मकवानपुर । नेपाल आयल निगमले पेट्रोल, डिजल र मट्टीतेलको मुल्य घटाएको छ । शनिबार मध्यरातबाट लागू हुने गरी पेट्रोलमा प्रतिलिटर दुई रुपैयाँ, डिजल र मट्टीतेल प्रतिलिटर एक रुपैयाँ घटाइएको निगमले जनाएको छ ।
आन्तरिक हवाई इन्धनतर्फ प्रतिलिटर ५ रुपैयाँ तथा अन्तर्राष्ट्रिय हवाई इन्धनतर्फ प्रति किलोमिटर ३७ डलर मूल्य घटाइएको निगमले खाना पकाउने एलपी ग्याँसको मूल्य भने यथावत् नै छ ।
घटेको मूल्यअनुसार पेट्रोल काठमाडौं, पोखरा र दिपायल क्षेत्रमा लिटरको १६३ रुपैयाँ पर्छ । सुर्खेत र दाङ क्षेत्रमा १६२ र अरु क्षेत्रमा १६० रुपैयाँ ५० पैसा पर्नेछ ।
यस्तै डिजल र मट्टीतेलको काठमाडौं र दिपायल क्षेत्रमा लिटरको १५४ रुपैयाँ पर्नेछ । सुर्खेत र दाङ क्षेत्रमा १५३ रुपैयाँ र अरु क्षेत्रमा १५१ रुपैयाँ ५० पैसा पर्नेछ ।

जुनु घिमिरे साहित्य साधनामा करिव एक दशकदेखि अनवरत लागि पर्नु भएको छ। धनकुटा जन्मभूमि भइ हाल भक्तपुर बसोबास गर्दै आउनु भएका घिमिरे साहित्यका अलावा पुस्तक ब्यबसाय पेशामा संलग्न हुनुहुन्छ । भक्तपुर बुढ्यौली साहित्य समाजको कार्यसमिति सदस्य ,चाँगुनारायण साहित्यिक समाजको सचिव पदमा आवद्ध भएर साहित्यिक गतिविधिमा अग्रसर उहाँका ‘पसिनाको घर’ र ‘प्रदीप्त मन’ कविता सङ्ग्रह प्रकाशित छन् । विभिन्न राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू, साहित्यिक पत्र–पत्रिकाहरू, म्यागेजिन तथा अनलाइन फुटकर कविता, मुक्तक तथा समसामयिक विषयका लेखहरू प्रकाशित घिमिरे साहित्यमा आख्यान, कविता, कथा, मुक्तक गजल लगायत साहित्य अन्य विविध विधामा उत्तिकै सशक्त कलम चलाउनु हुन्छ । विभिन्न सम्मान पुरस्कारबाट सम्मानित हुनु भएकाे साहित्यकार घिमिरेसँग सहीखबरका लागि आरपी गुरागाईंले गरेको साहित्यिक कुराकानीको सम्पादित अंशः

- सहीखबरमा तपाईंलाई हार्दिक स्वागत छ ।
– धन्यवाद सहीखबर टिमलाई ।
- अचेल केमा व्यस्त हुनुहुन्छ ?
– घरव्यवहार लेख्ने पढ्ने यस्तैमा बित्दैछ दिन।
- साहित्य लेखनमा लाग्नु भएको कति भयो ?
– खुलेरै लागेको चाहिँ दस बर्ष जति भयो ।
- साहित्य लेखनमा कस्को प्रेरणाले लाग्नु भएको हो ?
–पुस्तक पसलमा बस्दा नेपाली साहित्यका धेरै पुस्तक पढ्ने अवसर जुर्यो त्यही अवसर प्रेरणा बन्न थाल्यो ।
- साहित्यलाई कसरी परिभाषित गर्नुहुन्छ ?
–समाज,परिवार, परिवेशसँग सात्क्षातकार हुँदैगर्दा मान्छेको चेतन मनमा उब्जने भावाना काव्यिक रूपमा बाहिरिनु नै साहित्य हो ।
- साहित्यको कुन विधामा कलम चलाउनुहुन्छ ?
–कविता, मुक्तक अनि कथा ।
- साहित्यलाई अनुत्पादक क्षेत्र भन्छन् नि ? तपाईको विचारमा के लाग्छ ?
–आज हामीले बाँचेको जीवन, समाज र समय भावी पुस्तालाई चिनाउने माध्यम हो साहित्य । आज फ्याटै रिजल्ट नदेखिन सक्छ तर भोलिका पुस्तालाई सहयोगी माध्यम हुनसक्छ । यदी वाल्मिकिले रामायण,गीता नखेको भए त्यो समय हामीले कसरी बुझ्थ्यौं । भानुभक्तको युगदेखि लक्ष्मी प्रसाद बाँचेको समय साहित्यमै लेखेर छोडेका हुन् त्यसैले म अनुत्पादक भन्दिन ।
- तपाईंले पुस्तकहरू प्रकाशन गर्नु भएकाे छ । साहित्यिक पुस्तक प्रकाशनमा कतिको अफ्ट्यारो र चुनौती छ ?
– म आफैँ पुस्तक ब्यवसायी भएकोले मलाई चाहिँ खासै अप्ठ्यारो अनुभूति भएको छैन तर समग्रमा हेर्ने हो भने हामीजस्तो निम्न आयस्रोत भएको मान्छेहरूलाई घरव्यवहार चलाएर आफ्नो खर्चमा पुस्तक निकाल्नु निक्कै गार्हो विषय हो । प्रकाशनगृहले पुस्तक छाप्न पनि चलेका लेखलाई मात्र रोज्ने भएकोले अप्ठ्यारो नै छ ।
- तपाईं विभिन्न साहित्यिक तथा सामाजिक संस्थामा पनि आबद्ध हुनुहुन्छ । यसलाई कसरी ब्यबस्थापन गर्नुहुन्छ ? आत्मसन्तुष्टि मिल्छ की मिल्दैन ?
– टिममा बसेर काम गर्ने हो सबैले आफ्नो आफ्नो जिम्मेवारी निभाए संस्था चलाउन कुनै अप्ठ्यारो छैन ।यो सबै आत्मासन्तुष्टिकै लागि हो ।
- साहित्यको आडमा राजनीति गर्नेहरूलाई के भन्नुहुन्छ ?
– सबै लेखक कुनैन कुनै पाटीमा आस्था राख्छन् नै तर त्यो आस्था लेखनमा अथवा साहित्यिक संस्थामा घुस्यो भने चाहिँ राम्रो लेखन भन्दा राजनीति बाहिरिएला ।
- मानव जीवनमा साहित्यको भूमिका कस्तो रहन्छ ?
– साहित्य भित्र रमाउने मान्छेहरू जीवनको कुनै मोडमा पनि एक्लो अनुभूति गर्दैनन् ।
- अहिलेको नेपाली साहित्यलाई कसरी नियालिरहनुभएको छ ?
– पछिल्लो समय नेपाली साहित्यमा धेरै सर्जकहरू जन्मिरहनु भएको छ साहित्यिक कार्यक्रम गोष्ठीहरू भैरहेकाछन् यसले नेपाली साहित्य, नेपाली भाषा र नेपाली समाजलाई पक्कै घाटा गर्दैन ।
- अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषा–साहित्यको स्थान कहाँनेर देख्नुहुन्छ ?
– अन्तरास्ट्रिय स्तरमा नेपाली भाषाले ठुलो फड्को मारेको चाहिँ देखिन्न ।
- स्रष्टा, सिर्जना र सर्जकलाई प्रदान गरिने सम्मान/पुरस्कारप्रति तपाईंको धारणा के छ ?
– स्रष्टा सम्मानले लेखकलाई पक्कै पनि हौसला त दिन्छ नै तर सम्मान दिने संस्था र सम्मान लिने व्यक्तिले सोच्नु चाहिँ पर्छ के उसलाई दिन योग्य हो या म सम्मान लिन योग्य छु भनेर । इमान्दारीता नगुमाइ लिने र दिने हो भने मात्रै पुरस्कारको पनि सम्मान हुन्छ भन्नेलाग्छ मलाई ।
- साहित्यिक स्रष्टाहरूको समाज प्रतिको दायित्व के हो जस्तो लाग्छ ?
– सकारात्मक धारण पस्किएर समाजलाई नकारात्मक धारणामा फस्न नदिनु हरेक स्रष्टाको दायित्व भित्र पर्छ ।
- समाज र साहित्यको सम्बन्धमा कस्तो समानता छ जस्तो लाग्छ ?
– साहित्य भनेकै समाजबाटै आवर्तित भाव न हो । सबैले लेख्ने भनेको आफूले स्थान पाएको भूगोल आफू बाँचेको समाजको चित्रण न हो ।

- साहित्य लेखनबाट के पाए भन्ने लाग्छ ?
– आत्मसन्तुष्टि
- पछिल्लो समय साहित्यका पाठक कतिका छन् जस्तो लाग्छ ?
– पाठकहरू त धेरै नै हुनुहुन्छ तर पुस्तक पत्रपत्रिका भन्दा धेरै सामाजिक संजालमा साहित्यिक रचना पढ्ने धेरै बढ्नु भएको छ ।
- बुढयौली साहित्यबाट साहित्यिक गतिविधी हुने गरेका छन् । यसलाई कसरी लिनु भएको छ ?
– म बुढ्यौली भन्नुभन्दा पनि पाका मानिसहरू भन्न रुचाउँछु । पाका मानिसहरूको साहित्यमा मात्रै होइन अहिलेको नेपाली समाज हेर्ने हो भने भोटर संख्या पनि जेष्ठ नागरिककै धेरै देखिन्छ त्यसैले म त भन्छु पाका मानिसहरू अब निर्णायक बिन्दुमा हुनुहुन्छ । उहाँहरू जुन किसिमले साहित्यमा सक्रिय हुनुहुन्छ यस्ता गतिविधिले युवाहरूलाई चुपलागेर बस्न पक्कै पनि दिदैन ।
- अरु कुनै विधामा पुस्तक प्रकाशनको तयारी गरिरहनु भएको छ कि ?
– अहिलेसम्म दुईवटा गद्य कविताको पुस्तक आएका छन् र अब चाँडै गीति लयमा पुस्तक प्रकाशित गर्ने तयारीमा छु ।
- ….अन्त्यमा केही ?
चितवन । विपिन पाठकको कवितासङ्ग्रह ‘मरुभूमिमा वासन्ती याम’ लोकार्पण गरिएकाे छ । शुक्रबार चितवनकाे माडीस्थित पर्यटकीयस्थल रातोमाटे डाँडामा पाठककाे पहिलाे कविता कृति लोकार्पण गरिएको हो ।
माडी साहित्य परिवारले आयोजना गरेको कार्यक्रममा चितवन, मकवानपुर, नवलपरासी र कैलालीका साहित्यसर्जकहरुको उपस्थितिमा कृति लोकर्पण गरिएकाे हाे । माडी साहित्य परिवारका अध्यक्ष चन्द्रमणि महतो, माडी नगरपालिका प्रमुख ताराकुमारी काजी महतो, कवि पाठकका बुबाआमा बालकृष्ण र पार्वती पाठक, कवि भूपिन, युवा नेता रामप्रसाद न्यौपानेलगायतले सो पुस्तकको लोकार्पण गरेका हुन् ।
लेखक एवं कवि पाठकको व्यक्तित्व एवं कृतिका सन्दर्भमा डा. धनेश्वर भट्टराईले चर्चा गरेका थिए । भट्टराईले कवि पाठक कवितामा गहिरो रुचि भएको व्यक्ति भएको बताए । त्यसैगरी लेखक भूपिनले कवि विपिनको भने ‘कविता लेखनमा विपिन लोभलाग्दो किसिमबाट आएका छन्, उनले कविता बुझेका छन्, अझै स्तरीय कविता लेखेर आउनुपर्ने चुनौती यो सङ्ग्रहले दिएको छ ।’
कार्यक्रममा कवि पोषराज पौडेल, बाम बुद्धिजीवी प्रेम रिमाल, युवा राजनीतिज्ञ रामप्रसाद न्यौपाने, साहित्य सङ्गम चितवनका अध्यक्ष प्रकाश चापागाईं, मकवानपुर हेटौंडाका कवि पुरुषोत्तम आचार्यलगायतले शुभकामना दिए । सीमान्तकृतको आवाज, असमानताप्रतिको विद्रोह, कर्मीवर्गप्रतिको विशेष प्रेम, राजनीतिक विचलन, सुशासनका लागि खबरदारी, प्रकृति र वातावरण संरक्षणलगायतका कविता सङ्ग्रहमा समेटिएका छन् ।
कविता सङ्ग्रहमा ४० वटा कविता छन् । कवि विपिनले आफू माडीको सामान्य परिवारमा जन्मिएको र यहि सामान्य समाजको संगतमा बसेकोले आफ्ना कवितामा पनि समाजका सामान्य कुरा समेटिएकाे बताए । ६० को दशकदेखि कविता लेखनमा सक्रिय पाठक समाज, समसामयिक परिवेश र प्रकृतिलाई केन्द्रमा राखेर सिर्जना गर्न रुचाउँछन् । प्रगतिशील लेखक संघ चितवन शाखाका पूर्वअध्यक्ष कवि पाठक साहित्य सङ्गम चितवनका पूर्व सहसचिव पनि हुन् ।
माडीसहित विभिन्न एफएम रेडियोमा साहित्यिक कार्यक्रम संचालनकाे अनुभव बटुलेका पाठक पेशाले शिक्षक हुन् । शिक्षा तथा लाेक सेवाका कक्षाहरु संचालन समेत गर्ने पाठक विश्वप्रकाश मावि भरतपुरमा अध्यापन गर्दै आएका छन् । उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट नेपाली विषयमा स्नातकोत्तर तथा नेपाल ल क्याम्पसबाट कानून विषयमा स्नातक गरेका छन् ।
सम्पूर्ण किताब नारायणगढले बिक्रीवितरणको जिम्मा लिएकाे कविता सङ्ग्रह इन्डिगो इन्क प्रालि काठमाडाैंले प्रकाशन गरेकाे हाे ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका चार जिल्लामा भएकाे विभिन्न घटनामा परी पाँच जनाको मृत्यु भएको छ । चितवन, सिन्धुली, धादिङमा एक/एक जना तथा काभ्रेमा दुई जना गरी पाँच जनाको मृत्यु भएको बागमती प्रदेश प्रदेश प्रहरी कार्यालय हेटौँडाले जनाएको छ ।
बिहीबार चितवनको कालिका नगरपालिका–१० स्थित पाईमराङमा चट्याङ लागेर एक जनाकाे मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा ५० वर्षीय दिल बहादुर प्रजा रहेका छन् । प्रहरीका अनुसार बिहीबार चट्याङ लागेर प्रजाको घरमै मृत्यु भएको हो ।
यस्तै बिहीबार नै सिन्धुलीको कमलामाई नगरपालिका–६ मा सुतेकाे अवस्थामा एक जनाकाे मृत्यु भएको छ । दुधौली नगरपालिका–३ स्थित झुंगा घर भई हाल कमलामाईमा डेरामा बस्दै आएकी ३५ वर्षीया जानुका माझी सुतेको अवस्थामा मृत भेटिएको हो । माझीलाई अचेत अवस्थामा देखेपछि तत्काल जिल्ला अस्पताल सिन्धुली लगिएकोमा डाक्टरले मृत घोषणा गरेको प्रहरीले जनाएको छ ।
यसैगरी धादिङको नेत्रावति डबजोङ गाउँपालिका–१ मा एक जना घर नजिकैकाे सडकमा मृत फेला परेका छन् । १ महिनादेखि घरमा एक्लै बस्दै आएको स्थानीय ५१ वर्षीय हरी बहादुर अधिकारी घर नजिकैको सडकमा मृत अवस्थामा भेटिएको प्रहरीले जनाएको छ ।
काभ्रेकाे भुम्लु गाउँपालिका १ अरनिको राजमार्ग सडक खण्डमा काठमाडौंबाट बाह्रबिसे जादै गरेको बा २ ख ९०६४ नं.को बसले ठक्कर दिँदा एक जानकाे मृत्यु भएकाे छ । नामथर,वतन नखुलेको बाटोमा मागी खादै हिड्ने अन्दाजी ४०/४५ वर्षकी महिलालाई उक्त बसले बिहीबार ठक्कर दिदाँ घाईते भएकी थिइन् । उनलाई उपचारको लागि धुलिखेल अस्पताल लगिएकाेमा उपचारकाे क्रममा मृत्यु भएकाे प्रहरीले जनाएकाे छ । बस चालक बलेफी ८ का राम बहादुर तामाङ र बस प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएकाे छ ।
यस्तै काभ्रेको नमोबुद्ध नगरपालिका–६ मा एक बालिका मृत अवस्थामा भेटिएकी छिन् । १३ वर्षीया खुसी न्यौपाने मृत अवस्था भेटिएकी हुन् । न्यौपाने हराएको खबर बिहीबार प्रहरी चौकी कटुन्जेवेशीलाई भएकाेमा प्रहरी टोली र आफन्तहरुले खोजतलास गर्दै जाँदा दाप्चा खोलाको दहमा मृत अवस्थामा फेला परेका प्रहरीले जनाएको छ ।
मकवानपुर । फुर्सदमा काट्ने कपासका बत्तिहरु होस् वा धुप, माला, पोतेहरु । यिनीहरुको विक्री वितरण पनि सहजै छैन सबैलाई । हातले बुनेका थान्काहरु, गलैचाहरु जति हेर्दा आकर्षक छन्, यिनीहरुको बजार त्यस्तो आकर्षक छैन । कलाको महत्वमाथि मुल्यको के अर्थ ? तर बजारमा त्यै मुल्यले अर्थ राख्छ, अर्थात महङ्गाे सामग्री बिक्नै हम्मेहम्मे हुन्छ बजारमा ।
संघीय सरकारले परिकल्पना नै नगरेको हस्तकलाग्रामको सवाल बोकेर बागमती प्रदेश सरकारमा अहिले दफावार छलफल चलिरहेको छ । २०८० असोज महिनामा बागमती प्रदेश सभाको सदमा पेश भएको “प्रदेश हस्तकलाग्राम स्थापना तथा सञ्चालन सम्बन्धमा बनेको विधेयक २०८०” माथि आमसरोकारवालाहरुले पनि गम्भिर चासोसँगै उत्साह पनि छ ।
विधेयकको सवाल प्रदेश सभाको विषयगत समितिमा पनि गहिरो गरी छलफल चलिरहेको छ । उद्योग पर्यटन तथा वातावरण संसदीय समितिमा हस्तकलाको सवालमा कस्तो नीति लिने र कस्तो विधेयकलाई ऐनको रुपमा पुर्याउने भन्ने अध्ययन जारी राखिएको समिति सभापति आनन्दकुमार श्रेष्ठ बताउँछन् ।
समिति सभापतिको जिम्मेवारी पाएका श्रेष्ठ विधेयकलाई व्यवस्थित बनाएर संसदमा पेश गर्नको लागि आफूले जिम्मेवार भएर काम गरिरहेको बताउँछन् । “सरकारले आफ्नो अनुकुलतामा विधेयक ल्याउ“छ, तर त्यसको प्रभावकारीतामा पनि ख्याल गरिनु पर्छ, जनताको बिचार, भावनालाई समेट्न सकेमा मात्रै विधेयक/ ऐनको प्रभावकारीता झल्किन्छ” सभापति श्रेष्ठ भन्छन् “यो सवालमा हामी सचेत छौ, अन्तराष्ट्रिय सन्धि सम्झौतालाई जोडेर मात्रै विधेयक वा ऐनको मक्सत पुरा हुँदैन, हाम्रो स्थानीयताको सवाललाई सम्बोधन गर्न हामी भूईतहमा जान खोजेका छौ ।”
सभापती श्रेष्ठ पैसाको कारोवार अडिट गरिए जस्तै सांसदहरुले बनाएका ऐन कानूनको पनि अडिट हुनुपर्ने धारण राख्छन् । सार्वजनिक रुपमा आयोजना गरिने अन्तरक्रियाहरुले कानूनको अडिट गर्छ, सरोकारवालाहरुले केलाएपछि चुनैती र सस्याहरु भेटिन्छन्, अनि मात्रै त्यसलाई ऐनको रुपमा दिन पेश हुनुपर्छ ।” आफूहरुले यही चरणमा काम गरिरहेको उनको दाबी छ ।
संघीय सरकारले हस्तकला ग्राम चिन्दैन, त्यहाँ औद्योगिक कानुन छ । ऐन छ । प्रदेश सरकारले ल्याएको हस्तकला ग्रामको सवाल केन्द्रीय सरकारलाई कसरी चिनाउने भन्नेमा उनीहरुले लभिङको खाँचो छ । उद्योगको कुरा, वाणिज्यको कुरा सर्वसाधारण तथा साना साना उद्योमीहरुको समेत सम्बोधन हुनु पर्छ । साना साना उद्यमीहरुलाई झण्झट नहोस्, भनेर हस्तकला ग्रामको विधेयक ल्याइएको हो । यो औद्योगिक ग्राम जस्तो हैन । सरकारले सबै गर्छ भनेर बसेर हुदैन, सरोकारवालाहरुले निरन्तर झकझक्याउनु पर्छ । हस्तकला ग्राम विधेयक तथा ऐनबाटै स्थानीय तहलाई जिम्मेवार बनाउनु पर्नेछ ।
समिति सदस्य भारती पाठक पनि विधेयकलाई प्रभावकारी ऐनको रुपमा ल्याउन दफावार छलफलसँगै सरोकारवालाको सुझाव संकलनमा व्यस्त छिन् । विधेयकमाथि छलफल गर्न कै लागि सरोकारवालहरुस“गको अन्तरक्रियाको आवश्यकता महासुस भइरहेका छौं” पाठकले भनिन् । “हामीले अघि सारेको कदममा सरोकारवालाको सुझावले धेरै अर्थ राख्छ, हामीले मात्रै गरेको अध्ययन कहिलेकही अधुरो बन्न सक्छ ।”
हस्तकलाग्रामको सवालमा मात्रै हैन सरकार र जनताबीचको सहकार्य सबै सवालमा हुनु जरुरी हुने उनको धारणा छ । नेपाली कालाको प्रचारप्रसार पहिचानको सवाललाई सम्बोधन गर्न यो विधेयक अत्यन्तै आवश्यक थियो ।
उनका अनुसार सानासाना उद्यमीहरुलाई कसरी प्राथमिकता दिने भन्ने सवाल हाम्रो समितिमा पनि प्राथमिकता मै छ । साना उद्यमको संरक्षणमा सरकार सचेत बन्नुपर्छ भन्नेमा आफूहरु सकारात्मक रहेको पाठक बताउँछिन् । साना उद्यमलाई प्रेरित गर्नुपर्छ । हस्तकलाको समाग्रीहरु जति हेर्नमा आकर्षक छन् यिनिहरुको त्यति नै बहुमुल्य हुने बताउँ छिन उनी ।
युएनडीपी संसद सहयोग परियोजना, संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रमको सहयोगमा जनपत्र मिडिया प्रा.लिले यसै सवालमा हेटौंडामा अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो, जहाँ सरोकारवालाहरुले यस्तो धारणा राखे :
बागमती प्रदेश सरकारले प्रदेश हस्तकला ग्राम स्थापना तथा सञ्चालन सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक २०८० मा प्रदेशको राजधानी रहेको मकवानपुरको मकवानपुर उद्योग वाणिज्य संघलाई पनि प्रतिनिधिको रुपमा स्थान दिनुपर्छ । निजीक्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्नको लागि विशेष व्यवस्था हुनुपर्छ । उद्योग स्थापनाको पहिलो ५ वर्ष जग्गाभाडा, करलगायतको सबै छुट सुविधा हुनुपर्छ । जग्गा लिएर ३ वर्षसम्म उद्योग सञ्चालन नगरेमा त्यो स्वतः खारेज हुने व्यवस्था हुनुपर्छ । जग्गा कब्जा गर्ने उद्योग सुरु/सञ्चालन नगर्नेलाई हतोत्साही गर्नुपर्छ । हस्तकलाबारे सार्वजनिक स्थानमा प्रचार प्रसार गर्नुपर्छ । प्रदर्शनीमा राखिनु पर्छ – अनिल अग्रवाल, वरिष्ठ उपाध्यक्ष, मकवानपुर उद्योग वाणिज्य संघ
स्रोत साधनको पहिचानको पाटोलाई विधेयकले बोलेकै छैन, यसको व्यवस्था कहा“ कसले कसरी गर्ने हो ? संघीयताको कार्यान्वयनको क्रममा छौ, यो विधेयकले स्थानीय सरकारलाई बलियो जिम्मेवार निकाय बनाउनु पर्छ । कलाको संरक्षणको जिम्मेवारी स्थानीय सरकारको हो । स्थानीय सरकारले जिम्मेवारी र अपनत्व लिनु पर्छ । स्थानीय गैरसरकारी निकायलाई पनि संगसंगै लैजानु पर्छ, गैससहरुलाई जिम्मेवारी र भूमिका दिनुपर्छ – रमिला सापकोटा, अध्यक्ष, गैसस मकवानपुर अध्यक्ष
उत्पादनको बजारीकरण सबैभन्दा ठुलो समस्या हो । बनाएर मात्रै के गर्ने बजार छैन, विक्रि छैन । कर मात्रै तिर्नको लागि किन उद्योग दर्ता गर्नु, सिप भएर के गर्नु ? स्थानीय स्रोत साधनबाट बनेका हस्तकलालाई कसरी बजारसम्म पु¥याउने, कसरी बिकाउने भन्ने नीति नै नभइ कसरी साना साना हस्तकलाहरुमा बजार आउँछन्, कसरी यो क्षेत्रको विकास हुन्छ ? – गिता मैनाली, घरेलु तथा साना उद्योग, महिला उद्यमी समिति सभापति
विधेयकले प्रस्ताव गरेको सञ्चालन समितिमा महिला विज्ञ अनिवार्य हुनुपर्छ । महिलाको सहभागीतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । सलोडोलो सहभागीता भन्दा महिला छुट्ने संभावना हुन्छ । सम्बन्धित हस्तकलाको सिपको विज्ञ महिला भनेर ऐनमै तोक्न सकियो भने, महिलाको उपस्थिती अनिवार्य हुन्छ । महिलाको उपस्थितीले महिलाको हस्तकला र सिपलाई प्राथमिकता दिने आशा र विश्वास गर्न सकिन्छ – कुमारी वाइबा, प्रमुख हिराइट्स मकवानपुर
हस्तकलालाई उद्यमको रुपमा पैतृक हस्तान्तरण भएन । बुबाको हस्तकला छोराहरुले मन पराउँदैनन् किनभने यसका आयको सुनिश्चितता भएन । हस्तकलाको पुस्तान्तरण भएन, किनभने यसमा आकर्षण भएन । आकर्षण किन भएन भने यो सरकारको प्राथमिकतामा परेन । करमा छुट दिने, हस्तकलाको बजार बलियो हुने, विदेश पैठारीमा समेत सरकारले सहजिकरण गरिदिने भयो भने हस्तकलामा राम्रो भविष्य छ । हस्तकलाले देश र स्थानको पहिचान बनाउन सक्छ । बागमतीको १३ जिल्लामा १३ प्रकारको विषेश हस्तकलाको पहिचान बनाउन सकियो भने यो यसले राम्रो मार्केट लिनेछ । तेस्रो मुलुकमा पैठारीको लागि सरकारले सहजिकरण गरिदिनु पर्छ – गणेश हरि उप्रेति, अध्यक्ष, घरेलु महासंघ
वडादेखी संघीय तहमा प्रतिनिधित्व गर्ने जनप्रतिनिधिहरुलाई हस्तकलाको प्रयोग गनिवार्य गर्न सकियो भने पनि यसको बजारीकरणमा राहत हुन्छ । यसैगरी सरकारी कार्यलायहरुमा पनि हस्तकलाको सामग्रहरु प्रयोगलाई प्राथमिकता दिनु पर्छ – रामशरण लामिछाने, अधिवक्ता
उद्योगको रुपमा विकास गर्नै समस्या छ, कामको प्रकृति फरक छ, सजिलो छैन, बनेको हस्तकला महङ्गो छ, महङ्गो भएको कारण विक्री छैन । स्थानीय स्रोत साधान अनुसारको उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनु पर्छ । कच्चा पदार्थ उत्पादनमा पनि प्राथमिकता दिनु पर्छ । भण्डारणको सवालमा पनि सरकार र उत्पादन गर्ने व्यक्तिहरु सचेत हुनुपर्छ । नर्सरी, वृक्षरोपण,कच्चा पदार्थको उत्पादन र भण्डारणसम्मको दीर्घकालिन सोंच आवश्यक छ । यि सवालमा विधेयक बोलेकै छैन – ज्ञनभक्त लामा, थान्का व्यवसायी
सरोकारवालाको सुझावपछि सांसदहरु बालकुमारी विश्वकर्मा, भुवनकुमारी श्रेष्ठ, रुकु चौलागाइ, धनेश्वरी प्रजापति, ठुला थामीलगायतले विधेयकलाई गुणस्तरीय बनाइने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । सरोकारवाला सबैले कार्यान्वयनको बेलामा पनि होस्टेमा हैंसे गर्न उनीहरुले आव्हान गरे ।
बालबालिकादेखि बृद्धवृद्धासम्म हस्तकलाको सिप कुनै न कुनै रुपमा जोडिने हुनाले यसलाई दीगो र आम्दानीस“ग समेत जोड्न जरुरी रहेको आफूहरुले मनन् गरेको उनीहरुले बताए । प्राप्त सुझावलाई समितिमा राखेर पुन यसलाई परिष्कृत गर्नमा पहल समितिका सभापति तथा सदस्यहरुले प्रतिवद्धता जनाएको जनपत्र मिडिया प्रालिका अध्यक्ष हरि हुमगाईले बताए ।