेवि लामिछानेले बताए । बिद्यालय स्थापना जस्तो कुराहरु हचुवाको भरमा पहुँचको आधारमा स्थापना गर्न नहुने उनले बताए ।
नागरिक समाजले प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसकेको उनले बताए । प्रदेश र स्थानीय सरकारले आवश्यकताको आधारमा जनशक्ति उत्पादनलाई ध्यान दिनुपर्ने लामिछानेले बताए । शिक्षा क्षेत्रमा कम्तीमा २० प्रतिशत बजेटको व्यवस्थापन हुनुपर्ने लामिछानेले बताए । हाल नेपालमा कुल बजेटको ३ प्रतिशतभन्दा कम शिक्षाकि लागि छुट्याउदै आएको छ ।
निशुल्क गुणस्तरीय सार्वजनिक शिक्षा संभव छ भन्ने नाराक साथ आयोजित कार्यक्रम अभियानको प्रदेश संयोजक प्रकाश खतिवडाको अध्यक्षतामा भएको थियो । कार्यक्रममा बागमती प्रदेश सभा सदस्य जुनेली श्रेष्ठले बिगतमा भएका कमजोरीलाई सच्याउदै आगामी बजेटबाट शिक्षा क्षेत्रमा सुधार थाल्न आवस्यक भएको बताइन् । यसैगरी मनहरी गाउँपालिका उपाध्यक्ष मनिला बिष्टले शिक्षाको सवालमा स्थानीय सरकारलाई पुर्ण अधिकार नदिएको कारण समस्या भएको बताइन् । शिक्षामा कुन तहको अधिकार कहाँसम्म भन्ने कानुनी प्रस्टता नभएकोले समस्या भएको बिष्टले बताइन ।

यसैगरी अभियानको जिल्ला संयोजक बुद्ध लामाले शिक्षाको सवालमा ग्रामीण स्तरमा नीतिगत सहजीकरण तथा सवलिकरणमा सहयोग गर्दै आएको बताए । विभिन्न महामारीको कारण बालबालिकाहरुको शैक्षिक अवस्था नाजुक रहेकोले आगामी दिनमा रणनीतिक योजना बनाउन सहज होस् भन्ने उद्देश्यले छलफल आयोजना गरिएको अभियान सदस्य संस्था हिमराइट्स मकवानपुर शाखा कार्यक्रम संयोजक कुमारी वाईबाले बताइन् ।
कार्यक्रममा हेटौंडा उपमहानगरपालिका नगर कार्यपालिका सदस्य कल्पना बिकले बिद्यालय शिक्षाको पाठ्यक्रममा नै छुवाछूत विरुद्धको अभियान बारे सामग्री समाबेश हुनुपर्ने बताइन् । कार्यक्रम सामुदायिक र निजि बिद्यालयबिचको विभेद हटाउनु पर्ने, बिद्यालयमा सानो कक्षाका बालबालिकालाई सिकाई सामग्री तथा भौतिक पुर्वाधारको विकासम ध्यान दिनुपर्ने,छोटो समयमै शुल्क वृद्धि गर्ने परिपाटीको अन्त्य हुनुपर्ने, विद्यार्थी अभिभावक र शिक्षकलाई मोटिभेशन आवश्यक भएको सहभागीले बताएका थिए । कार्यक्रममा एनसिई नेपालका कार्यक्रम व्यवस्थापक राम गैरेले अभियानको बारेमा जानकारी गराएका थिए । हालसम्म ४ सयभन्दा बढी गैरसरकारी संस्थाले सहकार्य गरेको उनले बताए ।