मकवानपुर । बागमती प्रदेशकाे ३ जिल्लामा भएकाे छुट्टाछुट्टै घटनामा ४ जनाको मृत्यु भएको छ । प्रदेशकाे चितवन, सिन्धुपाल्चोक र रामेछाप जिल्लामा भएकाे विभिन्न घटनामा एकैदिन ४ जनाको मृत्यु भएको प्रदेश प्रहरी कार्यालय हेटौंडाले जनाएकाे छ ।
प्रदेश प्रहरीका अनुसार चितवन जिल्लाको भरतपुर महानगरपलिका–११, गोर्खाली टोलमा एक जना पुरुषको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा ईच्छाकामना गाउँपालिका–३, धारापानीका ६० वर्षीय भोज बहादुर गुरुङ रहेका छन् । सोमबार दिउँसो गुरुङ घरपैँचो (पुजा) मा आएकोमा घरको भर्याङ चढ्ने क्रममा चक्कर लागेर विरामी भएका थिए । गुरुङलाई उपचारका लागि नयाँ मेडिकल कलेजमा लगिएकोमा साेमबारनै डाक्टरले मृत घोषणा गरेको प्रहरीले जानकारी दिएको छ ।
यसै गरी चितवन जिल्लाको भरतपुर महानगरपालिका–३, बेलचोकमा मोटरसाइकलले ठक्कर दिँदा साइकलयात्रीको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा अन्दाजी ५५ वर्षीय पुरुषको सनाखत नभएको प्रहरीले जानकारी दिएको छ । सोमबार बाह्रघरेबाट बेलचोकतर्फ जाँदै गरेको ना ६५ प ६२०६ नम्बरको मोटरसाइकलले साईकललाई ठक्कर दिँदा मोटरसाइकल चालक भरतपुर महानगरपालिका–९, बसन्तचोक बस्ने ४९ वर्षीय सन्तोष बुर्लाकोटी र मोटरसाइकलको पछाडी सवार मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका–३, का ३३ वर्षीय सुदर्शन अधिकारी र साइकलयात्री घाइते भएका थिए । घाइते तीनै जनालाई उपचारका लागि चितवन मेडिकल कलेज भरतपुर लगिएकोमा उपचारको क्रममा साइकलयात्रीको मृत्यु भएको हाे ।
यस्तै सिन्धुपाल्चोक जिल्लाको मेलम्ची नगरपालिका–७, दुवाचौर काफ्लेखोला जंगलमा एक जना पुरुष मृत फेला परेका छन् । प्रदेश प्रहरीका अनुसार स्थानीय ४७ वर्षीय विष्णु बहादुर अधिकारी मृत फेला परेका हुन् । अधिकारी बैशाख १ गतेदेखि बेपत्ता भएकोमा सोमबार बिहान घरबाट ७ सय मिटर पर मृत अवस्थामा फेला परेका थिए । मुचुल्का पश्चात शव पोष्टमार्टमका लागि टिचिङ अस्पताल काठमाडौं लगिएको प्रहरीले जानकारी दिएको छ ।
प्रदेशकाे रामेछाप जिल्लाको उमाकुण्ड गाउँपालिका–२, रोशी राङदहमा एक जना पुरुष मृत फेला परेका छन् । मृत हुनेमा ६६ वर्षीय कृष्ण बहादुर भुजेल रहेको प्रहरीले जानकारी दिएको छ । भुजेल आइतबार आफू खुशी घरबाट हिँडेकोमा सोमबार निर्माणाधिन दुगड हाईड्रोपावर लिखु–१ ड्यामको पानीमा मृत अवस्थामा फेला परेको प्रदेश प्रहरीले जनाएकाे छ । प्रहरीका अनुसार शव पोष्टमार्टमका लागि जिरी अस्पताल दोलखा लगिएको छ ।
यसैगरी भरतपुर महानगरपालिका–२९ र देवघाट गाउँपालिका–५ जोड्ने दासढुंगा पुलबाट त्रिशुली नदीमा हामफाल्दा एक जना पुरुष बेपत्ता भएका छन् । उनीसँगै हामफालेकी एक महिलाको भने उद्दार गरिएको बागमती प्रहरीले जनाएकाे छ ।
प्रहरीका अनुसार सोमवार बिहान रा ५ प ९९४० नम्बरको मोटरसाइकलमा आएका उनीहरु एकसाथ नदीमा हामफालेका थिए । स्थानीयको सहयोगमा प्रहरीले महिलाकाे उद्दार गरेको हाे । महिला दाङ शान्तिनगर ७ बस्ने ३० वर्षीय सिता चौधरी रहेको प्रहरीले जानकारी दिएकाे हाे । उनको भरतपुर अस्पतालमा सामान्य उपचारपछि सोमवार नै डिस्चार्ज भएको छ । नदीमा हाम फाली बेपत्ता भएका पुरुष दाङ तुलसीपुर–६ बस्ने ५१ वर्षीय खगेन्द्र डाँगी रहेकाे र उनकाे खोजी भइरहेको छ ।
काठमाडौं । जर्मनीको फ्रयान्कफर्टमा कलाकार रन्जु यादवको चित्रकला प्रदर्शनी भएकाे छ । मिथिला चित्रकार रन्जुले शनिबार नेपाली समाज जर्मनीले फ्र्यान्कफर्टमा आयोजना गरेकाे नेपाल डेको कार्यक्रममा एकल चित्रकला प्रदर्शनी गरेकी हुन् ।
प्रत्येक वर्ष अप्रिल २० तारिखमा नेपाल डे मनाउँदै आएको नेपाली समाजले चित्रकला प्रदर्शनीकाे लागि रन्जुलाई निमन्त्रणा गरेका थिए । उनकाे २४ वटा चित्रहरु प्रदर्शनीमा राखिएको थियो । कार्यक्रममा चित्रकार यादवले नेपालमा मिथिला कलाको विकास, आफ्नो कला यात्रा र समाज रुपान्तरणमा आफ्ना चित्रहरुको प्रभावबारे कार्यपत्र समेत प्रस्तुत गरिन् ।
जर्मनीका लागि नेपाली राजदूत रामकाजी खड्काले चित्रकार यादवको चित्रकला प्रदर्शनीले नेपाली कला संस्कृतिको जर्मनीमा प्रवर्धन हुने र यसले फ्र्यान्कफर्टजस्तो अन्तर्राष्ट्रिय सहरमा नेपालको सांस्कृतिक कुटनीतिमा सघाउ पुग्ने बताए । जर्मनीमा मिथिला चित्रकला प्रदर्शनी आयोजना गर्न भूमिका खेलेको नेपाली समाज र चित्रकार यादवमाथि आफूलाई गर्व लागेको राजदूत खड्काकाे भनाइ थियाे ।

नेपाली समाजका अध्यक्ष शिव अधिकारीका अनुसार जर्मनीका विभिन्न सहरबाट कार्यक्रममा सहभागी हुन आएका नेपाली र जर्मन नागरिकले रन्जुकाे चित्रकला प्रदर्शनीलाई अवलोकन गरेका थिए । अध्यक्ष अधिकारीले नेपाली समाजले फ्रयान्कफर्टमा नेपाल डे आयोजना गरेर नेपालबारे जर्मनीमा प्रचारप्रसार गर्नुका साथै दुई देशका नागरिककाे सम्बन्ध सुमधुर बनाउने काम गरेको बताए ।
नेपाल डेको अवसरमा नेपाल, युक्रेन र भियतनामका कलाकारहरुले गीत, संगीत र नृत्य प्रस्तुत गरेका थिए । एक जना बलिउड कलाकारले नेपाली गीतमा प्रस्तुति प्रदर्शन गरेका थिए । आफ्नो बहुदेशीय एकल चित्रकला प्रदर्शनीका लागि राष्ट्रिय ललितकला पुरस्कार विजेता रन्जु अहिले ३३ दिवसीय युरोप कला यात्रामा छन् । उनले युरोपका चार वटा देशको भ्रमण गर्ने छन् । तर तीन देशमा मात्रै चित्रकला प्रदर्शनी गर्ने कार्यक्रम छ ।
भारतको ७ बुँदे दिल्ली त्रिपक्षिय सम्झौता अनुसार नेपालमा २००७ फागुन ७ गते राजा त्रिभुवनले टुँडीखेलको खरीपाटीको बोटबाट जनतालाई सम्बोधन गर्दै नेपालमा १०४ बर्षे राणाशासन समाप्त भएको र प्रजातन्त्र स्थापना भएको घोषणा गरेपश्चात् राणाशासन समाप्त भई दिल्ली सम्झौताको धारा अनुसार ५/५ जना राणा र काँग्रेसबाट सम्मिलित अन्तरिम मन्त्रीमण्डल गठन गरियो । त्यसको प्रधानमन्त्री अन्तिम राणा प्रधानमन्त्री मोहनशमशेर नै बने गणेशमान सिंह यातायात मन्त्री, वि.पी. कोइराला गृहमन्त्री बनेका थिए । नृपजङ्ग राणा शिक्षामन्त्री थिए ।
त्यतिखेरका शिक्षामन्त्रीले नेपालको शिक्षामा विकास गर्न त्रिचन्त्र कलेजमा नियमित कक्षा लिने गरेको ईतिहास छ । तर पछि वि.सं. २००८ सालमा चिनियाँ काजीको शंकास्पद हत्या भएपश्चात् वि.पि. कोईरालाले जनसभा गरेर राणाहरु सरकारमा रहेसम्म वास्तविक रुपमा प्रजातन्त्र स्थापना हुन नसक्ने अडान राखे । नेपाल राष्ट्रिय काँग्रेसका मन्त्रीहरुले सामुहिक राजीनामा दिए । वि.पि. कोईरालाले त्यतिखेर राखेको विचार डा. के.आई. सिंहले २००७ साल फागुन १ गते नै दिल्ली सम्झौता भएकै दिन राणाहरुको अवशेष शासनमा कुनै हालतमा पनि राख्न नहुने र राणाहरुको जनानियाँ शासनको सत्ता अधिकार शाह राजतन्त्रमा मात्र सर्ने र यो विदेशी भूमिमा भएको सम्झौता उनलाई अमान्य हुने र विधान सभाको चुनावको विदेशी भूमीमा भएको सम्झौताले ग्यारेण्टी दिन नसक्ने तर्कहरु राख्दै दिल्ली सम्झौताको विरोध गरेका थिए र मुक्ति सेनाको संघर्षलाई निरन्तर जारी राख्ने उद्घोष गरेका थिए । त्यसकारण उनलाई सरकारी मुद्दा लगाइ देशद्रोही घोषणा गरिएको थियो । त्यही कुरा शुरुमै वि.पि. कोइरालाले गौर गरेका भए । संयुक्त मन्त्रीमण्डलबाट सामुहिक राजीनामा दिनुपर्ने थिएन ।
त्यसपछि टंकप्रसाद आचार्य, मातृका प्रसाद कोइराला, डा. के आई. सिंह, परामर्शदातृ सरकार आदि पटक पटक राजनीतिक अस्थिरता हुँदै अन्त्यमा सुवर्ण समशेरको अध्यक्षतामा गठित सरकारले २०१५ सालमा राजा महेन्द्रको अडान अनुसार विधान सभाको चुनाव नगरी संसदको पहिलो आम निर्वाचन गराउन पुगे । यसरी प्रजातन्त्र भनेको राजाको हुकुम चल्ने, प्रजा अर्थात् नेपालको दोश्रो दर्जाका मानिसहरुको लागि संसदको निर्वाचन गरियो । प्रजातन्त्रका पिता त्रिभुवनलाई भनिएता पनि त्यसताका नेपालको साक्षारता प्रतिशत २ % मात्र थियो, त्यसकारण जसो जसो राजाले भन्थे, त्यसैत्यसै जनताले पत्याउँथे र आफूहरु प्रजातन्त्र पाएकोमा मक्ख पर्दथे । यही प्रजातान्त्रिक प्रणालीमा भएको संसदिय निर्वाचनमा २०१५ सालमा १०९ सिट मध्ये ७४ सिट अर्थात दुई तिहाइ भन्दा पनि २ सिट बढीमा विजयी नेपाली काँग्रेसको वि.पि. कोइरालाको नेतृत्वमा २०१६ बैशाख १० गते गठित सरकारलाई २०१७ पुष १ गते राजाले निलम्बित गरेर र शाही घोषणा प्रवाह गरी शासन सत्तामा राजाले नै प्रत्यक्ष शासन गर्ने दलविहीन पञ्चायती व्यवस्था शुरुवात गरे ।
शासन व्यवस्था जनमुखी नै हुनुपर्दछ । संसदीय व्यवस्था भनेको उच्च नैतिक मूल्यद्वारा निर्देशित व्यवस्था हो, तर यसमा नियतबस संस्थागत भ्रष्टाचार गर्ने लुप होलहरु बढी हुन्छन् । त्यसैले प्रजातन्त्र दिवस, लोकतन्त्र दिवस र गणतन्त्र दिवसको उपलक्ष्यमा २/४ दिन र्यालीमा सहभागी गराउँदैमा नागरिक हकको प्रत्याभूति गर्न सकिदैन ।
यहीबाट प्रजातन्त्र भनेको भारतले ल्याइदिएको प्रजातन्त्र राजाले हटाइदिएको अर्थमा जनतामा प्रतीत हुने संस्कृति शुरु गरेको, विधान सभाको एजेण्डा छोडेको र मुक्ति सेना विघटन गरेको हुनाले नेपाली काँग्रेस लगायतका राजनीतिक दलहरुमाथि प्रतिवन्ध लाग्यो । त्यसको विरोधमा जनता जनार्दनले केही मेलोमेसो सम्म पनि पाएनन् । लामो समयसम्म भूमीगत राजनीति गर्न राजनीतिक दलका नेताहरु वाध्य भए । दलविहिन पञ्चायती व्यवस्थाले प्रशासनिक सुधार र आर्थिक विकास गरेको समयअवधि र अहिले गणतन्त्रपछिको समय ३०÷३० बर्षको समयमा तुलना गर्ने हो भने गणतन्त्रको विकासलाई कसरी हेर्ने ? यो कस्तो गणतन्त्र होला ?
यसरी नेपालमा राणाशासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको स्थापना भएको दश बर्षभित्रै राजा महेन्द्रले विभिन्न आरोपहरु लगाएर व्यवस्था परिवर्तन गरियो । त्यसपछि पनि पञ्चायती प्रजातन्त्रकै नामले शासन सञ्चालन भयो । भलै निरंकुश शैलीको शासन भए पनि एक प्रकारको राजनीतिक स्थिरता कायम भयो, भारतको हस्तक्षेपमा लगाम लाग्यो । पूर्वपश्चिम सडक बन्यो । चीन सरकारको सहयोगमा ठूला कारखानाहरु स्थापना भए । वि.सं. २०२० सालमा वैज्ञानिक ढंगको नयाँ मुलुकी ऐन जारी भयो र वि.सं. २०२१ सालमा भुमीसुधार ऐन जारी भयो । तर भूमिसुधारका लागि पञ्चहरु नै तयार नभए पछि त्यो राम्ररी क्रियाशील हुन सकेन । यसरी प्रजालाई पहिलोपटक नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा २०१८ साल बैशाख १ गते प्रशासनिक विभाजन गर्ने काम भयो । यो केही उपलब्धिमूलक कार्यहरु पञ्चायती व्यवस्थामा भए पनि वाक स्वतन्त्रता र पूर्ण रुपको अधिकार नभएको भन्दै राजनीतिक दलहरु बहुदलीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको मागमा लागिरहे । वास्तवमा प्रजातन्त्र भनेको जनताका लागि जनताद्वारा जनताले नै गर्ने शासन हो ।
अब्राहम लिंकनले डेमोक्रेसी शब्दको अर्थ त्यस्तो लगाए पनि नेपालमा भने प्रजातन्त्र भनियो । प्रजा भनेको राजतन्त्र भएको मुलुकको डेमोक्रेशी हो भन्ने अर्थमा व्याख्या गरियो । वि.सं. २०१५ सालको संविधानको धारा ५५ ले राजालाई असिमीत अधिकार दिइनाले नै २०१७ सालको कु भएको थियो, तर अधिकार भने पञ्चहरुले र राजाको वरिपरी घुम्ने सल्लाहकारहरुले नै राज्यसत्ताको प्रयोग गर्ने भएकाले प्रशासनिक, कुटनीतिक र विकास पूर्वाधारका क्षेत्रहरुमा सुधार भए पनि जनतालाई राजनीतिक दलहरुले प्रजातन्त्र नै चाहिन्छ भन्ने खालका अभिमुखीकरण गराइरहे । वास्तवमा राजा वीरेन्द्रले ४ वटा विकास क्षेत्रलाई ५ वटा विकास क्षेत्र कायम गर्नुका साथै नयाँ शिक्षा योजना पद्दति लागू गर्न नेपालमा धेरै संस्थागत र नीतिगत कामहरु गरेका थिए ।
त्यसका वावजुद पनि २०३६ सालमा विद्यार्थी आन्दोलन भयो र २०३७ सालमा जनमत संग्रह गराउँदा सुधारिएको पञ्चायती व्यवस्था नै रोज्ने मत १० प्रतिशतले बढी देखियो । यसरी बहुदलीय प्रजातन्त्रले जनमत संग्रहबाट पराजय भोगेपछि प्रजातन्त्रका लागि नेपाली नेताहरुले अझै १० बर्ष कुर्नुप¥यो । राजा वीरेन्द्रको क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क) को स्थापनामा महत्वपूर्ण योगदान छ । साथै नेपाललाई शान्ति क्षेत्र घोषणा गरियोस भन्ने अभियानमा हस्ताक्षर संकलन गराउँदा विश्वका जापान, चीन लगायतका ६४ राष्ट्रले हस्ताक्षर गरिसक्दा पनि भारतीय सरकारले हस्ताक्षर गरेन । अर्थात २००७ सालको प्रजातन्त्र आफ्नो कारणले दिलाएर नेपाललाई पनि भारत सिक्किमलाई जस्तै भारतमा विलय गर्न चाहन्थ्यो वा नेपाल शान्ति क्षेत्र भनेर मान्यता दिएमा अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपाललाई सार्वभौम रुपमा स्वतन्त्र राज्यको मान्यता भारतबाट पनि स्वीकृत हुन्थ्यो र नेपाललाई भारतको प्रान्तको रुपमा भारतमा गाभ्ने उसको मनसुवा पूरा नहुनेमा भारत दृढ निश्चित थियो र उसले नेपाललाई शान्ति क्षेत्र घोषणा गर्ने काममा वाधा व्यवधान खडा गर्ने नियत राख्यो ।
यसरी प्रजातन्त्रकै पुनः बहालीका लागि २०४६ फागुन ४ गतेदेखि २०४६ चैत्र २६ गते सम्म संयुक्त जनआन्दोलन भयो । प्रजातन्त्रको पुनः बहाली भएको र पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएको घोषणा त्यसैदिन राजा विरेन्द्रले गरे, यतिबेला पनि भारतीय प्रधानमन्त्री चन्द्रशेखरले विराटनगर, बीरगञ्ज, बुटवल र नेपालगञ्जजस्ता तराईका सहरहरुमा आई राजा विरोधी भाषणहरु गरेका थिए । नेपालमा नाकावन्दी लगाएर आन्दोलनलाई सहज बनाएका थिए ।
त्यसैले २०४७ साल कात्तिक २३ गते संवैधानिक राजतन्त्र सहितको सार्वभौमसत्ता नेपाली जनतामा निहित संविधान जारी भए पनि जनताहरु प्रजा भइरहे वीरेन्द्रको वंशनाश नभए सम्म राजा सेरेमोनियल भएर बसे भने नयाँ संसदीय व्यवस्थाका टाकुरे राजाहरुले आर्थिक र सामाजिक रुपमा अकुत कमाउने लाउडा काण्ड, पजेरो काण्ड, करछली र भ्रष्टाचार काण्ड, चेज एयर काण्ड, महाकाली नदी भारतको पक्षमा सन्धी गर्ने काण्ड आदि काण्डै काण्ड मात्र भयो । जनताको आर्थिक र सामाजिक हैसियत गरिबीग्रस्त बन्दै गयो । त्यसपछि लोकतन्त्रको माग र संविधान सभाबाटै संविधान बन्नुपर्दछ भन्ने मुख्य माग सहित २०५२ साल फागुन १ गते मावोवादी पार्टीले सशस्त्र युद्ध शुरु गरे ।
२०५८ साल पुग्दा नपुग्दै भारतले भारतमै नक्कली लुम्बिनी तयार गरेर बुद्ध नेपालमा जन्मेका हुन् भन्ने प्रचार प्रसार गर्न शुरु गरिसकेको थियो । फेरि दरबार हत्याकाण्ड पनि भयो । त्यसपछि ने.क.पा. मावोवादी र सात संसदमा प्रतिनिधित्व गरिरहेका दलहरुले राजा ज्ञानेन्द्रको प्रत्यक्ष शासनको अन्त्य गरी लोकतन्त्रको स्थापना गर्नका लागि २०६२ मंसीर ५ गते भारतको दिल्लीमा नै १२ बुँदे सम्झौता भयो । यस सम्झौता अनुरुप ज्ञानेन्द्र शाहको राजशाही अन्त्य भयो र नेपालमा संसद पुनस्थापना भयो र गणतन्त्र पनि स्थापना भयो । गणतन्त्रको संसदीय लोकतान्त्रिक संघीय शासन प्रणालीको चरम विकृत अवस्थामा आज जनता परिरहेका छन् ।
आखिर प्रजातन्त्रलाई लोकतन्त्र नामा राख्ने काम भयो र बैशाख ११ गतेलाई लोकतन्त्र दिवस मनाई फागुन ७ गतेलाई विदासूचीबाट हटाउने काम पनि भयो । तर जनताले तात्विक भिन्नता के पाए ? सवाल अझै पनि विचारणीय छ । फागुन ७ गतेको प्रजातन्त्रलाई पनि तीन दिवसीय रुपमा संघीय र प्रदेश सरकारले २०८० अर्थात पोहोर पनि ७४ औं प्रजातन्त्र दिवस मनाए । प्रजातन्त्र दिवसको दिन विदा हुने विगतको परिचय थियो । अहिले वक्तृत्वकला र हाजिरीजवाफ प्रतियोगिता हुने दिन वा र्याली निकाल्ने दिनका रुपमा विद्यार्थीहरुले बुझेका रहेछन् ।
फागुन ७ गते मनाइने प्रजातन्त्र दिवस, बैशाख ११ गते मनाइने लोकतन्त्र दिवस र जेष्ठ १५ गते मनाइने गणतन्त्र दिवसको बारेमा विद्यार्र्थीहरु अलमलमा परेको देखिन्छ । कतिपय शिक्षकहरुले ती दिनहरु त्यै त्यै व्यवस्था घोषणा भएका दिनहरुको सम्झनामा मनाइन्छ भनेर छोटकरीमा बुझाएको पनि पाइयो । तर जनताले प्रजातन्त्र भन्दा लोकतन्त्र कुन आधारमा परिष्कृत हो ? जब कि लोकतन्त्रमा ६०१ जनाले संविधान बनाए पनि जनताको चासोको विषय नरहेको धर्मनिरपेक्षता लादियो ? धेरैजना भत्ता खाने राजा बने तीन तहका सरकारलाई खर्च बोझिलो भयो ? जनजीविकाको सवाल र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको उत्पादनमा वृद्धिका क्षेत्रमा के अनुभव जनताले गरे त ? भन्ने यक्ष प्रश्नको उत्तरमा शून्य उपलब्धि भयो भन्नुपर्ने अवस्था छ ।
विकासका पूर्वाधारका कुराहरु गर्दा केही कामहरु भएका छन्, तर कृषि क्षेत्रको विकासमा कुनै तालिम भनेर गयो भने यो तालिम भनेको पैसा सकाउने काम हो । बाटो, विजुली, शिक्ष, खानेपानीका कुरा ल्याउनुस तर यो टोल विकास संस्थाका पदाधिकारीलाई क्षमता विकास भन्ने तालिमको प्रस्तावना नल्याउनुस यो पैसा सकाउने कार्यक्रम हो भन्ने ओठे जवाफ लगाउने स्थानीय तहका राजाहरुलाई अझै पनि गणतन्त्र होइन मतदाता आफ्ना प्रजा नै हुन् भन्ने सामन्तवादी भूत सवार भएको छ । यसले किन र कसरी गणतन्त्र र प्रजातन्त्रमा फरक भयो त ? यहाँ नागरिक पनि नागरिक हुन सकेका छैनन् ।
देशभरिका जनता सबै कुनै न कुनै दलका कार्यकर्ता मात्र छन् । कार्यकर्ताहरुले अन्धभक्ति देखाइरहेका कारण जनप्रतिनिधिले जनतालाई प्रजा वा दास सोच्नु कुन ठूलो कुरा भयो र ? अहिले राजदुत, संवैधानिक निकायका पदाधिकारी, न्यायाधीस, विश्वविद्यालयका भिसी सबै दलहरुको भागवण्डामा भैरहेको छ । तीन तहको जम्बो जनप्रतिनिधिलाई भत्ता दिनुपरेको छ । कर्मचारी र शिक्षकको तलब समयमै दिन सकिएको छैन । भ्रष्टाचारका घटनाहरु बढेको बढ्यै छन् । दण्डहिनता बढेको छ । कृषि, पर्यटन, उद्योग सबैको उत्पादन संकुचन भैरहेको छ । बेरोजगारीका कारण युवा विदेश पलायन हुने क्रम रोकिएको छैन, बरु बढिरहेको छ । व्यबसायिक र बिकाउ शिक्षाप्रणाली छैन । यस्तो अवस्थामा कुन तन्त्रका हामी हिमायती भन्ने कुरा ठूलो हो कि नेतामुखी भीडमा लाग्ने नागरिक समाजलाई नै प्रजा वा दास भनिएको हो ? समयमै नागरिकहरुले सचेत हुनु जरुरी छ ।
निष्कर्षंमा शासन व्यवस्था जनमुखी नै हुनुपर्दछ । संसदीय व्यवस्था भनेको उच्च नैतिक मूल्यद्वारा निर्देशित व्यवस्था हो, तर यसमा नियतबस संस्थागत भ्रष्टाचार गर्ने लुप होलहरु बढी हुन्छन् । त्यसैले प्रजातन्त्र दिवस, लोकतन्त्र दिवस र गणतन्त्र दिवसको उपलक्ष्यमा २/४ दिन र्यालीमा सहभागी गराउँदैमा नागरिक हकको प्रत्याभूति गर्न सकिदैन । त्यो त तीनै दिनको संझना मात्र हो । हामी जुनसुकै तहका सरकार प्रमुख भए पनि उच्च नैतिक मूल्यहरुलाई व्यवहारमा ल्याउने नेता तथा नागरिक समाज भएमा मात्र यो देशको आर्थिक र सामाजिक रुपान्तरण सम्भव छ । नभए प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र वा गणतन्त्र नाम मात्र फेरेको शासन पद्दतिमा कुनै तात्विक अन्तर देखिंदैन । अहिलेको राजावादी आन्दोलन र अन्य विरोध अभियानका श्रृङ्खलाहरु पनि यिनै व्यक्तिमुखी व्याख्यामा आधारित गणतन्त्रको निरन्तरता मात्रै हो ।
प्रतिक्रियाकाे लागि balkumars466@gmail.com
आंचल साहित्य कला पुञ्जले ९ जनालाई सम्मान गर्ने
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडामा रहेकाे महिलाहरुको साहित्यिक सस्था आंचल साहित्य कला पुञ्जले ९ जनालाई पुरस्कृत र सम्मान गर्ने भएको छ ।
पुञ्जले सोमबार हेटौंडामा पत्रकार भेटघाट गरि २०८० सालमा प्रदान गर्ने सम्मान र पुरस्कारको जानकारी दिएको हो । पुञ्जले चैत १५ गते हेटौडामा आयाेजना गरी ९ जना स्रष्टालाई सम्मानित गरिने अध्यक्ष भावना सापकाेटाले बताइन् ।
पुञ्जले स्थापना गरेको ८ वटा पुरस्कार र एउटा सम्मानबाट ९ जना सम्मानित हुने पुञ्जकी अध्यक्ष सापकोटाले जानकारी दिइन् । उनका अनुसार हरिवंश भेटवाल र बिजुला भेटवालले स्थापना गरेको बालकुमारी जगन्नाथ भेटवाल स्मृति साहित्य सम्मान २०८० बाट रौतहटकी स्रष्टा रेणुका जीसी सम्मानित हुने भएकी छिन् । उक्त सम्मानको राशी १० हजार रुपैयाँ र सम्मानपत्र रहेको छ ।
१ लाख २५ हजारको अक्षयकोषबाट सुरु गरिएको यो सम्मान २०७४ सालमा स्थापना भएको हो । साहित्यमा कलम चलाउने नारी साहित्यकारलाई मात्र दिइने यो सम्मानबाट २०७४ मा कवि प्रतिमा पाठक, २०७५ मा साहित्यकार रुकु कार्की, २०७६ मा साहित्यकार डा. विन्दु शर्मा २०७७ मा समालोचक/कवि ज्ञानु अधिकारी, २०७८ मा मकवानपुरे साहित्यकार तथा साहित्यिक संगठक तिर्थदेवी सिलवाल, २०७९ मा मकवानपुरे कवि तथा गजलकार बबि थापालाई प्रदान गरिएको थियो । यो सम्मान आँचलमा स्थापना भएको अक्षयकोष सहितको पहिलो सम्मान हो ।
यसैगरी प्रतिभा धिताल छन्द सम्मान,२०८० बाट नुवाकोटकी साहित्यिक स्रष्टा सुमित्रा सुमी सम्मानित हुने भएकी छिन् । उक्त सम्मानको राशी १० हजार रुपैयाँ रहेको छ । आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक अध्यक्ष मुना अर्यालले आफ्नी दिदी प्रतिभा धितालको नाममा स्थापना गरेकाे उक्त सम्मान एक लाख अक्षयकोषको व्याजबाट प्रत्येक वर्ष छन्दमा कलम चलाउने नारी साहित्यकारलाई प्रदान गरिने छ । २०७५ सालमा स्थापना भएको सम्मानबाट २०७५ मा बुनु लामिछाने, २०७६ मा प्रभा भट्टराई, २०७७ मा नवलपरासी निवासी कृष्णदेवि शर्मा, २०७८ मा भुषिता वशिष्ठ, २०७९ इटहरी निवासी टीका आत्रेयलाई सम्मानित भइसकेका छन् ।
यस्तै ईश्वर लम्साल स्मृति पत्रकारिता सम्मान २०८० बाट मकवानपुरकी पत्रकार सरिता दाहाल सम्मानित हुने भएकी छिन् । उक्त सम्मानकाे राशी ७ हजार पाँच सय रुपैयाँ रहेकाे छ । दाहाल २ दशकदेखि मकवानपुरमा रहेर पत्रकारितामा क्रियाशील छिन् । आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक उपाध्यक्ष स्वर्गीय अप्सरा तिम्सिना लम्साल तथा प्रकाश लम्सालले आफ्नो ससुराबा/बुबाको नाममा स्थापना गरेका उक्त सम्मान एक लाख अक्षयकोषको व्याजबाट प्रत्येक वर्ष पत्रकारिताको क्षेत्रमा विशेष योगदान पुर्याउने व्यक्तिलाई प्रदान गरिन्छ । २०७५ सालमा २०७५ सालमा स्थापना भएको यो सम्मानबाट स्थापना भएकाे वर्ष मकवानपुरका अग्रज पत्रकार कौशल पाण्डे, २०७६ मा नवराज शर्मा, २०७७ मा प्रताप विष्ट, २०७८ मा कृष्णराम परियार, २०७९ मा राममणी दाहाल सम्मानित भइसकेकाे छन् ।
टीकादत्त-मायादेवी-कुलकुमारी साहित्यिक सम्मान-२०८० बाट काठमाडौैकी स्रष्टा प्रभा बराल सम्मानित हुने भएकी छिन् । उक्त सम्मानकाे राशी ११ हजार १ सय ११ रहेकाे छ । साहित्यकार रुकु कार्कीलगायत उनका बहिनी प्रमिला शर्मा, अम्बिका उप्रेती, अन्जु उप्रतीले पिता तथा माताद्धयको नाममा १ लाख ५० हजारको अक्षयकोषसहित सुरुवात गरिएको यो सम्मान २०७६ सालमा स्थापना भएको हो । २०७६ मा कवि ललिता दोषी, २०७७ मा कवि निमेष निखिल, २०७८ मा देवराज खरेल, २०७९ मा साहित्यकार माधव पोखरेल सम्मानित भएका छन् ।
यस्तै अप्सरा तिम्सिना लम्साल स्मृति साहित्य सम्मान-२०८० बाट नेत्र एटम काठमाडौं सम्मानित हुनेछन् । गंगाधर तिमल्सिना र यशोधरा तिमल्सिनाले स्थापना गर्नुभएको अप्सरा स्मृति सम्मानको राशि १५ हजार एक रुपैयाँ रहेको छ । आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरकी संस्थापक उपाध्यक्ष स्वर्गीय अप्सरा तिम्सिनाको नाममा उहाँका मातापिता गजाधर तिम्सिना तथा यशोधरा तिम्सनाले १ लाख ९० हजार रुपैयाँको अक्षयकोषसहित सुरु गरिएकाे उक्त सम्मान साहित्यको क्षेत्रमा विशेष योगदान पुर्याउनु हुने व्यक्तिलाई प्रदान गरिन्छ । यो सम्मानबाट २०७६ मा मकवानपुरे साहित्यकार आरसी रिजाल, २०७७ काठमाडौं निवासी कवि प्राज्ञ लक्ष्मी माली, २०७८ मा चितवन निवासी कवि तथा साहित्यकार सरिता तिवारी, २०७९ मा आख्यानकार माया ठकुरी सम्मानित भएका थिए ।
मंगलादेवि श्रेष्ठ बाल प्रतिभा सम्मान-२०८० बालजागृति इङलिस स्कुलकी प्रसिद्धि लामिछाने सम्मानित हुने भएकी छिन् । मकवानपुरका स्रष्टा लामिछानेलाई ३ हजार ५ सय रुपैयाकाे उक्त सम्मान प्रदान गरिने छ । शिक्षा सेवी देवप्रसाद श्रेष्ठले विद्यालय तहमा अध्ययनरत विशेष प्रतिभा भएका विद्यार्थीहरूलाई प्रदान गरिने गरी उक्त सम्मान स्थापना गरेका हुन् । उक्त सम्मानबाट २०७७ मा अमर माविमा अध्ययनरत् प्रज्वल ढुंगाना, २०७८ मा बालजागृति इङलिस स्कुलका ऋत्विक केवि, २०७९ मा जीएस निकेतनका समर्पण न्यौपाने सम्मानित भइएका छन् ।
मुक्ति-तारा नवप्रतिभा सम्मान-२०८० बाट मकवानपुरकी स्रष्टा स्वस्तिका बाँनिया सम्मानित हुने छिन् । ५ हजार रुपैया राशीकाे उक्त सम्मानकाे स्थापना मुक्तिगाेविन्द वैद्य र तारादेवी वैद्यले गरेका हुन् । २०७७ मा स्थापना भएकाे उक्त सम्मान २०७७ सालबाटै प्रदान गरिएकाे हाे । यो पुरस्कारबाट २०७७ मा मकवानपुरे नवप्रतिभा प्रसिद्धिका लम्साल, २०७८ मा प्रसन्ना चौलागाई, २०७९ मा कृतिका लौडारी सम्मानित भएकी थिइन् ।
मकवानपुरका स्रष्टा दीपक गौतमलाई सुन्तलीमाया श्रेष्ठ युवा प्रतिभा सम्मान २०८० प्रदान गरिने छ। १० हजार रुपैया राशी रहेकाे सम्मानकाे संस्थापक चन्द्रकिरण श्रेष्ठ र मेनुका शर्मा हुन् । समाजसेवी श्रेष्ठ र शर्माले २०७७ मा स्थापना गरेकाे उक्त सम्मान २०७७ सालबाट प्रदान गरिदै आइएकाे छ । यस सम्मानबाट २०७७ मा कवि सुवास खनाल, २०७८ मा कवि छवी अनित्य, २०७९ मा मकवानपुरका बाँसुरी वाधक विष्णु बहादुर विश्वकर्मा सम्मानित भएका थिए ।
यस्तै आँचल सम्मान २०८० बाट हरिवंश भेटवाल सम्मानित हुने भएका छन् । आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरले प्रदान गर्ने गरेको आँचल सम्मान २०८० मकवानपुरमा रहेर निरन्तर रुपमा साहित्य श्रीवृद्धिका लागि योगदान गर्नु हुने सामाजिक व्यक्तित्व साहित्यसेवी भेटवाललाई प्रदान गरिने भएको हाे । संस्थाको अक्षयकोक्ष स्थापना गरेर सहयोग गर्नुका साथै आफूलेसमेत अक्षयकोष स्थापना गरेर आँचललाई संस्थागत गर्न सघाउ पुर्याउनु भएकाे कदर गर्दै उनलाई उक्त सम्मानद्वारा सम्मानित गरिने भएकाे हाे ।
चैत १५ गते विद्यालयस्तरीय एकल गायन प्रतियोगिता हुने छ । आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरको आयोजना तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिकाको सहयोगमा एकल गायन प्रतियोगिता हुने भएको हो । वृहत् साहित्यक साँस्कृतिक कार्यक्रमसहित हुने गायन प्रतियोगितामा जिल्ला भरीका सामुदायिक तथा संस्थागत विद्यालयमा कक्षा १ देखि १२ सम्मका विद्यार्थीहरुले सहभागिता जनाउने अध्यक्ष सापकाेटाले जानकारी दिइन् । गायन प्रतियोगिता सँगसँगै स्रष्टा सम्मान, बहस र रचना वाचन कार्यक्रम पनि हुने जनाइएको छ ।
आँचल साहित्य कला पुञ्ज मकवानपुरमा रहेको महिलाहरूको कृयाशील संस्था हो । २०६९ सालमा स्थापना भएको संस्थाले मकवानपुरमा रहेर विभिन्न साहित्यिक गतिविधिहरू सञ्चालन गर्दै आइरहेको छ । हरेक महिनाको तेस्रो शनिबार नियमित भेटघाटको कार्यक्रम अन्तर्गत महिलाहरू मात्र जम्मा भएर साहित्यिक गतिविधि सञ्चालन गर्दै आइरहेको यस संस्थाले वर्षमा चारओटा वृहत कार्यक्रम गर्दै आइरहेको छ । यस संस्थाले हरेक वर्ष ९ जना श्रष्टालाई फरक फरक सम्मान तथा पुरस्कार प्रदान गर्ने गरेको सापकाेटा बताउँछिन् ।
मकवानपुर । मकवानपुरको बकैयामा खोलामा डुबेर एक जना बालकको मृत्यु भएको छ ।
बकैया गाउँपालिका वडा नं.६ स्थित बकैया खोलामा शनिबार डुबेर ती बालकको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा बकैया ६ टिकुले टोल बस्ने चौर स्याङतानको छोरा ६ बर्षीय दिपक स्याङतान रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
प्रहरीका अनुसार बकैया खोलाको पानीमा पौडी खेल्ने क्रममा डुबेर घाइते भएका दिपकलाई उपचारको लागि सामुदायिक प्रसुती गृह अस्पताल निजगढ लगिएकोमा उपचारको क्रममा मृत्यु भएको हो ।