मकवानपुर / कोरोना भाइरसको दोस्रो लहरपछि मकवानपुरमा हाल करिब ९० प्रतिशत उद्योगहरु मात्रै संचालनमा आएका छन् तर ति ९० प्रतिशत उद्योगहरु पनि पूर्ण क्षमतामा भने संचालित छैनन् ।
साबिकको सामान्य अवस्थाको औसत करीब ७० प्रतिशत उत्पादन क्षमतामा मात्र संचालित छन् ।
कोरोना महामारीको कारण थिलोथिलो भएको औद्योगिक क्षेत्र विस्तारै बाँमे सर्ने अवस्था आएका छन्। कोभिडको पहिलो लहरमा नेपाल सरकारले नै अनिवार्य रुपमा औद्योगिक क्षेत्र बन्दको घोषणा ग-यो, सामान्य अवस्था आएको भन्दा सञ्चालन सुरु गरिएका उद्योगहरु ६ महिना पनि चल्न नपाई दोस्रो लहर सुरु भयो । उठ्न खोजेको अर्थतन्त्र फेरी ढल्यो ।
यो बिचमा उद्योगहरु बन्दको कारण झण्डै ३ अर्ब राजस्व नोक्सानी भएको छ । महामारीको कारण सरकारी राजस्वमा समेत हानि भएको हो । सामान्य अवस्थामा हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्रको उद्योगहरुले बुझाउने सबै प्रकारको राजस्वमा झण्डै बार्षिक १० अर्ब हुने गरेकोमा गत आर्थिक वर्ष २०७६/ ०७७ मा करिब ३० प्रतिशतले कमी आएको छ । सबारे वास्तविक तथ्यांक प्राप्त नभैसकेकोले अझै बढी पनि हुन सक्ने अनुमान औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापनको छ ।
यो महामारीको असर असर दीर्घकालीन पर्छ निषेधाज्ञा खुल्ने बित्तिकै पनि सामान्य अवस्थामा फर्किन नसक्ने औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापनका प्रमुख राजेन्द्र कंडेलको बिश्लेषण छ । उद्योगको उत्पादनको खपत हुने मुख्य बजारमाबाट मागको सृजना नभएको कारण उत्पादन भण्डारण गरेर राख्दा लागत मात्रै खेर जान सक्ने अवस्था भएको औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन प्रमुख कंडेलले बताए।
“हालको मुख्य समस्या भनेको बजारको मागमा वृद्धि नहुनु हो” कंडेलले भने “उद्योगहरुले उत्पादन गरेको केही प्रतिशत पनि सहज खपत छैन र अति उत्पादन गरेर पनि भण्डारणको समस्या भएको छ ।” उद्योगहरु बन्द रहेको, तथा उत्पादनमा कटौती गर्नुपरेको कारण आर्थिक रुपमा समेत हानी भएको उनले बताए । त्यसैगरी वार्षिक कुल उत्पादन करीब ३० देखि ४० अर्ब हुने गरेकोमा विषम परिस्थितीको कारण ४० प्रतिशत बराबरको उत्पादनमा घाटा भएको हुन सक्छ अनुमान गरिएको छ।
पछिल्लो २ सातादेखि निषेधाज्ञा खुकुलो गरिएसँगै बजारको माग बिस्तारै वृद्धि भएकोले उद्योगहरुको क्षमता वृद्धि गर्दै उत्पादन बढाउन थालिएको छ । तर तेस्रो लहरले पु-याउने नोक्सानी प्रति पनि व्यवसायीहरु सशंकित भएको प्रमुख कंडेलले बताए ।
सुरक्षा व्यवस्था
सञ्चालनमा रहेका उद्योगहरुले मजदुरहरुलाई स्वास्थ्यको पुर्ण मापदण्ड पालना गर्न अनिवार्य
गरिएको छ । मजदुरलाई घरबाट उद्योग आउने जाने क्रममा कोरोना संक्रमण हुने संभाव्यतालाई मध्ये नजगर गरेर उनीहरुलाई उद्योगमै बस्ने व्यवस्था गरिएको छ । जिल्ला प्रशासनको नेतृत्वमा सम्बन्धित निकायहरुले समय समयमा उद्योगको अनुगमन हुने गरेको उपभोक्त हित संरक्षण मञ्चका बासुदेब खतिवडाले बताए ।
उद्योग संघको सक्रियतामा पनि सम्पुर्ण उद्योग मजदुर र कर्मचारीको एण्टिजेन परिक्षण गर्दा न्यून संख्यामा मात्रै संक्रमण भएको पाइएको थियो । “ एण्टिजेन परीक्षणको नतिजाले उद्योग भित्र मापदण्ड राम्रोसँग पालना भएको देखियो” कंडेलले भने । यसैगरी बुधबारबाट उद्योगमा कार्यरत मजदुर र कर्मचारीलाई खोप लगाउने अभियान शुरु गरिएको छ । दुई दिन अघि करीब १ हजार खोप लगाइएको र बुधबारबाट सुरु गरिएको खोप कार्यक्रमबाट करीब ४ हजार खोप लगाइने कार्यक्रम जारी रहेकोे उद्योग संघ मकवानपुरका अध्यक्ष लेख राज पोख्रेलले बताए ।

कोभिडको कारण मजदुरहरुलाई आवासीय सुविधा दिएर उद्योगहरुले स्वास्थ्य सुरक्षा प्रवन्धलाई भरपर्दाे बनाउन खोजेको महाशक्ति सोप एण्ड केमिकल्स प्रा.लिका मजदुर अर्जुन चौलागाईले बताए । “महामारीमा उद्योगमा नै बस्ने व्यवस्था गरिएको छ” चौलागाईले भने । यो समयमा अतिरीक्त समय पनि काम र भक्ताको पनि व्यवस्था उद्योगले गरेको उनले बताए।
हेटौंडा औद्योगिक क्षेत्रमा १ सय ३३ वटा उद्योग रहेकोमा कोभिडपछि पूर्ण र आंशिक गरी हाल १ सयवटा उद्योगहरु सञ्चालनमा छन् । अन्य उद्योग पूर्ण रुपमा बन्द छन् । काठ फर्निचरजन्य, प्लास्टिकका सामान बनाउने, निर्माण सामग्री तथा वर्क सप, मासु प्रशोधनलगायतका उद्योग पुर्ण रुपमा बन्द छन् । अत्यावश्यकीय वस्तुहरु जस्तै मैदा बिस्कुट पफ म्याक्रोनीलगायतका खाद्य बस्तु, दुग्ध तथा पेय पदार्थ, पानी, साबुन सर्फ, इन्धन आपूर्ति जस्ता उद्योगहरुलाई भने नियमितरूपमा संचालित छन्।
‘मुर्ति पार्क जसले मन तान्छ’ (फाेटाे फिचर सहित)
Tags: No Comments
मकवानपुर (हर्नामाडी) । कला अर्थात् अन्तरमनको प्रष्फुटन । कला अर्थात विगतको स्मरण र आगतको प्रक्षपण गराउने अन्तर “वस्तु” । एउटा कलाकारको अन्तरमनले कोरेका सांकेतिक कलाको अर्थ दर्शकहरुले कसरी बुझ्छन् । अवश्य पनि आ–आफ्नो बुझाइको गहिराईमा भर पर्छ यसको अर्थ । कलाको मूल्य या त कुनै नयाँ कुरा सिक्दा थाहा हुन्छ या त बिर्सिएको याद पुनः फर्काउन खोज्दा । कलाको साधना चाहेर पनि सबैले सहजै गर्न सक्ने पाटो हैन । यसको लागि अद्वितीय सामथ्र्य निरन्तरको लगाव र अविचलित धैर्यता अपरिहार्य छ ।
तयारी कलाको प्रभाव हाम्रो आँखाबाट प्रवेश गरी मन मस्तिष्कमा गहिरो प्रभाव छाड्ने हुन्छन् । कलाले सिङ्गो जीवन बोलेको हुन्छ । सिङ्गो संसारको भाव बोकेको हुन्छ । चित्रकला, मूर्तिकला, वास्तु, गायन, नृत्य, हाँस्य, वाचन, वाक् वा भाषण, अभिनय, शिक्षण वा प्रशिक्षण, जादुगरीजस्ता विविध कलाका रुप हुन्छन् । कलामा अनुकरण सपाट मात्र भयो भने त्यसले कलात्मकताले अझै भव्यता पाउँछ । भव्य तर अनुकरण भनेको कुनै पनि वस्तुको चित्रण गर्दा त्यसका सुन्दर पक्षको मात्रै होइन, कुरूप पक्ष वा कमी–कमजोरीहरूको पनि ढाकछोप गरेर सौन्दर्यमूलक ढङ्गले चित्रण गर्नु हो । पाश्चात्य जगतका महान् दार्शनिक अरिस्टोटलले भनेको छन् “कला प्रकृतिको अनुकृति हो ।”

कलाको एउटा पाटोको कुरा गरौः मुर्तिकला । नेपालमा मूर्तिकलाको विकास मल्लकालमा उत्कर्षमा पुगेको इतिहासमा ब्याख्या गरिएको छ । त्रिबिक्रम मल्लले बनाएको मानदेब कालिन वामन मुर्ति नै नेपालको प्रामाणिक सबभन्दा पुरानो मुर्ति मानिन्छ ।
झण्डै ४० लाख खर्चेर ललितकला अनुसन्धान स्थलको रुपमा विकास गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको मूर्तिपार्क हेटौंडा उपमहानरपालिकाको वडा–१८ मा अवस्थित छ । नेपालमै पहिलो पटक मकवानपुर जिल्लाको हर्नामाडी गुम्बा डाँडामा अन्तराष्ट्रिय मूर्तिकला महोत्सव आयोजना गरी कोरीएका २३ वटा मुर्तिहरु खुला चौरमा राखिएका छन् ।
हेटौंडा उपमहानगरपालिका मुख्य बजारबाट १८ किलोमिटर पूर्वमा पर्ने हर्नामाडीको साविक गुम्बा डाँडा सल्लाघारी सामुदायिक वनमा मुर्ति पार्क निर्माण गरिएको थियो । अन्तराष्ट्रिय मुर्तिकला महोत्सव चलिरहँदा देश विदेशमा चर्चा पाएको यो स्थल अहिले गुमनाम जस्तै बन्दै आएको छ । मूर्तिहरुको व्यवस्थापन तथा पर्यटकीय पूर्वाधार विकास गर्न नसकिएपछि महोत्सवताका चर्चित यो स्थलको चर्चा विस्तारै हराउँदै गएको हो । नेपाल सहित विभिन्न ६ राष्ट्रका २३ जना कलाकारहरुले ढुङ्गामा कुदेको २३ वटा मूर्ति छन् । प्रकृतिका अनेक रुपहरुलाई मुर्तिकाहरुले ढुङ्गा कुदेर जिवन्त बनाएका छन् । जहाँ पुग्दा प्राकृतिक रुपमा शरिरले त शितलता आभाष गर्दछ नै, मन र अन्तष्करणमा पनि उत्सुकता जन्माउँछ ढुङ्गामा कोरिएका मुर्तिहरुले ।

यस्ता छन् मुर्तिहरुः
मुर्तिपार्कमा २३ प्रकारका मुर्तिहरु छन् । जसमा प्रकृतिका अनेकन रुपहरु र मानवीय शक्ति देखाउने जमर्को गरीएको छ । इटालीका मुर्तिकार बेटीनो फ्रान्सीनीले विश्वको पहिलो आमाको परिकल्पना गरी ढुङ्गाको मुर्ति बनाएका छन् । जसलाई मुर्तिपार्कको मध्यभागमा राखिएको छ । यसैगरी दक्षिण कोरियाका मुर्तिकार शीम जूम् शूले औद्योगिक वातावरणको परिकल्पना गरि एउटै ढुङ्गामा कलाको प्रस्तुति गरेका छन् । जापानका मुर्तिकार सूगीमोतो जुन यूचीरोले प्रकृतिमा पुष्ट छिप्पिएको भटमासको कोसा बनाएका छन् ।

यसैगरी मकवानपुरका स्थानीय कलाकारहरु लक्ष्मण भुजेलले उत्सुकताको मुर्ति र अर्का स्थानीय कलाकार ओमभक्त भण्डारीले भगवान गणेश एवम् कछुवाको स्वरुपको मुर्ति बनाएका छन् । यसैगरी रुपन्देही जिल्लाका बुद्ध थारुले ढुङ्गाको आकारलाई कुदेर “बुद्धको अर्थ आकार एवम् अष्टमंगल” बनाएका छन् । काठमाडौका पूर्णकाजी शाक्यले तयार पारेको “शान्तिभूमी नेपाल”, मकवानपुरको बाबुलाल वाइबाले “हामी सबै मिलेर बसौ” भन्ने साँकेतिक मुर्ति तयार गरेका छन् ।
नेपालकै अग्लो बुद्ध प्रतिमा अर्को आकर्षणको केन्द्र
पार्कको उत्तर तर्फ निर्माण गरिएको बुद्धको प्रतिमा अर्को आकषर्णको केन्द्र विन्दु बनेको छ । करिब १ करोडको लागतमा २५ फिट अग्लो ढुंगाको मुर्ति निर्माण कार्य सकिएको छ । कोरोना सन्त्रासका कारण औपचारीक रुपमा मूर्ति उद्घाटन भने गरिएको छैन । ललितपुरको बालकुमारीमा मूर्तिकार अमर शाक्यले ढुंगाको मूर्ति कुँदेका थिए । महामारीको कारण अनावरण गर्न नसकिएको बुद्धमूर्ति निर्माण संयोजन समिति संयोजक कमलचन्द्र सुमनले बताए ।
करिब २ करोड बढी जुटाएर बुद्धमुर्ति बनाइएकाे हाे । बागमती प्रदेश सरकारले मूर्ति प्रतिस्थापन गर्ने स्थान निर्माण र मूर्ति रहने स्थानसम्म पुग्ने सिँढी निर्माणका लागि ३५ लाख रुपियाँ उपलब्ध गराएको थियो । १८ नम्बर वडाले भने ५ लाख रुपियाँ उपलब्ध गराएको थियो । २०७६ को बुद्ध पूर्णिमाका दिन शिलान्यास गरिएको मूर्ति निर्माण तथा स्थापना र उक्त स्थानमा पार्कलगायत संरचना निर्माणका लागि करिब ३ करोड खर्च गरिएको थियो ।

बुद्धमूर्ति निर्माण संयोजन समिति संयोजक सुमनका अनुसार मूर्ति स्थापनासँगै उक्त क्षेत्रमा विभिन्न स्तुपा, ९० किलोको घण्टी, भवनहरु, पानीट्यांकी, मनोरञ्जन पार्क, कम्पाउण्डवाल र अन्य संरचना बन्ने क्रम जारी छ । नेपालमा पहिलो पटक ९० किलोको घण्टी यहाँ राख्न लागेको बताए । ठुलो घण्टी विश्वमा ६० स्थानमा छ हेटौंडामा भने ६१ औं स्थान हुनेछ उनले भने ।

रमणीय वातावरण
यातायातको सहज पहुँच, सल्ला, साल र स्थानीय प्रजातिका बोट विरुवाहरुले हरियारी सामुदायिक वनको काखमा अवस्थित यो पार्क मनोरम छ । धरान चतरा हेटाैडा मार्गकाे हर्नामाडी सडकखण्ड अन्तरगत मुख्य हाइवेबाट झण्डै १ किमी दक्षिण तर्फ , स्थानीय बस्तिभन्दा पनि केही पर रहेको शान्तमय रमणीय वातावरणमा पुगेपछि अन्य साहित्यिक लगायतका रचना गर्नको लागि समेत उपयुक्त वातावरण बन्न सक्दछ । पिकनिक खानको लागि, चिलचित्र तथा भिडियो सुटिङ्गको पनि यो क्षेत्र महत्वपूर्ण रहेको छ । “पार्क धेरै दृष्टिकोण उपयुक्त छ, अझै केही व्यवस्थापान गर्न सकेमा चर्चित स्थल बन्ने थियो” पार्कमा भेटिएका मकवानपुरका पत्रकार दीपकसिंह रुम्बाले बताए ।

अझै अधुरो छ पार्क
करिब सवा ४ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको गुम्बाडाँडाको अवस्था उक्त महोत्सवताका चर्चा भएपनि पछिल्लो समय अधुरा संरचनाहरु निर्माणमा ध्यान पुगेको छैन । पछिल्लो समय कोरोना महामारीको कारण पर्यटनहरुको आवागमन पनि घटेको छ । “महामारीको कारण पर्यटनको आवागमन घटेको छ, केही संरचना चालु आर्थिक वर्षमा बनाइने तयारी भएको छ” पार्कको सहयोगी जमुना कोइरालले भनिन् ।
नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान, पर्यापर्यटकीय पार्क गुम्बाडाँडा र समसामयीक नेपाली मूर्तिकार समूह (आरम्भ) को संयुक्त आयोजनामा २०६९ मंसिर ११ गतेदेखि २३ गतेसम्म प्रथम अन्तर्राष्ट्रिय मूतिर्कला कार्यशाला–२०६९ भएको थियो ।

मकवानपुर जिल्लाका तत्कालिन स्थानीय विकास अधिकारी भुवनप्रकाश विष्टको संयोजकत्वमा कार्यशाला मूल आयोजक समिति गठन गरिएको थियो । सडक सुविधा नभएको उक्त गूम्बा डाँडामा मूर्तिपार्क बनाउनका लागि २ वटा ग्राभेल सडक निर्माण गरिएको थियो । “विकास होला भनेर आफ्नो नम्बरी बारी नै काटेर बाटो दिएको तर अहिले न विकासको कुनै रुप देख्न पाइयो न आफ्नो जग्गाबाट आम्दानी लिन पाइयो” स्थानीयले गुनासो गरे । मुर्ति पार्कमा पुग्ने कच्चिबाटोहरु पक्की बनाइएका छन्, पार्क प्रवेश गर्ने मुल गेट निर्माण गरिएको छ । तर मुर्ति राखिएको स्थलहरु आकर्षक बनाउनतर्फ भने लगानी गरिएको देखिदैन ।

खुल्ला चौरमा रहेको ढुङ्गाका मुर्तिहरु घाम पानीको कारण डिसकलर भएका छन् । मुर्ति वरपरको ग्राउण्डको व्यवस्थापन गर्न सकिएको छैन । “मुर्ति नियालेर फर्के जुत्ता हिलाम्य र कपडाभरी काँडा नै काँडा भयो” पार्क घुमेर फर्केकी हेटौंडा–५ की स्वरुपा गुरागाईले भनिन् “पिउने पानीको व्यवस्था पनि रहेनछ ।”
पार्कको नियमित रेखदेखको लागि समिति निर्माण गरिएको छ । विश्राम स्थल, पानीको फहरा, पुष्प बगैचा लगायतको निर्माणको काम सकिएको छ । “यसवर्ष बाल उद्यान बनाउने योजनामा छौ” पार्कका अध्यक्ष हर्क रम्तेलले भने । पार्कको व्यवस्थापनको लागि धेरै योजनाहरु भएपनि आर्थिक अभावको कारण योजना अनुसारको काम गर्न समस्या भएको अध्यक्ष रम्तेलले बताए । अबकाे केही समयमा नै धेरै कुराको ब्यबस्थापन गर्ने रम्तेलले जनाकारी दिए ।
अबकाे याेजना
पार्कलाइ अझै व्यवस्थित गर्न यस वर्ष पेन्टिङहरु फ्रेमिङ्ग गर्ने काम, चिल्ड्रेन पार्क बनाउने कार्य, मुर्तिहरु अझै ब्यबस्थापन गर्ने काम गरिने अध्यक्ष रम्तेलले बताए । यसैगरी आगामी भदौ १ गतेबाट पार्क प्रवेशमा प्रतीब्यक्ति १० रूपिया शुल्क लगाउने तयरी भएकाे उनले बताए । प्रवेश शुल्क हेटौंडा-१८ भित्र बसोबास गर्ने लाई भने लाग्ने छैन ।



मकवानपुर । मकवानपुर जिल्लाभित्र कोभिड–१९ को संक्रमण रोकथाम, नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनका लागि २०७८ साल असार १४ गते राती १२ः०० बजेसम्म निषेधाज्ञा कायम गरिएकोमा पुनः एक साता थप गरिएकाे छ ।
जिल्लाभित्र संक्रमणको दर क्रमशः घट्दै गएको तर जोखिम यथावत नै रहेको हुँदा जिल्ला कोभिड व्यवस्थापन समिति, मकवानपुरको मिति असार १४ गते साेमबार सिफारिस र जिल्ला सुरक्षा समितिको निर्णय समेतको आधारमा संक्रामक रोग ऐन, २०२० को दफा २, कोभिड–१९ सङ्कट व्यवस्थापन अध्यादेश, २०७८ को दफा ४ र स्थानीय प्रशासन ऐन, २०२८ को दफा ६ को उपदफा ३ बमोजिम निषेधाज्ञालाई निरन्तरता दिई मिति २०७८ साल असार १४ गते सोमबार राती १२ः०० बजेदेखि मिति २०७८ साल असार २१ गते सोमबार राती १२ः०० बजेसम्म केही खुकुलाे गर्दै निषेधाज्ञा थप गरिएकाे छ ।
मकवानपुर जिल्लाभर निम्न बमोजिम हुने गरी परिमार्जन गरिएको छः
१. अत्यावश्यक काम परी घर बाहिर निस्कनुपर्दा अनिवार्यरूपमा मास्कको प्रयोग गर्ने, भौतिक दूरी कायम गर्ने, भिडभाड नगर्ने, नगराउने ।
२. पसल व्यवसायको सन्दर्भमा
२.१. औषधी पसल, कृषि बीउबीजन तथा मल विक्री वितरण गर्ने पसल र भेटनरी, पेट्रोल पम्प, ग्याँस डिपो, अक्सिजन सिलिण्डर पसल नियमित सञ्चालन गर्नुपर्ने,
२.२. अत्यावश्यक उपभोग्य वस्तु (खाद्यान्न, पानी, दूध, माछा, मासु, अण्डा, फलफूल तथा तरकारी) विक्री वितरण गर्ने पसलहरू विहान ४ः०० बजेदेखि विहान १०ः०० बजेसम्म मात्र खोल्न पाइने,
२.३. पुस्तक तथा स्टेसनरी, इलेक्ट्रिक तथा इलेक्ट्रोनिक्स पसलहरू, हार्डवेयर पसल, भाँडा पसल, कपडा पसल, टेलर, जुत्ताचप्पल पसल, सुनचाँदी पसल, कस्मेटिक पसल, फर्निचररफर्निसिङ, सवारी साधन मर्मत गर्ने वर्कसप तथा मोटर पार्टस् विक्रीवितरण गर्ने पसल दिनको १२ः०० बजेदेखि दिनको ४ः०० बजेसम्म मात्र सञ्चालन हुने गरी खोल्न पाइने । तर, फुटपाथमा पसल राख्न नपाउने,
२.४. प्रेस तथा फोटोकपी पसलहरू र फोटो स्टुडियोहरू विहान १०:०० बजेदेखि दिनको ४:०० बजेसम्म मात्र खोल्न पाइने,
२.५. रेष्टुरेन्ट, मिठाई तथा खाजा पसलहरूबाट टेकअवे र होमडेलिभरी हुने गरी मात्र दिनको १२ः०० बजेदेखि दिनको ४ः०० बजेसम्म खोल्न पाइने,
२.६. पसल तथा व्यवसाय सञ्चालन गर्दा अनिवार्यरूपमा मास्कको प्रयोग, भौतिक दूरी कायम, जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना र भिडभाड नहुने सुनिश्चितता सम्बन्धित व्यवसायीले गर्नुपर्ने । उल्लेखित जनस्वास्थ्यका मापदण्डहरू पालना नभएको पाइएमा अनुगमन समितिको सिफारिसमा उक्त पसल तथा व्यवसाय निषेधाज्ञा अवधिभरको लागि बन्द गरिनेछ ।
२.७. माथि उल्लेखित बाहेकका अन्य सबै प्रकारका पसल तथा व्यवसायहरू बन्द रहने ।
३. यातायात सञ्चालन सन्दर्भमा
३.१. एम्बुलेन्स, बिरामी बोकेका गाडी, खाद्य वस्तु, तरकारी, दूध, खानेपानी, पेट्रोलियम पदार्थ बोक्ने ट्याङ्कर, स्वास्थ्य सामग्री र अक्सिजन ढुवानी गर्ने साधन, शव वाहन, फोहोर व्यवस्थापन गर्ने गाडी, पशुपंक्षीका दाना बोक्ने गाडी, कृषि मल तथा बीउबीजन बोक्ने गाडी, स्वास्थ्यकर्मी, सञ्चारकर्मी, दूरसञ्चार, विद्युत, इन्टरनेट सेवा प्रवाह गर्ने सवारी साधन तथा सुरक्षा निकायले प्रयोग गर्ने सवारी साधन र जिल्ला प्रशासन कार्यालयहरूबाट अनुमति प्राप्त सवारी साधन बाहेक अन्य कुनै पनि प्रकारका यात्रुबाहक सार्वजनिक यातायात सञ्चालन गर्न नपाइने,
३.२. निजी यात्रुबाहक सवारी साधनहरू ९मोटरसाइकल समेत० र मयुरी, अटो, ट्याम्पो (दुई जना भन्दा बढी यात्रु बोक्न नपाउने गरी) गते अनुसार जोड बिजोड प्रणालीका आधारमा सञ्चालन गर्न पाइने,
३.३. सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक संस्थान, बैंक तथा वित्तिय संस्था एवं अत्यावश्यक सेवा प्रदान गर्ने क्षेत्रमा कार्यरत कर्मचारी तथा कामदारहरूलाई सम्बन्धित कार्यालयले जारी गरेको परिचयपत्रको आधारमा कार्यालय समयमा मात्र र समाचार संकलनरसम्प्रेषण कार्यमा खटिएका सञ्चारकर्मीहरूको हकमा पहिचान खुल्ने फोटो सहितको परिचयपत्रका आधारमा सवारीसाधन सञ्चालन र आवतजावत गर्न दिइने,
३.४. अन्य जिल्लाबाट आएका पूर्व-पश्चिम राजमार्ग भई जाने लामो दूरीका सवारी साधन, मालवाहक सवारी साधनहरू तथा निर्माण सामग्री ढुवानीका साधनहरू यस जिल्लामा नरोकिने गरी आवत जावत गर्न पाइने,
३.५. औद्योगिक कच्चा पदार्थ, तयारी उत्पादन एवं खाद्यान्न बोक्ने सवारी साधनहरू हेटौडा बजार क्षेत्रभित्र विहान १०ः०० बजेदेखि दिनको ४ः०० बजेसम्म मात्र आवत जावत एवं लोड अनलोड गर्न पाइने ।
४. अत्यावश्यक सरकारी सेवाहरू भिडभाड नहुने सुनिश्चितता गरी आलोपालो प्रणालीबाट सञ्चालन गर्ने ।
५. बैंक, इन्स्योरेन्स कम्पनी, मनी ट्रान्सफर तथा वित्तिय सहकारी संस्थाहरूबाट प्रदान गरिने सेवाहरू जनस्वास्थ्यका मापदण्ड अनिवार्य अवलम्बन गरी भिडभाड नहुने सुनिश्चितता गरी विहान १०ः०० बजेदेखि दिनको २ः०० बजेसम्म मात्र सञ्चालन गर्ने । वित्तिय तथा सहकारी संस्थाहरूबाट घर दैलोमा गई रकम संकलन गर्ने र समूह भेला गरी रकम संकलन गर्ने, गराउने कार्य पूर्णरूपमा बन्द हुनुपर्ने ।
६. होटलरलज, शैक्षिक संस्थाहरू (विद्यालय, कलेज, ट्युसन सेन्टर, तालिम केन्द्र), सबै प्रकारका सभा, गोष्ठी, तालिम, सेमिनार, प्रदर्शन, भेला तथा सम्मेलन, सिनेमा हल, पार्टी प्यालेस, डान्सबारलगायतका मनोरञ्जन स्थल, पिकनिक स्थल, सार्वजनिक पुस्तकालय, सङ्ग्रहालय, चिडियाखाना, स्पा, सैलुन तथा ब्युटी पार्लर, स्विमिङ पुल, जिमखाना लगायत हेल्थ क्लब, सपिङ मल, स्ट्रिट फुड पसल, समूहमा खेलिने खेलकुद र खेलमैदानमा हुने प्रस्तुति, फुटसल पूर्णरूपमा बन्द रहने ।
७. मठ, मन्दिर, मस्जिद, गुम्बा, चर्चलगायतका धार्मिक स्थलहरूमा नित्य पूजा मात्र सञ्चालन गरी अन्य समयमा अनिवार्य बन्द गर्ने । धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक लगायत कुनै पनि प्रकारको जमघट तथा भेला हुने क्रियाकलाप सञ्चालन गर्न नपाइने । तर, विवाहका लागि बढीमा १५ जनासम्म नजिकको प्रहरी इकाईसँग समन्वय गरी आफ्नै निवासमा जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना गरी सम्पन्न गर्न सकिने ।
८. विवाहका लागि जिल्लाभित्र एक ठाउँबाट अर्को ठाउँ वा अन्तर जिल्ला जानुपर्ने भएमा एकवटा सवारी साधनमा ७ (सात) जनासम्म मात्र जान सकिने ।
९. औद्योगिक प्रतिष्ठानहरूले उद्योगमा कार्यरत मजदूर कर्मचारीहरूलाई जनस्वास्थ्यका मापदण्डहरू अनिवार्य पालना गरी, गराई उद्योग प्रतिष्ठानमा कार्यरत मजदूर कर्मचारीहरूसँग समन्वय गरी उद्योग सञ्चालन गर्न सक्ने ।
विकास आयोजना तथा निर्माण कार्य सञ्चालन गर्दा आयोजनास्थल वा निर्माणस्थलमा नै कामदार तथा कर्मचारी रहने व्यवस्था मिलाई जनस्वास्थ्यका मापदण्ड अनिवार्य पालना गरी, गराई निर्माण कार्य सञ्चालन गर्न सकिने ।
- श्रीजना नेपाल
मकवानपुर । विगत दुई वर्षदेखि हेटौंडा बस्दै आएकी सिन्धुपाल्चोकको पार्वती क्षत्री (नाम परिवर्तन) जन्मँदा घरको कान्छो छोरा बनेर जन्मिएकी थिइन्।
उनले परिवारमा सधै एक असल छोरीले गर्ने माया र जिम्मेवारी निर्वाह गरिन्। शारीरिक बनावटले पुरुष भए पनि उनको हाउभाउ, बोली व्यवहार र इच्छा भने महिलासँग मिल्थ्यो।
जसले गर्दा लैंगिकता र यौनिकता बुझ्नुअघि नै पार्वतीलाई समाजले छोरा भएर पनि छोरीजस्तो व्यवहार गर्ने गरेको भन्दै दुर्व्यवहार गर्ने गर्थे।
विद्यालयमा साथीहरूले गर्ने फरक व्यवहार र गाली गर्ने शब्दले कक्षा ५ मै पढाइ छोडेकी उनले १७ वर्षको उमेरमा काठमाडाैंमा पाइला टेकिन्। जतिबेला पार्वती भर्खर बुझ्दै थिइन् कि उनी केटा भए पनि आफूलाई केटी बन्न मनपर्छ भनेर।
हेर्दा केटाजस्तो आनीबानी र व्यवहार केटीजस्तो भएपछि उनलाई काठमाडाैंमा जागिर भेटाउन कहाँ सजिलो भयो र? अनेकौं प्रयास गरेर पार्वतीले एउटा होटलमा काम भेट्टाइन्। घरपरिवार र समाजबाट आफ्नो लैंगिकता लुकाएर भागेकी उनी काठमाडाैंमा पुरुष प्रहरीबाट बलात्कृत भइन्।
आफू पुरुष भए पनि महिलाजस्तो महसुस गर्छु भन्ने थाहा भएकी उनलाई पुरुष पुरुषबाटै बलात्कृत हुन्छन् भन्ने पहिलोपटक थाहा भयो। त्यसपछि उनलाई ती पुरुष प्रहरीले लगातार जबरजस्तीकरणी गरिरहे। जसले गर्दा पार्वतीले अहिले आफ्नो जीवन जिउने पेसा नै यौनलाई बनाएकी छन्।
दोहोरो जीवन जिउन कति गाह्रो हुन्छ सायद उनलाई भन्दा राम्रोसँग अरू कसलाई थाहा होला र? २५ वर्षीया पार्वती वर्षमा २/४ पटक घर जान्छिन् पुरुष बनेर। अनि हेटौंडामा यौन पेसा गरेर बस्छिन् एउटा महिला बनेर।
बाँच्नकै लागि काम खोज्न उनी ककसको ढोका ढकढक्याउन पुगिनन् होला? तर सबैले लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक भएकै कारण उनलाई काम नदिएपछि हाल उनको बिहान बेलुकाको छाक यौनधन्दाबाटै चलिरहेको छ। दिनभरि कामको खोजीमा ढोका ढकढकाउन पुग्दा अनेक अपशब्द बोलेर पठाउनेहरू नै रात परेपछि उनलाई खोज्दै आइपुग्छन्।
पार्वती मात्रै होइनन्, हेटौंडाकी ३२ वर्षीया हीरामाया लामा (नाम परिवर्तन) को पनि पीडा उस्तै छ। उनलाई आफू लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक बन्ने कुनै रहर थिएन। तर प्रकृतिले नै उनलाई फरक किसिमको शारिरिक बनावट र व्यवहार दियो।
जसले गर्दा उनले सामान्य मान्छेजस्तो जीवन कहिल्यै पाइनन्। न उनलाई कसैले जागिर दियो न त कसैले राम्रो व्यवहार गर्यो। हीरामाया पनि अहिले आफू र आफ्नो परिवारको जीवन सडकमा आफूलाई उभाएर पालिरहेकी छन्।
घरमा सबैले छोरा भनेर बोलाउँदा विद्यालय र समाजमा भने उनलाई बोलाउँदा प्रयोग हुने शब्द नै फरक हुन्थे। आफू के हो? आफूले आफैले के महसुस गर्छु भन्ने कुरा बुझ्नुअघि नै उनलाई समाजले पटक पटक दुर्व्यवहार गर्यो। जसले गर्दा ३ पटकसम्म हीरामायाले आत्महत्या प्रयास गरिन्।
कहिले घरका सदस्यले त कहिले आफ्नै आत्माले आफ्नो हत्या गर्न दिएन। ‘मलाई मात्रै भगवानले किन यस्तो बनाइदिए? मलाई किन जस्तो देखिन्छु त्यस्तो बनाइदिएन? अथवा किन मजस्तो महसुस गर्छु त्यस्तै हुन सकिन? यस्तो कुरा सोचेर म धेरै पटक मृत्युलाई रोज्न पुगे तर पनि मर्न सकिन,’ उनले भनिन्।
हीरामायाको घर हेटौंडा बजारबाट १४/१५ किलोमिटरको मात्रै दूरीमा छ। तर उनी बजारमा कोठा लिएर बस्छिन्। घर जाँदा विदेशबाट आएको छोराजस्तै चिटिक्क परेर जान्छिन्। तर हेटौंडामा बस्दा उनी आफूलाई महिलाको रुपमा चिनाउँछिन्।
‘एकपटक विदेश पनि गएर आएको हो। उता पनि नेपालीहरूले नै त यस्तो देखिन्छस् उस्तो देखिन्छस् भन्दै दुर्व्यवहार गरे। त्यो सहन नसकेर नेपाल फर्किएर अहिले यो पेसामा लाग्नु परेको छ। ’ उनले भनिन्। उनको परिवारलाई हीरामाया अलि फरक छिन् भन्ने थाहा छ तर उनी हेटौंडा बजारमा एउटी महिलाजस्तो बनेर यौन पेसा गर्छिन् भन्ने थाहा छैन।
नेपाली समाजले दुई वटा लिंगलाई स्विकार गरेको छ – महिला र पुरुष। तीभन्दा आफूलाई फरक महसुस गर्ने लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकलाई समाजले स्विकार गर्न सकेको छैन। स्विकार नगरेको मात्रै होइन समाजले उनीहरूलाई घृणा, तिरस्कार, अपशब्द र दुर्व्यवहार गर्ने गरेको छ।
जन्मदा छोरा वा छोरी भएर जन्मिए पनि उमेरसँगै आफूलाई फरक लिंगजस्तो महसुस गर्ने लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक आफ्नै घर परिवारबाट घृणाको शिकार हुने गरेका छन्।
जसले गर्दा उनीहरूमाथि थप हिंसा र दुर्व्यवहार गर्न समाजलाई अझै हिम्मत मिल्ने गरेको देखिन्छ। आफ्नै परिवारबाट अपहेलित हुँदै समाजको दुर्व्यवहार सहेर उनीहरू दुई गाँस खान र आफूले महसुस गर्ने लैंगिकताको पहिचान खोज्न समाजको विभिन्न गल्लीमा ठक्कर खाँदै हिँड्ने गरेका छन्।
करिव ४५ जना यौन पेसामा संलग्न
लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक समुदायको अधिकारकर्मी किरण थापाका अनुसार मकवानपुरमा करिब एक सय जना लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक छन्। तीमध्ये केही खुलेका छन् भने केही परिवार र समाजको डरले गर्दा आफ्नो पहिचान लुकाएर बसेका छन्।
अधिकारकर्मी थापाका अनुसार खुलेकामध्ये करिब ४० देखि ४५ जनाको रोजीरोटी नै यौन पेसामा संलग्न भएर चलिरहेको छ। उनीहरू दैनिक पेट भर्नकै लागि सडकमा आफ्नो सौदा गर्न पुग्ने गरेका छन्। आफ्नै घरदेखि सुरु हुने अपहेलना समाजको सबैतर्फबाट हुन थालेपछि बाध्य भएर बाच्नकै लागि यस्तो काम गर्नुपरेको उनीहरू बताउँछन्।
पढाइदेखि सीप सिक्ने र आत्मनिर्भर भएर आफ्नै व्यवसाय गर्ने कार्यमा पनि समाजले नस्विकारेकाले बाध्य भएर सडकमा आउनुपरेको अधिकारकर्मी थापाको बनाउँछिन्।
‘पढ्न गयो विद्यालयमा सबैले जिस्क्याउने, घरमा सबैले किन यस्तो भइस् भनेर गाली गर्ने। समाजमा अपशब्द प्रयोग गरेर गाली गर्ने अझ कसैलाई त पिट्ने। काम खोज्न गयो, कतै पनि नदिने, अनि आफ्नै बाटोमा राम्रो गरेर खान्छुभन्दा पनि यौन कार्यमा संलग्न हुन बाध्य गराउने गरेका छन्।
‘आफैं व्यवसाय गरौ भने पनि कोही आउँदैनन् हाम्रोमा यस्तोमा हामी के गरौ?’, उनले भनिन्। थापाले आफूलगायत केही साथीले लैंगिकता र यौनिकतासम्बन्धी प्रोजेक्टमा काम पाएको भए पनि अधिकांश काम नपाएकोले सडकमा पुगेको बताइन्।
यौन सम्बन्धपछि कुटिन्छन्
न्युनतम् डेढ सयदेखि बार्गेनिङ गर्ने उनीहरू अधिकतम् दुई हजारसम्म कसैले दिन्छुभन्दा खुसी हुन्छन्। हेटौंडा आसपास सहज हुने स्थानमा यौन सम्बन्ध राख्ने उनीहरू अलि बढी पैसा पाउने लोभमा धेरै पटक गाडीमा चढेर परसम्म पुगेका छन्।
पैसाको लालच देखाएर आफ्नौ यौन प्यास मेट्न उनीहरूलाई हेटौंडाबाट टाढा लगेर कतिपटक बीच जंगलमा फालिएका बताउँछिन् सुनिता थापा (नाम परिवर्तित)। ‘केही नभए एक सय रुपैयाँमा त हामी उनीहरूले भनेजस्तो गर्न तयार हुनुपर्छ। झन् कसैले अलि बढी दिन्छु भन्यो भने खुसीसाथ जान्छौं,’ थापा भन्छिन्, ‘तर आफ्नो प्यास मेटेर गुडिरहेको गाडीबाट फाल्दिने, मध्यरातमा जंगलमा छोड्दिने र ढुंगाले हानेर टाउको फुटाइदिने जस्तो काम धेरैपटक गरेका छन्। जति जे गरे पनि सहेर पछि फर्केर त्यही काम गर्न जानुपर्छ।’
एकपटक हेटौंडा बजारबाट पूर्वतर्फ गाडीमा चढाएर लगेको र गाडीमै आफ्नो प्यास मेटेपछि फाल्दिएको उनले बताइन्। यस विषयमा कसैले उजुरी सुन्ने र सहयोग नगर्ने भएपछि सहेरै यो पेसा गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताइन्।
उनका अनुसार यौनसम्बन्ध राख्न आउने अधिकांश ड्राइभर, नेपाल प्रहरी, नेपाली सेना र जनप्रतिनिधि नै रहेका छन्। ‘दिउँसो काम दिनुस् न हजुर। मलाई यस्तो पर्यो सहयोग गर्दिनुस् हजुर भनेर जाँदा घिन मानेर हामीलाई गाली गरेर पठाउँछन्। राति उनीहरू नै आएर तिमीहरूको अधिकारका लागि यस्तो गर्दिन्छु, उस्तो गर्दिन्छु भन्छन्। तर कसैले केही पनि गरेका छैनन्,’ उनले थपिन्।
पैसामा कुरा नमिल्दा एक जनाको हत्या
करिब डेढ वर्ष अगाडी हेटौंडा–११ की अजिता भुजेलको यौन सम्बन्धपछि पैसामा कुरा नमिल्दा बीभत्स हत्या भएको थियो। रातको समयमा गाडीका चालकहरूसँग गाडीमै यौन सम्बन्ध राखेकी उनलाई पैसा दिन नमानेपछि झगडा परेको थियो।

अजितालाई पैसा दिन नमानेका गाडीका चालकहरूले मिलेर उनको हत्या गरेर हेटौंडा–५ क्याम्पा डाँडामा फालिदिएका थिए। उनको हत्यामा संलग्न ६ जना अहिले मकवानपुरको भीमफेदी कारागारमा छन्।
७ जनालाई एभआइभी संक्रमण
मकवानपुरमा यौन पेसालाई नै आफ्नो जीवन जिउने मुख्य आधार बनाएका ७ जना लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक एचआइभीको सिकार बनिसकेका छन्।
बाँच्नका लागि असुरक्षित रुपमा यौन सम्बन्ध राख्दा हेटौंडाका ७ जनालाई एचआइभी संक्रमण भएको अधिकारकर्मी थापा बताउँछिन्। थापाको अनुसार उनीहरू सबैको हाल हेटौंडा अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ।
४ जनाले पाए चाहेअनुसारको नागरिकता
लैंगिक तथा यौनिक अल्पसङख्यक समुदायको ४ जनाले भने आफूले चाहेअनुसार नागरिकता पाउन सफल भएका छन्। उनीहरूले आफ्नो लैंगिकताअनुसार पहिचानसहितको नागरिकता पाएका हुन्।
३ जनाले लिंगमा ‘अन्य’ राखेर नागरिकता लिएका छन् भने एक जनाले पुरुषबाट महिलाको नागरिकता लिएका छन्। अजिता भुजेल, सानु लामा र नेहा मानन्धरले ‘अन्य’को नागरिकता लिएका हुन् भने सञ्जिवनी लोप्चनले पुरुषबाट महिलाको नागरिकता पाएकी हुन्।
सरकारबाट बेवास्ता
लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक समुदाय आफू राज्यबाट पनि हेलामा परेको बताउँछन्। आफ्नै घरपरिवारबाट पनि हेला सहेका लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकलाई राज्यले पनि उपेक्षा गर्ने गरेको उनीहरूको गुनासो छ।
‘ठूला ठूला भाषण र कार्यक्रममा मात्रै हो सबैलाई समेट्छौं भन्ने तर हामीलाई सरकारले कहिल्यै समेटेन। स्थानीय सरकारले काम गरेको देखाउन मात्रै थोरै बजेट छुुट्याएजस्तो गर्छ। प्रदेश सरकारले त त्यत्रो बजेट ल्याउँदा पनि हामीलाई अटाएन,’ थापाले गुनासो गरिन्।
उनले सरकारी तहबाट केही भइहाले पनि त्यो पर्याप्त नभएको बताइन्। लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकलाई आत्मनिर्भर बनाउने, अन्य समुदायलाई जस्तै कोटाको व्यवस्था गर्ने र लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकलाई समाजले हेर्ने दृष्टिकोणमा ल्याउने जस्ता कार्य नगरेको उनको आरोप छ।
सरकारले लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यकलाई राज्यको नागरिकको मान्यता नै नदिएको उनको आरोप छ। थाहा खबरबाट https://thahakhabar.com/news/128902/
नागस्वती ईन्भेष्टमेन्ट ग्रुपद्वारा बिरामीलाइ सहयाेग
Tags: No Comments
मकवानपुर । कोरोना महामारीको कारण समस्यामा परेकाहरूको लागि सहयोग गर्दै आएको नागस्वती ईन्भेष्टमेन्ट ग्रुपले मंगलबार हेटौंडा अस्पतालमा उपचाररत बिरामीहरु तथा बिरामीका कुरुवाहरुलाई सहयोग गरेको छ ।
हेटौंडा उपमहानगरपालिका –७ को नागस्वती ईन्भेष्टमेन्ट ग्रुपले हेटौंडा अस्पतालमा कोभिडको कारण उपचाररत बिरामी र बिरामीको कुररुवाहरुलाई खाना, अण्डा, पानी तथा स्वास्थ्य सुरक्षाको सामग्री सहयोग गरेको हो ।
विगतमा बिहानकाे खाजाकोमा प्रदान गर्दै आएको दाल तथा अण्डा उपलब्ध सेवा रोटरी क्लबले सोमबारबाट सेवा बन्द गरेपछि आइपर्न सक्ने समस्यालाई मध्येजनर गर्दै नागस्वती ईन्भेष्टमेन्ट ग्रुपले उक्त सहयोग गरेको ग्रुपका हेम अधिकारीले बताए ।
ग्रुपले पानी ५० कार्टुन मास्क २ हजार थान, मुङ दाल १५ किलो अण्डा २१ क्रेट सहयोग गरिएको ग्रुपका अधिकारीले बताए ।
नागस्वती ईन्भेष्टमेन्ट ग्रुप हेटौंडा ७ निवासी ब्यवसायीहरुको ग्रुप हो । यो ग्रुपले यसअघि पनि वृद्धा आश्रमलगायतलाई आवश्यक सहयोग गर्दै आएको ग्रुपका अर्को सदस्य राजकुमार बानियाँले बताए ।
ग्रुपको तर्फबाट मंगलबार रामकृष्ण भट्ट, श्यामसुन्दर परियारलगातको समूहले अस्पताको हेल्प डेस्कमा सहयोग हस्तान्तरण गरेको थियो ।