जनार्दन शर्मा अर्थमन्त्री भएर फेरि मन्त्रालय फर्किएसँगै अहिले नयाँ अर्थ सचिवको खोजी सुरु भएको छ । केही अनुभवी र सिनियर सचिव भने अर्थमन्त्री शर्मासँग काम गर्न अनिच्छुक देखिएकाले त्यसका लागि खासै दौडधुप गरेका छैनन् । निजामती क्षेत्रमा अर्थसचिव सबैभन्दा आकर्षकमध्येको पद हो ।
अर्थमन्त्री शर्माले बजेटमा करको दर हेरफेर गर्न गैरकानुनी व्यक्तिलाई संलग्न गराएको आरोप लागेसँगै अर्थ सचिव मधुकुमार मरासिनीले अर्थमन्त्री शर्माले पदबाट राजीनामा नदिएसम्म आफू मन्त्रालय नफर्किने भन्दै प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई जानकारी गराएर बिदामा बसेका थिए । अर्थसचिव मरासिनी अर्थमन्त्री शर्मासँग काम गर्न अनिच्छुक देखिएपछि सरकारले नयाँ अर्थ सचिवको खोजी गरेको हो ।
नयाँ अर्थ सचिव खोजिदै
अर्थमन्त्री शर्मामाथि ११ सदस्यीय संसदीय विशेष छानबिन समिति नै बनाएर छानबिन प्रतिवेदन तयार गर्दा अर्थ मन्त्रालयको सीसीटिभी फुटेमा बजेट सार्वजनिक हुने अघिल्लो दिन गत १४ जेठको राति अन्य व्यक्ति प्रवेश गराइएको नदेखिएपछि शर्माले बहुमतबाट सफाइ पाएका थिए तर सो समितिमा रहेका एमालेका सांसदले भने असहमति जनाउँदै फरक मत राखेका थिए ।
शर्मा पुनः अर्थमन्त्री भएर मन्त्रालय आएपछि अर्थसचिव मधुकुमार मरासिनी अर्थ मन्त्रालयमा नआएको अर्थ मन्त्रालय स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
मन्त्री शर्मासँग काम गर्न सचिव मरासिनी अनिच्छुक देखिएपछि नयाँ सचिवको खोजी थालिएको हो । अर्थसचिवमा आउने व्यक्ति प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र उनीनिकटका उच्च राजनीतिक नेतृत्वले रुचाएको व्यक्ति हुने स्रोतको दाबी छ ।
अब नयाँ अर्थ सचिवका रूपमा डा. वैकुण्ठ अर्याल, केवल भण्डारी र हाल अर्थ मन्त्रालयमै रहेका राजस्व सचिव कृष्णहरि पुष्कर तथा उद्योग सचिव अर्जुनप्रसाद पोखरेलको नाम चर्चामा छ । तर, अहिलेको अवस्थामा अर्थमन्त्री शर्माले भने आफ्नो पहिलो रोजाइमा सञ्चार तथा सूचनाप्रविधि मन्त्रालयका सचिव वैकुण्ठ अर्याललाई राखेको शर्मा निकट स्रोतले जानकारी दिएको छ ।
यसरी चर्चामा रहेका मध्ये अर्थमन्त्री शर्माले अर्याललाई अर्थ सचिवमा ल्याउने तयारी गरेको अर्थ मन्त्रालय स्रोतले बताएको छ । तत्कालीन समयमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालको जोडबलमा मरासिनी अर्थसचिव भएका थिए ।
गत आइतबार मन्त्रालयमा फर्किएका अर्थमन्त्री शर्मालाई राजस्व सचिव पुष्करलगायतका सबै कर्मचारीले स्वागत गरेका थिए । तर, त्यसदिन पनि अर्थसचिव मरासिनी भने शर्माको स्वागतमा उपस्थित थिएनन् ।
चालू आर्थिक वर्ष २०७९/८० को बजेट सार्वजनिक हुने अघिल्लो दिन गत १४ जेठको राति अनधिकृत व्यक्तिलाई अर्थ मन्त्रालय छिराएर करको दर हेरफेर गरेको आरोप लागेपछि शर्माले गत २२ असारमा अर्थमन्त्रीबाट राजीनामा दिएका थिए । शर्मामाथि छानबिन गर्न गठित संसदीय विशेष समितिले गत शुक्रबार बजेट निर्माणको क्रममा अर्थ मन्त्रालयमा अनधिकृत व्यक्ति प्रवेश गरेको नदेखिएको भन्दै अपूर्ण प्रतिवेदन बुझाएको थियो । सो प्रतिवेदनमा उनको कुनै दोष नरहेको भनेर योजनाबद्ध रूपमा चोख्याइएको थियो । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने नागपञ्चमी पर्व आज परम्पराअनुसार नागको पूजा अर्चना गरी घरका मूल ढोकामा टाँसेर मनाइँदै छ ।
आज काठमाडौँको नागपोखरी र टौदह, भक्तपुरको सिद्धपोखरीलगायत देशभरका नागदह, कुण्ड, र नाग स्थानमा विशेषरूपमा पूजाआजा गरी नागको सम्मानका साथ गाईको दूध, अक्षता, दुबो, खीर र रोटीलगायतका परिकार प्रसाद चढाउने गरिन्छ ।
यसरी नागको तस्बिर टाँस्दा वर्षभर घरमा नाग, सर्प र बिच्छीलगायतका जीवले दुःख नदिनुका साथै अग्नि, मेघ र चट्याङको भयबाट पनि बच्न सकिन्छ भन्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ ।
नागका बाह्र नाम भए पनि आठ कूलका आठवटा नागको पूजा गर्ने वैदिक सनातनकालदेखिको परम्परा छ । अनन्त, वासुकी, पद्म, महापद्म, तक्षक, कुलीर, कर्कट र शङ्ख गरी आठ नागलाई आजको दिन ब्राह्मण पुरोहितबाट पूजाआजा गरी घरको ढोकामाथि टाँसिन्छ । आजको दिन घरमा नाग टाँसेपछि खेतबारीमा खनजोत नगर्ने र नाग, सर्प लगायतका घिस्रने जनावरलाई मार्नुहुँदैन भन्ने मान्यता छ ।
वैज्ञानिक रूपमा प्रकृतिमा भएका विषालु पदार्थलाई नाग, सर्पलगायत जीवले शोषण गरी मानवसहित अन्य जातिलाई विषालु पदार्थको प्रभाव पर्न नदिने अनुसन्धानबाट पुष्टि गरेपछि नागजातिको पूजाआजा गर्ने रीत बसालेको विश्वास छ ।
नाग पूजाको प्रचलन वैदिक कालदेखि नै सुरू भएको मानिन्छ । वैदिक मान्यताअनुसार नागलाई सर्पको राजा मानिन्छ । नाग रिसाए भने पानीको अभाव हुने भएकाले पानीका लागि पनि नागलाई खुसी पार्न पूजा गर्ने परम्परा बसेको हो । वराहपुराणमा उल्लेख भएअनुसार श्रावण शुक्ल पञ्चमीमा नागराजसँग ब्रह्माको संवाद भएकाले पनि आजको दिन नागपूजाका लागि प्रसिद्ध मानिन्छ ।
प्रत्येक घरमा नाग रहेका हुन्छन् । घरको जग मुनि बसेका नाग रिसाई गएमा घरको जग नै भत्कन्छ भन्ने धार्मिक विश्वासमा पनि नाग पूजा गर्ने परम्परालाई निरन्तरता दिइँदै आइएको हो ।
नागलाई विष्णु र शिवका रूपमा मान्ने प्रचलन वैदिक सनातन कालदेखि नै छ । भगवान् शिवले नागको माला लगाउने र भगवान् विष्णु जलमाथि शेष नागको शय्यामा फणको छाता ओढी शयन गर्ने भएकाले दुवै भगवानलाई नागका रूपमा मान्ने गरिएको हो ।
प्रथम पूजाको अधिकार पाएका भगवान् गणेशको एक हातमा नाग छ । भगवान् विष्णुको अवतारका रूपमा जन्म लिएका श्रीरामचन्द्रका भाइ लक्ष्मण र कृष्णका दाजु बलरामलाई पनि शेषनागको अवतारका रूपमा मानिन्छ । दुवैले दुर्जनको नास गरी सज्जनको रक्षाका लागि भगवान् विष्णुको अवतारका रूपमा जन्म लिएका श्रीराम र श्रीकृष्णलाई सहयोग गर्न जन्म लिएको हिन्दु पुराणमा उल्लेख गरिएको छ ।
श्रीकृष्णले बाल्यकालमै कालीनागको दमन गरेको प्रसङ्ग विभिन्न पुराणमा वर्णन गरिएको छ । भगवान् विष्णुको नवौँ अवतारका रूपमा जन्म लिएका बुद्धको मूर्तिको शिरमा मुकुटाकारका रूपमा सर्पको आकृति रहेको हुन्छ । मत्स्येन्द्रनाथको घाँटीमा कर्कोटक नागको माला लगाइएको हुन्छ । जैन तीर्थङ्करहरूको शिरमासमेत सर्पाकार मुकुट हुन्छ ।
पाण्डुपुत्र अर्जुन र चन्द्रगुप्त द्वितीयले नागकन्यासँग विवाह गरेको प्रसङ्ग धर्मशास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ । लक्ष्मीको वास त्यो घरमा हुन्छ जुन घरमा नागको पूजा हुन्छ भन्ने मान्यता हाम्रो समाजमा सनातनदेखि छ ।
गुरु गोरखनाथले नौ नागको आसनमा बसी बाह्र वर्षसम्म तपस्या गरेको र यसरी नागलाई थिचेर राख्दा पानी नपरेकाले गोरखनाथका गुरू मत्स्येन्द्रनाथलाई नेपाल बोलाइयो । गुरु आएको देखी गोरखनाथ उठेपछि नाग मुक्त भएर पानी बर्साएको प्रसङ्ग पनि धर्मशास्त्रमा उल्लेख छ ।
संसारमा सबैभन्दा मूल्यवान् रहेको मणिलाई नागले नै शिरमा धारण गरेका हुन्छन् । श्रीखण्डको सुगन्ध र सङ्गीत नागलाई खुब मन पर्छ । गर्मीमा दुलोभित्र बस्ने नाग श्रावण शुक्ल पञ्चमी अर्थात् आजैको दिन वर्षातको शीतलताका कारण बाहिर निस्कने मान्यता समेत छ ।
डा. प्रकाश बुढाथोकी
गत माघ ८ गते नेपालमा ओमिक्रोन भेटिएपछि कोरोना संक्रमणदर ५० प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । फागुन महिनाबाट ओरालो लाग्दै एकल अंकमा रहेको संक्रमणदर असार लागेपछि उकालो चढ्दै दोहोरो अंकमा रहेको छ र सक्रिय संक्रमितको संख्यासमेत असार २७ बाट ५ प्रतिशत बढी र त्यसपछि दोहोरो अंकमा बढोत्तरी भएकाले लहरको आशंका गरिएको छ । नेपालमा कोरोना संक्रमण सुरु भएदेखि हालसम्म आरटीपीसीआरबाट करिब ९ लाख ८६ हजार र एन्टिजेन परीक्षणमा १ लाख ५० हजारमा कोरोना पुष्टि भइसकेको छ । हालसम्म कोरोनाबाट मृत्यृ हुनेको संख्या ११ हजार ९ सय ६५ पुगेको छ ।
भारतको नयाँ दिल्लीमा ओमिक्रोन भेरियन्टको सबभेरियन्ट बी ए–२.१२ फेला परेको छ, जुन सबैभन्दा निकै संक्रामक र तीव्र गतिमा फैलिने स्टेन मानिएको छ । ओमिक्रोन भेरियन्न्टको पछिल्लो पुस्ता बी ए–५ उपप्रजाति अल्टा फास्ट भाइरसले नै संक्रमण बढाएको र चौथो लहर ल्याउनसक्ने आँकलन छ । तथापि, जटिल अवस्था निम्त्याउने र अस्पताल भर्ना गराउने सम्भावना कम छ । स्वास्थ्य मन्त्रालय र विज्ञहरूले संक्रमणदर ५ प्रतिशतभन्दा कम भए संक्रमणको सामान्य अवस्था मान्छन् । जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना, खोपको पूरा मात्रा र बुस्टर डोजले संक्रमणदर कम गर्ने भएकाले सबैले यसमा जोड दिनुपर्छ ।
लक्षण
भाइरस प्रवेश गरेपछि लक्षण देखिन औसतमा पाँच दिन तथा छिटोमा एक दिन र बढीमा १२.५ दिन देखिएको छ । हालसम्म कुनै घरपालुवा, पंक्षीहरूमा संक्रमण देखिएको छैन । निमोनियाविरुद्धको खोपले कोरोना संक्रमण रोक्दैन । एन्टिबायोटिक तत्व भएको लसुन कोरोनाविरुद्ध उपलब्धिमूलक देखिएको छैन । चिकित्सा इतिहासमा मानिसमा पहिलो कोरोना सन् १९६० मा सामान्य रुघाखोकीले ग्रस्तको नाकमा पाइएको थियो भने सन् १९३७ मा जनावर पंक्षीमा संक्रमित ब्रोकाइटिस भाइरसका रूपमा भेटिएको थियो । नोकोभा भाइरस चाइनिज कोब्रा र करेट सर्पबाट मानिसमा सरेको चिनियाँ मिडियाबाजी भए पनि पशुबाट मानिसमा सरेको भए पनि कुन पशुबाट भन्नेमा अझै स्पष्ट भइनसकेको विश्व स्वास्थ्य संगठन बताउँछ ।
लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्युदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ
ज्वरो १००.४ डिग्री फरेनहाइट बढी, रुघाखोकी, सास फेर्न असजिलोजस्ता लक्षण देखिन्छ । भाइरस कसैले खोकेको, हाच्छिउँ गरेको ३ देखि ८ घण्टासम्म हावामा, तामामा ४, कार्डबोर्डमा २४ घण्टासम्म एवं प्लास्टिक र स्टिलमा २ देखि ३ दिनसम्म, अर्काे अध्ययनमा ९ दिनसम्म जीवित रहनसक्छ । तर, दुवै अध्ययनमा भाइरस ६२ देखि ७१ प्रतिशत इथानोल, ०.५ प्रतिशत हाइड्रोजन पेरोअक्साइड वा ०.१ प्रतिशत सोडियम हाइपोक्लोराइटले १ मिनेटमा निष्क्रिय हुन्छ । तथापि, सूर्यको प्रकाश, ताप, चिसो आदिले कति प्रभावित गर्छ भन्नेमा अध्ययन जारी छ ।
मौसमी रुघाखोकी र कोरोना
कोरोनामा रुघाभन्दा बढी सुक्खा खोकी लाग्छ । १०२ डिग्री फरेनहाइटभन्दा बढी ज्वरो आउँछ र सास फेर्न समस्या हुन्छ । रुघाखोकीको सर्नेदर कोरोनाभन्दा निकै कम हुन्छ र रुघाखोकीले बालबालिका, गर्भवती, वृद्धवृद्धा तथा पहिलेदेखि नै स्वास्थ्य समस्या भोगिरहेकालाई बढी असर गर्छ भने कोरोनाले हालसम्म बालबालिकालाई धेरै असर गरेको देखिँदैन । खोकी, ज्वरो, घाँटी अलि कसिएको, भारी भएको, थकान महसुस लक्षण कोरोनाको शंका गर्न सकिन्छ । मृत्यृदर व्यक्तिको उमेर, स्वास्थ्य र स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, पहुँच—परीक्षण र उपचारको आधारमा पनि निर्भर छ । लन्डनको इम्पेरियल कलेजको आँकलनमा ८० वर्षमाथिका व्यक्तिमा औसत मृत्यृदरभन्दा १० गुणा बढी र ४० वर्षभन्दा कम उमेरमा कम छ । चीनको खोजमा मधुमेह, उच्च रक्तचाप, श्वास प्रश्वासको समस्या र मुटुको समस्या भएकामा मृत्यृदर ५ गुणा बढी देखिएको थियो ।
मृत्यृ भएकामा खोप नलगाएका
वैशाख २१ पछि साढे २ महिनापछि फेरि मृत्यु हुन थालेको छ । खोप नलिएका र जटिल दीर्घरोग भएकामा कोभिड संक्रमण घातक र मृत्युको कारक देखिँदैछ । साउनयता मृत्यु भएकामा ६ जना खोप नलगाएका तथा एक जना एक मात्रा मात्र लिएका तर क्यान्सर, दम, उच्च रक्तचापजस्ता दीर्घरोगबाट पीडित ७२ वर्षीया महिला थिए । सामान्य स्वास्थ्य स्थिति भएका र आवश्यक मात्रामा खोप लिइसकेकामा लक्षण सामान्य देखिन्छ र मध्यम वा कडा लक्षण देखिए पनि केही दिनमै निको भइरहेका छन् । आईसीयूमा भर्ना हुने प्रायः दीर्घरोगी नै छन् । पूर्ण खोप, बुस्टर मात्रा समेत लगाएका तथा स्वस्थ जीवनशैली र औषधि लिइरहेका मधुमेह, उच्च रक्तचापका रोगीमा पनि संक्रमण भए पनि बढी जटिलता देखिएको छैन । आईसीयूमा राख्न परे पनि भेन्टिलेटरमा राख्न परेको छैन ।
पहिलो लहर दैनिक ६ हजारसम्म संक्रमित र ४३ जनासम्मले ज्यान गुमाएका थिए । जसमा दीर्घरोगी र ज्येष्ठ नागरिक नै उच्च जोखिममा परेका थिए । तथापि, अन्य देशको तुलनामा नेपालमा कम मानवीय क्षति भयो । खोप विकासकै क्रममा थियो र एक मात्र निर्विकल्प जनस्वास्थ्यको मापदण्ड नै थियो । दोस्रो लहर भारतीय भेरियन्टमा नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली ध्वस्त, शैया अभाव, एम्बुलेन्सका बिरामी फिर्ता, भर्ना अस्वीकार, अक्सिजनको हाहाकारका साथै निरोगी वयष्कहरूलाई सबैभन्दा बढी प्रभावित पारेको र बाटामै बिरामीको मृत्यृ भएको अनगिन्ती घटना थिए । अधिकांश निमोनिया हुने र भर्ना तथा मृत्यु हुनेमा खोप नलगाएका तथा लगाउन नमानेका थिए । अस्पतालका विशेष टेकु अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा महामारीमा होमिरहेका स्वास्थ्यकर्मी तथा युद्धमा लडाकु ढलेजस्तै बिरामीहरू जीवनसँग लडिरहेका तथा ढलिरहेका देखिए । जुन बेला दैनिक २ सय ४६ जनासम्मको मृत्यु भएको थियो ।
तेस्रो लहर दक्षिण अफ्रिकन भेरियन्ट ओमिक्रोनको उदयसँगै भयो । खोप धेरैले पाइसकेका र दक्षिण अफ्रिकामा गम्भीर नभएकाले विश्व स्वास्थ्य संगठन र पाश्चात्य देशले भनेजस्तो सुनामी नेपालमा आएन । संक्रमित पहिलेको लहरभन्दा अत्यधिक भए पनि भर्ना र मृत्यु कमै रह्यो । रुघाखोकीजस्तो सामान्य संक्रमण र लक्षण मात्र रह्यो । चौथो लहरमा ओमिक्रोनकै उपप्रजाति मिक्सड अप हाइब्रिड भाइरसहरू नै भएकाले दोस्रो लहरजस्तो प्रभाव देखाउँदैन । खोपको दायरा बढी भएकाले तेस्रो लहरकै मोडेलमा अन्य लहर जानसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।
स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनुपर्छ
तुलनात्मक रूपमा स्वास्थ्य उपचारको पूर्वाधार पहिलो, दोस्रो लहरभन्दा धेरै बलियो भएको छ । देशभर ८ सय आईसीयू, १ हजार २७ भेन्टिलेटर, १ सय ३२ अक्सिजन प्लान्ट र १५ हजार बढी अक्सिजन सिलिन्डर छन । तथापि, लाखौं खोप म्याद सिद्धिएर खेर गए । तीव्र संक्रमण फैलिए यी पूर्वाधार र जनशक्ति अपर्याप्त नै छन् । स्वस्थ रहन, संक्रमण रोक्न र सञ्जाल तोडन, विस्तार न्यूनीकरण गर्न जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना तथा उपलब्ध खोप लिन राज्यभन्दा धेरै नागरिक बढी जिम्मेवार हुनपर्छ ।
साबुनपानीले हात धोए जोखिम कम
फोहर हात हुँदा कोभिड–१९, मौसमी रुघाखोकी, झाडापखाला, सिगेला, हैजा, जुका—चुर्ना, निमोनिया, टाइफाइड, क्षयरोग, छाला, श्वास प्रश्वास र आँखासम्बन्धी पनि थुप्रै प्रकारका रोग सर्ने तथा लाग्ने गर्छ । हात धुँदा ३५ प्रतिशत सिगेलाले हुने झाडापखाला रोक्न सकिन्छ । हातको सरसफाइ आफैंले लिनसकिने एक प्रकारको खोप हो । भाइरसको संक्रमणबाट जोगिने पहिलो प्राथमिकता, सबैभन्दा राम्रो र प्रभावकारी उपाय नै नियमित साबुनपानीले मिचिमिची हात धुनै नै हो भनेर विश्व स्वास्थ्य संगठनले भनिरहेकै छ । घर, विद्यालय, कार्यालयलगायतका सार्वजनिक स्थानमा सहज उपलब्धता गराउन जरुरी छ । साबुनपानीको बेवास्ता वा सन्देश पु-याउन नसकिएको के हो । हारालुछ त साबुनको हुनपर्ने हो । मास्क, स्यानिटाइजेर दशांै गुणा महँगो मूल्य तिरेर खरिद गर्दा पुरुषार्थजस्तो ठान्न भएन । तथापि, प्रयोग नगर भन्न खोजिएको होइन । विभिन्न स्थान एवं वस्तुलाई छोइएको हुन्छ । उक्त हातले आँखा मिच्ने वा मुखतिर लग्ने गर्दा संक्रमण हुन्छ । तसर्थ, कुनै वस्तु छोइसकेपछि मिचिमिची साबुनपानीले हात धुनपर्छ । यदि, पानी छैन भने मात्र स्यानिटाइजेर प्रयोग गर्न सकिन्छ तर स्यानिटाइजर प्रयोग गरी आगो वा ग्याँस नजिक जानहँुदैन । अन्यथा, आगो लाग्ने र पोल्ने सम्भावना रहन्छ ।
रोकथाम
हातलाई खोक्दा, हाच्छिउँ, बिरामीको स्याहार, चर्पी प्रयोग, हात फोहोर देखिए, बाहिरबाट घर आए, जनावर वा जनावरको फोहोर छोएपछि साबुनपानीले धुने वा हातमा अल्कोहलजन्य स्यानिटाइजर दल्ने । खोक्दा नाक र मुख टिस्यु पेपर वा कुहिनाले छोपौं । यदि, हातले छोपे तुरुन्तै हात धोऔं , रुमाल भए सफा गरांै । चिसो वा रुघाखोकीको लक्षण भएकाको सामाजिक दूरी १ देखि २ मिटर निकट सम्पर्कबाट बचांै । व्यक्तिगत सामान जस्तैः कलम, माउस, कपडा आदि नबाँड्ने, भिडभाडमा नजाने, आँखा, नाक, कान र मुख नछुने, छुनैपर्ने भए देब्रे हातले छुने गरांै । मासु र अन्डा पकाएर खाऔं । खानेकुरा र अति आवश्यकीय औषधिको भण्डारण गर्ने । यदि, महामारी भइहाले जरुरी पर्छ । जंगली वा पालिएका जनावरसँग असुरक्षित सम्पर्कबाट बचौं । घरमै आराम गर्दा ठिक नभए, गाह्रो हुँदै गए तथा श्वास प्रश्वासमा समस्या भए स्वास्थ्य सल्लाह लिने र स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गरौं । अहिलेको स्थितिमा सरकारले के ग¥यो भन्दा पनि हामीले के गर्न सक्छौं भन्ने कुराले महत्व राख्छ । रोग पैmलिएपछि के गर्नेभन्दा पनि यसलाई पैmलिन नदिन सतर्कता अपनाउनुको विकल्प छैन । तसर्थ, निकासका लागि खोप लगाऔं , रोग प्रतिरोधी क्षमता बढाऔं र दैनिक व्यवहार र आनीबानी स्वास्थ्यमैत्रीमा बदलौं । राजधानी दैनिकबाट
बोलीमा सुशासन र सेवा प्रवाहको चर्को भाषण दिने कर्मचारी सम्बद्ध ट्रेड युनियनका नेता व्यवहारमा भने ठीक उल्टो देखिन थालेका छन् । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ र उनको सचिवालयले कर्मचारी सरुवामा लाखौं रुपैयाँ लेनदेन गरिरहेको सूचना सार्वजनिक हुँदासमेत कर्मचारी सम्बद्ध ट्रेड युनियन चुपचाप लाग्नुले यो धन्दामा उनीहरूको पनि संलग्नताका आधार देखिन थालेका छन् ।
सामान्यको सरुवामा आर्थिक लेनदेन प्रकरण
सामान्य प्रशासनमन्त्री राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठको रुचिमा सचिवालयकै कर्मचारीमार्फत आर्थिक लेनदेन हुँदा र विकृति बढ्दासमेत कर्मचारी सम्बद्ध सबै ट्रेड युनियनले कुनै विरोध गरेका छैनन् ।
मन्त्रालय स्रोतका अनुसार ट्रेड युनियनका नेताहरू आफंै पनि सरुवामा रकम लेनदेन गर्न थालेकाले उनीहरूले मन्त्रालयको गलत कामको प्रतिरोध गर्न नसकेका हुन् । राष्ट्रियस्तरमा रहेका एमाले किट नेपाल निजामती कर्मचारी संगठन, कांग्रेसनिकट नेपाल निजामती कर्मचारी युनियन, माओवादीनिकट नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी संगठन, नेकपा एकीकृत समाजवादीनिकट एकीकृत सरकारी कर्मचारी संगठन र मधेसी दलनिकट मधेसी निजामती कर्मचारी संगठनका जिम्मेवार पदाधिकारी नै कर्मचारी सरुवा गर्दा बिचौलियाका रूपमा पैसा संकलन गर्ने कार्यमा लागेको स्रोतको दाबी छ । ‘सबै संगठनका कुनै न कुनै व्यक्ति तथा पदाधिकारी बिचौलियाका रूपमा सरुवा धन्दा सञ्चालन गरिरहेका छन् त्यसैले पनि विकृति बढेको हो,’ मन्त्रालयका एक कर्मचारीले राजधानीसँग भने ।
ट्रेड युनियनका नेताहरू सरुवाको सिजनमा अक्सर सामान्य प्रशासन मन्त्रालयमा बाक्लै आउजाउ गर्ने गरेका छन् । उनीहरूले सरुवा गर्नुपर्ने कर्मचारीको सूची मन्त्री, सचिव तथा सहसचिवलाई बुझाएर सरुवा गरिदिन दबाब दिने गरेका छन् । ती नेताहरूले दिएको सूचीअनुसार कुनै कर्मचारीको सरुवा भएमा उनीहरूले सरुवा भएका सम्बन्धित कर्मचारीसँग पैसा लिनुका साथै अन्य लाभसमेत लिने गरेका छन् । ट्रेड युनियनका नेताले खबरदारी गर्नुको साटो आफंै गलत धन्दामा लाग्न पुग्दा मन्त्रीको सचिवालयलाई पनि सरुवामा पैसा उठाउन सहज भएको बताइएको छ ।
एमालेनिकट नेपाल निजामती कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष लेखनाथ कोइराला, कांग्रेसनिकट नेपाल निजामती कर्मचारी युनियनका अध्यक्ष गोपाल पोखरेल, माओवादीनिकट नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष हरि रावल, एकीकृत सरकारी कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष मोहनकुमार घिमिरे र मधेसी निजामती कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष भुवनेश्वर चौधरी लगायतले सामान्य प्रशासनमा देखिएको सरुवा विकृति रोक्न कुनै पहल नगर्दा उनीहरूमाथि समेत मन्त्रीको गलत धन्दामा सहयोग गरेको आरोप लागेको हो । यीमध्ये सरकारमा रहेका दलनिकट ट्रेड युनियनले आफ्ना नेताहरूको नाम लिँदै सरुवामा बढी चलखेल गर्ने गरेको बताइएको छ ।
नेपाल निजामती कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष लेखनाथ कोइरालाले सामान्यले गरेको गलत सरुवा र मन्त्रीको सचिवालयको गरेको गलत कार्य’ अध्ययन भइरहेको र त्यसविरुद्ध आफूहरूले खबरदारी गर्ने प्रतिबद्धता जनाए । ‘सरुवामा हाम्रो कुनै भूमिका हुदैन त्यसैले हामीलाई मुछ्न जरुरी छैन,’ कोइरालाले भने । आफूहरू यतिखेर निजामती सेवा ऐन ल्याउनुपर्ने मागसहित आन्दोलनमा उत्रिएकाले अन्य विषयमा सोच्ने नसकिएको स्पष्ट पारे ।
– मन्त्रीलाई खबरदारी गर्नुको साटो उल्टै मिलिमतो
नेकपा एकीकृत समाजवादीनिकट एकीकृत सरकारी कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष मोहनकुमार घिमिरेले ट्रेड युनियनका नेताले मन्त्रीको गलत धन्दा रोक्न नसक्दा आपूmहरूमाथि प्रश्न आउनु स्वाभाविक भएको बताए । ‘मन्त्रीसँगै कतिपय ट्रेड युनियनका नेता सरुवामा बिचौलियाका रूपमा प्रयोग भइरहेका छन्, यसले प्रशासनमा थप विकृति ल्याएको छ,’ अध्यक्ष घिमिरेले राजधानीसँग भने ।
घिमिरले ट्रेड युनियनका केही नेता सरुवामा सहभागी भएर कमाउ धन्दामा लागेकाले मन्त्रीलाई गलत काम गर्न सहज भइरहेको बताए । सरुवामा भएका आर्थिक चलखेलका ’मा आफूले मन्त्री र सचिवलाई खबरदारी गरेको घिमिरेले दाबी गरे । कांग्रेसनिकट नेपाल निजामती कर्मचारी युनियनका अध्यक्ष गोपाल पोखरेलले युनियनका कुनै पनि पदाधिकारी सरुवा धन्दामा संलग्न भएको पाइए आपूmले कडा कारबाही गर्ने दाबी गरे ।
मन्त्रालयको गलत सरुवामा आपूmहरूको कुनै संलग्नता नरहेको त्यस्तो देखिए आपूmहरूले खबरदारी गर्ने पोखरेलले बताए । उनले पनि अहिले सबैभन्दा ठूलो विषय निजामती सेवा ऐन भएकाले त्यही विषयमा आपूmहरू केन्द्रित रहेकाले सरुवामा देखिएको विकृति’मा छलफल नगरिएको अब भने खबरदारी गरेर अघि बढ्ने बताए ।
यस्तै, माओवादीनिकट नेपाल राष्ट्रिय कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष हरि रावलले पनि मन्त्रालयमा भएको सरुवा चलखेलले विकृति सिर्जना गरेकाले त्यसलाई रोक्न सबै ट्रेड युनियन एकीकृत रूपमा अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए । उनले आपूmले यस विषयमा मन्त्रालयको प्रशासनिक र राजनीति नेतृत्वलाई विभिन्न समयमा ध्यानाकृष्ट गराउँदै खबरदारी गरेको पनि जानकारी दिए । राजधानी दैनिकबाट
मकवानपुर । पछिल्लो २४ घण्टामा ६ सय २० जनामा काेराेना भाइरस सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ । यसै अवधिमा देशभर काेराेना संक्रमण पुष्टि भएका १ जनाको मृत्यु भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएकाे छ ।
स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा ५ हजार ८ सय ४६ जनाको पीसीआर र ३ हजार १ सय ९५ को एन्टिजेन नमूना परीक्षण गरिएको थियो । उक्त परीक्षणबाट ६ सय २० जनामा काेराेना संक्रमण पुष्टि भएकाे हाे । हाल सक्रिय सङ्क्रमितको सङ्ख्या ४ हजार ५ सय ६७ रहेको छ । अहिलेसम्म कोरोनाबाट मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ११ हजार ९ सय ६७ पुगेको छ । होम आइसोलेशनमा ४ हजार ४ सय २४, संस्थागत आइसोलेशन १ सय ४३ र आइसियू ३३ र भेन्टिलेटरमा ५ सङ्क्रमित रहेका छन् ।
यस्तै गत २४ घण्टामा २ सय ९७ कोरोना सङ्क्रमणमुक्त भएका छन् । यससँगै सङ्क्रमण मुक्त हुनेको सङ्ख्या ९ लाख ७० हजार ६२ पुगेको छ । सङ्क्रमण मुक्त हुने दर ९८ दशमलव तीन प्रतिशत रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ । पछिल्लो २४ घण्टामा २५ हजार ४ सय ३६ जनाले कोभिड विरुद्धको खोप लगाएका छन् ।
हाल देशभरमा ५ सय भन्दा बढी सक्रिय सङ्क्रमित भएका जिल्ला काठमाडौँ र ललितपुर तथा २ सय भन्दा बढी सङ्क्रमित रहेका जिल्लामा मोरङ र कास्की छन् । शून्य सङ्क्रमित रहेका जिल्लामा मनाङ, कालिकोट, मुगु, हुम्ला, बाजुरा, दार्चुला र बझाङ रहेका छन् । उपत्यकाका तीन जिल्लामध्ये हाल काठमाडौँमा २ हजार ६ सय ५ र ललितपुर ५ सय ५ र भक्तपुरमा ३७ सक्रिय सङक्रमित रहेको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
