मकवानपुर । कुमार नेगी ‘पालुङ्गे चरो’ लाई यस वर्षको श्रीकृष्ण–तालुमाया नमुना स्मृति गजल सम्मान–२०८२ प्रदान गरिने भएको छ ।
गजल मञ्च मकवानपुरले फागुन २ गते काे २३३ औं गजल यात्रामा नेगीलाई ५ हजार रुपैयाँ राशिकाे उक्त सम्मानबाट सम्मानित गरिने भएकाे हाे । साहित्यकार तथा गजल मञ्च मकवानपुरका पूर्व कार्यसमिति सदस्य भोला सिलवालले माता–पिता तथा छोरीको स्मृतिमा पुरस्कार स्थापना गरेका हुन् ।
२०५८ सालमा प्रकाशित कुमार नेगीको ‘श्रीजनाका हातहरू’ गजल संग्रह मकवानपुर जिल्लाबाट प्रकाशित पहिलो गजल कृति हो। जिल्लाको गजल इतिहासमा पहिलो गजल कृति प्रकाशन गरी गजल विधाको विकास, श्रीवृद्धि र प्रवद्र्धनमा पुर्याएको योगदानको कदरस्वरूप नेगीलाई सम्मान प्रदान गर्न लागिएको गजल मञ्च मकवानपुर अध्यक्ष संजित श्रेष्ठले जानकारी दिए ।
उक्त सम्मानबाट यसअघि गजलकार अनिश न्यौपाने ‘भावना’ तथा गजल मञ्च मकवानपुरका संस्थापक एवं पूर्व अध्यक्ष दुर्गा लामिछाने ‘नमूना’ सम्मानित भइसकेका छन्।
प्रतियोगितामा उत्कृष्टलाई ‘मनमाया स्मृति गजल पुरस्कार’
गजल प्रतियोगितामा उत्कृष्टलाई ‘मनमाया स्मृति गजल पुरस्कार’ २३३औं गजल यात्रामा प्रदान गरिने भएकाे छ । गजल मञ्च मकवानपुरले हरेक वर्ष प्रदान गर्दै आएकाे ‘मनमाया स्मृति गजल पुरस्कार’ माध्यमिक तह (कक्षा ९ देखि १२) सम्मका विद्याथीहरूबीच गजल प्रतियोगिता गराई उत्कृष्ट एक जनालाई प्रदान गरिदै आएकाे अध्यक्ष श्रेष्ठले जानकारी दिए ।
संस्थाका पूर्व अध्यक्ष एवम् सल्लाहकार दीपक गौतमले हजुरआमाको स्मृतिमा स्थापना गरेकाे ‘मनमाया स्मृति गजल पुरस्कार’ पुरस्कारकाे लागि माघ २५ गतेसम्म गजल पठाउनु पर्ने गरी सूचना प्रकाशित गरिएकाे उनले बताए ।

फागुन २ गते शनिबार गजल प्रतियोगिताका साथै पुरस्कार वितरण समेत गरिने कार्यक्रम रहेकाे बताइएकाे छ । उक्त प्रतियोगितामा मकवानपुर जिल्लाका विद्यालयहरुमामा माध्यामिक तह (कक्षा ८ देखि १२ कक्षासम्म ) मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरू सहभागी हुन पाउने छन् ।
प्राप्त गजलहरु मध्ये सर्ट लिस्टमा परेका गजलहरु अन्तिम प्रतियोगितामा वाचन गरिने छ भने गजल बाचनका लागि सर्ट लिस्टमा परेका गजलकारहरु स्वयम् उपस्थित हुनुपर्ने बताइएकाे छ ।
मकवानपुर जिल्लामा गजलको उत्थान, विकास र लेखनमा उत्प्रेरणा दिने उदेश्यले गजल मञ्च मकवानपुरकाे स्थापना भएकाे हाे । मञ्चले गजल सम्बन्धी विविध कार्यक्रमहरू गर्दै आइरहेको अध्यक्ष श्रेष्ठ बताउँछन् ।
मकवानपुर । मकवानपुरका ४ हजार ४ सय ३ किशोरीलाई पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्ध ह्युमन पापिलोमा भाइरस (एचपीभी) खोप लगाइने भएको छ।
पाठेघरको मुखको क्यान्सर रोकथामका लागि मकवानपुरमा २५ माघबाट एचपीभी खोप अभियान सुरु हुने भएको हो । नेपाल सरकारको राष्ट्रिय खोप कार्यक्रम अन्तर्गत सञ्चालन हुने उक्त अभियानमा जिल्लाभरका किशोरीलाई लक्षित गरेर खोप लगाइने जनस्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ ।
मकवानपुरका १० वटै स्थानीय तहमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत तथा विद्यालय बाहिर रहेका १० वर्ष उमेर समूहका किशोरीलाई एचपीभी खोप लगाउन लागिएको जनस्वास्थ्य कार्यालयका निमित्त प्रमुख लक्ष्मण घिमिरेले जानकारी दिए।
विद्यालयमा कक्षा ६ मा अध्ययनरत ४ हजार २३० जना, १० वर्ष उमेर समूहका तथा विद्यालय बाहिर रहेका १ सय १६ जना तथा अघिल्लो वर्ष खोप लगाउन छुटेका ११ देखि १४ वर्ष उमेर समूहका ५७ जना किशोरीलाई खोप लगाउने लक्ष्य रहेको घिमिरेले जानकारी दिए ।
पहिलो चरणमा २५ माघ देखि १ फागुनसम्म विद्यालय तहको कक्षा ६ मा अध्ययनरत विद्यार्थी लक्षित गरी खोप अभियान विद्यालयमै सञ्चालन गरिनेछ। विद्यालय बाहिर रहेका तथा अभियानका क्रममा छुटेका किशोरीलाई २२ फागुनसम्म स्वास्थ्य संस्थामार्फत नियमित खोप सेवाबाट खोप उपलब्ध गराइने जनस्वास्थ्य कार्यालयका खोप फोकल पर्सन बासुदेव रिमालले जानकारी दिए।
हरेक वर्ष फागुन महिनामा लगाइने भनिएको यो खोप यस वर्ष भने प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका कारण समय अगावै सञ्चालन गर्न लागिएको बताइएको छ । उक्त खोप नियमित रूपमा उपलब्ध हुने निमित्त प्रमुख घिमिरेले जानकारी दिए ।
चिकित्सकहरूका अनुसार ह्युमन प्यापिलोमा भाइरस महिलाको शरीरमा करिब २० वर्षसम्म रहन सक्ने र लामो समयपछि क्यान्सरको रूपमा देखा पर्न सक्छ। खोप लगाउँदा केहीलाई सुई दुख्ने, छाला रातो हुने, रिङ्गटा लाग्ने जस्ता सामान्य समस्या देखिन सक्ने भए पनि यसबाट कुनै दीर्घकालीन हानि नहुने स्वास्थ्यकर्मी बताउछन् ।
तथ्यांक अनुसार नेपालमा प्रत्येक वर्ष करिब २ हजार १ सय ६९ जनामा पाठेघरको मुखको क्यान्सर देखिने गरेको छ । तीमध्ये करिब १ हजार ३१३ जनाको मृत्यु हुने अनुमान छ।
सरकारले पहिलो पटक आर्थिक वर्ष २०७६/०७७ मा एचपीभी खोप लगाउन सुरु गरेको थियो। त्यसपछि २०७९/०८० र २०८१/०८२ मा अभियानका रूपमा सञ्चालन गरिएको उक्त खोप कार्यक्रम यस वर्षदेखि नियमित रुपमा वार्षिक कार्यक्रम मै समाबेश गरि सञ्चालन गरिने भएको छ।
स्वास्थ्यकर्मीहरूले एचपीभी खोपले पाठेघरको मुखको क्यान्सरबाट जोगिन सहयोग गर्ने भएकाले लक्षित उमेर समूहका किशोरीलाई खोप कार्यक्रममा सहभागी भइ खोप लगाउन आग्रह गरेका छन्।
मकवानपुर । चितवनमा नेपालमै पहिलोपटक सालक सम्मेलन हुने भएकाे छ । बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयको आयोजना तथा डिभिजन वन कार्यालय चितवनकाे संयोजनमा २६ माघमा चितवनकाे माडीमा सालक सम्मेलन हुने भएकाे हाे ।
बागमती प्रदेशका डिभिजन वन कार्यालय प्रमुखहरु, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, जिल्लाका सामुदायिक वनका प्रतिनिधि र संरक्षणकर्मीहरूको सक्रियतामा सालक सम्मेलन गर्न लागिएको डिभिजन वन कार्यालय चितवन प्रमुख विष्णुप्रसाद आचार्यले जनाकारी दिए ।
सम्मेलनमा संरक्षित वन्यजन्तु सालकको अहिलेको अवस्था, संरक्षण गर्नुपर्ने कारण, चुनौतीलगायतका विषयमा छलफल गरिने छ । ‘संरक्षणमा हातेमालो गर्ने विभिन्न संघसंस्थाका प्रतिनिधिहरू, विज्ञसहित २०० भन्दा बढीको सहभागितामा सालक सम्मेलन गर्न लागेका छाैं’ उनले भने ।सम्मेलनमा सालकको अहिलेको अवस्था, संरक्षणमा देखिएका चुनौती र भावि कार्यदिशाका विषयमा छलफल गरिने छ ।
छलफलसँगै सालक संरक्षणका लागि माडी घोषणा पत्र जारी गर्दै सम्मेलन सम्पन्न हुने उनले बताए । सालक किसानको साथी भएकाले पनि यसको संरक्षण अपरिहार्य रहेको उनले जानकारी दिए । राष्ट्रिय निकुञ्ज ऐन २०२९ ले संरक्षित वन्यजन्तुका रूपमा सालकलाई राखेको र सालक अहिले लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको पाइन्छ । यसको संरक्षणका लागि सबैको हातेमालो आवश्यक रहेको उनले बताए ।
बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव केदार बरालले वन्यजन्तु संरक्षण भन्ने बित्तिकै ठूला वन्यजन्तुहरूलाई प्राथमिकता दिइने गरिएको भए पनि साना वन्यजन्तु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण रहेको बताए । ‘ठूला वन्यजन्तुकाे संरक्षणमा धेरैको ध्यान जाने गरेकाे छ’ उनले भने ‘प्रदेश सरकारले सालकको संरक्षणका लागि नीति तथा कार्यक्रम नै बनाएर काम अघि बढाएको छ ।’
आगामी वर्षदेखि नियमित रूपमा सालक संरक्षणका लागि काम गरिने उनले बताए । केही वर्षपछि सालक हेर्नका लागि बागमती प्रदेश जाउँ भन्ने बनाउनका लागि यो कार्यक्रम महत्वपूर्ण रहेको बताए । सामुदायिक वन र सालक संरक्षणमा लागेका सबैलाई एकीकृत गर्न यो कार्यक्रम फलदायी हुने छ । स्थानीय समुदाय, सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिसँग सालकको बासस्थान, खाने कुरा संरक्षणलाई अभियानका रूपमा अघि बढाइने उनले जानकारी दिए ।
सालक परिचयः
सालक एक लोपोन्मुख वन्यजन्तु हो। यो जनावर प्राय नेपाल, भारत, चीन लगायतका दक्षीण एसियाली राष्ट्रहरू तथा अफ्रिकाका उष्ण भू-भागमा पाइन्छ। यसको शरीरमा ठुलाठुला कत्लाले ढाकको हुन्छ। यस बाहेक खबटा मुनि पहेँला जगरजस्ता रौं पनि उम्रेका हुन्छन्। यि रौं कत्लाको बीचबाट बाहिर निस्केको देखिन्छ र रौं धेरै हुँदा सालक सुनौलो पहेँलो रंगको देखिन्छ। यसले पुच्छरको सहायताबात रुखको हाँगामा झुन्डिन सक्छ।
समुद्री सतहदेखि करिब दुई हजार मिटरसम्मको उचाइका वनजङ्गलमा सालक पाइन्छ । अति लजालु, संवेदनशील एवं शान्त वातावरणमा बस्न रुचाउने सालकले मानिसलाई कुनै क्षति गर्दैन । एक बेतमा एउटा मात्र बच्चा जन्माउने सालकको बच्चाको जन्मदर अत्यन्तै कम हुन्छ । यो जनावरले आफुलाई खतरा महसुस भएमा त्यसबाट जोगिन गुँडुल्किएर भकुण्डो जस्तै डल्लो पर्छ। यसरी जोगिन आफ्ना बलिया मांसपेशीको पकडले एकै ठाउँमा टाँसिएर गुँडुल्किरहन सक्छ।
विश्वभर आठ जातिका सालक पाइन्छन् । नेपालमा भने संकटग्रस्त कालो सालक र लोपोन्मुख तामे सालक मात्र पाइन्छन् । तर पनि धादिङको थाङसिङ बेसी, काभ्रेको बलथली, काठमाडौंको नागार्जुन साथै रामेछापका केही स्थानमा सेतो सालक पनि पाइने वन्यजन्तुविज्ञ बताउँछन्। २ हजार ५ सय मिटर उचाइको सालको जंगलमा भेटिने सालकको दाँत हुँदैन । तर, ६० देखि ७० सेन्टिमिटरसम्म फैलने यसले जिब्रोले धमिरा र कमिलाको प्रायः धमिरा र कमिला खान्छ। राति आहार खोज्न निस्कने सालक माटोकै रंगको भएकाले छुट्टयाउन मुस्किल पर्छ। कतैबाट आक्रमणको चाल पाउँदा डल्लो परेर बस्छ ।
बासस्थानः
सालक मध्य पहाडी क्षेर्त्रको ओसिलो भेकमा पाइन्छ। नेपालमा यिनीहरू चुरे पहाडको छेउँछाउँमा भेटिन्छन्। महाभारत पर्वत र यस श्रृङ्खलाका भित्री खोंचहरू मकवानपुर, धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक,गोर्खा, रामेछाप, संखुवासभा र सिन्धुली आदि जिल्लाका पारिला भीरहरू, नदी किनार र बेसीहरूमा पनि पाइएका छन्। धादिङको केवलपुर थानसिङबीचको बेँसीमा, काभ्रेको बलथलीमा र सिन्धुलीको नाकाझोजीमा करीब दुई फिट लामा सालक पाइएकाे छ । त्यस्तै काठमाडौैंको नागार्जुन क्षेत्रमा पनि सेता सालक पाइएका छन् ।
आहाराः
सालकले मुख्य रूपमा धमिरा खान मन पराउँछ। तर यसले कमीला लगायत साना कीराहरू पनि खान्छ । खास गरेर धमिरालाई नियन्त्रण गर्न सक्ने जीव हो सालक । सालक धमिराको शत्रु हो । यौटा सालकले वर्षमा ७ करोडभन्दा बढी धमिरा र कीरा कमिला खान्छ । सालकले किसानहरूको बालीनाली नोक्सान गर्ने कीरा, कमिला र धमिरा खान्छ ।
हामीलाई नोक्सान गर्न सक्ने कीरा धमिरालाई प्राकृतिक तरिकाले नियन्त्रणमा लिने हुँदा सालक मानव समुदायका लागि हितकारी जीव हो । तर केही वर्षयता यो जीव संकटमा छ । आकारमा न्याउरी मुसोजस्तो देखिने सालकका शरीरभर बाक्ला र कडा कत्ला हुन्छ । रातिमा मात्रै चर्न निस्कने हुनाले यसलाई कमैले देख्ने गरेका छन् । राष्ट्रियनिकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐनले सालकलाई संरक्षित वन्यजन्तुको सूचीमा राखेको छ ।
सालक लोप हुने कारणः
साइटिसले यसको व्यापार व्यवसायलाई दण्डनीय बनाएको छ । तर केही वर्षअघिसम्म मासुका लागि मारिने सालक पछिल्लो समय कत्लाका लागि विदेश चोरी निकासी हुने गरेको छ । तस्करी गर्नेहरूले सालकको पिछा गर्दै यसलाई मारेर छाला र कत्ला बेच्छन् । यसले गर्दा सालकको संख्या घट्दै गएको छ । आईयूसीएनले सालकलाई जोखिमपूर्ण र लोपोन्मुखजीवको सूचीमा राखेको छ । यसको संरक्षणमा चेतना जगाउन हरेक वर्ष सालक दिवस पनि मनाइन्छ ।
संरक्षित जनावर सालक प्रकृति र मान्छे दुबैको मित्र जनावर हो । यसले बाली नास्ने कमिला धमिरा खाने गर्दछ । सालकलाई हानी पुय्राउनु वा बेचबिखन गर्नु अपराध हो । १५ वर्ष जेल र १० लाख सम्म जरिवाना हुन सक्छ । लोप हुने अवस्थामा पुगेको सालक संरक्षणमा सबैले सकेको सहयोग गर्नुपर्ने सरोकारवाला बताउँछन् ।
मकवानपुर । प्रहरीले मकवानपुरको कैलाश गाउँपालिकाकाे १४ विगाहा क्षेत्रमा गरिएको गाँजा तथा अफिम खेती नष्ट गरेकाे छ ।
माघ १६देखि माघ १८ सम्म बागमती प्रदेश प्रहरी गण, हेटौंडा तथा जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुर र मातहत प्रहरी कार्यालयबाट खटिएको टोलीले मकवानपुरको उत्तरी भेगस्थित कैलाशकाे वडा नम्बर १, २, ५, ६, ७ र ८ का विभिन्न स्थानहरूमा अवैध रूपमा गरिएको लागूऔषध गाँजा र अफिम खेती फँडानी गरेको हाे ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरका अनुसार २ बिगाहा क्षेत्रफलमा लगाइएको गाँजा खेती तथा १२ बिगाहा क्षेत्रफलमा गरिएको अफिम खेती गरी १४ बिगाहा क्षेत्रफलमा गरिएकाे खेती फँडानी गरी पूर्ण रूपमा नष्ट गरिएको हाे ।
लागूऔषध गाँजासहित तीनजना भारतीय नागरिक
मकवानपुरको मनहरी गाउँपालिका–९, ज्यामिरेबाट लागूऔषध गाँजासहित ३ जना भारतीय नागरिकलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ । सोमबार लागूऔषध ओसारपसार भइरहेको भन्ने सूचनाका आधारमा इलाका प्रहरी कार्यालय मनहरीबाट खटिएको प्रहरी टोलीले युपी ३२ एफएफ ००५५ नम्बरको भारतीय कारलाई सुरक्षाजाँच गर्दा लागूऔषध गाँजा बरामद भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जानकारी दिएको छ ।
प्रहरीले कारको डिकी भित्र लुकाई ल्याएको १० किलो १२४ ग्राम लागूऔषध गाँजासहित कारचालक भारत उत्तर प्रदेश, मुजफ्फरनगर जिल्लाको सिखेडा गाउँका २३ वर्षीय मुसिर, सोही गाडीमा सवार २४ वर्षीय मौ जुबेर तथा भारत उत्तर प्रदेशको मुजफ्फरनगर अम्बा बिहारका ४४ वर्षीया साबीरालाई पक्राउ गरेको छ ।
बरामद गरिएको लागूऔषधसहित तीनै जनालाई पक्राउ गरी लागुऔषध सम्बन्धी मुद्दामा थप अनुसन्धान कार्य भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।
१ ग्राम ३५० मिलिग्राम खैरो हेरोईन सहित एक जना पक्राउ
हेटौंडा–१५, रातोमाटेबाट प्रहरीले लागूऔषध खैरो हेरोईनसहित १ जना पक्राउ गरेकाे छ । आइतबार बिहान पूर्व–पश्चिम राजमार्ग अन्तर्गत रातोमाटे प्रहरी चेकपोष्ट रातोमाटेबाट खटिएको प्रहरी टोलीले वीरगञ्जबाट हेटौंडातर्फ आउँदै गरेको बा प्र ०३–००१ ज ०९२८ नम्बरको यात्रुवाहक गाडीलाई रोकेर जाँच गर्दा लागूऔषध खैरो हेरोईन बरामद हाे ।
लागूऔषधसहित बाग्लुङ जिल्लाको हल्लिङचोक नगरपालिका–३ का १९ वर्षीय विवेक घर्ती मगरकाे साथबाट १ ग्राम ३५० मिलिग्राम खैरो हेरोईन फेला परेकोले पक्राउ गरिएकाे जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएकाे छ । लागूऔषधसहित विवेकलाई नियन्त्रणमा लिई मकवानपुर जिल्ला अदालतबाट म्याद थप गरी अनुसन्धान तथा कारवाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाइएको प्रहरीले जानकारी दिएको छ ।
मकवापुर । नगरस्तरीय महिला शिक्षक मैत्रीपूर्ण भलिबलको उपाधि आधुनिक राष्ट्रिय माध्यमिक विद्यालयले हात पारेकाे छ ।
शनिबार हेटौंडा–१८ स्थित ज्योति माध्यमिक विद्यालयको खेलमैदानमा भएको फाइनल खेलमा हेटौंडा–१८, हर्नामाडीस्थित ज्योति माविलाई सोझो सेटले हराउँदै हेटौंडाा-४ काे आधुनिकले उपाधि जितेको हो । प्रतियोगितामा हेटौंडा–५, पिप्लेस्थित बालज्योति मावि तृतीय भएको छ । बालज्योतिले हेटौंडा–१४ स्थित भृकुटी माविलाई २–१ को सेटले पारजित गरेको हाे ।
शनिबारै भएको सेमिफाइनल खेलबाट आधुनिक मावि भृकुटी माविलाई पराजित गर्दै फाइनल प्रवेश गरेको थियो । ज्योति माविले बालज्योति माविलाई पराजित गर्दै फाइनल प्रवेश गरेको थियो ।प्रतियोगितामा प्रथम, द्वितीय, तृतीय र चौथो हुने विद्यालयहरुले क्रमशः २० हजार, १५ हजार, १० हजार र ५ हजार रुपैयाँ नगदसहित शिल्ड, मेडल र प्रमाणपत्र प्राप्त गरेका छन् ।
नगरस्तरीय शैक्षिक समन्वय समिति हेटौंडाको व्यवस्थापन तथा हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १८ को आयोजनामा भएको प्रतियोगितामा २ वटा आधारभूत विद्यालय र १८ वटा माध्यमिक विद्यालय गरी २० वटा सामुदायिक विद्यालयहरुको सहभागिता रहेको थियो ।