मकवानपुर । मकवानपुरमा नयाँ पुस्ताको पत्रकारिताका अवसर, चुनौती र तयारीका विषयमा छलफल भएको छ । स्वतन्त्र पत्रकार संघ, मकवानपुरको बिहीबार हेटौंडामा उक्त विषयमा प्यानल छलफल गरेर हाे ।
कार्यक्रममा वरिष्ठ पत्रकार प्रताप विष्ट, बागमती प्रदेश सञ्चार रजिष्ट्रार रेवती सापकोटा, नेपाल पत्रकार महासंघ मकवानपुरका अध्यक्ष बालकृष्ण अधिकारी, युवा पत्रकार जमुना थिङ वक्ताका रूपमा रहेका थिए । पत्रकार विष्टले पत्रकारिताको विगत र वर्तमान अवस्था तुलना गर्दै नयाँ पुस्ताका पत्रकारहरूका लागि चुनौतीभन्दा अवसर बढी रहेको बता्ए । ‘विगतमा पत्रकारिता संघर्षपूर्ण भए पनि अनुशासनयुक्त रहेको तर अहिले प्रविधिको विकास भए पनि सामग्रीको गुणस्तर र अनुशासनमा कमी देखिएको छ’ उनले भने । प्रविधिको प्रयोगसँगै पत्रकारिताको गति तिव्र भए पनि समाचारको गहिराइ र विश्वसनीयता खस्किरहे उनले बताए ।
यसै गरी सञ्चार रजिष्ट्रार सापकोटाले इन्टरनेटको विकाससँगै अनलाइन सञ्चारमाध्यमहरू बढ्दै गए पनि समाचारको गुणस्तरमा वृद्धि नभएको बताए । ‘अहिले पत्रकारितामा खोज पत्रकारिता र गुणस्तरीय सामग्री निर्माण गर्ने संस्कारको विकास हुन छैन’ उनले भने । ‘छापा माध्यममा काम गरिरहेकाे तथा गरेर पत्रकारले समाचारमा सन्तुलन राख्न र समाचारकाे आयातन बढाउन समेत राख्न सक्षम हुन्छन्’ उनले भने पत्रिका बाहेकका अन्य संचार माध्यममा काम गरिरहेकाले समाचारलाई शब्द संख्या वृद्धी गर्न समस्या रहेकाे छ ।’ रजिष्ट्रार सापकोटाले सञ्चार माध्यमको आम्दानी खुम्चिंदै गएको र लगानी बढ्दै गएको बताउँदै सञ्चार व्यवसायलाई टिकाउन आर्थिक सन्तुलन आवश्यक रहेको बताए ।
यस्तै महासंघका जिल्ला अध्यक्ष अधिकारीले प्रेस स्वतन्त्रतामाथि हस्तक्षेप हुन नहुने बताए । ‘अहिलेकाे कानुनी व्यवस्था र सरकार समेतले प्रेस स्वतन्त्रतालाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ’ उनले भने ‘तर स्वतन्त्र पत्रकारिता कायम राख्न कानुनी सुरक्षा आवश्यक रहेको छ ।’ उनले नयाँ पुस्ताका पत्रकारहरूले अनुसन्धानमूलक पत्रकारितालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने र सामाजिक परिवर्तनका संवाहक बन्नुपर्ने बताए ।
अधिकारीले पाठककाे अपेक्षालाई पूरा गर्न नसकिएकाे अवस्था रहेकाेले समाचारमा सावधानी नअपनाउँदा विभिन्न त्रुटिहरु हुने गरेकाे बताए । ‘पत्रकारिता क्षेत्रमा जाेखिम पनि वढिरहेकाेले प्रविधि, कन्टेन, नयाँ र पुराना पुस्ता सबैलाईसंगै अगाडि लानुपर्छ उनले भने । पत्रकार महासंघले पुराना पुस्ताका पत्रकारका लागि पेन्सनकाे व्यवस्था गरेकाे, दुर्घटना स्वास्थ्य उपचारका व्यवस्था गरेकाे उनले बताए । ‘पत्रकाारितकाे क्षेत्रबाट हामीले जति धेरै दिन सक्छाै पेशालाई जाेगाउन सकिन्छ’ उनले भने ‘सीप, क्षमता र दक्षतालाई बढाउनु पर्छ ।’
यसैगरी युवा पत्रकार थिङले नयाँ पुस्ताले डिजिटल मिडियामा अवसर खोज्न सक्ने, तर सामग्रीको गहिराइ र पत्रकारिता आचारसंहिता पालना नगर्ने प्रवृत्तिले समस्या निम्त्याउने गरेको बताइन् । ‘आजको पुस्ताले प्रविधि सजिलै आत्मसात गरेको तर सामग्रीको खोजीमा मेहनत गरेको छैन’ थिङले भनिन् ‘नयाँ पुस्ताले सिर्जनात्मक पत्रकारिता, अनुसन्धानमूलक रिपोर्टिङ र सत्यतथ्यमा आधारित समाचार उत्पादनमा ध्यान दिनुपर्छ ।’ पत्रकारले स्वतन्त्र र निष्पक्ष भएर लेख्न सक्नुपर्छ, भातृसंगठनहरुकाे प्रभावमा पर्नु नहुने उनले बताइन् । ‘पत्रकारितामा जति अवसर छ त्यही नै चुनाेैतिहरु छन्, वास्तवमा अवसर नै चुनाैति हाे, चुनाैतिकाे सामना गर्न सक्नुपर्छ’ उनले भनिन् । ‘श्रमजिवी पत्रकारहरुका लागि श्रम ऐन कार्यान्वयन हुन नसकेकाे अवस्था छ, सरकारकाे भूमिका महत्त्वपूर्ण हुनुपर्छ’ उनले भनिन् ।
कार्यक्रममा सहभागी वक्ताहरूले मकवानपुरे पत्रकारितालाई थप प्रभावकारी बनाउन प्रशिक्षण, अनुसन्धानात्मक पत्रकारिता, डिजिटल प्लेटफर्महरूको सही उपयोग, नीति निर्माण र वित्तीय व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता रहेको औल्याएका थिए । स्वतन्त्र पत्रकार संघ, मकवानपुरका सचिव बसन्त भण्डारीले सहजीकरण गरेको कार्यक्रमको समग्र टिप्पणी पत्रकार राममणी दाहालले गरेका थिए ।
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १ चौकीटोलमा देवरले भाउजुको हत्या गरेका छन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका अनुसार २२ वर्षीय राहुल भन्ने रमेश दासले जेठी भाउजु ३५ वर्षीय गुडिया दासको खुकुरी प्रहार गरी हत्या गरेका हुन् । ३ सन्तानकी आमा गुडियालाई रमेशले खुकुरी प्रहार गरी घरमै हत्या गरेको प्रहरी जानकारी दिएको छ ।।
रमेशले माइलो दाइ २८ वर्षीय रुपेश दासलाई पनि खुकुरी प्रहार गरी घाइते बनाएका छन् । घाइते रुपेशको हेटौंडास्थित मकवानपुर सहकारी अस्पतालमा उपचार भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ । तीन दाजुभाइ मध्ये जेठो रोशन दास रोजगारीको सिलसिलामा ५ महिनाअघि कतार गएको बताइएको छ ।
प्रहरीका अनुसार रमेशले खुकुरी प्रहार गरी भाउजुको हत्या गरेको, दाइमाथि पनि आक्रमण गरेको स्वीकारेका छन् । प्रहरीका अनुसार रुपेशमाथि भाइले गरेको सांघातिक आक्रमण र जेठी भाउजुको हत्या गर्नुको कारण खुलेको छैन ।प्रहरीले घटनाबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ ।
मकवानपुर । हेटौंडा उपमहानगरपालिका ४ नम्बर वडाध्यक्ष नवीन सिग्देलले शैक्षिक गुणस्तर बृद्विकाे लागि स्ववियुको भूमिका महत्वपूर्ण हुनु पर्ने बताएका छन् ।
हेटौंडा उपमहानगर क्षेत्र भित्रका क्याम्पसका नवनिर्वाचित स्ववियु पदाधिकारी तथा सदस्यलाई वडाले गरेको सम्मान कार्यक्रम उनले यस्तो बताएका हुन् । ‘विद्यार्थी माझ स्ववियुलाई लाेकप्रिय र विश्वासिलाे रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ’ उनले भने । मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसकाे पूर्व सभापति समेत रहेका सिग्देलले भने ‘स्ववियुले रचनात्मक क्रियाकलापद्वारा विद्यार्थीकाे चाैतर्फी विकास र शैक्षिकस्तर माथि उठाउन ध्यान दिनु पर्छ ।’
स्ववियुकाे शुरूवात निरंकुश पंचायती व्यवस्था विरूद्व विद्यार्थीले आवाज उठाउने क्रममा भएकाे स्मरण गर्दै उनले विद्यार्थीहरू सधै लाेकतन्त्र र परिवर्तनकाे पक्षमा रहेकाे र रहनुपर्ने बताए । निरंकुशता र लाेकतन्त्रबीचकाे संघर्षमा सधै विद्यार्थी आन्दाेलन लाेकतन्त्रकाे पक्षमा रहेकाे बताउँदै उनले कसैले लाेकतन्त्र माथी धावा बाेल्छ भने विद्यार्थीले उचित जवाफ दिनु पर्ने बताए ।
मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पस स्ववियुका नवनिर्वाचित अध्यक्ष प्रसिद्व रेग्मीले विद्यार्थी बीचमा रचनात्मक कार्य गर्दै हकहितको पक्षमा लाग्ने बताए । उनले गणतन्त्रकाे विकल्प गणतन्त्र मात्रै भएकाे समेत बताए । त्यस्तै, हेटौंडा क्याम्पसका स्ववियुका नवनिर्वाचित अध्यक्ष अभि मैनालीले विद्यार्थीकाे अभिमतलाई आत्मसाथ गर्दै स्ववियुले जहिले विद्यार्थीकाे असल प्रतिनिधिकाे रूपमा काम गर्ने बताए ।
४ नम्बर वडा कार्यालयले हेटाैंडा नगरभित्रका सामुदायिक क्याम्पसहरू मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पस, हेटौंडा क्याम्पस, निर्मल बहुमुखी क्याम्पस, बंशगाेपाल बहुमुखी क्याम्पसका स्ववियुका पदाधिकारी तथा सदस्यलाई बधाई तथा सम्मान गरेको हो ।
मकवानपुर । मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिकाको सबै वडामा विद्युतको पहुँचमा पुगेको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले सोमबार राक्सिराङ ९ खैराङबाट राक्सिराङलाई पूर्ण विद्युतीकरण वडा घोषणा गरे ।
घिसिङले खैराङकी फूलमाया चेपाङको घरमा जडान गरिएकाे विद्युत मिटर ‘अन’ गरेर पूर्ण विद्युतीकरण घोषणा गरे । राक्सिराङको ९ नम्बर वडा अन्तरगतका खैराङ, कार्रालाङ लगायतका गाउँमा पहिलो पटक विद्युत पुगेको हो । घोषणासँगै चेपाङ बाहुल्य रहेकाे मकवानपुरकाे विकट गाउँपालिका राक्सिराङका सबै वडामा विद्युतको पहुँच पुगेकाे हाे । ‘चेपाङ बिजुली कार्यक्रम’ अन्तर्गत गाउँपालिकाको पहलमा प्राधिकरणले राक्सिराङका सबै वडामा विद्युत सेवा पुर्याएको हो ।
गाउँपालिकालाई पूर्ण विद्युतीकरण घोषणा गर्दै कार्यकारी निर्देशक घिसिङले देशमा पूर्ण रुपमा लोडसेडिङ अन्त्य भएको बताए । उनले आफ्नो मात्रै नभई सरकार तथा सरोकारवाला समेतकाे पहलबाट लोडसेडिङ अन्त्य भएको बताए । उनले आफू विद्युत प्राधिकरणमा आएपछि विद्युत नपुगेका गाउँहरुमा पनि विद्युत पुर्याएको र लोडसेडिङको पूर्ण अन्त्य गरेको बताए । ‘बजार क्षेत्रमा २४ सै घण्टा विद्युत दिएर देशमा लोडसेडिङ थिएन भन्नु गलत थियो’ उनले भने ।
‘म विद्युत प्राकिरणको कार्यकारी नियुक्त भएर जिम्मेवारी सम्हालेपछि अहिले गाउँ/गाउँमा बिजुली पुगेको छ । त्यतिमात्रै होइन, लोडसेडिङको पूर्ण अन्त्य भएको छ ।’ उनले यसको लागि आफूले निष्ठापूर्वक काम गरेको बताए । आफूले सही बाटोमा लागेर काम गरेको र त्यसमा सरकारले सहयोग गरेकै कारण विद्युतीय क्षेत्रमा उपलब्धिमुलक काम गर्न सकिएको उनले बताए ।
‘नेपालमा खपत भएर बचेको विद्युत छिमेकी मुलुक भारतमा निर्यात गरिरहेका छौँ,’ उनले भने, ‘यति मात्रै होइन पछिल्लो समय बंगलादेशले पनि नेपालमा उत्पादन भएको बिजुली बालिरहेको छ । यो नै नेपालका लागि ठुलो उपलिब्ध हो भन्न सकिन्छ ।’ विकटमा नागरिकहरुका लागि प्राधिकरणले निशूल्क मिटरबक्स समेत वितरण गर्दै आएको निर्देशक घिसिङले बताए ।
मकवानपुरकै दुर्गम खैराङमा आर्थिक वर्ष २०७६/०७७ देखि नै चेपाङलाई बिजुली कार्यक्रम अघि बढाइएको गाउँपालिका अध्यक्ष राजकुमार मल्लले जानकारी दिए । गाउँपालिकाले आफ्नै स्रोतमा संचालन गर्दै आएको विद्युतीकरणको कामलाई प्राधिकरणले चेपाङलाई बिजुली कार्यक्रम मार्फत् सम्पन्न गरेको उनले बताए । गाउँपालिकाले एक करोड रुपैयाँमा सुरु गरेकाे विद्युतीकरण कार्यक्रमलाई प्रदेश सरकारले एक करोड रुपैयाँ थप गरेको मल्ल बताउँछन् । उनका अनुसरा प्राधिकरण समेतकाे सहयोगमा ६ करोड रुपैयाँबाट वडाहरुमा विद्युत् पोल गाड्ने र तार तान्ने काम गरिएकाे थियो ।
२०७८ को जनगणनाअनुसार २५ हजार ९ सय ९६ जनसंख्या रहेको उक्त पालिकामा ५ हजार ४४ घरधुरी छन् । कार्यक्रममा दुर्गम पालिकाको घरघरमा विद्युतीकरण गर्न सहयोग पुर्याउने घिसिङलाई गाउँपालिकाले सम्मान समेत गरेको छ । साथै उक्त अभियानमा सहयोग गर्ने व्यक्तिलाई समेत सम्मान गरिएको थियो । राक्सिराङमा अझै १५ सय भन्दा धेरै घरहरुमा विजुली पुग्न बाँकी रहेको बताइएकाे छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख दिपक प्रसाद देवकाेटाले मानव अधिकार रक्षकाे लागि जुनसुकै कदम उठाउन हिच्किचाउनु नहुने बताउनु भएकाे छ ।
आइतबार हेटौंडामा राष्ट्रिय मानव अधिकार आयाेगले आयाेजना गरेकाे अतिसिमान्तकृत चेपाङ समुदायकाे मानव अधिकार अवस्था अध्ययन प्रतिवेदन २०८१ मस्याैदा माथि परामर्श कार्यक्रममा यस्तो बताउनु भएकाे हाे । ‘हरेक मानवलाई स्वतन्त्रपुर्वक बाच्न पाउने हक छ’ उहाँले भन्नु भयो ‘मानवअधिकारकाे रक्षार्थ जुनसुकै कदम उठाउन हिच्किचाउनु हुदैन ।’
‘बागमती प्रदेशका विभिन्न जिल्लामा चेपाङ समुदायकाे बसाेवास रहेकाे भएपनि माैलिक हक र अधिकारका सवालमा अनभिज्ञ छन्’ उहाँले भन्नुभयो । उनीहरुलाई मानव अधिकारका सवालमा सुसुचित पारिनुपर्ने उहाँले बताउनु भयो । आफू सरकार नभएकाेले बजेटकाे डाडु पन्यु नसमाउने उहाँले बताउँनु भयो । ‘नागरिकका संविधान प्रदत्त अधिकारहरु प्राप्त भएकाे नभएकाे अवस्था तथा शान्ति सुरक्षाकाे अवस्था हेर्ने मेराे पनि दायित्व हाे’ उहाँले भन्नुभयो ।
कार्यक्रममा मानव अधिकार अधिकृत किरण बरामुले अतिसिमान्तकृत चेपाङ समुदायकाे मानव अधिकार अवस्था अध्ययन प्रतिवेदनकाे मस्याैदा प्रस्तुत गर्नु भएकाे थियाे । उक्त अध्ययनका लागि मकवानपुर जिल्लाका चेपाङ समुदायका ३१ जना महिला ५९ जना पुरुषलाई नमुनाका लागि लिएकाे उहाँले बताउनु भयो । चेपाङ समुदायका वालविवाह व्याप्त रहेकाे कारण विवाहदर्ता, जन्मदर्ता र नागरिकता प्रमाण पत्र प्राप्तिका लागि समस्या रहेकाे उक्त अध्ययन प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
९ प्रतिशत चेपाङ समुदाय नागरिकता प्रमाण पत्रबाट र मतदान परिचय पत्रबाट बञ्चित रहेकाे कारण राज्यकाे राजनीतिक प्रक्रियाबाट समेत बञ्चित रहेकाे पाइएकाे छ । चेपाङ बसाेवास रहेकाे जिल्लामा ४२ वटा खानिजन्य उधाेग संचालन रहेका छन् भने ८६ वटा उधाेगहरु संचालनकाे तयारीमा रहेका छन् । उक्त खानीहरु मध्ये मकवानपुर जिल्लामा २१ वटा संचालित छन् भने धादिङमा १२ वटा संचालनमा रहेकाे प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
मकवानपुर जिल्लाकाे राक्सिराङ गाउँपालिकाकाे गिङ्गुका ११८ वटा घरधुरी खानि जन्य उधाेगका कारण प्रभावित भएकाे बताइएकाे छ । जसमध्ये ३५ घरधुरी त विस्थापित नै भइसकेकाे अवस्था रहेकाे छ । चितवनमा ५९१ घरधुरी प्रभावित छन् । चेपाङ समुदायका ११२ जना कारागारमा कैदि वन्दिकाे रुपमा सजाय भाेगिरहेका छन् । भिमफेदी कारागारका ४० बर्ष मुनिका ४६% चेपाङहरु कैदिवन्दिकाे रुपमा रहेकाे बताइएकाे छ। त्यस्तै चितवन कारागारका गैडाकाे खाग तस्करी तथा वन सम्बन्धी कसुरमा २४% रहेकाे प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
लागुओैषध सम्बन्धी कसुरमा ३३% चेपाङ कारागारमा रहेका छन् । चेपाङ समुदायमा मानवमैत्री विकास नहुँदा अल्पसंख्यक समुदायकाे जीवन सुरक्षा हुन सकेकाे छैन प्रतिवेदनमा भनिएकाे छ चेपाङ बस्तिमा प्रभावहिन नितिगत कार्यका कारण चेपाङ समुदाय कारागारसम्म धकेलिने गरेकाे अवस्था रहेकाे छ । चेपाङ समुदायमा घुम्ति शिविर जान जरुरी रहेकाे, अधिकारमा आधारित जैविक विविधताकाे संरक्षणका लागि संघीय सरकारलाई सिफारिस गरिने अधिकृत बरामुले बताउनु भएकाे छ ।
कार्यक्रममा नेपाल चेपाङ संघ मकवानपुरका अध्यक्ष महेश कुमार चेपाङले राक्सिराङमा मापदण्ड विपरित क्रसरहरु संचालन हुँदा चेपाङ समुदायकाे जल माथिकाे अधिकार खाेसिएकाे बताए । ‘राजा हुँदाकाे प्रजा तथा चेपाङ विकास नीति संघीयता लागू भएपछि खाेसिएकाे छ’ उहाँले भन्नु भयो । मानव अधिकार आयाेग छ भन्ने थाहा पाएकाे ६ महिना भएकाे उहाँले बताउनु भयो । ‘पहिला हामीलाई प्रजा भनिन्थ्याे र साेहि अनुरुप नागरिकारता बनेकाे थियाे’ उहाँले भन्नु भयो ‘हाल हाम्राे नागरिकतामा चेपाङ लेखिएकाे छ जसले गर्दा हाम्राे सन्तानकाे नागरिकता बनाउन समेत समस्या भइरहेकाे ।’ उक्त समस्या समाधान केन्द्रिय तहबाट हुनुपर्ने भनी स्थानीय तहले भन्ने गरेकाे उहाँले बताउनु भयो । २/४ जना चेपाङहरु टाठाबाठा हुँदैका सबैलाई एकैठाँउमा राख्न नमिल्ने उहाँले बताए ।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयाेगका प्रमुख मुरारी प्रसाद खरेलकाे सभाध्यक्षता तथा प्रदेश प्रमुख दिपक प्रसाद देवकाेटाकाे प्रमुख आतिथ्यतामा भएकाे कार्यक्रममा प्रमुख जिल्ला अधिकारी स्किम श्रेष्ठ, नेपाल चेपाङ संघका केन्द्रीय अध्यक्ष गाेविन्द राम चेपाङ, नेपाल चेपाङ संघ बागमती प्रदेश अध्यक्ष खुसिलाल चेपाङ लगायतकाे आतिथ्यता रहेकाे थियाे ।