मकवानपुर/भनिन्छ, अपराध समाजबाट जन्मन्छ र समाजबाट नै निराकरण संभव छ । गैरकानुनी कृयाकलापमा संलग्न भएको कारण कैदको सजाय भुक्तान गरेर फर्केकाहरु मध्ये लगभग १० प्रतिशत पुनः गैरकानुनी कार्यमा संलग्न हुने गरेको एक तथ्याङ्कले देखाएको छ ।
विभिन्न समयमा विभिन्न कारागारमा सजाय भुक्तानि गरेर घर फर्केपछि पुनः गैरकानुनी कार्यमा संलग्न भएको कारण पटके कैदीबन्दीको रुपमा कारागार पुग्नेहरुको संख्या भिमफेदी कारागारमा मात्रै १० प्रतिशत रहेका छन् । सजाय भोगेर घर फर्केपछि घर परिवार वा समाजले सहजै स्वीकार नगर्ने, निजको व्यक्तित्वमा एक प्रकारको धब्बा समाजले लगाउने गरेको कारण घर परिवार र सामाजिक रुपमा विक्षिप्त भएर फेरी पुरानै गवितिधिमा फर्कने गरेको र पटके कैदीबन्दीको रुपमा कारागार पुग्ने गरेको भिमफेदी कारागार मकवानपुरका प्रशासन प्रमुख प्रकाश खनालले बताउनु भयो ।
‘कुनै पनि व्यक्ति आफ्नो घर परिवार र समाजबाट सम्मान र उच्च हैसियत चाहन्छ,एक पटक जानअन्जान वा परिवन्दमा पनि गैरकानुनी कार्यमा संलग्न भएको हुन सक्छ’ प्रशासन प्रमुख खनालले भन्नुभयो ‘सजाय भोगेर फर्कदा उसको आनिबानिमा सुधार आएको हुनसक्छ भन्ने कुरा समाजले सहजै मान्दैन त्यसैले त्यही घटना हुने संभावना बढ्छ ।’ सजाय भोगेर फर्केपछि राम्रो व्यवहार नपाउँदा व्यक्तिमा निराशा र कुण्ठा बढ्ने गरेको उहाँले बताउनु भयो ।
नेपाल सरकारले कारागारलाई सुधार गृहको रुपमा विकास गर्न लामो समयदेखि पहल गरेको छ, तर हालसम्म कारागारले सुधार गृहको रुप लिन सकेको छैन । सरकारले बनाएका समितिहरुले बुझाएको प्रतिवेदन लागु गर्नेतर्फ कार्य अगाडि बढ्न सकेको छैन । कारागार ऐन २०१९ तथा कारागार नियमावली २०२० ले ल्याएको ‘खुला कारागार’को अवधारण अझै व्यवहारीक बन्न नसकेको कारण पनि समस्या भएको छ । २०६१ सालमा गरिएको कारागार नियमावलीको १० औं संसोधनमा पनि खुला कारागारको अवधारणा समेटिएको थियो । यातना गृहका रुपमा चित्रित हुँदै आएको कारागारलाई सुधार गृहका रुपमा बुझ्ने / बुझाउने प्रयासमा यो अर्को कदम चालिएको थियो । तर यो व्यवस्था १६ वर्ष बितिसक्दा पनि व्यवहारीक कार्यान्वयनमा आएको छैन ।

के हो खुला कारागार ?
खुला कारागार भनेको हालको कारागारको भन्दा फराकिलो दायरा हो । कम्तीमा तीन वर्ष कैद सजाय पाएका र दुई तिहाइ कैद भुक्तान गरिसकेका कैदी खुला कारागारमा बस्न पाउने कानुनी प्रावधान छ । खुला कारागारमा बस्ने कैदीबन्दीले आयआर्जनका अवसर पाउनेछन् भने सुरक्षाकर्मीको प्रत्यक्ष निगरानीमा कारागारबाहिर हिँडडुल गर्ने अधिकारको व्यवस्था कानुनले गरेको छ ।
कारागार नियमावली २०२० को परिच्छेद–२ ‘क’ मा सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको छ । यस अनुसार कुनै मुद्दामा तीन वर्षसम्म कैद सजाय हुन सक्ने व्यक्तिले सामुदायिक सेवा गर्न चाहेमा कसूरदार ठहरिएको व्यक्तिलाई सामुदायिक सेवामा पठाउन मनासिब देखेमा कारागारको सट्टा सामुदायिक सेवामा पठाउने गरी निर्णय गर्न सक्नेछ । कसूर र कसूर गर्दाको कारण र अवस्था, कसुरदारको विगतको चालचलन, उमेर, कसूरका सम्बन्धमा गरेको साविती र निजले कसूरको लागि गरेको क्षमा याचना, निजले गर्न सक्ने सामुदायिक सेवाको प्रकृतिको आधारमा कसूरदारलाई खुला कारागार तथा सामुदायिक सेवामा संलग्न गराउन सकिने व्यवस्था छ ।

सामुदायिक सेवामा पठाउने निर्णय गर्दा दैनिक दुई घण्टा सामुदायिक सेवामा काम गरे वापत एक दिनको दरले कैद कट्टा हुने गरी कसूरदारलाई सामाजिक सेवामा लगाउन इच्छुक विद्यालय, अस्पताल, स्थानीय निकाय, देवालय, वृद्धाश्रमलगायत यस्तै प्रकृतिका अन्य निकाय वा सामाजिक संघ संस्थासँग लिखित समझदारी गरी आवश्यक शर्तहरु पालना गर्ने कबुलियतनामा गराई सामुदायिक सेवा गर्न त्यस्तो निकाय वा संस्थामा पठाउनु पर्नेछ र त्यसरी कसूरदारलाई सामुदायिक सेवामा पठाउ“दा कारागार व्यवस्थापन विभागले सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन केन्द्रीय समितिको र कारागार कार्यालयले सामुदायिक सेवा तथा खुला कारागार व्यवस्थापन जिल्ला समितिको परामर्श लिनु पने भनिएको छ । तर यो व्यवस्था कार्यान्वयन सहज नभएको दाबि गरिदै आएको छ ।
कैदीबन्दीलाई विकास निर्माणको काममा लगाउनु पर्ने बताउनु हुन्छ मानव अधिकारकर्मी कृष्ण गौतम । ३ दशकभन्दा बढी समय मानव अधिकारको क्षेत्रमा संलग्न रहेका अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केद्र (इन्सेक) बागमती प्रदेश संयोजक गौतम भन्नुहुन्छ ‘देशमा राष्ट्रिय योजनाहरु निर्माण कार्यमा कैदीबन्दीहरुलाई सहभागी गराउनु जरुरी छ, एकातिर उर्जाशिल जनशक्ति कारागारमा थन्किएर बस्ने समस्याको समाधान हुन्छ भने, अर्कोतिर कैदीबन्दीको परिवारलाई आर्थिक उपार्जनमा सहायता पुग्ने छ ।’
सरकारले तोकेको न्युनतम आर्थिक सुविधा दिएर सुरक्षाकर्मीको प्रत्यक्ष निगरानीमा राष्ट्रिय योजनाहरु निर्माणमा कैदीबन्दीलाई सहभागी गराउँदा कैदीबन्दीहरुलाई पनि देशको लागि योगदान गरेको छु भन्ने आत्मासन्तुष्टि मिल्ने उहाँको राय छ । कारागारमा रहेकाहरुलाई समय व्यवस्थापनमा समेत समस्या हुने गरेकोले काममा खटिएपछि नकारात्मक सोचमा कमी आउने संयोजक गौतमले बताउनु भयो ।
मकवानपुर/बागमती प्रदेशमा रहेका जिल्लाहरुमा कोरोना संक्रमणपछि विद्यालयभित्र सञ्चालनमा ल्याइएका आईसोलेशन र क्वारेन्टाइन हटाइने भएको छ । विद्यालयबाट आईसोलेशन हटाउने निर्णय अनुसार बागमती प्रदेशमा विद्यालयहरुमा रहेको आइसोलेशन तथा क्वारेण्टाइन स्थानन्तरण गरिने भएको हो ।
आईसोलशसन हटाउने निर्णय कार्यान्वयन गर्न हेटौंडाको श्रमिक माध्यमिक विद्यालयमा यस अघि सञ्चालन गर्दै आइएको क्वारेण्टाइन तथा आइसोलेशनलाई हेटौंडा–६ मा गौरीटार रंगशालामा रहेको केन्द्रीय खेलकुद प्रतिष्ठानको छात्राबासको भवनमा स्थानान्तरण गरिने भएको छ । गौरीटार रंगशालाको छात्राबासमा स्थापना गरिन लागेको स्थानको प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले अवलोकन गर्नुभएको छ । स्थानको अवलोकन गर्दै मुख्यमन्त्री पौडेलले यसलाई छिटोभन्दा छिटो स्थानान्तरण गर्न निर्देशन दिनुभयो ।
प्रदेशमा कोरोना संक्रमण फैलन सक्ने तर्फ सचेत हुन आग्रह गर्दै उहाँले प्रदेश सरकारले पुर्ण सहयोग गर्ने बताउनुभयो । यसैगरी सामाजिक विकास मन्त्री युवराज दुलालले छात्राबाससँगै बन्दै रहेको र निर्माणको अन्तिम चरणमा रहेको कभर्डहलमा समेत संक्रमित राख्न सकिने बताउनु भयो । यसलाई आवश्यकता अनुसार निर्माण गरिने उहाँले जानकारी दिनुभयो । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका मेयर हरिबहादुर महतले यसको व्यवस्थापनमा जनशक्ति, आर्थिकलगायतका काममा सहयोग हुने बताउनु भयो ।
निरीक्षणमा प्रदेशका प्रमुख सचिव डाक्टर मानबहादुर विश्वकर्मा, सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिव दिपक काफ्ले, चिकित्सा महाशाखा प्रमुख डाक्टर पुरुषोत्तमराज सेढाई, हेटौंडा अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेल, मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डाक्टर प्रवीण श्रेष्ठ, हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका जनस्वास्थ्य निरीक्षक भोला चौलागाईंलगायतले रंगशाला अवलोकन गरेका हुन् ।
यसैगरी प्रदेशका अन्य जिल्लामा विद्यालयमा रहेका आईसोलेशन र क्वारेन्टाइन पनि हटाएर अन्य स्थानमा राखिने तयारी भएको प्रदेश सरकारले जनाएको छ । संघीय सरकारको मन्त्रीपरिषदको बैठकले गत साउन १२ गते नै देशभरको विद्यालयहरुबाट आइसोलेशन तथा क्वारेण्टाइन हटाउने निर्णय गरेको भएपनि बागमती प्रदेश कोभिड संकट व्यवस्थापन समितिले सोमबारमात्र विद्यालयबाट आइसोलेशन र क्वारेण्टाइन हटाउने निर्णय गरेको थियो ।
“झोलुङ्गे पुल बन्यो अब उद्यमतिर लाग्नु होस्”
Tags: No Comments
मकवानपुर / मकवानपुरगढी गाउँपालिका वडा नम्बर ४ को वाईबा डाँडा र वडा नम्बर ५ को कालिवनको सिमानमा झोलुङ्गे पुल निर्माण भएपछि स्थानीयले आफूहरुले विगतमा भोग्दै आएको विविध समस्या अब टरेको भन्दै खुसी व्यक्त गरेका छन् । संघीय झोलुङ्गे पुल क्षेत्रगत कार्यक्रम अन्तरगत ४७ लाख ८५ हजार ४ सय ७७ र स्थानीयको तर्फबाट ९५ हजार ७ सय ८५ लगानीमा पुल निर्माण गरिएको हो ।
निर्माण सम्पन्न पुलको उद्घाटन गर्दै मकवानपुर गढी गाउँपालिकाका अध्यक्ष बिदुर हुमागाइले स्थानीयलाई अब ब्यवसायिक उत्पादन गरे उद्यमतिर लाग्न स्थानीयवासीलाई अनुरोध गुर्नभयो । “अब खोलको समस्या टरेको छ, कृषि पशुपालन वा लघु तथा मझौला उद्योग सञ्चालन गर्नुहोस्”अध्यक्ष हुमगाईले भन्नुभयो । विद्यार्थी, वृद्धहरुको लागि झोलुङ्गे पुल बरदान बन्ने उहाँँले बताउनु भयो । गाउँपालिकाले भौतिक, आर्थिक, सामाजिक विकासलाई समान प्राथमिकता दिदै आएको र जनताको हितको लागि स्थानीय सरकारले काम गर्दै आएको उद्घाटन कार्यक्रममा गाउँ पालिका अध्यक्ष हुमगाईंले बताउनु भयो । मकवानपुरगढी गाउँपालिका मानव बस्तिको लागि अति उपयोगी भएकोले नजिक रहेको हेटौंडा बजारमा केही धुर घडेरी किन्न मरिहत्ते नगर्न अनुरोध गर्दै उहाँले भन्नुभयो “अब धुरको लागि बजार खोज्ने हैन,यहि विकास गर्ने र बिगाहामा रमाउने हो ।” गाउँको सबै क्षेत्रमा बाटो पुर्याउने लक्ष्यसाथ स्थानीय सरकारले काम थालेकोले सबै किसानहरुलाई बिस्तारै बिस्तारै ब्यवसायिकतातर्फ लाग्न उहाँ आग्रह गर्नु भयो ।

कार्यक्रममा गढी गाउँपालिका ४ का वडा अध्यक्ष रामप्रसाद तिमल्सिनाले आफूहरू निर्वाचित भएर आएपछि ३ जना स्थानीयको त्यही खोला तर्ने क्रममा मृत्यु भएको स्मरण गर्दै अब ती पीडादायी दिन सकिएकोमा खुसि व्यक्त गर्नुभयो । “हेर्दा नजिक थियौ,तर सामरी खोलाको कारण कालिवन र वाईवाडाँडावासी बिच समस्यामा एकसाथ हुन सकेका थिएनौ,अब हामी एकै गाउँका जस्ता भयौ” वडा अध्यक्ष तिमल्सिनाले भन्नुभयो । “पारी पहिरोले पुरिदा वारिबाट टुलुटुलु हेरेर बस्ने,वारि खोलाले घर बगाउँदा पारिबाट टुलुटुलु हेरेर बस्नुपर्ने बाध्यता थियो, खोला तरेर उद्दारमा जान सकिन्नथ्यो,अब हर दुखसुख सँगसँगै हुनेछौ” उहाँले भन्नुभयो ।

हेर्दा एउटा सामन्य पुल भएपनी यससँगै धेरै आवश्यकताहरु टरेको गढी गाउँपालिका ५ का वडा अध्यक्ष जितबहादुर घिमिरेले बताउनु भयो । गढी ५ को धादिङमा रहेको शारदा माध्यमिक विद्यालय आउने विद्यार्थी तथा वडा ५ मै रहेको पसल, मेल, घट्ट, सबै सेवाको लागि धाउनेहरुलाई सामरी खोला बाधक बन्दै आएकोमा अब समस्याको समाधान नभएको वडा अध्यक्ष घिमिरेले बताउनु भयो ।
कुल १ सय १९ मिटर लामो झोलुङ्गे पुल निर्माणमा सामाजिक संस्था राडो नेपाल मकवानपुरले सामाजिक तथा प्राबिधिक सहजीकरण गरेको थियो । पुल शिलान्यास गरेको ८५ दिनमा काम सम्पन्न भएको राडो नेपालका कार्यक्रम संयोजक बिष्णु धितालले बताउनु भयो । पुल उद्घाटन कार्यक्रममा गाउँ कार्यपालिका सदस्य निर्मला बिक, वडा ५ को वडा सदस्य उषा नेपाली, वडा ४ को वडा सदस्य संगिता नेपाली, वडा नम्बर ५ को टोल विकास समितिका अध्यक्ष थलनाथ घिमिरे, सिमल्टार टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष जयराम तिमल्सिना, शारदा माविका पुर्व शिक्षक तथा कालिवनका समाज सेवि भरत सन्जेल, पत्रकार महासंघ मकवानपुर उपाध्यक्ष सरिता दाहल, पत्रकार श्रीराम अर्जुनलगायतको उपस्थिति रहेको थियो ।

पुल निर्माण उपभोक्ता समितिको अध्यक्ष बिनोदमान गोलेको अध्यक्षतामा उद्घाटन कार्यक्रम भएको राडो नेपालका सामाजिक सहजकर्ता राजन दाहालले बताउनु भयो । कार्यक्रम उपभोक्ता समितिका सचिव बिषमकुमार नगरकोटिले स्थानीयको आवश्यकतालाई झोलुङ्गे पुलले धेरै हदसम्म सम्बोधन गरेको बताउनु भयो । कोरोना संक्रमणपछिको लकडाउनमा धेरै समस्या झल्दै पुल निर्माण सम्पन्न गरिएको राडो नेपालमा सामाजिक सहजकर्ता दाहालले बताउनु भयो ।

मकवानपुरका विद्यालयबाट क्वारेण्टाइन हटाइएन
Tags: No Comments
मकवानपुर / कोरोना संक्रमणपछि बन्द भएका विद्यालयहरुमा सञ्चालनमा ल्याइएका क्वारेण्टाइनहरु हटाउन र किटाणु रहित बनाउन निर्देशन दिइए पनि मकवानपुरमा यो कार्य थालनी गरिएको छैन ।
नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को निर्णय कार्यान्वयन गर्ने सम्बन्धमा शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले जिल्लाको विद्यालयहरुको बातावरण पठनिय बनाउने तयारी थालेको छ । मन्त्री परिषदको गत साउन १२ गतेको निर्णय कायान्वयन गराउन शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्र, विद्यालय शिक्षा मापदण्ड निर्धारण शाखा सानोठिमीले पनि आज मन्त्रिपरिषद्को निर्णय लागु गर्ने सम्बन्धमा ६ बुदे निर्देशन जारी गरेको छ ।
‘विद्यालय भवन तथा परिसरमा क्वारेण्टाइन तथा आइसोलेशन सम्बन्धी कार्य सञ्चालन नगर्ने, क्वारेण्टाइन तथा आइसोलेशनमा प्रयोग भएका विद्यालय भवन तथा परिसरलाई स्थानीय तहले मापदण्ड अनुसार निर्मलिकण गरी अध्ययन अध्यापन गर्न योग्य बनाउन तथा सबै विद्यालयहरुलाई आवश्य समन्वय गर्न निर्देशन जारी गरिएको छ ।
हेर्नुहोस् पत्र

मकवानपुरका विद्यालयहरुमा सञ्चालन भइरहेका क्वारेन्टाइन तथा आइसोलेशनहरु तत्काल स्थानान्तरण गर्नुपर्ने शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई मकवानपुरले पनि निर्देशन जारी गरेको छ तर हटाउने काम थालिएको छैन ।
शिक्षा विकास तथा समन्वय इकाई मकवानपुरका प्रमुख लिलानाथ गौतमले कोरोना भाईरस संक्रमणका कारण मकवानपुरमा हाल १७ विद्यालयहरुलाई नै क्वारेन्टाइन तथा आइसोलेशनको रुपमा प्रयोग गरिएकोले अब तत्काल हटाउनुपर्ने निर्देशन दिइएको बताउनु भयो ।
जिल्ला शिक्षा समन्वय इकाइ मकवानपुरले विद्यालयमा क्वारेन्टाइन सञ्चालन गर्दा स्थानीय तहहरुले आफूहरुसँग बिना समन्वय यसरी प्रयोग गरेकोले पनि स्थानान्तरण गर्नुपर्ने उहाँले बताउनु भयो । ‘जिल्लाका विद्यालयहरु सञ्चालनका लागि तयार भने भएको छैन, तर भोली बालबालिकाहरु पढ्ने खेल्ने ठाउँ किटाणु रहित बनाउँदै लैजानु पछै भनेर यस्तो माग गरेका हौं’ उहाँले भन्नुभयो ।
कोरोना संक्रमणको जोखिममा रहेकाहरुलाई तत्काल व्यवस्थित गर्नुपर्ने भएपछि भौतिक रुपमा क्वारेन्टाइन निर्माण गर्न समय अभाव भएकै कारण स्थानीय सरकारले विद्यालयलाई नै क्वारेन्टाइन बनाएको थियो ।
देशमा लकडाउन हटेसँगै कतिपय विधालयहरुले कक्षाकार्य र गृहकार्य दिँदै अध्यपान कार्य सुरु गर्दै गरेको अवस्थालाई मध्य नजर गर्दै स्कुलहरु खालि गर्न अनुरोध गरिएको उहाँले बताउनु भयो । आइसोलेसन तथा कवारेण्टाइनमा राखिएका सम्पुर्ण विद्यालयहरुको विषयमा समन्वय नै नभएको भन्दै गौतमले साना विद्यालयहरुमा क्वारेण्टाइन बनाउन आग्रह गरिए पनि त्यसो हुन नसकेको बताउनु भयो ।
यससँगै लामो समयदेखि प्रभावित शिक्षण सिकाईलाई भदौ १ गते देखि संञ्चालन गर्ने सरकारको तयारीलाई पूर्णता दिन क्वारेण्टाइन हटाउनु जरुरी रहेको बताउदै उहाँले भन्नुभयो ‘विद्यालयमा राखिएका क्वारेण्टाइन तथा आईसोलेशनहरुलाई स्थानान्तरण गरी विद्यालयहरुमा पठनपाठन सञ्चालन गर्नुपर्छ ।
‘विद्यालयहरु खुल्ने कन्फ्रम भएपछि १० दिन अगावै विद्यालयहरु पूर्ण रुपमा खालि गरेर सेनिटाइज गर्नेछौ, तर अहिले नै भने हामीले विद्यालयबाट क्वारेण्टाइन हटाउने बारे सोचेका छौनौं’ हेटौंडा उपमहानगरपालिका–९ का वडा सदस्य शुक्रराम केसीले भन्नुभयो । वडा कार्यालयले हेटौंडा–९ मा रहेको दिव्यजोति निमाविलाई क्वारेण्टाइनको रुपमा सञ्चालन गर्दै आएको उहाँले भन्नुभयो ।
विद्यालय सञ्चालन पूर्व विद्यालय निर्मलीकरण गर्ने र आवश्यक स्वास्थ्य सुरक्षा व्यवस्था गर्ने विषय प्राथमिकतामा पर्नु पर्दछ । त्यसो त सरकारको योजना अनुरुप भदौदेखि विद्यालय सञ्चालनको तयारीमा सरकार रहे पनि विद्यालयहरुमा धेरै तयारी आवश्यक रहेको शिक्षा समन्वय इकाई प्रमुख लिलानाथ गौतमले जानकारी दिनुभयो । उहाँले विद्यार्थी, अभिभावक र शिक्षकहरुमा अब विद्यालय प्रवेश गर्न डर पैदा भएकाले उनीहरुलाई मनोसामाजिक परामर्श दिएर विद्यालय जान सक्ने वातावरण सृजना गर्नुपर्ने समेत बताउनु भयो ।
स्थानीय सरकारले तत्काल क्वारेनटाइन तथा आईसोलशनको स्थानान्तरण गरी विद्यालयमा पठन पाठन गराउन सक्ने बातावरण तयार गर्नुपर्ने प्रमुख गौतमले बताउनु भयो । त्यस्तै अभिभावक संघ मकवानपुरका अध्यक्ष ध्रुब चौलागाईंले अहिले कै अवस्थामा विद्यालय सञ्चालन गर्न नहुने बताउनु भयो । कोरोनाको संक्रमण दैनिक बढिरहेको र सुरक्षा अवस्था अझै भरपर्दो नभएकोले विद्यालयहरु खोलेरमा तत्काल कोरोना संक्रमणको अवस्था दोस्रो चरणमा प्रवेश गर्नसक्ने जोखिम रहेको उहाँले बताउनु भयो ।
मकवानपुर जिल्लामा सञ्चालित क्वारेण्टाइनबाट हालसम्म सेवा लिने संख्या ४ सय ७६ जना रहेका छन् । जिल्लाको १७ वटा विद्यालयहरुमा क्वारेण्टाइन तथा आइसोलेशनको व्यवस्था गरिएको छ । मकवानपुरको केही स्थानीय तहहरुले भने होटलमा क्वारेण्टाइनको व्यवस्था गरेका छन् ।
इन्सेक बागमती प्रदेशद्वारा भीमफेदी कारागारलाई पुस्तक सहयोग
Tags: 2 Comments
मकवानपुर / अनौपचारिक क्षेत्र सेवा (इन्सेक) का संस्थापक महासचिव स्वर्गीय प्रकाश काफ्लेको २८ औँ स्मृति दिवसमा इन्सेक बागमती प्रदेश कार्यालयले मकवानपुरको भीमफेदी कारागारलाई मानव अधिकारसँग सम्बन्धित पुस्तकहरु सहयोग गरेको छ ।
इन्सेक बागमती प्रदेश संयोजक कृष्ण गौतमलगायतले शुक्रबार कारागारमा पुगेर सन् २०१० देखि २०२० सम्म इन्सेकले प्रकाशन गरेको नेपाल मानव अधिकार वर्ष पुस्तक, मानव अधिकारका ठूला नौ महासन्धि, नेपालको संविधानमा भएका मौलिक हकहरुको संगालो, महिला, दलित र अपाङ्गतासम्बन्धी विद्यमान कानुन तथा नीति र कार्यान्वयनको अवस्था, खाद्य, शिक्षा र स्वास्थ्यसम्बन्धी विद्यमान कानुन तथा नीति र कार्यान्वयनको अवस्था बाल अधिकार शिक्षा, प्राचीलगायतका पुस्तक कारागार प्रशासन प्रमुख प्रकाश खनाललाई हस्तान्तरण गर्नु भएको हो ।

इन्सेकका संस्थापक महासचिव प्रकाश काफ्लेको २०४९ साउन १६ गते नुवाकोटको घोप्टेभिरमा थाई एयरबस दुर्घटनामा मृत्यु भएको थियो । उहाँको स्मृतिमा प्रत्येक वर्ष इन्सेकले साउन १६ गते रचनात्मक कार्यक्रम गर्दै आएको छ । यसै अवसरमा इन्सेक बागमती प्रदेश संयोजक गौतमले कारागार प्रमुख खनाललाई पुस्तक हस्तान्तरण गर्दै काराकारलाई सुधार गृहका रुपमा लिनु पर्ने र कैदीबन्दीलाई मानव अधिकार मैत्री व्यवहारको आवश्यकता रहेको बताउनु भयो । ‘कारागारलाई सुधार गृहको रुपमा विकास गर्न पटक पटक विभिन्न समितिहरु बने, तर ति समितिहरुले बुझाएको प्रतिवेदन गृह मन्त्रालय पुगेर थन्किने गरेको छ’ गौतमले भन्नु भयो ‘यस कारण पनि कैदीबन्दीहरुको मानव अधिकार संरक्षणमा समस्या छ ।’
कार्यक्रममा कारगार प्रशासन प्रमुख प्रकाश खनालले कारागारको भौतिक सुधार गर्नुका साथै स्वास्थ्य उपचारको लागि दुई बेडको कक्ष कारागार भित्रै स्थापना गरिएको जानकारी दिनुभयो । उहाँले कारागारका दुई ओटा ब्लकमा पुस्तकालय रहेको पुस्तकहरु प्रयाप्त मात्रमा नभएको अवस्थामा मानव अधिकारसँग सम्बन्धित पुस्तक इन्सेकले उपलब्ध गराइ दिएकोमा धन्यवाद आभार व्यक्त गनुभयो । कारागारका कैदीबन्दीलाई मानव अधिकार मैत्री शिक्षाका लागि पुस्तकले सहयोग पु-याउने उहाँले बताउनु भयो ।

नेपालको कानुनमा धेरै राम्रा व्यवस्था भएपनि व्यवहारीक कार्यान्वयन पक्ष फितलो भएको उहाँले बताउनु भयो । भौतिकलगायतको स्रोत साधनको अभावमा एक पक्षको मानव अधिकार रक्षा गर्न खोज्दा उल्लङ्घन भएको भान आफूलाइृ हुने गरेको उहाँले बताउनु भयो । कारागार ऐन, नियम तथा कार्यविधि अनुसार आफूहरुले जिम्मेवारी वहन गर्दै आएको बताउँदै उहाँले भन्नुभयो ‘कारागारबाट सजायँ भुक्तानि गरेर छुटेरकाहरु केही समयमा पुनः आउने गरेका छन्, यसले नै देखाउँछ कि नेपालको कारागार सुधारगृह जस्तो छ कि छैन भनेर ।’
उहाँले अन्य जिल्लाहरुमा रहेको कारागारको तुलनामा भिमफेदी कारागारमा धेरै राम्रो तथा पारिवारीक वाताबरण भएको उल्लेख गर्नुभयो । कारागारमा कर्मचारी, सुरक्षकर्मी, बजेट लगायतको व्यवस्थापनमा हेलचक्र्याई गर्ने गरेको गुनासो उहाँले गर्नुभयो । पुस्तक हस्तान्तरण कार्यक्रममा कारागारका सुरक्षा प्रमुख असई सन्तोष कुमारले कारागारको सुरक्षा प्रबन्ध व्यवस्थित रहेको र कैदीबन्दीको आचरण र व्यवहार सुधार गर्न लागि परेको बताउनु भयो ।
कारागार सुधार गृहको रुपमा व्यवस्था गर्ने भन्ने सरकारी नीति व्यवहारमा लागु नभएको कारागारका चौकिदार सुरेश मोक्तानको गुनासो छ । ‘कसैले पोल गरेको आधारमा सजाय तोकिनु दुखद् हो, सजायँ भुक्तानि गरेर घर फर्केकाहरुलाई समाजका रुपान्तरण गर्नै पनि समस्या भएको गुनासो चौकिदार मोक्तानको छ ।
महङ्गी बढेपछि कैदीबन्दीहरुलाई खर्चको अभाव हुने गरेको, राज्यले छुटको व्यवस्था गरेको भएपनि त्यो समान नभएको मोक्तानको भनाई छ । राज्यले कारागारमा २५ जना कैदीबन्दीलाई रेखदेख गर्न १ जना नाइके र १० जना कैदीबन्दीलाई रेखदेख गर्न १ जना सहनाइके तोकिएको कारण नाइके सहनाइकेलाई पनि रेखदेखमा समस्या भएको मोक्तानको भनाई छ । ‘अपराधिक गतिविधिमा संलग्न भएर आएका २५ जनालाई १ नाइकले कसरी कन्ट्रोल गर्न सक्छ ?’ चौकिदार मोक्तानको प्रश्न छ । कम्तिमा १० कैदीबन्दी बराबर १ नाइन र ५ कैदीबन्दी बराबर १ सहनाइके हुनु पर्ने आवश्यकता औल्याइएको छ ।
मकवानपुर जिल्लाको भिमफेदी कारागारमा हाल ६६ वर्ष नाघेका १ सय जना सहित ९ सय ३१ जना कैदीबन्दी रहेका छन् । कार्यक्रममा इन्सेक बागमती प्रदेशका कार्यक्रम अधिकृत गणेश भण्डारी, पत्रकार महासंघ मकवानपुर उपाध्यक्ष सरिता दाहाललगायतको उपस्थिती रहेको थियो ।