मकवानपुर । आगामी २१ फागुनकाे लागि तोकिएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनकाे लागि निर्वाचन आयोगमा ८० वटा दल दर्ता भएका छन् । आयोगका अनुसार मंगलबार साँझसम्म ८० वटा दलले निर्वाचन प्रयोजनका लागि दल दर्ता गराएका छन् ।
मंगलबार नेकपा एमाले, राप्रपा नेपाललगायतका १६ वटा दल निर्वाचनकाे लागि दर्ता भएकाे छ । सोमबार नेपाली काँग्रेसलगायतका दल दर्ता भएका थिए । आयोगमा कुल १३४ दल दर्ता रहेका छन् । तीमध्ये ८० दलले दल दर्ता गराएका हुन् । आयोगले निर्वाचन प्रयोजनकाे लागि १ मंसिरबाट १० मंसिर बुधाबारसम्म दल दर्ताको समय ताेकेकाे थियाे ।
आयोगका अनुसार १ मंसिरमा १२ वटा दल दर्ता भएका थिए । मंसिरमा २ गते ५ वटा, ३ गते ८ वटा, ४ गते ८ वटा, ५ गते ७ वटा, ७ गते १६ वटा, ८ गते ८ वटा दल दर्ता भएका छन् । निर्वाचन प्रयोजनकाे लागि दर्ता हुने दलहरुकाे संख्या बढ्न सक्ने आयोगले जनाएकाे छ ।



मकवानपुर । प्रत्येक वर्ष २५ नोभेम्वरदेखि १० डिसेम्बरसम्म मनाइने लैङ्गिक हिंसा विरुद्दको १६ दिने अभियान मंगलबारबाट सुरु भएकाे छ । प्रविधिको सही प्रयोग गरौं लैङ्गिक हिंसा अन्त्य गरौँ’ (Unite To End Digital Violence Against All Women And Girls ) भन्ने नाराका साथ यो वर्षकाे लैङ्गिक हिंसा विरुद्दको १६ दिने अभियान संचालन गरिएकाे हाे ।
हेटौडा उपमहानगरपालिका प्रमुख मिनाकुमारी लामाले हिंसाको प्रतिकार गर्नुपर्ने बताइन् । अभियान सुरु भएकाे अवसरमा मंगलबार हेटौंडामा आयोजना गरिएकाे किशोरी संवाद कार्यक्रममा उनले यस्तो बताएकी हुन् । ‘जुनसुकै हिंसाको विरुद्दमा खुलेर बोल्नुपर्छ’ उनले भनिन् ‘हिंसा जति सह्यो अझ बढी हिंसा गर्न तर्फ प्रेरित हुन्छन् ।’
यसैगरी माइती नेपालकी कार्यक्रम संयोजक माया लामाले लैङ्गिक हिंसाको प्रकृति अहिले परिवर्तन भएको बताइन् । नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को २०७५ कात्तिक २९ गते निर्णयबाट हरेक वर्ष नोभेम्बर २५ तारिखबाट महिला हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानलाई दिवसका रूपमा मनाउने घोषणा गरेकाे उनले जानकारी दिइन् । अभियानकाे प्रभावकारी कार्यान्वयनकाे लागि विभिन्न गतिविधि र कार्यक्रम गरी दिवस मनाउँन थालिएको उनले बताइन् ।
‘महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारको भेदभाव तथा हिंसाजस्ता जघन्य अपराधलाई राज्यले कानुनद्वारा दण्डनीय बनाएको छ’ उनले भननिन् ‘लैङ्गिक समानतालाई विकास र समृद्धिका सवालका रूपमा स्थापित गर्नु पर्छ ।’ त्यसो नगरेसम्म कुनै पनि देशमा दिगो विकास, समानता, शान्ति र समृद्धिको स्थापना हुन नसक्ने तथ्यलाई विश्वले आत्मसात् गरिसकेको उनकाे भनाई रहेकाे छ । नेपाल सरकारले लैङ्गिक हिंसाको सम्बोधनका लागि नीतिगत, कानुनी व्यवस्थाका साथै विभिन्न अभियानमूलक र सचेतनात्मक कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको उनले जनकारी दिइन् ।
हेटौडा उपमहानगरपालिकाको आयोजना तथा मानव अधिकार तथा मानव बेचविखन बिरुद्दको संजालको समन्वयमा गरिएकाे किशोरी संवाद कार्यक्रममा संजाल अध्यक्ष आरती पाठकले सन् १९८० को दशकदेखि नै विभिन्न मुलुकले महिलामाथि हुने हिंसा विरुद्धको दिवस मनाउँदै आएको भए पनि सन् १९९९ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले अनुमोदन गरेपछि महिलामाथि हुने हिंसा विरुद्धको विभिन्न अभियान सुरु भएको बताइन् । नेपालमा यो दिवस सन् १९९७ देखि विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाउन थालिएकाे अभियान अन्तर्गत हिलामाथि हुने हिंसाविरुद्ध जनचेतना जगाउने र समस्याको पहिचान गरी समाधानका लागि राज्यलाई कानुनी आधार तय गर्न सहकार्य गर्दै आएकाे उनले बताइन् ।
लैङ्गिक हिंसा विरुद्ध पुरुषको सहकार्यलाई अभिवृद्धि गर्नु, लैङ्गिक समानता तथा सामाजिक न्यायका क्षेत्रमा काम गर्ने अधिकारकर्मीबिच ऐक्यबद्धता गर्नु, लैङ्गिक हिंसाका विविध आयाममा रणनीतिक छलफल गर्नु १६ दिने अभियानका मुख्य उद्देश्य रहेकाे बताइएकाे छ । नोभेम्बर २५ देखि डिसेम्बर १० का बिचमा पर्ने अन्य दुई महत्त्वपूर्ण दिवसलाई पनि यही १६ दिने अभियानअन्तर्गत मनाउने गरिएको छ । जसमा डिसेम्बर १ एड्स दिवस र डिसेम्बर १० मा विश्व मानव अधिकार दिवस पर्दछन् । यस अभियानअन्तर्गत विश्वव्यापी रूपमै महिला हिंसासँग सम्बन्धित चरणबद्ध अन्तरक्रिया, सडक नाटक, पोष्टर तथा पम्प्लेट प्रतियोगिता, सार्वजनिक सुनुवाइ, सूचना/शिक्षा सामग्रीको प्रदर्शन, सञ्चार अभियान, गोलमेच छलफललगायत कार्यक्रम गरी मनाउने गरिएको छ ।
नेपालको संविधानले लैङ्गिक विभेदको अन्त्य गरी आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न समानुपातिक समावेशी र सहभागितामूलक सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण गर्ने सङ्कल्प गरेको छ । २१ औँ शताब्दीमा समेत महिलालाई हेर्ने विभेदपूर्ण दृष्टिकोण, सामाजिक मूल्यमान्यता र यसबाट सिर्जित हानिकारक परम्परागत अभ्यासका कारण महिलाको नेतृत्व स्वीकार हुने वातावरण बन्न सकेको छैन ।
मकवानपुर । सरकारले निजामति प्रशासनकाे सर्वोच्च पद मुख्यसचिवमा सुमनराज अर्याललाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको छ। सोमबारकाे मन्त्रिपरिषद् बैठकले हाल रक्षा मन्त्रालयका सचिव रहेका अर्याललाई मुख्यसचिव नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो।
हालका मुख्यसचिव एकनारायण अर्याल मंसिर १० गतेबाट अनिवार्य अवकाश जादैछन् । एकनारायण अवकासमा जानु अघि वरिष्ठता, समन्वय क्षमता, संस्थागत बुझाइ र कार्यक्षमताकाे आधारमा सुमनलाई मुख्यसचिवमा नियुक्त गर्ने सरकारले निर्णय गरेकाे बताइएकाे छ । प्रशासनिक नेतृत्वकाे पद मुख्य सचिवमा अर्यालसहित प्रमीला देवी बज्राचार्य, मधुसूदन बुर्लाकोटी र डा. कृष्णहरि पुष्कर आकांक्षी रहेका थिए।
काे हुन सुमन?
- २६ असार २०२५ मा काठमाडौंको जोरपाटीमा जन्म
- त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट स्नातक उत्तीर्ण २०५२ साल । सोही वर्ष सरकारी सेवा प्रवेशका लागि फाराम भरेका ।
- १९ वैशाख २०५३ मा केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागमा शाखा अधिकृतको रूपमा नियुक्ति ।
- २०६६ सालमा उपसचिवमा बढुवा ।
- २०६८ सालमा सहसचिवमा बढुवा । प्रदेश सचिवका रुपमा समेत कार्यरत ।
- १९ माघ २०७७ मा सचिवमा बढुवा ।
- सचिवमा बढुवा हुनु अघि विभागको महानिर्देशक ।
- सचिव बढुवाको ५८ महिनापछि ८ मंसिर २०८२ मा मुख्यसचिवमा नियुक्त ।
- २५ असार २०८३ सम्म अर्थात आठ महिना सो पदमा बहाल रहने ।
- अर्याल महानिर्देशक भएकै बेला केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागले इतिहासमै पहिलो पटक आर्थिक गणना सम्पन्न गरेको थियो ।
- अर्याल आर्थिक योजना तथा तथ्याङ्क सेवामा प्रवेश गरी नेपाल सरकारको सचिवमा बढुवा हुने पहिलो प्रशासक ।
- अर्यालले राष्ट्रिय योजना आयोगमा रहँदा १५ औं राष्ट्रिय योजनाको खाका तयार गर्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकाे ।
यसैगरी सोमबार बसेकाे मन्त्रिपरिषद् बैठकपछि ९ वटा निर्णय सार्वजनिक भएको छ ।
१. युरोपियन युनियनको ‘Green and Reliable Energy for Economic Prosperity in Nepal’ परियोजनाका लागि २ कराेड ३५ लाख ८० हजार युरो अनुदान स्वीकार गर्ने।
२. भैरहवा विशेष आर्थिक क्षेत्र सञ्चालन मापदण्ड तथा कार्यविधि–२०७१ खारेज गर्ने, त्यहाँको भाडादर २० बाट घटाई ५ रुपैयाँ प्रति वर्गमिटर कायम गर्ने।
३. विद्युत् नियमन आयोगलाई ‘South Asia for Infrastructure Regulation’ को सदस्यता स्वीकारका लागि अनुमति दिने।
४. नेपाल प्रहरीको संरचनाभित्रै पद मिलान तथा दरबन्दी थप–घट गर्ने र संगठन तथा व्यवस्थापन सर्वेक्षण समिति गठन गरी काम थाल्न स्वीकृति।
५. भदौ २३ र २४ का आन्दोलनमा घाइतेहरूको उपचार र राहत उपलब्ध गराउने, साथै सेवा–सहयोगका लागि हेल्प डेस्क गठन गरी १० जना स्वयंसेवकलाई चार महिनासम्म मासिक १५ हजार रुपैयाँ खाजा–खर्च उपलब्ध गराउने।
६. प्रहरी नायव महानिरीक्षक ईश्वर कार्कीलाई अतिरिक्त महानिरीक्षक पदमा बढुवा गर्ने।
७. भूमि सम्बन्धी अध्यादेश नवौं संशोधन–२०२२ जारी गर्न राष्ट्रपतिसमक्ष सिफारिस गर्ने।
८. वन तथा वातावरण मन्त्रालयअन्तर्गत २०८२/८३ देखि सञ्चालन हुने एकीकृत भू–परिधि व्यवस्थापन आयोजनाका लागि अधिकृतस्तरका ३७ दरबन्दी स्वीकृत गर्ने।
९. मुख्य सचिव एकनारायण अर्यालको अनिवार्य अवकाशपछि सचिव सुमनराज अर्याललाई नयाँ मुख्य सचिवको जिम्मेवारी दिने।
मकवानपुर । मकवानपुर मनहरी ५ बसन्तपुर कि कान्छिमाया रुम्बा नजिकैको वनमा घाँस काट्न गएको बेला २०८१ पुस १४ गते बाघको अक्रमणमा परिन् । बाघले घटना स्थलमै उनको ज्यान लियो ।
७२ वर्षीया कान्छिमायाको ज्यान गएपछि परिवारले १० लाख ५० हजार रुपैयाँ क्षतिपुर्ति पायो । स्थानीय मनहरी गाउँपालिकाले संस्कार खर्च सहयोग स्वरुप ५० हजार रुपैयाँ सहयोग गर्यो । पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जले १० हजार रुपैयाँ क्षतिपुर्ति स्वरुप परिवारलाई उपलब्ध गरायो । तर यो राहतले मात्रै उनीहरुको परिवारको क्षति पुरिएन । “हामीले आमा गुमायौ, पैसाले त्यो कसरी परिपूरण हुन्छ र ?” छोरा समिर भन्छन् ।
यस्तै आक्रमणमा परेकी थिइन मनहरी गाउँपालिका ४ कि ६५ वर्षीय राधादेवी अधिकारी पनि । २०७९ फागुनमा राधादेवीलाई घाँस काट्न गएको बेला जंगली हात्तिले आक्रमण गरेको थियो । २०७९ फागुनमा हेटौंडा १८ का ३० वर्षीय देव वाइवाको पनि हात्तिकै आक्रमणबाट ज्यान गएको थियो । उनीहरु सबैलाई राष्ट्रिय निकुञ्जले १०/१० लाख, प्रदेश सरकारले १ लाख र स्थानीय सरकारले ५० हजार उपलब्ध गराएको थियो । आर्थिक राहत पाए पनि परिवारको सदस्य गुमाउँदाको पीडामा मल्मह नलाग्ने बताउँछन् राधादेवीकी छोरा राम अधिकारी ।
एकसाता अघिमात्रै मकवानपुर मनहरी ४ नयाँबस्तिकी कान्छिमाया प्रजाको २ वटा बाख्रा बाघले खायो । उनलाई यसबारे क्षतिपुर्ति पाइन्छ भन्ने समेत जानकारी छैन । “बेच्ने बेला भएको थियो, अझै ठुलो बनाएर बेचौला भनेर राखेको थिएँ, बाघले खायो” कान्छिमाया भन्छिन् “दशैताका ७ हजार दिंदा नबेचेर राखेको थिएँ ।” मनहरी ४ को नयाँबस्तिमा नै बाघले हैरानी दिने गरेको उनीहरु बताउँछन् । “मान्छेहरु धेरै हुँदा भीडभाड हुँदा खास डर हुँदैन, बस्तिमा सुनसान भयो भने बाघ पस्ने डर हुन्छ, बस्तिकै आडमा वन छ” उनले भनिन् ।
मनहरी गाउँपालिका पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जसँग सिमाना जोडिएकोले पनि यहाँका स्थानीयहरुले वन्यजन्तुको आक्रमण बेलाबेलामा खेप्नु परेको मनहरी ५ का वडा अध्यक्ष दीपन्द्र अधिकारी बताउँछन् । पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जबाट आउने बाघले मात्रै हैन, हात्ति, मृग, बाँदरहरुले पनि अन्नबाली नष्ट गर्नेगरेको कारण आफूहरु आजित भएको नयाँबस्तिकी फूलमाया प्रजाले बताइन् । “भिœयाउने बेला भएको बाली नाश गर्छ, कुरेर बस्नु पर्छ, अरु काम गर्नु की बालि कुर्नु हुन्छ” फूलमायाले भनिन् ।
यता मकवानपुर जिल्लाको मकवानपुरगढी गाउँपालिका ५ सोलिथुम भन्ने स्थानमा पनि ३ साता अघि फरक किसानहरुको बाघले ३ वटा बाख्रा मारेको वडा अध्यक्ष दीपेश दाहालले बताए ।
“बेलाबेलामा बाघले किसानलाई दुख दिइरहन्छ, मानवीय क्षति भएको छैन तर भय÷त्रासको अवस्था छ” दाहालले भने । यहाँ बाघले मात्रै हैन, मृग, हरिण, बाँदर, डेडुले हैरान पार्ने गरेको छ किसानलाई । “अन्नबाली खाने र नाश गर्ने समस्या धेरै छ, संगै घरपालुवा जनावरको क्षति पनि हुने गरेको छ” दाहालले भने ।
यि केही प्रतिनिधि घटनाहरु मात्रै हुन्। पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज आसापासमा बसोबास गर्नेहरुलाई बेलाबेलामा वन्यजन्तुको आक्रमणले सताइरहन्छ । जब जब वन्यजन्तुहरुले मानव बस्तिमा समस्या सिर्जना गर्छ अनि आवाज सुन्ने गरिन्छ, “जनवारलाई बचाएर मान्छेको नाश गर्न पाइदैन ।” अर्थात मान्छेको हत्या गर्ने जनावरलाई संरक्षण आवश्यक छैन । यस्ता मत बोक्ने एउटा जमात बन्छन्, जसले जनावर र मान्छेबीच द्वन्द्व सुरु हुनसक्छ ।
मानवीय क्षतिको पीडामा आउने यस्ता आक्रोशात्मक आवाजमा केही सत्यता हुनसक्ने भएपनि जनावरलाई माया गर्नै नहुने भन्ने धारणा पनि गलत भएको जिल्ला वन कार्यलयका अधिकृत वसन्त गौतम बताउँछन् । फराकिलो सोच राखेर हेर्दा पृथ्वी सबैको साझा घर हो ।
पर्सा निकुञ्जमा पानीको श्रोतहरु कम छन् । गर्मी र सुख्खा हुँदा पानीको खोजिमा त्यहाँका जनावरहरु बाहिर आउने गरेको हुनसक्ने निकुञ्जका संरक्षण अधिकृत रामचन्द्र खतिवडा बताउँछन् ।
एउटा उहाहरण हो बाघ । मकवानपुरको सिमाना जोडिएको पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा अहिले ४१ वटा बाघ छन् । निकुञ्जको कारण आफूहरुलाई समस्या भइरहेको गुनासो गर्ने आसापासका स्थानीयहरु बाघको सङ्ख्या बढेकोमा भने खुसी देखिदैनन् ।
“बाघ बढ्यो, हुन त खुसी हुनु पर्ने हो तर जंगलबाट बाहिर आएर हामीलाई सताउँछ दुख दिन्छ”मनहरी प्रतापपुरका सन्त लामाले भने “सरकारले बाघ बढाउनको लागि लगानी गर्छ हाम्रो सुरक्षाको लागि वास्तै गदैन ।” स्थानीयहरुले बाघको सवालमा उत्साह नदेखाउनु र बाघको भविष्य चिन्ताजनक हुनुमा भने संयोग देखिन्छ । पछिल्लो समय जलवायु परिवर्तनको कारण बाघको प्रजननमै समस्या हुने प्रक्षपण गर्न थालिएको छ । अबको समयमा पनि जलवायु परिवर्तनको असरलाइ ध्यानमा राखेर काम गरिएन भने विस्तारै बाघको अस्तित्व संकटमा पर्न सक्ने एक अध्ययनले देखाएको छ ।
नेपालमा सन् २०१० मा १२१ वटा बाघ थिए । यहीवर्ष नेपालले सन् २०२२ सम्म बाघको संख्या दोब्बर बनाउने प्रतिबद्धता विश्वमञ्चमा गर्यो । प्रतिवद्धताको समय पुरा हुँदा अर्थात सन् २०२२ मा बाघको सङ्ख्या ३५५ मा पुग्यो । नेपालले सन् २०१८ देखि २२ को ४ वर्षमा १२० वटा बाघको सङ्ख्या बढायो । सरकारी तथ्याङ्क अनुसार सन् २०२२ मा चितवन निकुञ्जमा १२८, बर्दियामा १२५, पर्सामा ४१, बाँकेमा २५ र शुक्लाफाँटामा ३६ वटा बाघ छन् ।
बाघले आफ्फ्नो क्षेत्र कायम गर्छ । क्षेत्र त्यहाँको घाँसे मैदान र आहारा प्रजातिको संख्याको आधारमा निक्र्यौल हुन्छ। पर्याप्त आहारा नपाएमा, अर्को बाघसँगको लडाइँमा पराजित भएमा, घाइते, रोगी, बुढो भएमा बाघले आफ्नो क्षेत्र छाड्न सक्छ। त्यसैले बाघका लागि व्यवस्थित वासस्थान महत्वपूर्ण हुन्छ । बाघको संख्या बढाउन ठूलो रकम खर्च गरियो। त्यो अनुसार तोकिएको अवधिमा संख्या झन्डै तेब्बर पुग्यो। तर संख्या बढेपछि त्यसको व्यवस्थापनमा जति काम हुनुपर्ने हो, त्यो हुन सकेको छैन । संरक्षित क्षेत्रका लागि योजना, बजेट पहिलेभन्दा बढी हुनुपथ्र्यो, तर घटाइएको छ यसले गर्दा प्रभावकारी कार्यक्रमहरु सञ्चालन गर्न सकिएको छैन, र मानवसँग बाघको द्वन्द्व बढ्दो छ ।
संरक्षित क्षेत्र विस्तार गर्ने, राम्रो व्यवस्थापन गरेर बाघलाई त्यहाँबाट बाहिर निस्कनु पर्ने जरुरी नै नहुने गरी व्यवस्थापन गरिए मानवसँगको रिसिइवी नै रहदैन । स्थानीयवासीलाई पनि उपयुक्त जिविकोपार्जनका लागि सहयोग गरेमा बाँचे आधारको खोजिमा मानव जंगल प्रवेश नै गर्दैनन् । यसले पनि वन्यजन्तुसँगको सम्बन्ध सुमधुर हुन सक्ने मध्यवर्ति क्षेत्र काउन्सिलका पूर्व अध्यक्ष पदम बहादुर तितुङले बताए । मानव बस्ती नजिकको जंगलमा सिसिटिभी क्यामरा जडान गरेर नियमित निगरानी गर्ने हो भने समस्याग्रस्त बाघबाट हुने क्षति नियन्त्रण गर्न सकिन्छ ।
हालकै अवस्थाको वातारण रहदा र यो भन्दा बिग्रेमा झनै समस्या हुनसक्ने खतिवडाले बताए । “वातावारणीय अवस्था सुधार भएन भने विकराल अवस्था आउन सक्छ,” खतिवडाले भने । वर्तामान अवस्थाको जलवायु परिवर्तनको असरलाई मध्येनजगर गर्दै यससँग मुकाविला गर्नेतर्फ ध्यान नदिएको बाघलाई समस्या हुने देखिन्छ । यसैगरी बढ्दो शहरीकरण, औद्योगिक क्षेत्रको वृद्धि, वन विनाशलगायत गतिविधिहरू बढेको अवस्थामा सन् २०९० सम्ममा संरक्षित क्षेत्रभित्र बाघको स्थान ८२० वर्ग किलोमिटरमा खुम्चिनेछ अनुमान गरिएको छ ।
उनका अनुसार त्यतिखेर हाल संरक्षित क्षेत्रभन्दा बाहिर रहेको ३ हजार १३ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रलाई बाघले आफ्नो वासस्थान बनाउन थाल्नेछ । सन् २०५० मा संरक्षित क्षेत्रमा ३ हजार ५०३ र बाहिर ५ हजार ३९२, सन् २०७० मा संरक्षित क्षेत्रमा २ हजार ६ र बाहिर ३ हजार ४१६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्र बाघको वासस्थान बन्न सक्ने आंकलन छ ।
पृथ्वीको तापक्रम बढ्दै जाँदा वन्यजन्तुको प्रजनन क्षमतामा पनि असर पर्न सक्ने संरक्षण अधिकृत खतिवडा बताउँछन् । “यसको असर बाघमा मात्रै नभएर उसका सिकार प्रजाति र सिकार प्रजातिको आहारा, वासस्थान, वनस्पतिमा पनि पर्छ” उनले भने।
तातोपनाले हिउँ पग्लने सवालमात्रै अहिले चर्चामा छ, यसको असर त सवत्र पर्छ नै । पहिलो असर यस्तै हात्ति, गैडा, गोहीहरुलाई पर्ने उनको तर्क छ । जलवायु परिवर्तनले तापक्रम बढ्छ, हिमालमा हिउँको मात्रा घट्छ अनि नदीमा पानीको मात्रा घट्दै जान्छ। पानी कम हुँदाको सबभन्दा धेरै असर त हात्ती र गैंडाजस्ता ठूला शाकाहारी जनावरलाई पर्छ । हात्तीलाई दिनमै २ सय लिटरजति पानी चाहिन्छ। गैंडालाई आहाल बस्न घोल अनिवार्य हुन्छ । यस्तै असर मृग, हरिणजस्ता साना प्रजाति अनि वनमा पनि पछ । “वन र सिकार नै मासिएपछि बाघ कसरी बाँच्छ, अनि वनबाट बाहिरीने संभावना बढ्छ” खतिवडाले भने “यसले मान्छे, घरपालुवा जनावर टार्गेटमा पर्न थालेका हुन् ।” समग्रमा यसको असर वनस्पति, जीवजन्तु र वातावरण वा इकोसिस्टममा नै पर्ने उनले बताए ।
दुर्गा प्रसाई थुनामुक्त भएका छन् । आइतबार सर्वोच्च अदालतका न्यायाधिस डा. नहकुल सुवेदी र श्रीकान्त पाैडेलकाे संयुक्त इजलासले प्रसाईलाई थुनामुक्त गर्न आदेश दिएकाे हाे ।
उनका छोरा निराजनले दायर गरेको बन्दी प्रत्यक्षीकरणको रिटमा सुनवाइ गर्दै सर्वोच्चले उनलाई थुनामुक्त गर्न आदेश दिएको हो । अभिव्यक्तिलाई लिएर मात्र प्रसाईँलाई पक्राउ गरिनु संविधान प्रदत्त अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता समेतको स्वेच्छाचारी उल्लङ्घन हुने अदालतको आदेशमा भनिएको छ ।
राष्ट्र, राष्ट्रियता, धर्म–संस्कृति र नागरिक बचाउ महाअभियानका संयोजक समेत रहेका प्रसाई मंसिर २ गते मध्यराती भक्तपुरस्थित निवासबाट पक्राउ परेका थिए ।