मकवानपुर । यौन श्रमलाई निरुत्साहित गर्नुपर्ने हेटौंडा उपमहानगरपालिका ४ नम्बर वडा अध्यक्ष नवीन सिग्देलले बताएका छन् । महिला कानून र विकास मञ्चकाे आयाेजनामा आइतबार हेटौंडैामा भएकाे याैन श्रममा संलग्न व्यक्तिहरुकाे अधिकार सम्बन्धी छलफल कार्यक्रम उनले यस्तो बताएका हुन् ।
यौन श्रममा लागेका व्यक्तिका लागि अन्य श्रममा लाग्न अभिप्रेरित गर्ने उनले बताए । ‘जनप्रतिनिधिले याैन श्रममा लाग्न प्राेत्साहन गर्न सक्दैन’ उनले भने ‘यौन श्रममा लागेकाहरुकाे लागि राज्यले राेजगारी वा अन्य वैकल्पिक श्रमकाे अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ ।’ याैन श्रमलाई प्रवर्धन गर्ने कि निरुत्साहन गर्ने बहस चलाउनु जरुरी भएकाे समेत उनले बताए । याैन श्रममा लागेकाहरुकाे लागि बजेट विनियोजन गर्नु माग भएपनि त्यसो गर्न नसकिएकाे उनकाे भनाइ छ ।
यसैगरी अधिवक्ता युवराज वलीले राज्यबाट याैन पेशालाई निरुत्साहित गर्दा गर्दै पनि करिव १ लाख याैनकर्मी रहेकाे बताए । तथ्यांकले जति शिक्षित छन् उति नै याैनकर्मी रहेकाे उनले जानकारी दिए । ‘याैन श्रममा लाग्नु रहर हाेइन, आर्थिक अवस्था कमजाेर भएका कारण याे श्रम गरिएकाे देखिन्छ’ उनले भने ‘राज्यले याैन पेशालाई यउटा निश्चित स्थान ताेकेर व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ ।’
याैन श्रममा लागेकाहरुकाे सन्तानकाे हकमा जन्मदर्ता, नागरिकता लगायतका सरकारी कागजात बनाउने समस्या हुने गरेकाे उनले जानकारी दिए । ‘उक्त कागजात बनाउन बाबुकाे पहिचान नभइ हुदैंन, सरकारले बाबुकाे अस्तित्व खाेज्छ’ उनले भने ‘राज्यकाे नागरिककाे हैसियतले विभिन्न अधिकार उपयोग गर्न नपाउने अवस्था छ । यौन श्रममा लागेकाहरुकाे लागि राज्यले सहज व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ ।’
यस्तै उच्च अदालतका अधिकृत पवन ढकालले यौन श्रमिकहरुकाे लागि राज्यले राेजगारीकाे व्यवस्था गर्न नसक्ने बताए । यौन श्रम पेशालाई प्रवर्धन गर्न कानुनी र सामाजिक अवराेध रहेकाे उनले जानकारी दिए । ‘उनीहरुकाे लागि संघ, प्रदेश तथा स्थानीय सरकारले वैकल्पिक जिविकाेपार्जनकाे व्यवस्थापन गर्न सक्छन्’ उनले भने ।
महिला मुक्ति संघ मकवानपुर महासचिव सुस्मिता आले मगरले मुक्ति समाजमा आवद्ध करिव ५ सय जना याैन श्रमिक रहेकाे उनले जानकारी दिइन् । ‘यौन श्रमिकले गरेकाे राम्राे कामकाे कदर हुदैन, समाजले गर्ने अभद्र व्यवहार र बाेल्ने शब्द आत्मसम्मानमा चाेट पुग्ने गरेकाे छ’ उनले भनिन् ।
‘याैन पेशामा लाग्नेहरुले सामन्य स्विपरकाे जागिर माग्न जादा विभिन्न वहानाहरु बनाउने गरेकाे उनले जानकारी लिइन् । यौन श्रममा लागेकाहरुकाे लागि सरकारले राेजगारीकाे सृजना गरिदिए समस्या नै नरहने उनले भनिन् । याैन श्रममा लागेका महिलाहरुकाे हक अधिकारहरुकाे लागि २०६३ सालदेखि विभिन्न कार्यक्रमहरु गरिरहेका उनले जानकारी दिइन् ।
कार्यक्रममा प्राेगाम अफिसर दिद्दिक्षा सिंहले स्वेच्छिक याैन पेशामा संलग्न व्यक्तिसँग सम्बन्धित कानुनी व्यवस्थाकाे मानव अधिकार, याैन सम्बन्धी दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेकी थिइन् । यौन सेवाको मागलाई कम गर्न र यौन पेशामा संलग्न व्यक्तिहरुलाई सामाजिक र आर्थिक सहयोग पुयाउँदै उनीहरुको अधिकारको संरक्षण गर्न सन् १९९९ मा नर्डिक मोडेल (NORDICMODEL) (“Equality Model” वा “Sex Buyer Law” ) स्विडेनबाट सुरुवात भएकाे उनले जानकारी दिइन् ।
त्यसपछि नर्वे, फिनल्याण्ड, डेनमार्क, आइसल्याण्ड, क्यानडा, आयरल्याण्ड, फ्रान्स र इजरायललगायतका देशहरुले पनि यसलाई अपनाएकाे उनले बताइन् । यस मोडेल अन्तर्गत, सेवाप्रदायकलाई भन्दा सेवाग्राहीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याइन्छ। यौन श्रमिकहरूलाई शोषणको सिकार बनेका व्यक्तिका रुपमा हेरिन्छ र पुनर्स्थापना सेवाहरुमार्फत उनीहरुको जीवनस्तर सुधार्न प्रयास गरिने उनले बताइन् ।
त्यसैगरि सिंहले राष्ट्रिय यौन रोग नियन्त्रण केन्द्रले सन् २०२४ मा गरेको अध्ययन अनुसार नेपालमा ८६ हजार ८०९ महिला यौन श्रमिक रहेकाे जानकारी दिइन् । यौन श्रमिकको हकहितका लागि काम गरिरहेका स्वासा नेपाल, जागृति महिला महासंघका अनुसार करिब एक लाखकाे हारहारीमा यौन श्रमिक रहेकाेमा ती मध्ये ८५ हजार महिला यौन श्रमिकहरु विभिन्न संगठनमा आबद्ध रहेकाे तथ्यांक उनले प्रस्तुत गरेकी थिइन् ।
महिला कानून र विकास मञ्च मकवानपुर जिल्ला संयाेजक अधिवक्ता ललिता श्रेष्ठकाे संयाेजनमा मञ्चका अधिवक्ता नवीन कुमार श्रेष्ठ, वडा नं ४ का वडाध्यक्ष नवीन सिग्देल, उच्च अदालतका अधिकृत पवन ढकाल, हेटौंडा उपमहानगरपालिका न्यायिक समितिका कानुन अधिकृत सुजन तिमल्सिना, हेटाैंडा -१ का वडा सदस्य इश्वरी रसाइली, माइती नेपाल प्रतिनिधि मन लामा लगायत सरोकारवालाहरु उपस्थित थिए ।
महिला विरुद्ध भेदभाव उन्मूलन समितिले (UN CEDAW Committee) नेपाल सरकारले बुझाएको ७ औं आवधिक प्रतिवेदन उपर दिएको निष्कर्ष टिप्पणीः
- यौन श्रमिक महिलाको विषयमा गहिरो गरी जरा गाडेर बसेको लैंगिक विभेद, रुढीवादी सोच, कलंक र सीमित प्रावधानहरूका कारण यौन श्रमिकहरूको न्यायमा पहुँच नभएको,
- वेचविखनको कानुनी परिभाषाले बेचबिखन र यौनश्रमलाई एकै ठाउँमा राखेर हेरिविंदा यौन श्रमिकको अधिकार हनन् भएको,
- यौन श्रम छोड्न चाहने महिलाहरूलाई सुरक्षित काम गर्ने अवस्था नभएको,
- वैकल्पिक आय र अवसर सहितको कार्यक्रम राज्यसँग अभाव भएको,
- यौन श्रमिकहरूसँग महत्वपूर्ण कागजात (नागरिकता जस्ता) मा सीमित पहुँच भएको
- यौन श्रमिकका बच्चाहरूको जन्मदर्ता नभएको एवं सुरक्षित गर्भपतन सेवाहरू पूर्णरूपमा पहुँचयोग्य नभएको।
सुझावः
- यौन श्रमिक महिलामाथि हुने शोषणको अनुगमनगरी सहज र आवश्यक भएमा कानूनी सेवा सहायतामा पहुँच र कानुनी सुरक्षा गर्नुपर्ने,
- बिना शर्त यौन श्रमिकहरूका बच्चाहरूको जन्मदर्ता गर्नुपर्नेः
- यौनश्रममा वा गतिविधिमा संलग्न भएकै कारण यौन श्रमिकलाई मुद्दा नचलाउने किसिमका नीति र कानून निर्माण गर्नुपर्ने,
- यौन श्रमिकलाई जबरजस्ती अनुसन्धान, उत्पीडन, दुव्यवहार गर्ने सरकारी अधिकारीलाई सजाय गर्नुपर्ने,
- यौन श्रम छोड्न चाहनेका लागि वैकल्पिक आयआर्जन गर्ने कार्यक्रम बनाउनुपर्ने,
- श्रम अधिकारको संरक्षण र सबै श्रमिकहरूको लागि सुरक्षित रूपमा काम गर्ने अवस्था सिर्जना गर्नुपर्ने,
- शिक्षा, स्वास्थ्य तथा सामाजिक सुरक्षामा पर्याप्त पहुँच प्रदान गर्ने र यौन श्रमिकको अधिकारको रक्षा गर्न आवश्यक उपायहरू अपनाउनुपर्ने,
- काम गर्ने मौलिक अधिकार र पेशा छनोटको स्वतन्त्रतालाई सम्मान गर्दै सुरक्षित काम गर्ने वातावरणको प्रवर्धन गर्नुपर्ने ।
मकवानपुर । सिस्नुपानी नेपाल मकवानपुरले गाईजात्रा विशेष हास्यव्यङ्ग्य कार्यक्रम गर्ने भएकाे छ । हेटौंडा उपमहानगरपालिका ४ नम्बर वडा कार्यालयकाे प्रवर्धनमा सिस्नुपानी मकवानपुरले उक्त कार्यक्रम ४ भदौमा हेटौंडामा गर्ने भएकाे हाे ।
संस्थाका अध्यक्ष संप्रस पौडेलले समाजमा रहेका बेथिति र विसङ्गतिविरूद्ध साहित्य सिर्जना गर्दै आइरहेको संस्थाले १ दर्जन बढी कलाकारहरूमार्फत् विविध हास्यव्यङ्ग्यात्मक प्रस्तुतिहरू प्रस्तुत गर्ने बताए ।
वडाध्यक्ष नवीन सिग्देलले हास्यव्यङ्ग्य सिर्जनाले कमजोरीहरूलाई सुधार्नका लागि प्रेरणा मिल्ने र जनताको आवाजलाई व्यङ्ग्यका साथसाथै रमाइलो अनि ठट्यौली शैलीमा मुखतरित गर्ने बताए । ‘अघिल्ला वर्ष भएकाे कार्यक्रम उपलब्धी मुलक भएकाेले यो वर्ष समेत निरन्तरता पाएकाे छ’ उनले भने ।
कार्यक्रममा प्यारोडी गायन, व्यङ्ग्य प्रहसन, नाचलगायत विविध हास्यव्यङ्ग्य प्रस्तुतिहरू रहने संस्थाका सचिव सुमार्गी हुमागाईंले बताए ।साहित्यको उन्नयनमा होस्टेमा हैंसे गर्दा समग्र हेटौंडाकै र नेपालको साहित्यमाथि नै लगानी हुने र त्यसले साहित्यिक क्षेत्रमा ठुलो टेवा पुगेको उनले जानकारी दिए ।
४ नम्बर वडाले विगतदेखि नै सिस्नुपानीलगायतका अन्य संस्थाहरूमार्फत् साहित्य लेखन कार्यशाला, रचना वाचन, प्रतियोगिता, साहित्यकार तथा कलाकार सम्मान गरिरहेको छ । वडाले शिक्षामा समेत यथेष्ट लगानी गरिरहेकाेले सर्वाधिक शिक्षित जनसङ्ख्या रहेको वडाका रूपमा परिचित रहेको बताइएकाे छ । साहित्य सिर्जना जोसुकैले गर्न नसक्ने र सिर्जना गर्नेहरूलाई हौसला दिनुपर्ने भन्दै यस्ता काममा अन्य वडाहरूलाई समेत हातेमालो गर्न समेत सिस्नुपानीले आग्रह गरेकाे छ ।
४ नम्बर वडा कार्यालयको प्रवर्धनमा हुने कार्यक्रम हेटौंडा ४ स्थित ओम्याक्स सिनेमा हलमा आयोजना हुने आयोजकले जनाएकाे छ । कार्यक्रममा प्रवेश पासकाे व्यवस्था गरिएकाेले सिस्नुपानी तथा वडा कार्यालयमा सम्पर्क गर्न सकिने वडा सचिव आरपी गुरागाईंले जानकारी दिए ।
यसअघि राष्ट्रव्यापि कविता प्रतियोगिता, हास्यव्यङ्ग्यात्मक गाईजात्रा, देउसीभैलो, कार्टुन प्रदर्शनी, हास्यव्यङ्ग्यकार सम्मान तथा रचना वाचनलगायतका विविध कार्यक्रमहरू गर्दै आइरहेको सिस्नुपानी मकवानपुर सिस्नुपानी नेपाल(केन्द्र) काे पहिलो जिल्ला शाखा हो ।
मकवानपुर । नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपाल केन्द्रीय समितिले शुक्रबार कवि रोश्नी चौलागाईंको एकल कविता वाचन एवं विमर्श कार्यक्रम गरेको छ । कवि रोश्नी चौलागाईंले हेटौंडामा भएको कार्यक्रममा दुई चरणमा गरी आधा दर्जन कविता सुनाइन् ।
नवसर्जक साहित्य चौतारी बागमती प्रदेशकी निवर्तमान अध्यक्ष चौलागाईंको कवितामाथि कवि शान्ति प्रियवन्दनाले विमर्श गरेकी थिइन् । मकवानपुरे अग्रज साहित्यकार आर.सी. रिजालले आगामी साहित्यिक यात्राका लागि कवि चौलागाईंलाई शुभकामना दिदैं कविता सुनाएका थिए । नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपालका केन्द्रीय सल्लाहकार रमेशमोहन अधिकारीले कवि चौलागाईंको नवसर्जकसँगको यात्रा निरन्तर कायम राख्दै आगामी शैक्षिक र साहित्यिक यात्राको शुभकामना दिएका थिए ।
चौतारीकी केन्द्रीय अध्यक्ष कृतिका लौडारीको अध्यक्षता तथा अग्रज साहित्यकार आर.सी. रिजालकाे प्रमुख आतिथ्यमा आयोजना गरिएकाे चौलागाईंको एकल कविता वाचन एवं विमर्श कार्यक्रममा नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपालका केन्द्रीय सल्लाहकार डी.बी. बर्तौला, साहित्यकार तुलसी घिमिरे, जनार्दन खनाल, साहित्यसेवी मुक्तिगोविन्द वैद्य, हास्यव्यंग्यकार/अग्रज साहित्यकार राजकुमार लामिछाने, साहित्यकारहरु राजुराम राउत, सम्प्रस पौडेल, सानु खनाल, संजित श्रेष्ठ, छवि अनित्य, एस.आर. मन्जरी, सागर तिमल्सिना, भावना सापकोटालगायत मकवानपुरका साहित्यकारहरुको उपस्थितिमा रहेकाे थियाे ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशका १३ जिल्लाका १ लाख २० हजार पशुलाई लम्पी स्किन विरुद्ध खोप लगाइने भएकाे छ । बागमती प्रदेश सरकारले लम्पी स्किन रोगको नियन्त्रण तथा रोकथामका लागि प्रदेशव्यापी खोप अभियान नै सञ्चालन गरी उक्त संख्यामा खोप लगाउने भएको हाे ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले १ भाद्र २०८२ बाट प्रदेशका १३ वटै जिल्लामा सप्ताहव्यापी खोप अभियान सञ्चालन गर्ने भएकाे हाे ।मन्त्रालयले शुक्रबार पत्रकार सम्मेलन गरी उक्त कार्यक्रमकाे जानकारी गराएकाे हाे ।
कृषि तथा पशुपन्छी विकासमन्त्री मधुसुदन पौडेलले लम्पी स्किनका कारण दूध उत्पादनमा प्रभाव परेकाेले हरेक बर्ष याे अभियान संचालन गरिएकाे जानकारी दिए । ‘कृषकहरुले पशुमा लाग्ने राेगबारे सचेत हुन जरुरी छ’ उनले भने ‘पशुपालन जिवन आधार भएकाेले पालनमा बैज्ञानिक ज्ञानकाे कमी रहेकाे छ ।’
ललितपुर जिल्लाको कोञ्ज्योसोम गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा कृषि तथा पशुपन्छी विकासमन्त्री मधुसुदन पौडेलले अभियानको उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको पत्रकार सम्मेलन जानकारी दिइएकाे छ । अभियान अन्तर्गत प्रदेशका १३ जिल्लाका १ लाख २० हजार पशुलाई उक्त खोप लगाउने लक्ष्य राखिएको मन्त्रालयका वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत डा. राम प्रकाश प्रधानले जानकारी दिए ।
मन्त्रालयका अनुसार यस वर्ष चितवन जिल्लाकाे लागि ३० हजार डोज खोप उपलब्ध गराइएको छ । त्यसैगरी, मकवानपुरका लागि २५ हजार, काभ्रेलाई १४ हजार, नुवाकोट र सिन्धुलीलाई १२/१२ हजार, धादिङलाई ११ हजार, ललितपुरलाई १० हजार र दोलखालाई ६ हजार डोज खोप उपलब्ध गराइएको मन्त्रालयले जनाएको छ । उक्त पशु सेवा कार्यालय मार्फत वितरण हुनेछ ।
संघीय सरकारले गरेकाे खोपको व्यवस्थापनमा खोप लगाउन लाग्ने खर्च बागमती प्रदेश सरकारले व्यहोर्ने भएको छ। बागमती प्रदेशमा असार र साउन महिनामा मात्रै लम्पी स्किन रोगका कारण ७४ पशुचौपायाको मृत्यु भएको मन्त्रालयले जनाएकाे छ । यस्तै १ हजार ६ सय ३३ पशुमा रोगको संक्रमण देखिएको छ । प्रदेशकाे मकवानपुर, सिन्धुली, काभ्रेपलाञ्चोक र सिन्धुपाल्चोकमा रोगको संक्रमण बढी देखिएको वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत डा. प्रधानले बताए ।
मन्त्रालयका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा बागमती प्रदेशका ७१ हजार ९ सय ७७ पशुमा लम्पी स्किन विरुद्धको खोप लगाइएको थियो । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ४८ हजार ३ सय ६४ पशुलाई खोप लगाइएको थियो । सामान्यतया लामखुट्टे, झिंगा, किर्ना, भुसुनाकाे टाेकाइबाट, प्राकृतिक र कृतिम गर्भाधानबाट गाइभैसिमा लम्पी स्किन देखा पर्ने गर्छ ।
बागमती प्रदेशमा वार्षिक ४ लाख ८१ हजार ७ सय मेट्रिक टन दूध उत्पादन हुने गरेको छ । लम्पी स्किन रोग लागेमा पशुको दुध उत्पादन २५ देखि ६५ प्रतिशतसम्म घट्ने गरेको छ । राेग लाग्ने दर ५ देखि ४५ प्रतिशत हुने र मृत्युदर १० प्रतिशत भन्दा कम हुने मन्त्रालयले जनाएकाे छ ।
मकवानपुर । बागमती प्रदेशकाे मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरिएकाे छ । प्रदेशका मुख्यमन्त्री इन्द्र बहादुर बानियाँले शुक्रबार ५ जनालाई मन्त्री पदमा नियुक्ति गरेसँगै मन्त्रिपरिषद्ले पूर्णता पाएकाे हाे ।
मुख्यमन्त्री बानियाँले नियुक्त गरेका पाँचै जना मन्त्रीले शुक्रबार नै पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका छन् । बागमती प्रदेश प्रमुख दीपकप्रसाद देवकोटाले नव नियुक्त ५ मन्त्रीहरुलाई शुक्रबार सपथ गराएका हुन् ।
मुख्यमन्त्री बानियाँले युवा तथा खेलकुद मन्त्रीमा उर्मिला नेपाल, सामाजिक विकास मन्त्रीमा कन्चनचन्द्र बादे, संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रीमा सुरेश श्रेष्ठ, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रीमा बिनु रायमाझी र आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रीमा प्रभात तमाङलाइ नियुक्त गरेका हुन् ।
यस अघि २० साउनमा मुख्यमन्त्री नियुक्त भएसँगै बानियाँले विना विभागीय मन्त्रीमा नियुक्त गरेका शिवराज अधिकारीले आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्रालयको जिम्मेवारी पाएका छन् । मुख्यमन्त्री बानियाँले यसअघि आफू सहित ९ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन गरेका थिए । त्यतिबेला आफूसहित कांग्रेसबाट ३ र सत्ता साझेदार दल नेकपा एमालेबाट ६ मन्त्री नियुक्त गरिएको थियो ।
पुरा भएन सहमति
मुख्यमन्त्री बानियाँले आफ्नो नेतृत्वको सरकार निर्माण गर्दा निवर्तमान मुख्यमन्त्री बहादुर सिं लामासँग गरेको सहमती भने कार्यान्वयन गरेनन् । लामाले नियुक्त गरेका तर सपथ लिन नभ्याएका ३ मन्त्रीहरुलाई बानियाँले आफ्नो नेतृत्वको सरकारमा सामेल गराउने सहमती गरेका थिए । तर अन्ततः बानियाँले आफू पक्षधरलाई मात्रै मन्त्रीमा सामेल गराए, लामा पक्ष हेरेको हेर्यै भएको छ ।
मन्त्री नियुक्त भएर पनि सपथ लिन नभएका सांसदहरु गोविन्द लम्साल, माया श्रेष्ठ र गिता गुरुङले मन्त्रीको हल्लामात्रै पाए जिम्मेवारी पाएनन् ।
बानियाँ नेतृत्वकाे मन्त्रिपरिषद् यस्तो रहेकाे छः
(१) इन्द्रबहादुर बानियाँ मुख्यमन्त्री – मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय
(२) मधुसूधन पौडेल मन्त्री, कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय
(३) शिवराज अधिकारी मन्त्री, आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्रालय
(४) किरण थापामगर मन्त्री, स्वास्थ्य मन्त्रालय
(५) उर्मिला नेपाल मन्त्री, युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय
(६) कन्चन चन्द्र वादे मन्त्री, सामाजिक बिकास मन्त्रालय
(७) डा. दिनेशचन्द्र देवकोटा मन्त्री, भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्रालय
(८) प्रभात तामाङ मन्त्री, आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालय
(९) भरतबहादुर के.सी. मन्त्री, वन तथा वातावरण मन्त्रालय
(१०) सुरेश श्रेष्ठ मन्त्री, संस्कृति तथा पर्यटन मन्त्रालय
(११) जयराम थापा मन्त्री, श्रम, रोजगार तथा यातायात मन्त्रालय
(१२) कृष्णकुमार तामाङ मन्त्री, खानेपानी, उर्जा तथा सिंचाई मन्त्रालय
(१३) विन्दु श्रेष्ठ मन्त्री उद्योग, बाणिज्य, भूमि तथा प्रशासन मन्त्रालय
(१४) विनु रायमाझी पौडेल मन्त्री, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय
