उजुरीमा घट्दै पीडितहरु बढ्दै
Tags: No Comments
मकवानपुर । कोरोना भाइरसको महामारी नियन्त्रणको लागि प्रशासनले निषेधाज्ञा घोषणा गर्ने तयारी गर्दै गर्दा उनी (नाम गोप्य) जिल्ला कानुन सहायता समितिसम्मको यात्राको तयारीमा थिइन् ।
लामो समयदेखि आफूमाथि श्रीमानले शारीरिक तथा मानसिक हिंसा गर्ने गरेको कारण उनी स्थानीय अधिकारकर्मीको सहायतामा कानुनी लडाँईको लागि तयार भएकी थिइन् । “अलिअलि घरायसी व्यस्तता मिलाएर बैशाख २३–२४ गतेतिर अदालत जाने तयारी थियो, बन्दले जान पाइन” उनले भनिन् “बन्दपछि झन् झन् धेरै यातना र पीडा खेपिरहेको छु ।”
मकवानपुर जिल्ला बागमती गाउँपालिकाकी उनी एउटा प्रतिनिधि पात्र हुन् । निषेधाज्ञमा बालबालिका र महिला हिंसाको घटनाहरु घरघरमा बढेको तर, उजुरीमा भने कमी आएको अधिकारकर्मीहरुको विश्लेषण छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका अनुसार पनि निषेधाज्ञामा अन्य अपराधहरुको दर घटेको छ । तर, घरेलु प्रकारको हिंसा भने बढेको छ । निषेधाज्ञको कारण पीडकलाई कानुनी कारबाहीको लागि लड्न सहज छैन । अदालत र प्रहरी कार्यालय खुल्ला छ तर सवारी पाइदैन कसरी जाने ? केही समय सहेर बस्दा होला भन्दाभन्दै हिंसाको अवस्था भयावह हुने गरेको सामाजिक अभियान्तहरु बताउँछन् ।
यसै सातामा हेटौंडा–१५ की एक किशोरीमाथि बलात्कार भएको घटना प्रहरीमा दर्ता भएको छ । माइती नेपाल मकवानपुरको सहायतामा प्रहरीमा पुगेको यो घटना प्रतिनिधिमात्रै हो, यस्ता धेरै घटनाहरु बाहिरीन नसकेको प्रहरीले पनि अनुमान गरेको छ । यद्यपि प्रहरीले हटलाइनको प्रयोग गरेर हिंसा विरुद्धको उजुरी गर्नेहरुलाई आफूहरुले नियमित सेवा दिइरहेको बताएको छ ।
मकवानपुर प्रहरीमा बैशाख १७ गतेदेखि जेठ २३ गतेसम्म घरेलु हिंसा सम्बन्धी २५ वटा घटना दर्ता भएका छन् । महिला तथा बालबालिका विरुद्धमा हुने अपराध मध्ये जबरजस्ती करणीको घटना ४ वटा रहेको छ । जबरजस्ती करणीमध्ये आफ्ना आफन्तहरुको र नजिकका नातेदारहरुबाट घटनाहरु घटेका छन् ।
यस्तै निषेधाज्ञाको अवधिमा जबरजस्ती करणी उद्योगमा एउटा मुद्दा दर्ता भएको छ । यस्तै कतव्र्य ज्यान मुद्दामा २ वटा घटना रहेका छन् । यो अवधिमा बालयौन दुरुपयोग १ र सबैभन्दा बढि घरेलु हिंसाको ११ वटा घटना दर्ता भएका छन् । जिल्लामा ६ जनाले निषेधाज्ञा जारी भएदेखि आत्महत्या गरेका छन् । जुन हिंसापछिको विकराल अवस्था भएको अभियन्ताहरुको ठम्याइछ ।

माइती नेपाल मकवानपुरमा निषेधाज्ञाको समयमा मात्रै ३० वटा केसहरु दर्ता भएका छन् । माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख माया लामाका अनुसार बन्दको कारण हिंसा बढेको छ । “नजिकका आउँछन्, टाढाकाहरुले फोन गर्छन, हामीले पनि पीडितको इच्छा अनुसार सेवा दिन सकेका छैनौं” लामाले भनिन् । “बन्द खुलेपछि आउनु, त्यतिञ्जेल आफ्नो केयर गरेर बस्नु भनेर अनुरोध गर्नु परेको छ, कति गाह्रो गरि बसिरहनुभएको होला जस्तो लाग्छ” लामाले भनिन् ।
बन्दको कारण सबै परिवार चलाउने आर्थिक अभाव भएपछि पनि झै झगडा हुने गरेको, यौन दुर्व्यवहार हुने गरेको केसहरु बढी रहेको लामाले बताइन् । “कार्यालयमा आएका उजुरीकर्ताहरुलाई पनि अहिले प्रहरीमा लैजान पनि नसकेका र परामर्श दिएर पठाउनु परेको लामाले बताइन् । माइती नेपाल मकवानपुर प्रमुख लामाका अनुसार दैनिक ३/४ जनाले आफू हिंसामा परेकोले उद्वार गर्नु भन्दै फोन गर्ने गरेका छन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरको महिला महिला तथा बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक सेवा केन्द्रमा चालु आर्थिक वर्षमा २ सय ३९ घरेलु हिंसाको मुद्दा दर्ता भएको थियो । घरेलु हिंसामा सबैभन्दा बढि श्रीमान् श्रीमतीको झगडाको विषय रहेको प्रहरी निरीक्षक चुडा कुमारी खड्काले जानकारी दिईन् । त्यसैगरी जवरजस्तीकरणीको घटना ५३, जवरजस्तीकरणी उद्योग ५, कर्तव्य ज्यान ४, बोक्सीको आरोप १, आत्महत्या ५८ ,बालयौन दुरुपयोग ६, बहुविवाहको ८ वटा घटना दर्ता भएको थियो ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरमा आएका घटनाहरु मध्ये अधिकांश घटनाहरु गम्भिर प्रकृतीका मात्रै रहेका छन् । निषेधाज्ञाको समयमा परिवारका सदस्यहरु घर मै हुने गरेकोले साना प्रकृतीका घटना घरमै मिल्ने गरेका छन् ।
ठुला घटनाहरु पनि प्रहरीसम्म नआउँदा पनि घटनामा कमी आएको देखिन्छ । प्रहरी निरीक्षक खड्काले भनिन ‘जिल्लामा संख्यात्मक रुपमा घटनामा कमि आएता पनि न्यायालयसम्म आउन नसक्ने पाटोलाई गम्भिर रुपमा लिनुपर्ने देखिन्छ ।
पछिल्लो समय घरेलु हिंसा हुनुमा मद्यपान सेवन गरेर हुने हिंसा, कुटपिट गर्ने, घरमा आर्थिक समस्या हुने, शंकाको आधारमा दम्पत्ती विच हुने झगडाले हिंसा बढ्ने गरेको छ ।’ प्रहरी निरीक्षक खड्काले जस्तो सुकै घरेलु हिंसा घटनामा तुरुन्तै ‘एक्सन’ लिने गरि प्रहरीले टोली खटाउने गरेको बताईन् । उनले हिंसा घटाउन प्रचारात्मक सामग्रीहरु सामाजिक सञ्जाल, पोष्टर, पम्पलेट टाँसेर जनचेतना जगाईरहेका जानकारी दिईन् । बन्दको कारण प्रहरीमा आउने घटना भने ह्वात्तै घटेको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले दिएको तथ्यांक अनुसार जिल्लामा निषेधाज्ञापछि हिंसाको घटना उजुरीको दर ५० प्रतिशतले कमी आएको छ । निषेधाज्ञा हुनुअघि चैत एक महिनामा ४४ वटा घरेलु हिंसा, १० वटा जवरजस्तीकरणी र एउटा बहुविवाहको मुद्वा दर्ता भएको थियो । आधा महिनादेखि निषेधाज्ञा लागू भएको वैशाखमा घरेलु हिंसाको मुद्दा दर्ता गर्ने संख्या आधाले घटेर २१ मा झरेको छ,जबरजस्तीकरणीको मुद्दा ६ वटा मात्रै परेको छ । यी मुद्दा पनि अधिकांश वैशाख १९ गते निषेधाज्ञा हुनुअघि परेको हो। त्यस्तैगरी जेठ महिनाको २० गतेसम्म ४ वटा मात्रै घरेलु हिंसा परेको छ भने ३ वटा जबरजस्तीकरणीको घटना प्रहरीकोमा आइपुगेको छ ।
निषेधाज्ञामा महिला हिंसा बढेको अधिवक्ता अप्सरा बस्नेत बताइन् । “प्रहरी कार्यालय तथा अदालतमा उजुरी गर्न सक्ने छन् भनिएको छ तर यातायात नचलेको कारण हिंसा पिडित दिदीबहिनीहरु उजुरी गर्न आउन सक्ने अबस्था नहुदा सबै सहेर बस्न बाध्य भएका छन्” अधिवक्ता बस्नेतले भनिन् “मलाई कुटपिट भयो, ज्यान मार्ने धम्कि दिन्छन, यौन हिंसा भयो सहेर बस्न सक्दिन सम्बन्ध बिच्छेद गर्नु प¥यो लौ न कहिले खुल्ने हो सहयोग गर्नुस भन्दै फोन आउँछ, बन्दको कारण सबै समस्या भएको छ” जिल्ला कानुन सहायता समिति संयोजक अधिवक्ता बस्नेतले भनिन् ।
मानव अधिकार संरक्षण तथा मानव बेचबिखन विरुद्धको जिल्ला सञ्जाल अध्यक्ष आरती पाठकका अनुसार निषेधाज्ञमा हिंसा भएको भन्दै केही पुरुषहरुले पनि सहयोग माग्ने गरेका छन् । उजुरीको लागि सम्बन्धित निकायमा आउन नसकेको कारण समस्या भएको अध्यक्ष पाठकले बताइन्। गाउँ छिमेकमा थाहा नहुने गरी सहयोग गरिदिन अनुरोध गर्ने गरेको उनले बताइन् ।
सामान्य अवस्थामा आफैं काम गरेर बिहान बेलुकाको खाना जुटाउने गरेका महिलाहरुलाई अहिले त्यो जुटाउन नसक्दा घरमा हिंसा बेढेको पाठकले बताइन् । “काम गर्न जान नपाएपछि घर खर्च चलाउन गाह्रो भएको छ, श्रीमानसँग पैसा मागेको निहुमा सुरु भएका हिंसाले ठुलो रुप लिने गरेको छ” उले भनिन् । सरकारी तथा गैरसरकारी निकायमा तथ्याङ्क हेर्दा हिंसा घटेको जस्तो देखिए पनि यो वास्तविकता नभएको मानव अधिकार संरक्षण तथा मानव बेचविखन विरुद्धको जिल्ला सञ्जाल अध्यक्ष पाठकले बताइन् ।
निषेधाज्ञाको निशानामा बालबालिका, बढ्यो बाल हिंसा
Tags: No Comments
मकवानपुर / कोरोना महामारीको कारण जारी निषेधाज्ञाको निशानामा बालबालिकाहरु परेका छन्। एकातिर विद्यालयहरु बन्द, अर्कोतिर घरभित्रको अभाव र हिंसाको कारणबाट बालिबालिकाहरु शिकार हुने गरेका हुन् ।
सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका अनुसार निषेधाज्ञाको समयमा बालबालिका सम्बन्धी घटनाहरु बढेका छन् । सिविन बाल हेल्प लाइन मकवानपुरका प्रमुख झविन्द्र ज्ञावलीका अनुसार निषेधाज्ञामा बालबालिकाहरुमाथि हिंसा तथा बालविवाह बढेको छ । घरेलु हिंसाको कारण पनि बालविवाह बढेको ज्ञावलीको भनाई छ ।
निषेधाज्ञाको समयमा मात्रै ८ वटा बालविवाहको घटनाहरु भएको सिविनले जनाएको छ । ति मध्ये केही बालिकाहरुलाई सिविनले अहिले पनि आश्रय दिंदै आएको छ । विद्यालय बन्द भएको समयमा बालबालिकाहरुमाथि हिंसा बढी हुने गरेको ज्ञावलीले बताए । सामान्य अवस्थामा अर्थात १ साउन २०७७ देखि २० वैशाख २०७८ सम्म (१० महिनाको अवधिमा) ४८ वटा बाल विवाहका घटनाहरु सिविनको पहलमा रोकिएको थियो ।
निषेधाज्ञा सुरु भएको १ महिनाको अवधिमा मात्रै ८ वटा घटना सार्वजनिक भएको छ । ८ वटाै घटनाहरु सिविनको पहलमा रोकिएको बताइएको छ । पछिल्लो पटक साेमबार मकवानपुरगढी गाउँपालिकामा बालविवाहको तयारीमा रहेको घटना राेकिएकाे सिविनले जनाएको छ । ‘याे साता मात्रै ३ वटा बालविवाह सम्वन्धी घटना राेकियाे’ ज्ञवालीले भने । परिवारीक आर्थिक अवस्था बिग्रेपछि घरेलु हिंसा बढेको र यसको प्रत्यक्ष असर बालबालिकामा परेको ज्ञावलीले बताए । ‘यो विषम परिस्थितीमा बालबालिबाहरु आफूखुसी विवाह गर्ने क्रम पनि बढेको छ’ उनले भने ।
विगत १० महिनामा ११ जना बालबालिकाहरु बेपत्ता भएका थिए भने निषेधाज्ञाको समयमा मात्रै ६ जना बालबालिकाहरु बेपत्ता भएको तथ्याङ्कले देखाएको छ । यो बिचमा २ जना बालबालिकामाथि दुव्र्यवहार भएको सिविनमा दर्ता भएको छ । निषेधाज्ञाको समयमा मकवानपुरमा बालबालिबासम्बन्धी १९ वटा घटना भएका छन् ।
पछिल्लो समय घरेलु हिंसा हुनुमा मद्यपान सेवन गरेर हुने हिंसा, कुटपिट गर्ने, घरमा आर्थिक समस्या हुने, शंकाको आधारमा दम्पत्ती विच हुने झगडाले बालबालिकाहरु शिकार हुने गरेका छन्।निषेधाज्ञको समय जारी रहेको भएपनि जस्तो सुकै घरेलु हिंसा घटनामा तुरुन्तै ‘एक्सन’ लिने गरि प्रहरीले टोली खटाउने जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक सेवा केन्द्रकी प्रहरी निरीक्षक चुडाकुमारी खड्काले बताइन् ।
- प्रा. डा. सबिना श्रेष्ठ
कोभिड-१९ ले गर्दा बालबालिका स्कुल जान पाएका छैनन् । उनीहरू अनलाइन कक्षा लिइरहेका छन् । जसकारण उनीहरूमा ‘स्क्रिन टाइम’ बढिरहेको छ । मोबाइल, ल्यापटप, कम्प्युटर र ट्याबमा उनीहरू समय बिताउन थालेका छन् ।
स्क्रिनमा लामो समय बिताउँदा सामान्य अवस्थामा जति आँखा झिम्किन्छ त्यो अनुसार झिम्किन पाउँदैन । आँखा झिम्किन नपाउने बत्तिकै आँखामा आँसु फैलिन पाउँदैन र, आँखा सुख्खा हुन्छ । जसले आँखा चिलाउने पोल्ने, बिझाउने र आँसु आउने आदिजस्ता समस्या देखिन थाल्छन् ।
सबैसँग कम्प्युटर र ल्याप्टप हुँदैन । धेरैले मोबाइलबाटै कक्षा लिइरहेका हुन्छन् । मोबाइल, कम्प्युटर, ल्यापटप सबैको स्क्रिनबाट निस्किने रेजले पनि बालबालिकाको आँखालाई असर गर्छ । जसको कारण उनीहरूमा ‘रिफ्राक्टिभ एरर’ अर्थात् दृष्टिदोषको समस्या देखिन्छ । त्यसमा पनि मायोपिया भन्ने दृष्टिदोष उनीहरूमा देखिन्छ ।
केही बालबालिकामा जन्माजात नै दृष्टिदोषको समस्या हुन्छ । कतिपयमा भने स्कुल जान थालेपछि यो समस्या देखिन थाल्छ । मायोपिया १०-११ वर्षको उमेर भएपछि सुरु हुन्छ । गर्मी महिनामा केही बालबालिकामा आँखा चिलाउने समस्या पनि देखिन्छ । तर, यो १४-१५ वर्षको उमेर भएपछि आफै निको भएर जान्छ ।
मायोपियाको समस्या आजकाल धेरै बालबालिकामा हुने देखिएको छ । उनीहरूले टाढाको वस्तु धमिलो देख्छन् । जसले गर्दा आजभोलि धेरै बालबालिकालाई सानै बेलामा चस्मा लगाउनुपर्ने देखिएको छ ।
यो समय धेरै बालबालिका घरमै ग्याजेट्ससँग बिताइरहेको हुनाले आगामि दिनमा मायोपियाको समस्या झनै बढ्ने संभावना छ । मायोपियाको समस्या हुँदा बालबालिकालाई आँखा खुम्चाएर हेर्ने, टाउको दुख्ने, टाढाको वस्तु हेर्न गाह्रो हुने हुन्छ । मायोपियाबाट बालबालिकालाई बचाउन ग्याजेटको कम प्रयोग गर्न लगाउनुपर्छ ।
धेरै अभिभावक बच्चाले सानै उमेरमा चस्मा लगाउनुपर्दा चिन्तित देखिन्छन् । आँखाको समस्या देखिदा ६ महिनाको बच्चालाई पनि चस्मा लगाउनु पर्ने हुन्छ । दुई वर्षसम्मको उमेर ‘भिजट डेभलप’ हुने उमेर हो । त्यो समयमा देखिएको समस्यालाई बेवास्ता गरियो भने पछि समस्या हुन्छ । चस्मा लगाउनुपर्ने बच्चाहरूमा आठ वर्षभित्र चस्मा लगाउन सकेको खण्डमा पछि गएर आँखा अल्छी हुने हुँदैन । सानैमा पावरवाला चस्मा लगाइदिँदा भोलि झन् धेरै पावरवाला चस्मा लगाइदिनुपर्ला भन्ने चिन्ता पनि केही अभिभावकमा छ । तर, यो चिन्ता लिनुपर्ने विषय होइन ।
सानोमा समस्या समाधान नगर्दा ठूलो भएपछि विभिन्न उपाय लगाउदा पनि आँखालाई बनाउन सकिदैन । त्यसको लागि बालबालिकाको आँखा ६ महिनादेखि वर्षदिनभित्र जचाइराख्नुपर्छ ।
त्यो बाहेक पनि उनीहरूको आँखा बेलाबेलामा असामान्य रुपमा हल्लिरहको छ, डेडो छ, खुम्च्याएर हेर्छ, नौलो ठाँउ जाँदा अभिभावको हात समाउँछ, बाटो नदेखेर ठोक्किन्छ, लड्छ भने आँखामा समस्या छ भनेर बुझ्नुपर्छ । धेरै बालबालिका आफूलाई भएको समस्याबारे जानकार नभएर ‘कम्प्लेन’ गर्न नसक्ने भएकाले उनीहरूकोे हाउभाउ बुझेर उनीहरूको समस्याबारे थाहा पाउन सकिन्छ ।
कोभिडले गर्दा धेरै बालबालिका घरबाहिर निस्किन पाएका छैनन् । बाहिर निस्किन नपाउने बित्तिकै उनीहरू पहिला जस्तो आउटडोर गेम खेल्दैनन् । घरभित्रै अनेक थरिका ग्याजेटमा समय बिताउँछन् । जुन बालबालिका बाहिर गएर खेल्दैनन् उनीहरूमा आँखाको समस्या देखिएको छ ।
यो रिसर्चले पनि देखाएको कुरा हो । नेपालमा सरकारी र निजी विद्यालयका बालकालिकामा एउटा अध्ययन गरिएको थियो । जसमा सरकारी विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकाभन्दा निजी विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकामा धेरै आँखाको समस्या देखिएको थियो ।
अहिलेको अवस्थामा ‘अनलाइन कक्षा नलिनू’ भन्न मिल्दैन । अनलाइन कक्षा नलिदा शैक्षिक सत्र नै खेर जाने खतरा हुन्छ । त्यसैले, कक्षा हुँदा कम्प्युटरमा बसेपनि त्यसपछिको समय भने बालबालिकालाई स्क्रिनबाट टाढा राख्नुपर्छ । कम्प्युटरको गेमभन्दा बाहिरी गेमहरू खेलाउनुपर्छ । यस्तो समयमा बाहिर गएर खेल भन्न पनि मिल्दैन । तर, घरमै पनि उनीहरूलाई कौसीतिर निकालेर अन्य गेम खेलाउन सकिन्छ । (बाल आँखा रोग विशेषज्ञ डा. श्रेष्ठसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित ।) इकाजबाट साभार
महिला पत्रकारःसुरक्षा र चुनाैति
Tags: No Comments
पृष्ठभूमि
नेपालमा पत्रकार महिलाको उपस्थिती वि.सं २००८ बाट देखिन्छ । वि. स. २००८ मा प्रकाशित ‘महिला’ मासिक पत्रिकाको सम्पादन महिलाबाट भयो र नेपालको पत्रकारितामा महिला सहभागिता जन्मियो भन्ने इतिहास छ । जसमा सम्पादक हुनुहुन्थ्यो सहाना प्रधान र कामाक्षा देवी । यहिबाट प्रष्ट हुन्छ की नेपाली सञ्चार क्षेत्रमा महिला सहभागिताको इतिहास लामो छैन । विसं २०७८ सम्म आइपुग्दा पत्रकारितामा महिला सहभागिता बढ्दै गए पनि त्यो सन्तोषजनक भने छैन, र चुनौतिको चुलीमा छन् महिला पत्रकारहरु ।
नेपाल पत्रकार महासंघको तथ्याङ् अनुसार हाल देशभर कार्यरत १३ हजार २ सय जना पत्रकार छन् जसमा महिला पत्रकार १९ प्रतिशत अर्थात २ हजार ५ सयको हाराहारीमा छन् छ । यसमध्ये झण्डै ३ सय ५० जना महिला पत्रकार बागमती प्रदेशमा कार्यरत छन् । संचारिका समूहले सन २०१६ मा गरेको सर्भेक्षण अनुसार नेपालभरीका ९०७ सञ्चारगृहमा गरेको अध्ययनले राजधानीका बिभिन्न मिडियामा २१ प्रतिशत महिला पत्रकार कार्यरत छन् । यसैगरी मोफसलमा २६.७ प्रतिशत महिला पत्रकारको संख्या छ ।
महिला पत्रकार र संचारकर्मी मध्ये धेरैजसो रेडियोमा कार्यरत रहेको अध्ययनले देखाएको छ । समूहको प्रतिवेदन अनुसार, महिला पत्रकारहरु रेडियोमा ४७.८ प्रतिशत, छापामाध्यम (पत्रपत्रिका) मा ४०.५ प्रतिशत, टिभीमा १० प्रतिशत र अनलाइनमा १.७ प्रतिशत कार्यरत रहेको पाइयो पछिल्लो समय अलनाइनमा आवद्ध महिला पत्रकारको संङख्या बढेको छ ।
सञ्चारसँग सम्बन्धित संघ संस्थामा समेत महिलाको सहभागिता कम छ । महिलालाई दिने जिम्मेवारी, कार्यस्थलको वातावरण, शारीरिक र पेशागत सुरक्षाका कारणले पनि पत्रकारितामा महिला सहभागितालाई प्रभाव पारेको छ । सरकारले निर्धारण गरेको न्यूनतम पारिश्रमिक पूर्ण रुपमा कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन यस कारण पनि पत्रकारिता क्षेत्रमा आर्थिक पक्ष सबल छैन । जसको कारण स्थापित महिला पत्रकारहरु पनि दिनदिनै यसको विकल्प खोजिरहेका छन् ।
सञ्चारिका समूहको अध्ययनले नेपालका सञ्चारमाध्यममा २५ प्रतिशत महिला सहभागिता रहेको देखाउँछ । तर निर्णयक पदमा निकै निराशाजनक छ ।
समाजले महिलालाई सञ्चार संस्थाको सम्पादक तहमा देख्न चाहेको छ तर, त्यो हुन सकेको छैन । आमसञ्चार नीति कार्यान्वयन हुन नसक्नुको कारण महिला बढी समस्या छन् ।
सुरक्षाको सवाल
महिला पत्रकारको सुरक्षाको सवालमा कुरा गर्नु पर्दा मुख्यतः पेशागत सुरक्षा र व्यक्तिगत(भौतिक) सुरक्षाको पाटोलाई नियाल्नु पर्ने हुन् । महिला पत्रकारहरु आफ्नो पेशामा व्यक्तिगत रुपले कत्तिको सुरक्षित महसुस गरिरहेका छन् ? र अहिले लागिरहेको पेशमा नै सुरक्षित भविष्य कत्तिको देखिरहेका छन् भन्ने प्रमुख सवाल हो ।
पेशागत सुरक्षा
पत्रकारीता गरिरहदां महिला पत्रकारहरले आफ्नो भविष्य कत्तिको उज्यालो देखेको छ भन्ने सवाल पेशागत सुरक्षाको सवाल हो । जुन आज पनि निधक्कले अपनाउन सकिएको छैन ।
पत्रकारीता गरिरहंदा पलपलमा विकाल्पको खोजि गरिरहेका हुन्छौ हामी धेरैजसो महिला पत्रकारहरु ।
अधिकाँश सञ्चार गृहमा लैङ्गिक नीति नभएका कारण सञ्चारमा महिलालाई टिक्न गार्हो छ ।
नेपालको संविधानले ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित गरेको छ । यही प्रावधान मुताबिक सरकारी कामकाजमा लोकसेवा आयोगले आरक्षण कोटाबाट भए पनि महिलाले पूर्तिको अवसर पाएका छन् । तर, समान सहभागिता र समावेशिताको वकालत गर्ने त्यै सञ्चारमाध्यमले ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता सुनिश्चित गर्न तर्फ वास्तै गरेको पाइन्न । वकालत र बहसको त कुरौ छोडौ ।
पितृसतात्मक सोचका कारण महिलालाई नेतृत्व तहमा पुग्न पनि दिइँदैन । यसका लागि सोंच मै परिवर्तन जरुरी छ ।
समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तका आधारमा सञ्चारमा महिला सहभागिता हुनु आवश्यक छ । यसका लागि राज्यले बलियो नीति बनाउनु र कार्यान्वयनमा ल्याउनु आवश्यक छ । कुनै पनि कुरा लिपीबद्ध नभएसम्म ब्यवहारिक रुपमा लागु गरिने परिपाटी व्यवहारमा देखिदैन । त्यसैले पनि पहिलो प्रथमिकता नीति बन्नु पर्छ भन्नेमा हो ।
पत्रकारहरुको सुरक्षाको दायित्व राज्यको हो । त्यसका लागि विशेष नीति निर्माण गर्न आवश्यक छ । सञ्चारसम्बन्धी हरेक नीति निर्माण तहमै महिलाको प्रतिनिधित्व हुनुपर्छ । यो पनि हुन सकिरहेको छैन ।
सञ्चार संस्था महिला–मैत्री नहुँदा विवाहित महिला पेशाबाटै पलायन हुनपरेका छन् । सञ्चारमा महिलाको सम्मानजनक सहभागिताका लागि समान व्यवहार, उचित पारिश्रमिक र महिला–मैत्री वातावरण चाहिन्छ ।
अन्य क्षेत्रमा जस्तै सञ्चार क्षेत्रको नेतृत्व तहमा महिला भएनन् भनेर महिलाहरुले मात्रै आवाज उठाएर परिवर्तन सम्भव छैन । यो सवालमा सञ्चार क्षेत्रका अगुवाहरु सबैले आवाज उठाउने मात्र हैन सोही अनुरुप व्यवहारमै लागू हुने गरी काम गर्न पनि आवश्यक छ ।
सरकारी संचार माध्यममा अन्य सरकारी निकायमा जस्तै महिलाहरुलाई प्रबेश र बढुवामा बिशेष प्राथमिकता दिने उल्लेख भए पनि ब्यवहारमा त्यो छैन ।
सरकारले तय गरेको सकरात्मक बिभेदको नीति अनुसार, प्रबेशमैं अन्य निकायमा झैं सरकारी संचार माध्यममा महिलाको सहभागिता सुनिश्चितताको लागि केही पहल नै गरिएको छैन । जुन जरुरी छ ।
नेतृत्वमा अवसरको कुरा जोड्नु पर्दा नेपाल पत्रकार महासंघले सदस्यताका लागि महिलाहरुलाई बिशेष नीति अबलम्बन गरेको छ । जसअनुसार, पुरुषका लागि साधारण सदस्य हुन ३ बर्ष काम गरेको हुनु पर्छ भनें महिलाका लागि १ बर्ष समय भए सदस्यताको लागि योग्य ठहर्छ । यसैगरी केन्द्रीय पदाधिकारीमा पनि आरक्षणको ब्यवस्था गरेको छ । यसले नेतृत्वको लागि केही आधार बनेको छ, तर त्यो नेतृत्वको पहुँच महिलाको पक्कडमा अझै पनि आउन सकेको छैन ।
व्यक्तिगत (भौतिक) सुरक्षा
महिला पत्रकारहरुको लागि कार्यस्थल कत्तिको सुरक्षित छ भन्ने सवाललाई २०१७ को ‘मि टु’ अभियानले छर्लङ्ग पारेको छ ।
सन् २०१७ मा बिश्वब्यापी रुपमा गरिएको ‘मि टु’ अभियानमा धेरै महिला पत्रकारले कार्यस्थलमा यौन हिंसा भोगेको बताएका थिए । ‘मि टु’ कार्यस्थलमा यौन हिंसाको अवस्था बुझ्नका लागि गरिएको बिश्वब्यापी अभियान थियो । नेपालको सन्दर्भमा पनि कार्यस्थलमा यौन हिंसाको कुरा बेला बेलामा उठ्ने नै गरेको छ ।
नेपाल पत्रकार महासंघले यस प्रकारका हिंसामा घटना दर्ता गर्ने ब्यवस्था गरेको छ । कुनै पनि बेला महिला पत्रकारले आफु माथि भएका घटनालाई टेलिफोन मार्फत दर्ता गर्न सक्ने ब्यवस्था छ । तर परिभाषित र मापन गर्न अफ्ठ्यारो पर्ने खालका घटनाहरु धेरै हुने हुँदा महिला पत्रकारहरुले सिधा उजुरी गर्न सक्ने अवस्था छैन । यौन हिंसाका घटना अदृष्य हुने हुँदा बाहिर ल्याउन सहज छैन ।
महिला पत्रकारहरुले आफूहरुले मापन गर्नै नसक्ने तरिकाका यौन हिंसा भोग्दै आएको समेत बताउने गरेका छन् । पुरुष सहकर्मीले शारीरिक हाउभाउ, महिलाका बिषयमा यौन तथा चरित्रका कुरा गर्ने लगायतका कुरालाई महिला पत्रकारहरुले यौन हिंसाको रुपमा लिएका छन् ।
भूगोलका हिसाबले दुर्गम क्षेत्रका जिल्लामा पत्रकारिता गर्ने महिलाको पीडा अन्य क्षेत्रको तुलनामा बढी छ । दुर्गम क्षेत्रमा समाचार संलनका लागि जानु पर्दा पैदल हिँडेर जानुपर्ने बाध्यता छ । दुई–तीन दिन बास बस्नुपर्दा महिलाले सुरक्षा चुनौतीको सामना गर्नुपर्छ ।
कार्यरत मिडिया हाउसमा महिला मैत्री वातावरण नहुने, महिला मैत्री भौतिक संरचना (आराम कक्ष, स्तनपान कक्ष) नहुने जस्ता समस्याको कारण पनि महिला पत्रकारहरुले सुरक्षानुभुति गर्न सकेका छैनन् । बिहान बेलुका जतिबेला पनि काममा दौडिनु पर्ने हुदा घर र कामबीचको दुरीमा आफूलाई अन्य पुरुषहरुले जत्तिकै निधक्कले हिड्ने वातावरण अभैm सबैतिर छैन । कुनै पुरुष पत्रकारको सहयोग लिएर फिल्डमा पुग्दा सामाजिक हेराइ सकारात्मक नहुने गरेको तितो पीडाहरु धेरै महिला पत्रकारले भोग्ने गरेका छन् ।
बेलुका अबेरसम्म काम गर्ने महिलालाई सवारी साधनको ब्यवस्था भएन भनें यात्रा जोखिमपूर्ण हुन्छ । अहिले पनि राति १० बजे महिला खुला सडक र गल्लीमा एक्लै निर्धक्क हिँड्न सक्ने अवस्था छैन ।
जति महिलाहरु पत्रकारितामा टिकेका छन तिनले श्रंखलाबद्ध रुपमै तनाव र अनेक दुख/हिंसाहरु भोगेका छन् । बिवाह भएपछि घर परिवारमा सीमित हुँदा धेरै महिलाहरुले यो क्षेत्र छोडेका छन् । जतिले घर परिवार धान्दै पत्रकारितामा आफ्नो करियर अघि बढाइ रहेका छन तिनको निरन्तरताको कथा निकै कठिन प्रकारको छ । अझ आमा पत्रकारहरुका झनै सुन्न र सुनाउन गाह्रो हुने पीडाहरु छन् ।
यावद समस्याको बाबजुत पत्रकारीतामा महिलाका लागि चुनौती र अवसर दुबै छ । चुनौती पार गर्दै यो क्षेत्रमा निरन्तर खटेर काम गर्नेहरु सफल भएका छन् । महिलाको सवाल उठाउन होस् वा सामावेशी समाजको विकासको लागि निरन्तर वकालत गर्न होस् महिला पत्रकारको उपस्थिती अनिवार्य छ ।
अन्तमा महिला पत्रकारको सुरक्षाको सवालमा कुरा गर्दा, परिवार, समाज र राज्यको दायित्वसँगै व्यक्ति स्वयमको पनि महत्वपूर्ण भूमिका छ । आफूले रुचाएर आत्मासात गरेको क्षेत्रमा आफू रमाउनको लागि आफैंले निरन्तर संघर्ष गर्न भने छाड्नु हुन्छ । भलै संघर्ष वा चुनौति धेरथोर होलान् तर सबै क्षेत्रमा चुनौति त पक्कै छन् भनेर आफैंलाई दरिलो र हिम्मतवाल बनाउँदै कर्ममा जुटिरहने हो भने महिला पत्रकारको लागि भोलीको दिन सुनौला पक्कै छन् । नेतृत्व भन्ने कुरा अरुले तयार गरेर हुदैन आफै अघि बढ्नु पर्ने हुन्छ ।
त्यसैले महिला स्वयंको पनि यसमा ठुलो भूमिका हुन्छ । मिडयामा भएका महिला स्वयंको रुची, नेतृत्वमा पुग्नका लागि गर्नु पर्ने मेहेनत, निरन्तरता, लगनशिलता र लक्ष्यसम्म पुग्नका लागि अनरवत प्रयास, क्षमताको प्रदर्शन महिलाले गर्नुपर्छ । आममहिला पत्रकार साथीहरुलाई अन्तमा भन्न चाहन्छु कि तपाए आज जहाँ हुनुहुन्छ, आफ्नो क्षमता र दक्षताको कारण हुनुहुन्छ, आफूलाई कहिल्यै कमजोर नठानेर अघि बढ्नुहोस् । हिम्मत उठाएर काम गरेकै कारण आज तपाई यो पेशामा हुनुहुन्छ, यो हिम्मत र लगनशिलतालाई कायम राख्नुस् शुभकामना छ ।
सामाजिक विकास मन्त्रालय बागमती प्रदेशकाे आयाेजना भएकाे कार्यक्रममा सञ्चारिका समूह बागमती प्रदेशकाे तर्फबाट अध्यक्ष सरिता दाहालद्वार प्रस्तुत कार्यपत्रकाे सारः
मकवानपुर । कोरोना संक्रमित बालबालिका, गर्भवती , शारीरिक अपांगता भएका र जेष्ठ नागरिकको समस्यालाई समाधान गर्नको लागि जिल्ला युवा समिति मकवानपुरले आबश्यक समन्वय र सहजीकरण गर्ने भएको छ ।
जिल्ला युवा समितीद्वारा गठित कोरोना महामारी सुचना तथा सहजीकरण केन्द्रको शुक्रवार बसेको भर्चुअल बैठकले उच्च जोखिममा रहेका कोरोना संक्रमितहरुको समस्याको समाधान गर्नको लागि आबश्यक समन्वय र सहजीकरण गर्ने भएको हो ।
विभिन्न कारणले घरमा आइसोलेसनमा बस्न अप्ठ्यारो भएका कोरोना संक्रमितलाई गौरिटार आइसोलेसनमा पुर्याउन र संक्रमितका समस्याहरुको समाधानको लागि सम्बन्धित कार्यालयको ध्यानाकर्षण गर्दै जिल्ला युवा समितीको कार्यालयले यसको सहजीकरण गर्ने जिल्ला युवा समिति मकवानपुरका अध्यक्ष शिबहरि दाहालले बताए ।
बैठकमा जिल्ला समन्वय समितिको प्रमुख रघुनाथ खुलालले जिल्लामा कोरोना संक्रमित बिरामीको चाप कम भएको देखिएता पनि अबस्था अझै जटिल रहेको बताए । कोरोनाको लक्षण देखिनै बित्तिकै टेस्ट गर्न र होम आइसोलनमा बसेका उच्च जोखिम रहेका कोरोना संक्रमितहरुलाइ अस्पतालमा भर्ना हुनको लागि सहजीकरण गर्न जिल्ला युवा समितिलाइ खुलालले आग्रह गरे । खुलालले ग्रामिण क्षेत्रमा संक्रमणको दरमा उच्च वृद्धि भैरहेकोले स्थितिलाइ भयावह हुन नदिन सबै सचेत र सुरक्षित हुन आग्रह समेत गरेका छन् ।
गैसस महासंघ मकवानपुरकी उपाध्यक्ष रमिला सापकोटाले संक्रमितले अझै आबस्यकता परेको बेलामा एम्बुलेन्स नपाउने लगायतका धेरै समस्याहरु रहेकाले यसको समाधानको लागि केन्द्रले सरोकारवाला निकायको ध्यानाकर्षण गराउनुपर्नेमा जोड दिए । सिविन बाल हेल्पलाईनका कार्यक्रम अधिकृत झविन्द्र ज्ञवालीले कोरोना महामारीमा बालबालिका र महिला सबैभन्दा समस्यामा पर्ने भएकाले उनीहरुको वास्तविक अवस्थाको विश्लेषण गरि राहत र उद्धारमा उच्च प्राथमिकता दिनुपर्नेमा बताए ।
मकवानपुर जिल्लामा कोभिड १९ को प्रकोप न्युनिकरण, नियन्त्रण, उपचार र अत्यावश्यक सामाग्रीको उपलब्धताका बारेमा सेवा लिने दिने र विभिन्न निकायगत समन्वयका लागि तत्काल सम्पर्क गरि आबस्यक पहल गर्न सुचना तथा सहजीकरण केन्द्र गठन भएकाे दाहालले बताए ।
बैठकमा नेफ् स्कुन फिल्ड कार्यालय हेटौंडाकी प्रमुख ज्योती महत, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी मकवानपुर शाखाका रामजी खतिवडा, युवा संघसंस्थाको तर्फबाट राजेश नगरकोटी, पुष्कर तिमल्सिना र अभि मैनालीले धारणा राखेका थिए ।
बैठक जिल्ला युवा समितीका अध्यक्ष दाहालको अध्यक्षता तथा जिसस प्रमुख रघुनाथ खुलालको प्रमुख आतिथ्यतामा भएको हो ।