महिनावारी प्याड: न कर्मचारीलाई छ, न सेवाग्राहीलाई
Tags: No Comments
संविधानको धारा ३५ (३) मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँचको हक हुनेछ’ भनिए पनि हेटौंडा उपमहानगरपालिका कार्यालयमा सेवाग्राही होस् वा कर्मचारी उनीहरुले आफ्नो पहुँचको आधारमा मात्रै सेवा पाएका छन् । अन्य कार्यालयमा सेनिटरी प्याडको उपलब्धता नै छैन । महिलाहरुले आफूहरुको अवस्था अनुसार सेवा प्रदायक संस्था तथा कार्यालयमा व्यवस्था नहुनु पनि विभेदकै रुप हाे ।
मकवानपुर । स्टपटाइफर्सले सताएपछि मकवानपुर जिल्ला मकवानपुरगढी गाउँपालिका–६ की सर्मिला कार्की हेटौंडा अस्पतालमा भर्ना भएकी थिइन् । भर्ना भएको दोस्रो दिन मध्यरातमा उनी महिनावारी भइन् । उनकी सासुआमाले अस्पतालमा प्याड खोजिन् तर पाइनन् । अस्पतालको फार्मेसीमा किन्न गई । त्यहाँ पनि सकिएको जानकारी पाइन् । अब उनी बजार निस्कनु पर्ने भयो, तर मध्यरातमा बजारका मेडिकलहरु बन्द हुने भएपछि कुनै उपाय नभएको भनेर उनी बिरामी तिरै फर्किइन् ।
बिरामी सर्मिलालाई जसरी पनि प्याड चाहिएको थियो । उनले जुत्ति लगाएर सासुआमालाई सुत्केरी वार्डमा प्याड खोज्न पठाइन् । सुत्केरी वार्डमा सुत्केरीका आफन्तले आफैं किनेर ल्याएको एउटा पिस प्याड सहयोग गरे । सर्मिलाको समस्या केही घण्टाको लागि ट-यो ।
खुट्टा भाँचिएर ५ दिनदेखि अस्पतालमा भर्ना भएकी हेटौंडा–१७ कि उर्मिला घलानलाई पनि त्यस्तै समस्या भयो । श्रीमान बैदेशिक रोजगारीमा छन् । उपचारको क्रममा दाजु विपिनसँग अस्पताल आइकी उर्मिलामा भर्ना भएको चौथोदिन महिनानवारी भइन् । प्याडको लागि नर्ससँग कुरा राखिन् तर पाइनन् । “दाईलाई भन्न पनि अफ्ठ्यारो लाग्यो, आफैं बिस्तारै खोज्न जाँउ, खुट्टा भाँचिएको छ” उनले भनिन् “बिरामीकै लागि त व्यवस्था हुनु पर्ने नि ।” समस्या नै परेपछि उनले दाजुलाई भनेर बजारबाट प्याड मगाएको बताइन् ।
हेटौंडा अस्पतालको यो प्रतिनिधि समस्या हो । दैनिक ८ सय बिरामीले सेवा लिने यो अस्पतालमा महिनावारीको बेलामा प्रयोग गर्ने महिनावारी प्याड निःशुल्क छैन । ओपीडी सेवाको लागि आउने बिरामीलाई आपतकालीन प्याड चाहिदा स्वास्थ्य जाँचको लागि बसेको लाइन छोडेर प्याड किन्न दौडिनु पर्ने हुन्छ । मदन भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका रजिष्टार तथा हेटौंडा अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष राजेश प्रसाईले अस्पतालमा निःशुल्क सेनिटरी प्याड राख्न नसकेको स्वीकार गरे । सरकारले अस्पतालबाट निःशुल्क प्रदान गर्ने औषधि नै अभाव रहेको अस्पतालमा सेनिटरी प्याडको byabasthaa नहुनु सामान्य भएको उनले बताए । “सेवा सुविधाको विस्तार गर्दै छौ, विस्तारै यि समस्या पनि सम्बोधन हुने आशा गरौं” प्रसाइले भने ।
हेटौंडा उपमहानगरपालिकामा पनि दैनिक सयौं सेवाग्राहीहरु आइपुग्छन् । तर महिलालाई सेवा लिंदा आइपर्न सक्ने समस्या बारे उपमहानगरले चासो देखाएको छैन । नक्सा पासको लागि हेटौंडा उपमहानगरपालिका आइपुगेकी हेटौंडा –१३ कि कोपिला लामा सेनिटरी प्याड फेर्नकै लागि आधा घण्टा अलमलमा परिन् ।
काम तिर लागौं, प्याड फेर्न बितिसकेको छ, प्याड फेर्न तिर लागौ न नगरपालिकामा प्याडको उपलब्धता छ न शौचालयमा प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नै । “नगरपालिका आइसकेको थिएँ, फेरी रिक्सा चढेर बजार फर्केर गएँ, प्याड ल्याएँ अनि फेरेर लाइनमा बसे” उनले भनिन् “जुन कार्यालय जाँदा नि हामीले स्वाभिमानका साथ सेवा लिन सक्दैनौ ।” आफूसँगै आएका दाजुभाइले काम भ्याएर फर्कदाँ कोपिला प्याड फेर्ने र व्यवस्थापन गर्ने काम भ्याएर बल्ल नक्सा शाखा पुगिन् ।
“समानताको कुरा सबैले गर्छन, यो पनि असमानतको एउटा उदाहरण हो, हामीलाई सेवा लिनमा आइपर्ने एउटा अड्चन हो यो पनि” उनले भनिन् । गैरसरकारी संस्थामा कार्यरत उनी देख्दा सामान्य तर शंवेदनशिल कुरामा जनचेतना अभिवृद्धि तथा वकालत नपुगेको बताउँछिन् ।
“उपमहानगरपालिका प्रमुख महिला नै हुनुहुन्छ, यति त उहाँले चासो दिनुपर्ने हो नि, हामीले सम्झाउनु पर्ने कुरा हो र ?” सेवा लिन आएकी हेटौंडा –१७ कि सविता मल्लले भनिन् “घरदेखि यहाँ आइपुग्दा प्याड फेर्ने बेला भैसक्छ, किनेर फेरेर अनि कामको लागि लाइनमा बस्नुपर्छ” उनले भनिन् ।

उपमहानगरपालिकामा सेवाग्राहीको लागि सेनिटरी प्याडको सहज व्यवस्था छैन । आफ्नो आवश्यकता अनुसार झोलामै बोकेर आएकाहरुले पनि शौचालयमा गएर फेर्न सहज छैन, किनकी नगरपालिकाको शौचालयमा सेनिटरी प्याड व्यवस्थापन गर्ने छुट्टै ठाँउ पनि छैन । “आफैले ल्याएको प्याड फेर्दा पनि कहाँ फाल्ने, महिला शौचालयमा सेनिटरी प्याड व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ नै छैन” मल्लले भनिन् ।
कार्यालयकै कर्मचारीमा पनि सेवामा समानता छैन । मेयरको सचिवालय वा स्वास्थ्य शाखामा पहुँच पुग्ने कर्मचारीले मागेर सेवा लिन्छन्, तर जो त्यहाँसम्म माग्न जान आँट सबैले गर्दैनन् । बरु उनीहरु समस्या झेलेरै बस्छन् । “माग्दा सहजै पाइदैन, आफूलाई समस्या पर्दा कुरा मिल्ने साथीहरुसँग भए माग्ने हो, नत्र बजार निस्केर किन्ने हो” एक कार्यालय सहयोगिले भनिन् “आपत परेर किन्नको लागि बाहीर जान पनि कार्यालयमा खोजि होला की भनेर डराउनु पर्छ ।”
“मैले मेरो पहुँचको सदुपयोग गर्छु, एउटा दिनुस् भन्छु लिन्छु, साथीहरु के गर्नुहुन्छ थाहा छैन” कार्यालयको आर्थिक विकास महाशाखा प्रमुख गंगा चौलागाँईले भनिन्, “करार तथा ज्यालादारी कर्मचारी र सेवाग्राहीको लागि समस्या भयो भन्ने कुरा चाही म सम्म पनि आएको थियो अलि अघितिर, तर हाल के छ थाहा छैन ।”
मेयरको सचिवालयबाट कर्मचारी र सेवाग्राहीलाई समेत निःशुल्क सेनिटरी प्याड दिने गरिएको सचिवालय कर्मचारी रुपा बिडारीले बताइन् । “थाहा भएकाहरुले माग्छन, माग्नेलाई दिने गरिएको छ” बिडारीले भनिन् । तर सचिवालयमा पुगेर प्याड माग्न सर्वधारणको पहुँच पुग्दैन ।
पुनरावेदन उच्च अदालत पाटन हेटौंडा इजलास नासु तिला ढकाल भन्छिन् “झोलामा बोक्न बिर्सेको दिन बेञ्चभरी लाग्छ, किन्न जाउँ पसल टाढा छ, सेवा ग्राहीको चापमा आफू निस्केर हिड्न पनि मिलेन, अफिसमा छैन, फेर्न नपाउँदा बिजोक धेरै पटक भोगेको छु ।”

उनले भनिन् “पटक पटक कर्मचारीको बैठकमा कुरा उठाएको छु तर सुनुवाइ नै भएको छैन ।” उच्च अदालत हेटौंडा इजलाशमा महिला कर्मचारी नै २ दर्जनबढी छन् । “कर्मचारीलाई नै छैन, सेवा ग्राहीको लागि झन् के हुनु” उनले भनिन् ।
जिल्ला अदालतमा तारिख लिन आएकी सिन्धुलीकी सम्झना कायस्थ आफूले अघिल्लो महिना आउँदा सेनिटरी प्याड खोज्दै बजार धाएको दुखेसो सुनाइन् । “म सिन्धुलीदेखि आएको मान्छे हेटौंडा बजारमा कता मेडीकल छ मेसो पाइन, झण्डै एक घण्टा समय खर्चेर प्याड खोजे” उनले भनिन् “शौचालयमा प्याडको व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ पनि रहेनछ ।”

“घरैमा हुँदा महिनावारी भएको भए त फेर्नको लागि झोलामा बोकेर आउने हो, ठ्याक्कै समय नभइकन महिनावारी भैदियो भने चै झोलामा पनि हुँदैन, किन्न निस्कने फुर्सद पनि हुँदैन अनि ज्यादै समस्या हुन्छ” जिल्ला अदालत मकवानपुरमा कार्यरत अधिवक्ता अप्सरा बस्नेतले भनिन् “सेनिटरी प्याड भनेको स्वास्थ्य सामग्री नै हो, अत्यावश्यक भित्र नै राखौं भन्ने बुझाइनै नहुँदा हामीले समस्या भोग्नु परेको छ ।”
जिल्ला अदालतले मकवानपुरले प्राथमिक उपचारको लागि अदालत परिसरमा फस्ट एड बक्स राखेर औषधिको जोहो गरेको छ । सेनिटरी प्याडको बारेमा आफूहरुको ध्यान नपुगेको कार्यालय प्रमुख स्रेस्तेदार तीर्थराज भट्टराइले स्वीकार गरे ।
जग्गा पासको लागि जिल्ला मालपोत कार्यालय मकवानपुर आइपुगेकी राक्सिराङ गाउँपालिका ३ कि कल्पना गोले जग्गा पास नसकिदै घर फर्किइन् । मोठमा कर्मचारीले बोलाउँदा उनी उपस्थित हुन नसकेपछि काम भोलीको लागि थान्किएको लेखापढीमा सहयोग गरेकी रञ्जिता बिष्टले बताइन् । “उहाँको काम आजै सकिन्थ्यो, तर महिनावारी भएको कारण समस्या भएपछि आफैं भोली आउँछु भनेर फर्किनु भयो” विष्टले भनिन् “हामी आफैं पनि महिनावारी हुँदा आधा दिनमै काम छोडेर घर जान्छौ, यस्तो त सामान्य हो यहाँको लागि ।”
मालपोत कार्यालयमा पनि महिनावारीको लागि प्रयोग गर्न सेनिटरी प्याडको व्यवस्था छैन । मालपोत कार्यालयमा रहेको शौचालयमा पनि सेनिटरी प्याडको व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ छैन ।
बागमती प्रदेश लोक सेवा आयोग कार्यालयमा पनि महिला कर्मचारी वा सेवाग्राही कसैलाई पनि सेनिटरी प्याडको व्यवस्था नभएको नासु नेस्मा पौडेलले बताइन् । “नियमित झोलामा बोक्ने हो, कहिले आफूलाई चाहिन्छ, कहिले साथीहरुलाई आपत पर्दा काम लाग्छ” पौडेलले भनिन् ।
यि कार्यालयका कर्मचारी र सेवा ग्राहीको पिडा प्रतिनिधि मात्रै हुन् । धेरै चाप हुने नापि कार्यालय, तथा प्रदेश सरकारको विभिन्न मान्त्रालयहरुमा समेत सेवाग्राहीको लागि लक्ष्यित गरेर सेनिटरी प्याड राखिएको छैन । जसले सहज सेवा प्राप्तिमा समस्या भएको महिलाहरुको गुनासो छ । नेपालको संविधानको धारा ३५ स्वास्थ्य सम्बन्धी हकमा ‘प्रत्येक नागरिकलाई राज्यबाट आधारभूत स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क प्राप्त गर्ने हक हुनेछ’ भनिएको छ । तर महिलालाई यस प्रकारको आभारभुत सेवा प्राप्त नभएको सरोकारवालाहरुको गुनासो छ ।
संविधानको धारा ३५ (३) मा ‘प्रत्येक नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँचको हक हुनेछ’ भनिए पनि हेटौंडा उपमहानगरपालिका कार्यालयमा सेवाग्राही होस् वा कर्मचारी उनीहरुले आफ्नो पहुँचको आधारमा मात्रै सेवा पाएका छन् । अन्य कार्यालयमा सेनिटरी प्याडको उपलब्धता नै छैन । महिलाहरुले आफूहरुको अवस्था अनुसार सेवा प्रदायक संस्था तथा कार्यालयमा व्यवस्था नहुनु पनि विभेदकै रुपमा लिन सकिने अधिकारकर्मीहरुको भनाई छ ।
महिनावारीकै कारण महिलाको स्वाभिमान र मर्यादामा असर पर्न नुहने बताउँछिन्, लेखक तथा मर्यादीत महिनावारी अभियन्ता राधा पौडेल । महिनावारीले मानव अधिकार, भावनात्मक, मानसिक, शारीरिक, सामाजिक स्वास्थ्यमा कस्ता असर पार्छ भन्नेबारे अनुसन्धान नै नभएकोले कार्यालयहरुलाई सहज सेवामा नल्याइएको उनको भनाई छ ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरमा पनि हर समय सेवाग्राहीको चाप हुन्छ, तर यहाँ पनि सेनिटरी प्याडको सुविधा छैन । महिला प्रहरीहरु स्वयम् समस्या खेप्दै आएका छन् । २ दिन अघि बागमती प्रदेश सभा सदस्य मुनु सिग्देलले महिला प्रहरीको लागि ३ हजार ८ सय पिस सेनिटरी प्याड सहयोग गरेपछि अब केही समयलाई आफूहरुलाई सहज हुने जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर, महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरीक सेवा केन्द्र प्रमुख प्रहरी निरीक्षक चुडा खड्काले बताइन् ।
मर्यादीत महिनावारी व्यवस्थापन गर्न अभियान आवश्यक छः अभियन्ता पौडेल
मर्यादीत महिनावारी व्यवस्थापनबारे सरकारी कार्यालयहरुले बेवास्ता गर्ने गरेको लेखक तथा मर्यादीत महिनावारी अभियन्ता राधा पौडेल बताउँछिन् । नेपालमा सरकारीस्तरबाट मर्यादित महिनावारीको बहस सुरु भएको भर्खरै ५ वर्ष मात्रै भयो ।

सन् २०१७ मा सरकारले ‘मर्यादित महिनावारीको नीति’ मस्यौदा ग-यो । पछिल्लो ‘मर्यादित महिनावारी नीति २०७४’ मा कर छुट गर्नुपर्ने विषय समावेश गरियो । सन् २०१९ मा सामुदायिक विद्यालयमा महिनावारी प्याड वितरण गर्ने निर्णय पनि भयो । नेपालले मुलुकले पूर्वी अफ्रिकी देश केन्या र छिमेकी भारतभन्दा धेरै पछि मात्रै ‘मर्यादित महिनावारी’ का लागि नीति बनाउन थालेको बताउँछिन् अभियान्ता पौडेल ।
केन्यामा सन् २००४ मा र भारतमा सन् २०१० मा महिनावारीलाई ‘मर्यादित’ बनाउन प्याडमा अतिरिक्त कर कम गरेको थियो । अझ केन्यामा सन् २०१७ बाट सार्वजनिक विद्यालयमा महिनावारी प्याड निःशुल्क वितरण सुरु भयो । त्यसको सिको विस्तारै अन्य देशहरूले पनि गर्दैछ । ‘मर्यादित महिनावारी’ मानव अधिकारको विषय मात्र नभई सार्वजनिक सरोकारको विषय पनि हो ।
“यो एक जटिल, बहुआयामिक र जीवनचक्रीय रूपमा नकारात्मक प्रभाव पार्ने तर प्राकृतिक प्रक्रिया हो” पौडेल भन्छिन् “तर ‘मर्यादित महिनावारी’ मैत्री विद्यालय, सार्वजनिक कार्यालय वा जहाँ सरकारले निःशुल्क सामग्री वितरण गरिरहेको छ, स्थानीय स्तरमा उत्पादन हुने / भएका सामग्रीहरूले प्राथमिकता पाउनैपर्छ ।”
प्रयोग सामग्री जेसुकै भएपनि त्यो हरेक महिनावारी हुने व्यक्तिलाई मर्यादित भएर बाँच्न सहयोग गर्ने खालको हुनुपर्ने बताउँछिन् पौडेल । “कुनै पनि विद्यालय/कार्यालयमा छिर्दा ‘मर्यादित महिनावारी मैत्री’ विद्यालय/कार्यालयमा स्वागत छ भनेर लेख्न सके त्यसले छोरी/ महिलामा गौरव र आत्मसम्मान बढ्न सक्छ” पौडेल भन्छिन् ।
प्याडमै पनि कमिसन
यता मकवानपुरको बकैया गाउँपालिकाले अघिल्लो आर्थिक वर्षमा सेनिटरी प्याड खरिदको क्रममा आर्थिक हिनामिना गरिएको पाइएको छ । गाउँपालिकाले पालिका भित्रको विद्यालयको लागि सेनिटरी प्याड खरिदमा कमिसनकै लोभमा चार गुणा धेरै मुल्यमा खरिद गरेको महालेखा परिक्षकको रिपोर्टमा सार्वजनिक गरिएको छ ।
गाउँपालिका क्षेत्रमा रहेको विद्यालयमा अध्ययनरत किशोरी तथा कार्यरत महिला शिक्षकले प्रयोग गर्नका लागि खरिद गरेको सेनिटरी प्याड खरिदमा पनि कमिसनको खेल रहेको पाइएको हो । सर्बसुलभ रुपमा प्राप्त गर्ने सेनिटरी प्याड गाउँपालिकाले सोझै पहिले खरिद गर्दा प्रतिपिस १० रुपैयाँमा खरिद गरेकोमा दरभाउ कर्ताले प्रतिपिस ४० रुपैयाँ कबोल गरेकोमा त्यही सामान खरिद गरेकोमा महालेखाले प्रश्न उठाएको हो ।
आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ मा संघीय सरकारबाट प्राप्त रकमबाट सेनिटरी प्याड खरिद गर्दा अनियमिता भएकोमा महालेखा परिक्षकको कार्यालयले प्रश्न गरेको हो । सेनिटरी प्याड खरिदमा गाउँपालिकालाई नोक्सान हुनेगरी १२ लाख २१ हजार ६१ रुपैया बढी भुक्तानी दिएको महालेखा परिक्षकको कार्यालयले हालसालै सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । बकैयाँ गाउँपालिकाले बोलपत्र मार्फत खरिद गरेको सेनिटरी प्याड र सोझै खरिद गरेको सेनिटरी प्याड खरिदमा बढी रकम भुक्तानी गरेको महालेखा परिक्षकको कार्यालयले जनाएको छ । बकैयाँका बिद्यालयमा अध्यनरत किशोरी बिद्यार्थी महिनावारी हुँदा प्रयोग गर्ने सेनिटरी प्याड खरिदमा पनि प्रतिप्याकेट २४० रुपैयाँबढी रकम गाउँपालिकाले भुक्तानी गरेको जनाएको छ ।
बिद्यालयमा सेनेटरी प्याड नष्ट गर्न समस्या
मकवानपुर/ महिनावारी हुँदा प्रयोगको लागि विद्यालयलाई निःशुल्क सेनिटरी प्याड वितरण गरियो तर प्रभावकारी रुपमा नष्ट गर्न नसक्दा समस्या देखिन थालेको छ । महिनावारी हुँदा प्रयोग गरिएको प्याड नष्ट गर्नको लागि सबै विद्यालयहरुमा इन्सुनेटरको व्यवस्थापन छैन ।
केही विद्यालयहरुले सेनिटरी प्याड नष्ट गर्नको लागि छात्रा शौचालयको पछिल्लो भागमा चेम्बर बनाएका छन् । चेम्बर भरिएपछि केमिकलको प्रयोग गरेर नष्ट गरिन्छ । तर धेरैजसो विद्यालयहरुले अझै पनि महिनावारी भएको बेला प्रयोग गरिएको प्याड बाल्टीलगायतमा संकलन गर्ने गरेका छन् । जसलाई नष्ट गर्न लामो समय लगाएर, मट्टितेललगायत प्रज्वलनशील पदार्थ राखेर जलाइन्छ । जुन वातावरणीय दृष्टिले स्वस्थ्यकर हैन ।
कुहिएर माटोमा नमिल्ने र सहजै नजल्ने भएकोले सेनिटरी प्याड नष्ट गर्न समस्या हुने गरेको छ । “प्याड नष्ट गर्नै समस्या छ, पहिले निःशुल्क प्याडको लागि अनुरोध गरियो अहिले नष्ट गर्ने उपकरण आवश्यक भएको छ” हेटौंडा १३ प्रतिभा निमाविका अध्यक्ष तेजबहादुर थिङले भने । हेटौंडाको बाल ज्योती माविले भने छात्रा शौचालयसँगै चेम्बर बनाएको छ, जसमा प्याड भरीएपछि केमीकल हालेर नष्ट गरिन्छ । प्याड इन्सुनेटर मिसेन खरिदको लागि साँढे २ लाखसम्म पर्ने भएकोले सबै विद्यालयले सहजै खरिद गर्न सक्ने अवस्था नभएको हेटौंडा उपमहानगरपालिका विपद् प्रतिकार्य फोहरमैला व्यवस्थापन तथा वाताबरण शाखाका प्रमुख शान्ति बिश्वकर्माले बताइन् ।
यसैबीच हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले नगरको ६ वटा बिद्यालयलाई सेनेटरी प्याड इन्सुनेटर सहयोग गरेको छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले ६ वटा बिद्यालयलाई सेनेटरी प्याड इन्सुनेटर उपलब्ध गराएको हो । उपमहानगर भित्र रहेका बिद्यालयका बिद्यार्थिहरुले महिनावारीको समयमा प्रयोग गरेको सेनेटरी प्याड व्यवस्थापनमा चुनौंति थपिएपछि पहिलो पटक ६ बिद्यालयलाई सेनेटरी प्याड इन्सुनेटर प्रदान गरीएको विपद् प्रतिकार्य फोहरमैला व्यवस्थापन तथा वाताबरण शाखाका प्रमुख शान्ति बिश्वकर्माले जानकारी दिइन् ।
पहिलो पटक हेटौंडा–१ को अमर माध्यमिक बिद्यालय, हेटौंडा–४ को भुटनदेवी मध्यमिक बिद्यालय, हेटौंडा–६ को बंशगोपाल माध्यमिक बिद्यालय, हेटौंडा–१३ को महेन्द्र माध्यमिक बिद्यालय, हेटौंडा–१८ को ज्योति माध्यमिक बिद्यालय र हेटौंडा–१९ को निर्मल माध्यमिक बिद्यालयमा सेनेटरी प्याड इन्सुनेटर हस्तान्तरण गरीएको हेटौंडा उपमहानगरपालिका कार्यालयले जनाएको छ । २ लाख ६० हजार रुपियाँ लागत पर्ने यो मिसेन खरीद गरि विद्यालयलाई सहयोग गरिएको हो ।
मकवानपुर । विज्ञान शिक्षक समाजको नगर समिति अध्यक्षतामा भुपेन्द्र यादव सर्वसम्मत चयन भएका छन् । शनिबार भएकाे विज्ञान शिक्षक समाजको प्रथम नगर भेलाबाट यादवकाे अध्यक्षतामा १५ सदस्यीय समिति चयन गरिएकाे हाे ।
हेटौंडा–४ स्थित भुटनदेवी माविमा समाजका जिल्ला उपाध्यक्ष तथा भेला आयोजक समितिका संयोजक भरतप्रसाद पोखरेलको सभाध्यक्षतामा भएको भेलाले १५ सदस्यीय कार्यसमिति चयन गरेको हाे ।
यादवकाे अध्यक्षतामा गठन भएकाे समिति उपाध्यक्ष स्मृति लम्साल, सचिव सुदर्शन पौडेल, सहसचिव ऋतिक यादव, कोषाध्यक्ष रविन्द्र राउत, सहकोषाध्यक्ष राकेश कुमार लोहार र सदस्यहरु विपना खड्का, ईशाहाक राई, अशोक न्यौपाने, निर्मला काफ्ले, ईश्वर रिजाल, रित बहादुर श्रेष्ठ, धनप्रसाद सापकोटा, श्याम उप्रेती र रेश्मा गोले चयन भएको विज्ञान शिक्षक समाज मकवानपुर सचिव सुवास खनालले जानकारी दिए ।
मकवानपुर । सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत विद्यालय कर्मचारीहरुले काठमाडौं केन्द्रित आन्देलन भदौ १ गते देखि गर्दै आएका छन् । नेपाल सरकारका विभिन्न सेवा समुहमा कार्यरत समान तहका कर्मचारीहरुको तलब भत्ता लगायतको सुविधा आफूहरुले पनि पाउनु पर्ने माग गर्दै सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत विद्यालय कर्मचारीहरुले आन्देलन गरेका हुन् । नेपाल विद्यालय कर्मचारी परिषद, राष्ट्रिय समितिको आह्वानमा आन्दोलन सुरु गरिएको हो ।
शिक्षा ऐन २०२८, को १६ को ‘ठ’ बमोजिमको सेवा सुविधा र हक अधिकारका लागि मुलुकभरका सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत विद्यालय कर्मचारीहरुले भदै १ गतेदेखि गरेको आन्दोलनलाई नेपाल राष्ट्रिय शिक्षक सङ्गठन जिल्ला समिति, मकवानपुरले समेत आन्दोलनप्रति ऐक्यबद्धता जनाएको छ । भदौ ४ गते शनिबार नेपाल राष्ट्रिय शिक्षक सङ्गठन जिल्ला समिति, मकवानपुरले विज्ञप्ती जारी गर्दै आन्दोलन प्रति ऐक्यबद्धता जनाएको प्रचार विभाग प्रमुख डीवी बर्तौलाले जानकारी दिए । आज प्रकाशित विज्ञप्तीमा जिल्ला समिति मकवानपुर उक्त आन्दोलनात्मक कार्यक्रमको पूर्ण समर्थन गर्दै कर्मचारीहरुको माग प्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्दछ भनिएको छ ।
नेपाल सरकारको विभिन्न सेवा तथा समुहमा कार्यरत समान तहका कर्मचारीहरुको तलब, भत्ता तथा सेवा सुबिधाहरुमा रहेको असमानताले सबैभन्दा बढी प्रभावित गरेको समग्र शैक्षिक क्षेत्रका जनशक्तिहरु मध्ये सामुदायिक विद्यालयहरुमा कार्यरत बिद्यालय कर्मचारीहरु (बिद्यालय कर्मचारी सहायक-लेखापाल र विद्यालय सहयोगि) को मानमर्दन हुने खालको गतिविधिहरु नेपाल सरकार बाट हुँदै आइरहेको महसुस गरेका छौं जिल्ला समिति, मकवानपुर अध्यक्ष श्रीराम दहाल तथा सचिव मुकुन्द न्यौपानेद्वारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तीमा भनिएको छ ।
सामदायिक विद्यालयहरुमा कार्यरत सम्पूर्ण विद्यालय कर्मचारीहरुको साझा पेसागत संगठनको रुपमा स्थापित नेपाल विद्यालय कर्मचारी परिषदको आह्वानमा भदौ १ गतेदेखि विभिन्न मागहरु राखि विद्यालय कर्मचारीहरु शिक्षा तथा मानव श्रोत विकास केन्द्र सानोठिमी, भक्तपुरमा अनिश्चित कालिन धर्ना, तालाबन्दी तथा अन्य आन्दोलनका कार्यक्रमहरुमा सहभागि भइरहेको प्रचार विभाग प्रमुख बर्तौलाले बताए ।
नेपाली शिक्षकहरुको पेसागत संघ, संगठनहरुको अगुवाइमा मुलुकको विभिन्न कालखण्डमा भएका आन्दोलन र धर्नाका कार्यक्रमहरुको उपलब्धि स्वरुप नेपाल सरकार र आन्दोलनकारी विचमा भएको सम्झौता कार्यान्वयन नहुनु, उच्चस्तरीय आयोगको प्रतिवेदनलाइ सरकारले पूर्णरुपमा लागू नगर्नु, तमाम शिक्षकहरुको समस्या सामाधानका लागि नेपाल सरकार र नेपाल शिक्षक महासंघ बिच भएका बार्ता तथा सम्झौताहरुलाइ सरकारले बेवास्ता गरेका कारण नै तमाम सामुदायिक विद्यालयहरुमा कार्यरत विद्यालय कर्मचारीहरु आन्दोलित हुनुपरेको विज्ञप्तीमा भनिएको छ ।
कर्मचारीहरुको आन्दोलनलाई थप उचाईमा पुर्याउन आवश्यक पर्ने साथ र सहयोग समितिबाट सदैव प्राप्त भइरहने प्रतिबद्धता समेत व्यक्त गरिएको छ । आन्दोलनबाट कति पनि विचलित नभई माग पुरा गराउन तमाम विद्यालय कर्मचारीहरु एकजुट हुनु हुन समेत आग्रह गरिएको छ । कर्मचारीहरुको जायज माग पुरा गरी आ-आफनो काममा फर्कने वातावरण सृजना गरीदिनुहुन नेपाल सरकार तथा सम्बन्धित सरोकारवाला निकायलाई समेत विज्ञप्ती मार्फत अनुरोध गरिएको छ ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा न २ नगरपालिका रोड स्थित सिद्धार्थ माध्यमिक विद्यालय पछिल्लो समय १० जोड २ तर्फ आकर्षणको गन्तव्य बनेको छ । सिद्धार्थ मावि बागमती प्रदेश सरकारद्वारा ‘बिग स्कुल’ कार्यक्रमको लागि छनौट भएको स्कुल हो । कक्षा ११ मा भर्ना खुलेको सन्दर्भमा यस माविको आकर्षणको बारेमा हामीले प्राचार्य मोहनप्रसाद शर्मासँग कुराकानी गरेका छौं । प्रस्तुत छ उहाँसँगको कुराकानीको सार आजको सहीवार्तामाः
सिद्धार्थ माविमा कक्षा ११ मा भर्ना खुलेको सन्दर्भमा नयाँ आउने विद्यार्थीको चाप कस्तो छ ?
अब भर्नाको लागि म्याद सकिदै छ, यसै भएकोले पनि होला, दैनिक भर्ना गर्न आउनेहरुको चाप नै छ । विद्यालयमा नै आएर वा फोन मार्फत विद्यालयको बारेमा जानकारी लिनेहरु पनि उत्तिकै हुनुहुन्छ । विगतमा जस्तै यसवर्ष पनि सबैभन्दा बढी आकर्षण वाणिज्य संकाय र कानून संकायमा रहेको छ । यद्यपि अन्य संकायहरुमा पनि विद्यार्थी भर्नाको दर बढी नै छ ।
जोड २ को लागि सिद्धार्थ मावि नै छनौट गर्नु पर्ने कारण के ?
पहिले त हामीले कक्षा ११, १२ सुरु भएदेखि नै उत्कृष्ट नतिजा प्राप्त गर्दै आएका छौ । अघिल्लो नतिजाहरुले पनि हामीप्रतिको आकषर्ण नियमित रुपमा बढ्दो छ । हामी कहाँको पारीवारीक वातावरणको अध्ययन अध्यपन गुणस्तरीय नतिजाको कारण हो ।
विद्यार्थीको जस्तो चाप भएपनि हामीले प्रत्येक कक्षामा ४५ भन्दा बढी विद्यार्थी राखेका छैनौ । धेरै विद्यार्थी एकै कक्षामा राखेर पढाउँद शिक्षकको ध्यान सबैमा नपुग्न सक्छ, त्यसैले नियम अनुसार नै हामीले सिमित विद्यार्थी राखेर अध्यापन गराउँदै आएका छौ । जसले गर्दा सिकाई उपलब्धि अपेक्षाकृत छ, राम्रो छ ।
यसैगरी हामीले युग अनुसार प्राविधिक तरिकाबाट सिकाईलाई प्रभावकारी बनाउन मल्टीमिडियाबाट सिकाइ गर्ने गरेका छौ । हामी कहाँ हुने मल्टिमिडिया विधिको अध्यापन पनि प्रभावकारी बनेको छ । यसैगरी हामीकहाँ योग्य / दक्ष शिक्षकहरु हुनुहुन्छ । जसले सिकाई दीगो र नतिजाउन्मुख छ ।
कक्षा ११ मा कुन कुन विषय पढाइ हुन्छ सिद्धार्थ माविमा ?
हामीकहाँ विज्ञान, कानुन, वाणिज्य र शिक्षा संकायमा विभिन्न विषयको अध्ययन हुन्छ । यसैगरी सिटीईभीटि तर्फ ३ वर्षे वन विज्ञान कक्षाको लागि भर्ना खुल्ला गरिएको छ । अघिल्ला वर्षहरुमा पनि वाणिज्य र कानूनमा व्यापक आकर्षण थियो यस वर्ष पनि यिनै संकायहरुमा चाप बढी छ ।

प्रयोगात्मक कक्षाहरुको व्यवस्था कस्तो ?
हामीसँग विज्ञान संकायको लागि विज्ञान प्रयोगशाला छ । यसैगरी कम्प्युटर ल्याब छ । नियमित पुस्तकालहरुको पनि सुविधा छंदैछ । जहाँ विद्यार्थीहरुले आफ्नो समयमा पुस्तकालयहरुको सुविधा लिन सक्ने छन् ।
केही चुनौती पनि छन् कि ?
चुनौती भनेको हामीलाई कक्षा कोठाको अभाव हो । भुकम्पपछि हाम्रो ३२ वटा कोठाहरु नष्ट भएका छन् । विद्यार्थी संङख्या बढ्दो र कक्षाकोठा नयाँ निर्माण गर्न नसक्दा समस्या भोगिरहेका छौ । २३ सय भन्दा बढी विद्यार्थी हुँदा हामीलाई यसैपाली ४ / ५ वटा कोठाको आवश्यकता छ । हामीले सम्बन्धित निकायमा कक्षा कोठा निर्माणको लागि माग गरेका पनि छौ । सायद यो वर्ष यो समस्या सम्बोधन हुने छ । हेटौंडा १ चौकिटोलमा एउटा ब्लक छ भने हेटौंडा २ नगरपालिका रोड र वनस्खण्डीमा १ /१ वटा ब्लक छन् ।
भौतिक पूर्वाधारपछि हाम्रो चुनौती भनेको पढाइमा नै छ । कोभिडपछि तुलानात्मक रुपमा केही कमजोर विद्यार्थीहरु भर्ना हुन आउनु भएको र उहाँहरुको शैक्षिक गुणस्तर सुधारमा केही चुनौती छ । यसलाई सुधार गर्न शिक्षक साथीहरु लागिपरिरहनु भएको छ । उहाँहरुलाई अतिरीक्त सिकाइ गरेर हामीले सुधार गर्दै आएका छौ र भइरहेको पनि छ ।
अर्को कुरा आर्थिक रुपमा सशक्त नहुँदा पनि केही समस्या हुँदो रहेछ । हामीलाई आयको दीगो स्रोत छैन, ३ तिर विद्यालयहरु छन्, जनशक्ति र कक्षा कोठाको अभाव छ । बिग स्कुल अन्तरगत परेको छ तर यस अन्तरगत अनिवार्य भनिएका कार्यक्रमहरु सुरु भएका छैनन् । यसपालीबाट चाही कार्यक्रमहरु आउने छ भन्ने कुरा छ । यसपछि होष्टललगायतको सुविधा पनि हुनेछ ।
हालै प्रकाशित एसईईको नतिजा कस्तो आयो ?
यसपाली एसईईको नेपालभर जस्तै केही खस्केको छ । नेपाल सरकारले ३५ प्रतिशत अंक नल्याउने विद्यार्थीले कक्षा ११ मा पढ्न नपाइने नीति अनुसार केही विद्यार्थीहरुपछि परेका छन्, यद्यपी हाम्रो नजिता सन्तोषजनक छ ।
सिद्धार्थ माविबाट गतवर्ष परिक्षा दिएका १९९ जना विद्यार्थीमध्ये १८९ जनाले कक्षा ११ मा भर्ना हुन पाउने भएका छन् । एसईई परीक्षको लागि २०९ जनाले फारम भरेका मध्ये १० जनाले परीक्षामा सहभागीता नै जनाएनन्, अर्को १० जना ग्रेड वृद्धिको परीक्षामा सहभागी हुँदै हुनुहुन्छ, त्यसबाहेक सबै विद्यार्थीहरुले कक्षा ११ मा भर्ना हुने अवसर पाएका छन् ।

सामुदायिक विद्यालयको पढाईलाई कसरी लिनुहुन्छ ?
समग्र रुपमा भन्नुपर्दा सामुदायिक विद्यालयको पढाई सुधार हुँदै आएको छ । हामीले पनि विद्यालयतहको सबै कक्षमा अग्रेजी माध्यममा अध्यायन गराइरहेका छौ । नम्बर र प्रतिशत हेर्दा निजि विद्यालयका विद्यार्थीहरु अघि देखिनु होला तर जीवन व्यतित गर्ने क्रममा जीवनपयोगि सिप र व्यवस्थित गुजारामा सामुदायिक विद्यालयका विद्यार्थीहरु नै अघि हुनुहुन्छ । हाम्रै स्कुलबाट पढेर जानुभएका भाईबहिनीहरुले पनि जीवनमा राम्रो राम्रो प्रगती गर्नु भएको छ । अब्बल भविष्य निर्माण गर्नुभएको छ । हाम्रो विद्यालयबाट पढेर जानुभइ उच्च ओहोदामा पुग्नु भएको नतिजा नै हाम्रो स्कुलको परिचय हो ।
अन्त्यमा
अन्तमा के भन्न चाहन्छु भने हामीले विगतमा पनि कक्षा ११ मा कानुन विषय पढायौ । यसपाली पनि कानून विषय पढ्न रुचि देखाउने भाइबहिनीहरुको चाप बढी छ, उहाँहरुको लागि हामीले स्नातक तहमा कानून ल्याउन सकेका छैनौ, यद्यापि यसमा पनि हाम्रो करसर जारी नै छ । निकट भविष्यमा हामीले कानुनमा स्नातक अध्यापनको स्वीकृती ल्याउन सक्ने छौ ।
मकवानपुर । मकवानपुरको हेटौंडामा ५ वटा सवारी आपसमा ठोक्किएका छन् ।
पूर्व-पश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत मकवानपुरको हेटौंडामा रिलायन्स इङ्लिस बोर्डिङ स्कुल बस सहित ५ सवारी एक आपसमा ठाक्किदा दर्जन बढी घाईते भएका छन् ।
बिहान सढे नौ बजेको समयमा हेटौंडा-१५ को रातोमाटे वन नर्सरी नजिक ट्याङकर, ट्याङ्की, स्कुल बस र कार सवारी एक आपसमा ठोक्किएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका प्रहरी प्रवक्ता टेकबहादुर कार्कीले बताए । उनका अनुसार एक स्कुल बस, दुई ट्याङ्की, एक तेलको ट्याङ्क र एक कार ठोक्किएको हो।
उनका अनुसार ५ वटा सवारी ठोक्किदा १५ जना सामान्य घाईते भएका छन् । मानविय क्षती भएको छैन् । सबैलाई हेटौंडा अस्पताल ल्याईएको छ ।
घाइतेको एक्स रे गर्न बाकी रहेकोले अवस्था एकिन नभएको प्रहरीले जनाएको छ । रिलायन बसका चालक ६७ बर्षिय श्याम बहादुर स्याङ्तानको भने टाउकोमा चोट लागेको प्रहरीले जनाएको छ । अन्य घाइते हुनेमा चालक र विद्यार्थीहरू रहेका छन् । घटनाको बिस्तृत विवरण आउन बांकी छ ।