मकवानपुर । मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिकामा पुजारीको गोली हानी हत्या भएको छ । शुक्रबार बिहान राक्सिराङ–१, कोलगैरी ठकुरीडाँडास्थित कुलदेवी मन्दिरकाे ६४ वर्षीय पुजारी ठूले गोलेको गोली हानी हत्या भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ ।
गोली प्रहारबाट पुजारी गोलेको घटनास्थलमै मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ । पुजारीको हत्या गरेको अभियोगमा प्रहरीले ७५ वर्षीय इमान सिंह थोकरलाई नियन्त्रणमा लिएको छ । थोकरको साथबाट कटुवा पेस्तोल १ थान, पेस्तोलमा लाग्ने २ राउण्ड गोली, खोका १ थान र १९० ग्राम गन पाउडर बरामद गरेको मकवानपुर प्रहरीले जनाएकाे छ ।
घटना पश्चात इलाका प्रहरी कार्यालय मनहरी र जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर सादा पोशाकका प्रहरी समेत खटिएर थोकरलाई पक्राउ गरिएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका निमित्त प्रवक्ता प्रहरी निरीक्षक राजु प्रसाद कुर्मीले जानकारी दिए । प्रारम्भिक अनुसन्धानको क्रममा पुरानो सिरइवीका कारण थोकरले गोलेलाई गोली प्रहार गरेको देखिएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ ।
जेनजी आन्दोलनका नाममा भएको अपराधिक गतिविधिमा संगल्नलाई कारवाहीको दायरामा ल्याउन प्रहरी प्रशासनलाई धेरै सकस छ । ति दिनहरुमा देशभर घटेका गतिविधिहरूले केवल राजनीतिक असन्तोषको रुप मात्र देखाएका छैनन्, यसले कानून र सुरक्षाको आधारभूत मूल्यमा नै प्रश्न उठाएको छ। आन्दोलन लोकतान्त्रिक अधिकार हो, तर जब त्यो अधिकार तोडफोड, आगजनी, जनधनको क्षति र आम नागरिकमा त्रास उत्पन्न गर्ने दिशातर्फ मोडिन्छ ।
त्यो स्वतन्त्र अभिव्यक्तिको अभ्यास होइन स्पष्ट रूपमा अपराधको स्वरूप लिन्छ। तर विडम्बना, यस्ता आपराधिक गतिविधिमा संलग्न व्यक्तिहरू अझैसम्म नियन्त्रणमा आएका छैनन्। प्रहरी प्रशासनको ढिलासुस्ती, अनिर्णायकता र मौनताले नागरिकमा गम्भीर आशंका उत्पन्न गरेको छ। आखिर किन प्रहरी निष्क्रिय छ ? के राजनीतिक दबाबका कारण कानुनी प्रक्रिया अवरुद्ध भइरहेको हो ? कि प्रहरीभित्रकै समन्वयहीनता र इच्छाशक्तिको कमीले कारबाही सम्भव हुन सकेको छैन ?
कानूनको शासनमा बस्ने समाजमा कुनै पनि व्यक्ति वा समूह कानूनभन्दा माथि हुन सक्दैन। आन्दोलनका नाममा जथाभावी हिंसा फैलाउने र सार्वजनिक सम्पत्ति नष्ट गर्नेहरूलाई उन्मुक्त राख्नु भनेको कानुनी शासनको धज्जी उडाउनु हो। प्रहरी प्रशासनले यस्ता घटनापछि तुरुन्तै अपराधी पहिचान, प्रमाण सङ्कलन र पक्राउ प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने थियो।
प्रहरी संस्थामाथि जनताको विश्वास तब मात्र रहन्छ जब त्यसले निष्पक्षता र जवाफदेहिताको परिचय दिन्छ। अपराधको स्वरूप जुनसुकै होस्, अपराधी जोसुकै होस् कारबाही समान हुनुपर्छ। कुनै राजनीतिक वा प्रशासनिक दबाबका कारण प्रहरी कमजोर देखियो भने त्यसले केवल आजको होइन, भोलिको कानुनी व्यवस्था पनि कमजोर बनाउँछ। राज्यको स्थायित्व, जनविश्वास र कानूनी शासनको प्रतिष्ठा प्रहरीको हातमा छ।अपराधी उन्मुक्त रहे भने जनतामा असुरक्षा र प्रणालीप्रतिको विश्वासको संकट गहिरिंदै जानेछ। मकवानपुर प्रहरीले बुधबार ५ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ, अब यो कामले निरन्तरता पाओस्, प्रहरीमाथि गौरव गर्न सकियोस् । दबाब र प्रभावमा कारवाही प्रकृया फितलो नहोस् ।
मकवानपुर । गत भदौ २४ गते भएकाे जेनजी आन्दोलनमा हेटौंडामा आपराधिक उपद्र तथा आगजनी गर्ने ५ जनालाई मकवानपुर प्रहरीले पक्राउ गरेकाे छ । व्यक्ति तथा सरकारी भवनमा आगजनी तथा तोडफोड गरेकाे कसुरमा उनीहरुलाई पक्राउ गरिएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ ।
आन्दोलनकाे क्रममा हेटौडा उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ नवलपुर बस्ने ४५ वर्षीय सुशिल पौडेलको घरमा आगजनी तथा तोडफोड गरेको आरोपमा हेटौंडा ११ का ३६ वर्षीय सुजन अधिकारी र ३५ वर्षीय सुरेन्द्र राना मगरलाई प्रहरीले पक्राउ गरेकाे जनाएकाे छ । अधिकारी र मगरलाई मकवानपुर जिल्ला अदालत हेटौंडाबाट आपराधिक उपद्र तथा लुटपाटको अपराध कसुरमा म्याद अनुमति लिई थप अनुसन्धान कार्य भईरहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ ।
यसैगरी आन्दोलनकै क्रममा मकवानपुर जिल्ला स्थित बागमती प्रदेश सभा सचिवालय तथा जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालयको भवनमा तोडफोड र आगजनी गरेकाे आरोपमा जिल्ला सर्लाही बरथवा नगरपालिका वडा नं. १ बस्ने २७ वर्षीय पुनम ठाकुर तथा २७ वर्षीय प्रमोद महतो र हेटौंडा ८ बस्ने ४३ वर्षीय सागर घताने भन्ने रोम बहादुर घतानेलाई पक्राउ गरिएकाे हाे । उनीहरूमाथि आवश्यक कारबाहीका लागि थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
मकवानपुर । सरकारले मधेश प्रदेश प्रमुखमा सुरेन्द्र लाभ कर्णको नाम सिफारिस गरेको छ । सोमबारको मन्त्रीपरिषद् बैठकले उनकाे नाम मधेसको प्रदेश प्रमुखमा नियुक्तिको लागि राष्ट्रपति समक्ष सिफारिस गरेको हो ।
मधेश प्रदेश प्रमुख सुमित्रा भण्डारीले मुख्यमन्त्रीमा एमाले संसदीय दलका नेता सरोजकुमार यादवलाई गरेकाे नियुक्त र शपथ विवादमा परेपछी उनलाई पदमुक्त गरि लाभलाई नियुक्त गर्न सिफारिस गरिएको हो ।
- वन्यजन्तुको सुरक्षाको जिम्मेवारी प्राय वनभित्र मात्र सिमित ठानिन्छ । तर, पर्सामा भने बढ्दो मानव वन्यजन्तु न्यूनिकरणका लागि राजमार्ग पनि महत्वपूर्ण मोर्चा बनेको छ । उच्च गतिका सवारी र जंगल जोड्ने सडक मानव र वन्यजन्तुको चुनौती बनिरहेका वेला नयाँ पहल सडकमै सुरु भएको छ ।
मकवानपुर । सुन्दा लाग्छ, वन्यजन्तुको सुरक्षाको लागि सडकमा प्रहरी र कर्मचारी किन ओर्लिए, वन्यजन्तुको सुरक्षा त वनजंगलमा पो गर्नुपर्ने हो । तर हैन पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जले वयजन्तुको सुरक्षाको लागि नयाँ अभियान थालेको छ । त्यो पनि सडमा ओर्लिएर ।
कर्मचारी र प्रहरी हरेक विहानै सडकमा आइपुग्छन, सवारी रोक्छन्, अनि सुरु गर्छन् वन्यजन्तु शिक्षा र सुरक्षाको कुरा । सवारीको तिव्र गतिको कारण वन्यजन्तुहरुको क्षति हुने र सवारी दुर्घटनाको कारण मानवीय क्षति समेत हुन थालेपछि पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जले पछिल्लोे ४ महिना यो अभियान चालिरहेको छ । जसले मानवीय र वन्यजन्तुको क्षति रोकेर सुरक्षा त बढाउँछ नै मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्वलाई पनि न्यूनिकरण गर्छ ।
प्राचिनकाल देखिनै मानिस र प्राकृतिक स्रोत तथा जनावरबीच अन्तरसम्बन्ध रहदै आएको छ । पर्यावरणीय दृष्टिकोण त झनै मानव र वन्यजन्तु मात्रै हैन हर वनस्पतिको समेत बरोबर योगदान रहन्छ, महत्व छ ।
तर समय समयमा वन्तयजन्तुको कारण मानवीय क्षति भएको गुनासाहरुले चर्चा पाउने गर्छन । मान्छेको ज्यानभन्दा ठुलो वन्यजन्तुकको संरक्षण हैन भन्ने तर्कहरुका बीच वन्यजन्तुको महत्वको ज्ञानको पनि कमी हो । यसबारे आवश्यक जनचेतना र शिक्षाको आवश्यक छ । वन्यजन्तुको लागि हर कोहीले सहजै समय दिंदैनन्, तर त्यो सवाल प्रत्यक्ष रुपमा मानव जीवनसँग नै जोडिएको छ । यस्तो जानकारी बुझ्न निजगढ ३ का कृष्ण गोलेलाई ४६ वर्ष लाग्यो । अर्थात उनले ४६ वर्षको उमेरमा वन्यजन्तुप्रति मानवको दायित्व पुरा गर्दै गर्दा आफ्नो समेत सुरक्षा हुने बुझे ।
उनी ६ वर्षदेखि निजगढ (पर्सा)–अमलेखगंज (बारा)–हेटौंडा (मकवानपुर)–हुदै काठमाण्डौ रुटमा सुमो चलाउँदै आएका छन् । यो साता नयाँ नयाँ ज्ञानको कुरा पनि सिक्दै छन् । उनी भन्छन् “केही मिनेटमा धेरै कुरा बुझिने रहेछ । केही मन मोडिएको छ, अरु बुझ्न मन छ ।” उनको त्यो मन मोडिने कारण थियो पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज आधाभार बारा अन्तरगतको अमलेखगञ्ज रेञ्ज पोष्ट। जसले निजगढबाट काठमाण्डौको लागि छुटेको उनको सुमोलाई केही मिनेट अखलेखगञ्जमा रोक्यो ।
उनीसँगै उनका यात्रुलाई पनि जनचेतनामुलक जानकारी दियो । “सुरुमा हतारको समयमा अवरोध गरेकोमा दिक्क थिएँ तर, पछि कुरा सुन्दै जाँदा हाम्रै लागि रहेछ भन्ने लाग्यो” उनले भने “सुमो छुटेपछि यात्रुहरुले पनि सकारात्मक काम भएको भन्दै कुरा गरेको सुन्दै थिएँ ।”
गोले एउटा उदाहरण मात्रै हुन्, अहिले पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज आधाभार बाराको निर्देशनमा पथैलैया र अमलेखगञ्ज रेञ्जपोष्टले यो राजमार्ग हुँदै गुड्ने हरेक सवारीलाई रोकेरै यस्तो सन्देश दिंइरहेको छ । यात्रामा सधैं हतार हुन्छ, तर थोरै समय आफू र आफ्नाहरुको लागि पनि दिनु पर्छ भनेर यो अभियान सुरु गरिएको निकुञ्जका वरिष्ठ संरक्षण अधिकृत रामचन्द्र खतिवडाले बताए ।
“अमलेखगञ्ज पथलैया खण्डमा सवारी गति तिव्र हुदा वन्यजन्तुको क्षेति भएको प्रहरीको रिपोर्ट समेतलाई आधार मानेर हामीले सचेतनामुलक अभियान थालेका हौ” खतिवडाले भने । मानवीय क्षति बढी चर्चामा आउने, वन्यजन्तु क्षतिको पाटो गौण रुपमा हेरिने गरेको कारण पनि मानवीय जिम्मेवारी र वन्यजन्तुको सुरक्षार्थ यो अभियान प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरेको उनले बताए ।
सवारी तिव्र गतिमा हुँदा वन्यजन्तुमामात्रै दुर्घटनाको भय हुदैन, मानवीय क्षति समेत हुन्छ । यो क्षेत्रमा सवारी रोकेर यात्रु तथा सवारी चालकहरु शौचको लागि वनक्षेत्रमा प्रवेश गर्दा समेत वातावरणीय प्रभाव संगै मानवीय सुरक्षा चुनौती पनि बढेपछि यो अभियान थालिएको उनले बताए । अन्य समय निकुञ्जको वन्यजन्तुको चिन्ता र चिन्तनमा व्यस्त हुने कर्मचारीहरु अहिले हरेक दिन केही घण्टा राजमार्गमा उभिएर जनचेतनाको सन्देश बाँडिरहेका हुन्छन् ।
पर्सा वन्यजन्तु आरक्षका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७३/०७४ देखि ०७९/०८० सम्म आइपुग्दा १९० वटा वन्यजन्तुहरुको सडक दुर्घटनाकै कारण मृत्यु भएको छ । जसमा सबैभन्दा बढी चित्तल ६७ वटा रहेका छन् । यसैगरी बाँदर ४४, बँदेल ४१, जरायो १२ वटा छन् । यो अवधिमा कारको ठक्करबाट एउटा बाघको पनि मृत्यु भएको निकुञ्जको रिपोर्टमा उल्लेख छ । उल्लेख्य मात्रमा हुने सवारी दुर्घटनामा घाइते जनावरलाई उपचारार्थ समेत प्रसस्तै लगानी राज्यकोषबाट खर्च हुने गरेको छ । मानवीय क्षति भने भएको छैन ।
किन हुन्छ द्वन्द्व ?
जब वन्यजन्तुका वासस्थान, आहार, विचरणलगायतका पक्षसँग मानवीय क्रियाकलापहरू प्रतिस्पर्धा गर्न वा बाझिन आइपुग्छन् तब मानव र वन्यजन्तुबीच द्वन्द्व हुन्छ ।
जनसंख्या वृद्धिसँगै वन्यजन्तुहरूको प्राकृतिक आहार र वासस्थानको खण्डिकरण तथा संकुचन भई तिनीहरू खाना र बासको खोजीमा मानवका खेती तथा बस्तीमा प्रवेश गर्दा मानव तथा वन्यजन्तुबीचका द्वन्द्व बढ्दो छ । सामुदायिक वन मार्फत वनक्षेत्र पुनस्र्थापना हुँदै जाँदा पछिल्ला वर्षहरूमा वन्यजन्तुको पुनरागमन भएका कारण यो द्वन्द्व थप बढ्दो छ । मानव र वन्यजन्तु बीचको द्वन्द्व कम गर्न यस्ता जनचेतना मुलक कार्यले उल्लेख्य प्रगति हुने गर्छ ।
वन्यजन्तु र मानवबीचको द्वन्द्वले दिनहु जसो बढीरहे पछि यो अभियान थालिएको खतिवडाले बताए । “अहिले सवारी रोकेर सम्झाइ बुझाइ गर्ने गरिरहेका छौ, अलि पछिपछि नियम अनुसार कारवाही प्रक्रियामा उत्रन पनि बाध्य हुनेछौं” खतिवडाले भने । “पहिलो चरणमा भएकोले हामीले सवारी रोकेर सन्देश दिने कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिएका हौ, यसको प्रभावकारीता कम भएमा हामी ऐन अनुसार कारवारही तर्फ पनि उत्रन बाध्य हुने छौ” खतिवडाले भने ।
अमलेखगञ्ज रेञ्जपोष्टबाट मात्रै दैनिक सानाठुला गरी झण्डै दुईसयवटा सवारी रोकेर चालक तथा यात्रुलाई सचेत पार्ने गरिएको रेञ्जपोष्ट प्रमुख लक्ष्मी घितालले बताइन् । हरेक दिन बिहान र बेलुकी बिशेषगरी सवारीको चाप हुने समयमा यो काम गरिहेको रेञ्जपोष्ट प्रमुख घितालले बताइन् । राजमार्ग असुरक्षाको कारण विभिन्न समयमा बाघ, चितुवा, मृग, हात्ति सवारी दुर्घटनमा परेको धितालले बताइन् । जसबाट मानवीय क्षेति समेत भएको थियो ।
“यो अभियानबाट मानवीय सुरक्षा पनि प्रत्यक्ष्य जोडिएको छ” धितालले भनिन् “राजमार्गबाट ओहोरदोहोर गर्दा वन्यजन्तुको सुरक्षा गर्नमा मात्रै हामी केन्द्रित छैनौ यो दुबै पक्षको सुरक्षा सवाल हो ।” यो क्षेत्रमा स्पीड सिमाको लागि समय सिमा पनि तोकिएको छ । जसको लागि प्रति घण्टा ४० किमी तोकिएको छ ।
वन्यजन्तु र मानवबीचको द्वन्द्व न्यूनिकरणको लागि सरकारले यस्ता राजमार्गहरुमा ओभर पास र अण्डर पासको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने चर्चा चल्ने गरेको भए पनि आवश्यकता अनुसार एनिमल वे निर्माण भएका छैनन् । जसले गर्दा राजमार्ग वारपार गर्ने क्रममा वन्यजन्तुहरु मारिन्छन्, मानवीय क्षति समेत हुने गरेको छ ।
वन्यजन्तुको सुरक्षासँगै मानव र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व घटाउन समेत यो अभियान प्रभावकारी रहेको खतिवडाको दावि छ । “धेरै सवारी चालक तथा सरोकारवाला निकायहरुबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया आएको छ, हामीले यो अभियान सधै जारी राख्ने निर्णय गरेका छौ” खतिवडाले भने ।