मनोसामाजिक सु स्वास्थबारे ध्यानाकर्षणपत्र
Tags: No Comments
मकवानपुर । कोशिश मकवानपुरले सामाजिक विकास मन्त्रालय बागमती प्रदेशको महाशाखा प्रमुख गोपाल कंडेललाई मनोसामाजिक सु-स्वास्थबारे ध्यानाकर्षण पत्र बुझाईएको छ ।
मनोसामाजिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिको सुस्वास्थ्यको लागि मन्त्रालयले बिगतमा जस्तै सहकार्य र समन्वयमा काम गर्न र आवश्यक बजेटको व्यवस्था गर्न माग सहित ध्यानाकर्षण पत्र बुझाईएको हो ।
ध्यानाकर्षण पत्र बुझ्दै महाशाखा प्रमुख कंडेलले मनोसामाजिक सुस्वास्थ्य जल्दोबल्दो बिषय भएको उल्लेख गर्दै आगामी प्री बजेटको छलफलमा राख्ने बताए । आर्थिक मन्दिको कारण बजेको सिलिङ घटेकोले केही घट्ने संभावना रहेको उनले बताए । आगामी बजेटमा कसरी सम्बोधन गर्दा उचित होला भन्ने ठ्याक्कै तोकेर सुझाव दिन कंडेलले आग्रह गरे । मन्त्रालयको कार्यक्षेत्र अन्तरगत स्थानीय तहसम्म जानुपर्ने आवश्यक भएको कंडेलले बताए ।
मनोसामाजिक अपाङ्गतामा रहेको व्यक्ति संगीता मोक्तान, रुकु खडका, धिरज लामा दोङ, अपाङ्गता भएको व्यक्ति सन्जय पुलामी, सरस्वती कटवाल, नेपाल मानव अधिकार संगठन अध्यक्ष सर्मिला श्रेष्ठ, इन्सेक बागमती प्रदेश प्रमुख गणेश भण्डारी, हिमराईट्स मकवानपुर कार्यक्रम संयोजक कुमारी वाइबा समेतको उपस्थितिमा ध्यानाकर्षण पत्र बुझाइएको कोशिश मकवानपुर पैरवी अधिकृत सुनिरा लामाले बताइन् । मनोसामाजिक सुस्वास्थ्यको लागि मन्त्रालयले विगतमा पनि राम्रो सहकार्य भएको र आगामी दिनमा पनि सोही अपेक्षा गरिएको लामाले बताइन् ।
यस्तो छ ध्यानाकर्षण पत्र
श्री महाशाखा प्रमुख ज्यु बागमती प्रदेश सरकार सामाजिक विकास मन्त्रालय हेटौडा, नेपाल ।
विषय: ध्यानाकर्षण सम्बन्धमा ।
प्रस्तुत विषयमा सामाजिक विकास मन्त्रालय बागमती प्रदेशले विभिन्न समाजिक सुरक्षाका कार्यक्रम, निति तथा रणनिती अवलम्बन गर्दै नागरिकको सामाजिक सुरक्षाको रक्षार्थ अत्यन्त संवेदनशिल छ भन्ने कुरा सर्वविधित नै छ ।
अझ अपाङ्गताको सवालमा सामाजिक विकास मन्त्रालयले २०७९ चैत्र २९ गते जारि गरेको “अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुको हक अधिकार संरक्षण र प्रबर्द्धनको क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाको छनौट र सम्झौता सम्बन्धि सूचनाले पनि मन्त्रालयले आफू मातहतका निकाय तथा संस्था, संस्थासंगको समन्वयमा संवेदनशिल भएर कार्यगरिरहेको छ भन्ने कुरालाई प्रमाणि गर्दछ । बिभिन्न कार्यक्रमहरुमा सम्बन्धित अधिकारीहरुबाट अपाङ्गता भएका व्यक्तिका हकहितका लागि मन्त्रालयको तहबाट कुनै पनि कसर बाकि नराख्ने जस्ता प्रतिबर्द्धताबाट पनि कुशल अभिभावकत्व भएको निकाए हो भन्ने कुरामा विश्वस्त छौं ।
पछिल्लो जनगणना २०७५ सालको तथ्यांकलाई हेर्दा शारिरिक अपाङ्गता ३६.७५ प्रतिशत न्यून दृष्टि भएको अपाङ्गता १६.८८ प्रतिशत, दृष्टिविहिन अपाङ्गता ५.३७ प्रतिशत त्यस्तै मनोसामाजिक अपाङ्गता ४.२८ प्रतिशत साथै अन्य अपाङ्गताहरुको प्रतिशत हेर्दा पनि १ देखि ७ प्रतिशतको बिचमा रहेको देखिन्छ । यसरी तथ्यगत प्रमाणलाई हेर्दा पनि अपाङ्गताको संख्या उल्लेख्य मात्रामा रहेको देखिन्छ । अपाङ्ग भएका व्यक्तिहरुको अधिकार सम्बन्धि ऐन २०७५ को परिच्छेद ७ को ३२ नं दफामा सामाजिक सुरक्षा अन्तर्गत नेपाल सरकारले अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरुलाई समाजमा स्वतन्त्र र स्वावलम्बन पूर्वक जीवनयापन गर्न सक्ने गरी सक्षम बनाउन अपाङ्गता भएका व्यक्तिको योगदान रहने गरी वा तोकिएको अवस्थामा निःशुल्क रुपमा समाजिक सुरक्षा कार्यान्वयमा ल्याउनेछ भनिएको छ ।
जसमा सुरक्षा र स्वास्थ्य सेवा सहितको सामाजिक आवास सुविधा विकास गर्ने, असहाय बालवालिका तथा परिवार बाट त्यागिएका अपाङ्गता भएका व्यक्तिको लागि आवासको व्यवस्था गर्ने, जीवन बीमा, स्वास्थ्य बीमा र दुर्घटना बीमा गराउने, औषधि तथा आवश्यक सामाग्रि उपलब्ध गराउने, तोकिएको आधारमा बेरोजगारी भत्ता, जीवनयापन भत्ता तथा बृद्ध भत्ता उपलब्ध गराउने, तोकिएको अवस्थामा अपाङ्गता भएका व्यक्तिका सहयोगीका लागि भत्ता उपलब्ध गराउने जस्ता बुदाहरु उल्लेख छन् । जून कुराहरु प्रत्येक्ष रुपमा सामाजिक विकाश मन्त्रालय तथा त्यस मातहतका निकायहरुसंग सम्बन्धित छन् । उल्लेखित कुराहरुलाई कार्यान्वयमा ल्याउन र कार्यान्वयनमा आए नआएको कुराहरुको अनुगमन गर्ने निकाय पनि सामाजिक विकास मन्त्रालय हो भन्ने हाम्रो ठम्याई छ ।
देश, काल र परिस्थितिले अनुसार सबै कुराहरुको कार्यान्वयन एकै पटक हुन्छ वा गर्नुपर्छ भन्ने कुरामा हाम्रो चासो पक्कै पनि होईन। यस्ता कुराहरुको सुनिश्चिताको लागि प्रभावकारी योजना र रणनिती बनाउने कुरामा सम्बन्धित मन्त्रलयले कुनै पनि किसिमको कञ्जुस्याई गर्ने छैन भन्ने कुरामा हामि बिस्वस्थ छौं । यि सवै उल्लेखित कुराहरुलाई चरणबद्ध रुपमा कार्यान्वयनमा ल्याउनको लागि बजेटको आवश्यकता पर्दछ । यसर्थ अपाङ्ग भएका व्यक्तिहरुको सामाजिक सुरक्षाको सवालमा मन्त्रालयले स्पष्ट बजेट छुट्याओस् भन्ने हाम्रो अनुरोध हो । सबै नागरिक मन्त्रालयको नजरमा एउटै हुन्छन् त्यो स्वभाविक पनि हो तर अपाङ्ग भएका व्यक्तिहरुलाई समानता भन्दा पनि समताको आँखा बाट हेरेर उनिहरुको अधिकारलाई सुनिश्चित गरि सपाङ्ग व्यक्ति सरह जीवनयापन गर्न पाउने वातावरण तयार गर्न औपचारिक रूपमा बजेट सहित सम्बोधन गर्न अनुरोध गर्दछौं । मन्त्रालय बाट बिगत देखि प्राप्त जून साथ र सहयोग छ त्यसको निरन्तरताको अपेक्षा पनि गर्दछौं ।
हाम्रो यस अनुरोधलाई सम्बोधन गरिदिनुहुनको लागि तपसिल बमोजिमका अपाङ्गतामा रहेका सञ्जालका सदस्यहरु साथै कोशिश मकवानपुरको समन्वय सरोकारवाला सङ्घ संस्थाहरूको एक्यवद्धता साथै हस्ताक्षर सहित यो ध्यानाकर्षण पत्र पेश गर्दछौं । धन्यवाद ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका प्रदेश प्रमुख यादवचन्द्र शर्माले१७ औं लोकतन्त्र दिवसको अवसरमा शुभकामना व्यक्त गरेका छन् ।
स्वदेश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाई तथा दिदीबहिनीहरुमा शुभकामना व्यक्त गर्दै प्रदेश प्रमुख शर्माले देश र जनतालाई सर्वोपरी ठानी लोकतन्त्रलाई दिगो र दरिलो बनाउँदै विकास, स्थिरता,सुशासन तथा समृद्दिको पथमा अघि बढ्न यो दिवसले सबैलाई प्रेरित गरोस् भन्ने कामना समेत व्यक्त गरे ।
शुभकामना सन्देशमा प्रमुख शर्माले लोकतन्त्र स्थापनाका लागि आफ्नो अमूल्य जीवन उत्सर्ग गर्ने शहीदहरुप्रति भावपूर्ण श्रद्दान्जली अर्पण गर्दै आफ्नो जीवनलाई लोकतान्त्रिक मुल्य, मान्यता, आदर्श र सिद्दान्तप्रति समर्पित सम्पूर्ण लोकतान्त्रिक योद्दाहरुप्रति उच्च सम्मान प्रकट गरेका छन् ।
प्रमुख शर्माले आफ्नो शुभकामना सन्देशमा २०६२/०६३ को वसन्तक्रान्ति पश्चात् मुलुकमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको उल्लेख गरेका छन् । यो पर्वलाई गौरवपूर्ण र अविस्मरणीय दिनका रुपमा मनाउँने गरेको प्रमुख शर्माको सन्देशमा भनिएको छ ।

मकवानपुर । पश्चिमी वायु र स्थानीय वायुको प्रभाव रहेकोले देशभर आँशिकदेखि सामान्य बदली रहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ ।
हाल सुदुर पश्चिम प्रदेश, कार्णाली प्रदेश, लुम्बिनी प्रदेश, गण्डकी प्रदेश र बागमती प्रदेशका थोरै स्थानहरुमा हल्का वर्षा भैरहेको महाशाखाको भनाइ छ । कोशी तथा मधेश प्रदेश लगायत देशका पहाडी भू–भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भू–भागमा मौसम सामान्यतया सफा रहेको छ।
सोमबार दिउँसो देशभर आंशिक बदली रहने छ। अपरान्ह पछि देशका थोरै स्थानमा मेघ गर्जन र चट्याङ्गसहित हल्कारक्षणिक वर्षाको सम्भावना रहेको छ। तराईका थोरै स्थानहरूमा हावाहुरीको सम्भावना रहेको महाशाखाले जनाएको छ ।
राती भने लुम्बिनी, गण्डकी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेश लगायत देशका पहाडी भू-भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भू-भागमा मौसम सामान्यतया सफा रहने छ।
देशका पहाडी भू-भागका थोरै स्थानमा मेघ गर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का र क्षणिक वर्षाको सम्भावना रहेको तथा अपरान्ह पछि तराईका थोरै स्थानहरूमा हावा-हुरीको सम्भावना रहेको समेत महाशाखाले जानकारी दिएको छ ।
मेघगर्जन,चट्याङ्ग, हावा-हुरीबाट हुन सक्ने क्षति,जोखिमबाट बच्न आवश्यक सतर्कता अपनाउनु समेत महाशाखाले आग्रह गरेको छ ।
- लक्ष्मीबिलास कोइराला
मैले चिनेको पहिलो पहाड चुरे हो । हाम्रो घर चितवन गीतानगरको दक्षिणमा चुरे पर्वत छ, जुन छिचोलेर माडी पुगिन्छ । माडीको दक्षिणमा सोम्मेश्वर पहाड छ । हामी सानोमा ‘को चढ्न सक्छ चुरे, सक्दैन भारेभुरे’ भन्दै भाइबहिनीलाई जिस्क्याउँदै दौडिन्थ्यौं । २०४० सालतिर एक दिन बारा जिल्लाको सदरमुकाम कलैयाबाट बोधवनमा धान बाली लगाउन जाँदैगर्दा बाटोमा सिमसिम पानी मात्रै पर्दै थियो । पसाहा खोलामा अचानक ठूलो बाढी आयो । बाढी घट्ने आशमा हामी अरू बटुवाहरूझैं किनारामा उभियौं । मैले खोलाको पानी उठाएर हातमा लिएँ । पानी होइन उर्लीउर्ली पहेंलो लेदो बगिरहेको थियो । लेदोमा ढुंगा थिए । बाबु, चुरे त बगेर सिद्धिन्छजस्तो छ । धनिराम काकाले गालामा हात राखेर चिन्ता प्रकट गरेको मलाई आजै जस्तो लाग्छ ।
२०७० सालतिर अफिसको कामले सर्लाही जिल्लाको मलंगवामा पुग्दा मैले दक्षिणतर्फ पहाड देखें । दक्षिणतर्फ पहाड देखेपछि छक्क परें । कार्यक्रमकी एक सहभागी स्थानीय सञ्चारकर्मी धनियाँसँग जिज्ञाशा राखें । ‘सर, हाम्रो चुरे भारतमा सार्दै छन्, रातोदिन ट्रिपरले ढुंगा, गिटी बालुवा बोकेर,’ धनियाले तीखो व्यंग्य गरिन् । मलाई नरमाइलो लाग्यो । एउटा अफिसियल औपचारिक भेटमा पूर्वराष्ट्रपति रामवरण यादवले चुरेको महत्व वर्णन गरेका थिए । ‘भैंसीमाथि चढेर चुरे पहाड पुग्दा चुरे घना जंगलले छोपिएको थियो र रतुवा खोला त जंगलको एउटा सानो खोल्सो मात्र थियो ।’ उनको स्मरण सुनिरहुँ जस्तो साह्रै रमाइलो लागेको थियो । तर, आज चुरे ‘मणि हराएको सर्प’ जस्तो बनेको छ ।
चुरे पहाडको सबैभन्दा उत्तरमा रहेको महाभारत पर्वत सीमादेखि दक्षिणमा नेपाल–भारतको सिमानासम्मको सम्पूर्ण (चुरे, भावर र तराई) भूमिलाई चुरेक्षेत्र भनिन्छ । चुरे पहाड (वा शिवालिक) हिमालय पर्वत शृंखलाको सबभन्दा बाहिरी भू–भाग हो । चुरे पहाड कमलो एवं सबभन्दा कान्छो पर्वतीय प्रणालीको नामले पनि परिचित छ । तराईमा बग्ने अधिकांश नदीनालाको स्रोत चुरे हो । कार्बन व्यापारमा चुरेको महत्वपूर्ण योगदान रहेको छ । तराईको सुन्दरता पनि चुरे पर्वत शृंखला नै हो । चुरे पर्वतमालाले तराई र भित्री तराईका जिल्लाको वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न पनि ठूलो योगदान दिएको छ ।
चुरे समथर तराईको उत्तरी सिमाना भएर डाँडाहरू खडा भई बनेको छ । चुरे पहाड उत्तरतर्फ महाभारत शृंखला तथा दक्षिणतर्फ भावर प्रदेशसँग जोडिएको छ । विभिन्न स्थान मुख्यतः पश्चिमी भागमा दुन र भित्री मधेसको निर्माण चुरे पहाडमा भएको छ, जसले यस पहाडलाई महाभारत शृंखलाबाट स्पष्ट छुट्याउँछ । कोमल चट्टान सेल, सिल्टस्टोन, स्यान्डस्टोन तथा मडस्टोनजस्ता पदार्थबाट सिर्जित र छरिएका अन्य खुकुला पदार्थबाट निर्मित चुरे पहाड भौगर्भिक हिसाबमा विशिष्ठ पर्वत हो । देशभित्र धेरै वर्षा हुने भू–भाग यसै क्षेत्रमा रहेका कारणले यो भू–भाग भूक्षयको उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्र पनि हो ।
चुरे पहाड मात्र नभएर हरियो वन नेपालको धन उखानको पर्याय पनि हो । चुरेको काखमा सदावहार जंगल हुर्किएर बसेको छ । चुरेकोे पहाडी भूमि पूर्व मेचीदेखि पश्चिम महाकालीसम्म ३६ जिल्लामा फैलिएको, उच्च पहाडी भू–भाग तथा तल्लो समथर क्षेत्रलाई जोडेको, जलाधार संरक्षण र व्यवस्थापन गर्ने साझा भू–क्षेत्र रहेको, तराई क्षेत्रका लागि पानीको रिचार्ज गर्ने र तल्लो तटीय उर्वर भूमिका लागि जलीयचक्रको व्यवस्था भावर क्षेत्रले गर्ने गरेको, अन्य भौगोलिक क्षेत्रको भन्दा चुरेक्षेत्रमा वनले ढाकेको क्षेत्रफलको अंश अत्यधिक रहेको, जैविक विविधतामा प्रचुरता रहेको, वन्यजन्तुको आवागमनका लागि जैविक मार्गको भूमिका खेलेको तथा एसिया क्षेत्रको वनस्पति एवं वन्यजन्तुको उद्गमस्थलका रूपमा चुरे क्षेत्रलाई लिएका कारण चुरे क्षेत्रको सामाजिक तथा जैविक–पर्यावरणीय महŒव उच्च रहेको छ । चुरेको महŒव आँकलन गर्दै आव २०६७÷०६८ देखि राष्ट्रपति चुरे संरक्षण कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेको छ ।
कमजोर भूबनोट भएको चूरे पहाडमा प्राकृतिक कारणबाट नै ह्रास हुँदै गएको थियो । त्यसमाथि अदूरदर्शी स्वार्थपूर्ण मानवीय क्रियाकलापका कारण चुरेको ह्रास झन तीव्र गतिमा हुन थाल्यो । चुरे क्षेत्रमा वन अतिक्रमण तीव्र गतिमा बढेका कारण कृषि क्षेत्र बढ्न गएको र चुरे वन क्षेत्रको वरिपरी बसोबास गर्ने अधिकांश जनताको जीवन निर्वाह वन पैदावारमा निर्भर रहेका कारण वन विनाश भएको छ । वन विनाशले चुरे नांगो बन्दै गयो । हजारौं वर्षदेखि वन लिएर वर्षासँग आत्मीयता कायम गर्ने चुरेलाई बर्खायामको पानीले बगाउन थाल्यो ।
चुरे पर्वतबाट प्रवाहित हुने खोलाहरूको जलाधार क्षेत्र वन विनाश भएकाले खोलाहरू प्नि हिउँदमा सुक्न थाले । बर्खायाममा बाढीको प्रकोप बढ्न थाल्यो । जन, धन र जैविक विविधता तीव्र गतिमा क्षति हँुदै गएकाले उपल्लो तटीय र तल्लो तटीय जनतालाई यसबाट नकारात्मक प्रभाव परिरहेको देखिन्छ । वन पैदावार मात्र नभएर ढुंगा गिटी बालुवा भारतसम्म चोरी निकासी हुँदै आइरहेको तथ्य चुरे विनाशका चक्रीय प्रमाणहरू अध्ययनले देखाएका छन् ।
चुरेको विनाश प्रमुख कारण चुरेको सुन्दरता हो । ढुंगा, गिटी, बालुवाको गुणस्तर अत्यन्त राम्रो छ । सलक्क परेका सालका लुकुनाको सुन्दरता आँखाबाट हतपत्ती हट्दैन । तर गर्मी, पानी र हावाले चुरे दिनदिनै पग्लिदै गइरहेको छ ।
चुरे पहाडमा गरिने खनजोतबाट माटो बग्नेक्रम जारी छ । पहिरो गएका छन् । डुबान, नदी कटान र माटो थिग्रिने कार्यबाट धनजनको क्षति तथा विपद् बढ्दो छ । वन पैदावारको अनियन्त्रित उपयोग रोकिएको छैन । विकासका पूर्वाधार निर्माणबाट वनमा चाप बढ्दो छ भने वन डढेलो र चरीचरनबाट पनि वनको क्षति भइरहेको छ । वन्य जीवजन्तु नासिएका छन् । तराईको उर्वराभूमिको उत्पादकत्वमा अपूरणीय ह्रास आएको छ । चुरे भारेभुरेहरूले पनि सजिलै नाध्नसक्ने हुँदै गएको छ । जैविक विविधताको विनाश नियन्त्रण गर्न तथा उपल्लो तटीय चुरे भावर तथा तल्लो तटीय तराईबीच अन्तरसम्बन्ध कायम राख्न चुरे क्षेत्रको संरक्षण अनिवार्य बनेको छ ।
खानीजन्य ढुंगा, गिटी, बालुवा निकासीसम्बन्धी सरकारी नीतिको अस्पष्टताले चुरेबाट ढुंगा, गिटी, बालुवा निकाली बेच्न पल्केका व्यवसायी तस्करहरूले सुनौलो अवसर लिइरहेका छन् । गिटी, बालुवाका तस्करहरू मौलाएका छन् । चुरे नासिनु भनेको तराई मधेसको मानव जीवन संकटमा पर्नु हो । चुरे वा शिवालिक र महाभारत क्षेत्रमा पोखरी निर्माण गरी जलसञ्चय गर्ने, चुरे भावर र शिवालिक क्षेत्रमा वृक्षरोपण गर्ने र पानीका स्रोतहरू पुनर्सिर्जना गर्ने तथा नदी प्रणाली संरक्षण गर्ने चुरेमैत्री नीति कार्यक्रमलाई ढुंगा, गिटी, बालुवा अवैध निकासीले खल्लो बनाइदिएको छ ।
सरकारको उदासीनताको वातावरण संरक्षणका हिमायतीहरूको विरोध तथा तराई भावर क्षेत्रका बासिन्दाको असन्तुष्टिलाई मध्यनजर राख्दै समयसमयमा नेपाल सरकारले चुरे क्षेत्रको संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्न प्रतिबद्ध रहेको जनाउँदै आएको देखिन्छ, जुन पर्याप्त होइन । चुरे क्षेत्रको दोहन हुन नदिन तथा वातावरण संरक्षणमा नकारात्मक प्रभाव पर्न नदिन सरकार सक्रिय जागरूक हुनुपर्छ । चुरेको दोहन रोकिएन भने भविष्यमा सम्पूर्ण तराई क्षेत्र मरूभूमिमा परिणत हुनबेर लाग्दैन । यसकारण तराई क्षेत्रका लागि पानीको रिचार्ज र तल्लो तटीय उर्वर भूमिका लागि जलीयचक्रको व्यवस्था गर्ने भावर क्षेत्र तथा वन पैदावर र जैविक विविधताको धनी क्षेत्र चुरे पहाडको संरक्षण अपरिहार्य बनेको छ ।
प्राकृतिक सम्पदा देश विकासको महत्वपूर्ण स्रोत हो । विकास गर्न खोज्दा प्राकृतिक सम्पदाको विनाश स्वाभाविक हुन्छ । प्राकृतिक स्रोतको शून्य विनाशद्वारा आर्थिक विकासको सपना देख्न सकिदैन । खानीजन्य ढुंगा, गिटी, बालुवा नेपालको विदेशी मुद्रा आर्जनको स्रोत बन्दै गइरहेको छ । महाभारत पर्वत शृंखलाबाट ढुंगा, गिटी, बालुवा उत्खनन गर्दा वा हिमाली क्षेत्रबाट उत्खनन गर्दा चुरेजस्तो जोखिमपूर्ण नरहेको विज्ञहरूको मत छ । वातावरण प्रभाव मूल्यांकन गरेर ढुंगा, गिटी, बालुवा कति छ ? कति उत्खनन गर्न सकिन्छ ? कति देशका लागि आवश्यक पर्छ ? कति बचत हुन्छ र कति निकासी गर्न सकिन्छ ? सोको अध्ययन हुन जरूरी छ । अध्ययनपश्चात् मात्र सुरक्षित क्षेत्रबाट ढुंगा, गिटी, बालुवा उत्खनन गरी निकासी गर्न उपयुक्त हुन्छ । तर, ढुंगा, गिटी बालुवा निकासी गर्न वा स्वदेशी निर्माण प्रयोजनका लागि चुरेलाई प्रयोग गर्न भने पूर्णतः बन्देज लगाउनुपर्छ ।
कुनै पनि देशले आफ्नो देशका लागि आवश्यक वस्तु तथा सेवा तुलनात्मक लाभ हेरी अर्को देशबाट आयात गर्छ । निर्यात गर्ने देशले पनि देशको आवश्यकता परिपूर्ति भएपछि बढी भएको निर्यात गर्ने हो । हाम्रो देशमा पूर्वाधार निर्माणको अत्यन्त खाँचो छ । पूर्व–पश्चिम राजमार्ग चारलेनको बनाउने योजना छ, हुलाकी मार्ग बनाउनेक्रम जारी छ र पूर्व–पश्चिम रेलमार्ग बनाउँदा थुप्रै ढुंगा, गिटी, बालुवाको आवश्यकता पर्छ । व्यापार घाटा पूरा गर्न ढुंगा, गिटी, बालुवा निर्यात गर्दा भोलि आफ्ना लागि आवश्यक पर्दा कहाँबाट ल्याउने नि ?
विज्ञहरूले ढुंगा, गिटी, बालुवा निर्यात गरेर प्राप्त हुने राजस्वभन्दा ढुंगा, गिटी, बालुवा निर्यात गर्दा बिग्रेको बाटो बनाउँदा धेरै खर्च हुने तथ्य दिएका छन् । व्यापार घाटा बढाउने मुख्य वस्तु पेट्रोलियम पदार्थ हो । विद्युतीय गाडीहरू चलाएर वा विद्युत्को प्रयोग बढाएर पेट्रोलियम पदार्थको आयात घटाउन जरूरी छ । ढुंगा, गिटी, बालुवा निर्यात गरेर भारतसँगको व्यापार घाटा घटाउनेभन्दा विद्युत् निर्यात गरेर व्यापार घाटा कम गर्नुपर्छ । तर, भारतका बाटाहरू विद्युत्ले त पिच हुँदैनन् ?
सरकारको ढुंगा, गिटी, बालुवा निकासी गर्ने नीति मूलतः आर्थिक खोलभित्रको राजनीतिक एजेन्डा हो । नीति निर्माणमा विकास साझेदार र छिमेकी राष्ट्रहरूको प्रभाव नियमित क्रिया हो । वातावरणीय मूल्यांकनको आधारमा खानीजन्य ढुंगा, गिटी, बालुवा निकासी गरी व्यापारघाटा कम गर्ने नीति निर्माणमा नेपालको स्वार्थभन्दा भारतको स्वार्थ हावी भएको प्रस्ट देखिन्छ । चुरेबाट ढुंगा, गिटी, बालुवा उत्खनन गर्न कठिन छैन । खोस्रिदियो भने मात्र पनि ढुंगा, गिटी, बालुवा बुरुरुर्र झर्न थाल्छ । भारतसम्म पु¥याउन लागत पनि कम लाग्ने भएकाले आयात गर्र्दा भारतलाई धेरै फाइदा पुग्छ ।
प्रदेश र स्थानीय सरकारले आआफ्नो क्षेत्रको चुरे संरक्षणका लागि कठोर निर्णय लिनुपर्छ । राजनीतिक दल तथा आमजनताले पनि सो संरक्षण नीति कार्र्यान्वयनमा सरकारहरूलाई सहयोग पु-याउनुपर्छ । घर पोलेर खरानी निर्यात गर्न उक्साउने र ‘चुरे दोहनमा लोभी आँखा’ लगाउने छिमेकी देश र ढुंगा, गिटी, बालुवाका तस्कर माफियासँग राष्ट्रवादी नेपाली समयमा नै सावधान हुन जरुरी छ । राजधानीडेली डटकमबाट
वनमा लागेको डढेलो गोठमा सल्कदा जनावर जलेर मरे
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाको बकैया गाउँपालिका २ तीनथुम्के स्थित वनमा लागेको डढेलो गोठमा सल्कदा गोरु र बाच्छाहरू जलेर मरेका छन् ।
तिनथुम्के बस्ने ३८ बर्षीया सरस्वती अधिकारीको गोठमा सुन्दरी सामुदायिक वन निजगढबाट सल्किदै आएको डडेलोको कारण खरको छानो भएको गोठमा आगो सल्कदा २ वटा गोरु र एउटा बाच्छाको जलेर मृत्युु भएको हो ।
गोठमा लागेको आगो स्थानीयले नियन्त्रणमा लिएपछि मानवीय क्षेती नभएको अस्थायी प्रहरी पोस्ट फापरबारी धियांलले जनाएको छ । घटनाबाट २ लाख बराबर क्षती भएको अधिकारीले बताइन् ।
