मकवानपुर/ जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले लागुऔषध खैरो हिरोइन सहित २ जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरबाट खटिएको प्रहरी टोलीले मकवानपुर जिल्ला हेटौंडा उपमहानगरलिका–१५ पुर्व पश्चिम लोकमार्ग सडकखण्डबाट व्यक्ति र मोटरसाइकल नियन्त्रणमा लिएको हो ।
बाराको पथलैयाबाट हेटौडा तर्फ आउदै गरेको बा ९९ प ३०४१ नं. मोटरसाईकललाई जाँज गर्ने क्रममा मकवानपुर हेटौडा – १० बस्ने २३ वर्षी ठिल्ले लामा तामाङ र पछाडी सवार हेटौंडा –४ बस्ने २६ वर्षीय अजय घलेलाई नियन्त्रणमा लिइएको हो।
उनीहरुको साथबाट ७ ग्राम ६०० मिली ग्राम लागुऔषध खैरो हेरोईन फेला परेको निमित्त प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी निरीक्षक सुमन बाँनियाले बताए । उनीहरुलाई मकवानपुर जिल्ला अदालतबाट दिन १५ को म्याद लिई थप अनुसन्धान कार्य भईरहेको बानियाँले बताए ।
मकवानपुर । राष्ट्रिय सभाका नवनिर्वाचित १९ जना सांसदले पद तथा गाेपनियताकाे शपथ लिएका छन् । राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष गणेशप्रसाद तिमिल्सिनाले नवनिर्वाचित सांसदलाई शपथ गराउँदै संघीय संसदको लोगो प्रदान गरेका छन् ।
गत माघ १२ गते भएको राष्ट्रिय सभामा रिक्त हुने १९ सिटमा कांग्रेसबाट गोपालकुमार बस्नेत, कृष्णप्रसाद पौडेल, कमला पन्त, युवराज शर्मा, दुर्गा गुरुङ र नारायणदत्त मिश्र निर्वाचित भएका थिए । यसैगरी एकीकृत समाजवादीबाट जयन्तीदेवी राई, गोमादेवी तिमिल्सिना, राजेन्द्रलक्ष्मी गैरे, उदयबहादुर बोहोरा र मदनकुमारी शाह (गरिमा) निर्वाचित भएका थिए ।
यस्तै नेकपा माओवादी केन्द्रबाट उर्मिला अर्याल, भुवनबहादुर सुनार, सुरेश आलेमगर, नरबहादुर विष्ट र जगतबहादुर पार्की निर्वाचित भएका छन् । नेकपा एमालेबाट सोनाम गेल्जेन शेर्पा, जनता समाजवादी पार्टीबाट मोहम्मद खालिद र राष्ट्रिय जनमोर्चाबाट तुलप्रसाद विश्वकर्मा राष्ट्रिय सभा सदस्यमा निर्वाचित भएका थिए ।
४ वर्षे कार्यकाल पूरा गरेर राष्ट्रिय सभाका २० सांसद शुक्रबार बिदा भएका छन् । एमालेका ८, एकीकृत समाजवादी र माओवादी केन्द्रका ४–४ र काँग्रेसका ३ सदस्यको पदावधि शुक्रवार सकिएको हाे ।
पदावधि सकिन लागेका १९ राष्ट्रियसभा सदस्यका लागि माघ १२ गते भएको निर्वाचनमा काँग्रेस, माओवादी केन्द्र, एकीकृत समाजवादी, जसपा र जनमोर्चाले गठबन्धन गरेर साझा उम्मेदवारी दिएका थिए भने एमाले र राप्रपाले छुट्टै उम्मेदवार दिएका थिए ।

(कृषि विकास शाखा प्रमुख मकवानपुरगढी गाउँपालिका)
- प्लाष्टिकको गुणस्तर तथा उपलब्धताः
हुन त प्लाष्टिक घर निर्माणको लागी सामान्यबजारमा पाईने कमसलखालको प्लाष्टिक पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ तापनि यस किसिमको प्लाष्टिक प्रयोग गर्नाले बर्षै पिच्छे प्लाष्टिक बदली गर्नु पर्ने झन्झट एकातर्फ हुन्छ भने अर्काेतर्फ बर्षै पिच्छे प्लाष्टिक बदली गर्नुपर्नाले प्लाष्टिक घरनिर्माणको समग्र लागत बढ्न गई आयमा कमी आउँछ ।
यस हिसाबले प्लाष्टिक घर निर्माणको लागी शुरुमा नै बलियो र टिकाउ खालको प्लाष्टिक प्रयोग गर्नु बढि बुद्धिमानी हुन आउछ । प्लाष्टिक घर निर्माणको लागीसिल्पोलिन प्लाष्टिक र युभि प्लाष्टिक उपयुक्त सिद्ध भएको एक किसिमको बलियो प्लाष्टिक हो । यस प्लाष्टिकले सूर्यको किरणबाट सिधाप्राप्तहुने एक किसिमको पाराबैजनी किरण (Ultravoilet Rays) लाई अबरोध गर्न सक्दछ ।
यो सजिलै टुक्रदैन र सूर्यको तापले पग्लदैन पनि । यो प्लाष्टिक माटोले सजिलै सडाउन र गलाउन समेत सक्दैन । स्विस प्रविधिबाट बनेको यो प्लाष्टिक सानातिना असिना र बर्षातको पानी सहन सक्ने, सजिलै नच्यातिने, नकोतरिने तथा १० देखि १५ बर्षसम्म आयु प्रमाणित भएको बलियो प्लाष्टिक हो । बजारमा विभिन्न साइज र गुणस्तरको सिलपोलिन तथा युभि प्लास्टीक सिट उपलब्धभए तापनि यस गाउँपालिकाको जमिनको अवस्था अनुसार प्राय गरी ७० जि.एस.एम र ९० जि.एस.एम को सिल्पोलिन प्लाष्टिक तथा २०० माइक्रोनको युभि प्लाष्टिक उपयूक्त मानिन्छ ।
- प्लाष्टिक घरमा खेतिगर्दा हुने फाईदाहरुः
प्लाष्टिक घरभित्र प्रतिकुल मौसममा समेत खेति गर्न सकिने भएकोले बाली सधनता बढ्न गई एक बाली लाग्ने ठाँउमा दुई बाली र दुई बालीलाग्ने ठाँउमा चार बाली समेत लाग्न सक्दछ । प्लाष्टिक घरले बोटबिरुवालाई प्रतिकुल वाताबरणबाट जोगाउने भएकोले ८००–१५०० मिटर उचाई भएकामध्य पहाडी क्षेत्रहरुमा फागुन–जेष्ठ, आषाढ–असोज तथाकार्तिक–माध गरी तिन पटकसम्म घरभित्रै गोलभेडा उत्पादन गर्न सकिन्छ ।
यसै गरी भेडे खुर्सानी, माच्छे खुर्सानी, अकबरे खुर्सानी, लहरे तरकारी (करेला,काक्रो) जन्य तरकारीहरु बर्षमा तिन पटकसम्म फलाउन सकिन्छ भने बन्दा, काउलीसागजन्यजस्ता तरकारीहरु त बर्षको चार पटक सम्म नै फलाउन सकिएको छ ।
प्लाष्टिक घर (टनेल) प्रविधिबमोजिम तरकारी उत्पादनगर्दा रोग तथा किराको प्रकोपमा समेत कमिआएको महसुस गरिएको छ । सामान्यतया बाहिरको भन्दा ५ देखि १५ डिग्री सेल्सियस ले प्लाष्टिक घरभित्रको तापमान बढि हुने भएकोले खासगरी गोलभेडामा लाग्ने रोगहरु (बोट ओईलाउने, पछौटे डडुवा, अगौटे डडुवा, डाँठ र जरा कुहिने रोग, बेर्ना कुहिने रोग तथाफलको भेट्नो कुहिने ढुसीजन्य तथा ब्यक्टेरियाजन्य रोगहरुको प्रकोप तुलनात्मक रुपमान्युन देखिएको छ भने प्लाष्टिक घरभित्र निमाटोडको आक्रमणबाट लाग्ने गाँठे रोगको समस्यादिनानुदिन बढदै गईरहेको देखिन्छ ।

किराहरुको कुरा गर्दा गोलभेडा तथा भण्टाको फलमालाग्ने गवारो (Brinjal Fruit and Shoot Borer) फलकुहाउने झिंगा (Fruit Fly) तथा पातखाने फट्याङ्ग्रो (Green Grass Hopper) र पातको रस चुस्ने झिंगा (White Fly) को प्रकोप भने केही उच्च पाईएको छ । प्लाष्टिक घरभित्रको उष्ण तापिय वाताबरणले गर्दा यि किराहरुको कृयाकलापअनुकुलहुन मद्दत पुगेको हुन सक्दछ । यद्यपि प्लाष्टिक घरभित्र माटो र माटोजन्य किराहरु जस्तो कि फेदकटुवा (Cutworm) र खुम्रे किरा (White Grub) को प्रकोप भने न्युन पाईएको छ । प्लाष्टिक घरभित्र खेति प्रबिधि एक बन्द वाताबरण भित्र गरिने खेति प्रविधि भएकोले प्लाष्टिक घरभित्र कथमकदाचित कुनै रोग तथा किराले आक्रमण गरिहालेमा पनि नियन्त्रण विधि सजिलो र कमै मात्र खर्चिलो हुन्छ ।
- बजारमुखी उत्पादन योजना
बिगतमायस जिल्लामा गरीने तरकारी खेति,गोलभेडा खेतिलगाएतका अन्य खेति समेत प्राय निर्वाहमुखी थियो । निर्वाहमुखी कृषि उत्पादनमा कस्तो बस्तु उत्पादन गर्ने, उत्पादत कृषि बस्तुलाई कहाँ बेच्ने, कति मुल्यमा बेच्ने, आदी विषयमा खासै चिन्ता
हुदैनथ्यो । यस्ता बिषयहरुमा निर्णय लिनकुनै जटिलता पनि पर्दैनथ्यो ।
तर हालआएर केहि मात्रामा ब्यवसायीक खेतिको थालनीले गर्दा केहि जटिल बनेको छ कृषिमा आएको सुधारीएको उत्पादन पद्दती, नयाँनयाँ बिउबिजन, थरी थरीका जातहरु र तीनीहरुको मौसमी तथा बेमौसमी खेतीको साथसाथै बढ्दो शहरीकरण तथा मानिसको आयस्तर संगसंगै खाने चाहना र बानीमा आएको परिबर्तन तथा सञ्चार र यातयायातमा बृद्धि हुदै गएको पुर्वाधारको कारण पनि बजारमा खरिद बिक्रीहुने बस्तु र सेवाको प्रकार, परिमाण, रोजाई, उपलब्धता र मुल्यमा ठूलो उतारचढाब आएको छ।
बजारमुखीउत्पादन योजनाको तयारीबाट निम्न लिखित फाईदाहरु छन् ।
- उत्पादन योजना बनाई कामगर्दा उत्पादनको बजार माग सुनिश्चित हुने भएकोले कृषि उपजको लागी बजार सहजै श्रृजना हुन्छ ।
- बजारको माग तथा आपुर्तिमा आधारीत उत्पादन परिमाण हुने भएकोले उत्पादित बस्तुले सहजै यथोचित मुल्य प्राप्त गर्दछ।
- बास्तबिक मागको आधारमा उत्पादनहुने भएकोले बढि आपुर्ति भई क्षतीहुने सम्भावना हुदैन ।
- यथोचित उत्पादन र बजार योजनाका कारण ब्यापारी, प्रशोधनकर्ता, उद्यमी र अन्य सरोकारवालाहरुलाई आपूर्ति सुनिश्चित हुन्छ।
- माग तथा आपुर्तिमा हुने सन्तुलनले बजारमा बस्तुको आपुर्ति अबिरल र दिगो हुन्छ ।
कृषकहरुको बजारमुखिउत्पादनकार्य योजनको लागीबजारको निर्धारण सबै भन्दा महत्तपूर्ण बिषयहुन आउदछ । उचित फाईदा सुनिश्चित गर्न बजार माग अनुरुपको वाली र जात छनौट गर्नु पर्दछ । बजारको लागि विविभन्न स्थानका ब्यापारीहरुको सम्पर्कबाट कृषकलाई कुनवालीको कुन समयमा कुन बजारमा कति मुल्य कायम हुन्छ सो बारे जानाकारी प्राप्त हुन्छ । ब्यापारीहरुले कृषकहरुलाई कुनबालीलगाउने, कहिले लगाउने, वा कहिले उत्पादन गर्ने, कुन बजारमा कुन समयमा कति मुल्य र कति परिमाणमा आपुर्ती गर्ने भन्ने बारे उचित सल्लाह दिन्छन ।
त्यस बाहेक अन्य गोलभेडा खेतीको लागि बनाईएको प्लास्टीक घर राम्रो ब्यवस्थापन गर्न सकिएको खण्डमा ४–५ वर्ष सम्म पनि उपयोगमाल्याउन सकिन्छ ।
बेमौसमी तरकारी उत्पादनको लागि प्लाष्टिक घर
साधारणतया मुख्य मौसममा बाहेक समयको केही अघि वा पछि उत्पादन गरिने तरकारी खेती पद्धतीलाई बेमौसमी तरकारी खेती भनिन्छ ।
अतःप्रतिकुल मौसममा पनि विरुवालाई अनुकुल वातावरण सृजना गरि बेमौसमी तरकारी उत्पादन गर्न प्लाष्टिक घरको प्रयोग गरिन्छ । नेपालमा बर्षायाम (जेठ देखि भदौसम्म) बर्षाबाट जोगाउन र हिउँदयाम (मंसीर देखि फागुनसम्म) चिसोबाट बिरुवालाई जोगाउन तराई तथामध्य पहाडी भेगमा प्लाष्टिक घर/टनेलको प्रयोग गरिन्छ भने उच्चहिमाली भेगमा तापक्रम बृद्धि गरी गोलभेंडा, काँक्रो जस्ता बढी तापक्रम चाहिने तरकारीको उत्पादनको लागि प्लाष्टिकको गुम्बोज प्रयोग गरिन्छ ।

प्लाष्टिक घर निर्माणको लागि जग्गा छनौट
प्लाष्टिक घर बनाउने स्थलः
ज्यादै भिरालो, वर्षातको भेल पस्ने स्थान र पानीजम्ने ठाउँमा प्लाष्टिक घर बनाउन हुदैन । धेरै हुरी बतास लाग्ने स्थानमा प्लाष्टिक घर बनाउनु उपयुक्त हुदैन । ओझेल पर्ने वा सूर्यको प्रकाशकम पर्ने स्थानमा प्लाष्टिक घर बनाउन हुदैन । खुला ठाउँ जहाँकम्तीमा ६ घण्टाभन्दा बढी वा दिनभरि नै घाम लागि रहन्छ, त्यस्तो स्थानमा मात्र प्लाष्टिकको घर बनाउनु उपयुक्त हुन्छ ।
प्लाष्टिक घरको क्षेत्रफलः
कम्तीमा ५ मीटर भन्दा बढी चौडाई भएको जमिन र लम्बाई भने जमिनको लम्बाई अनुसार बनाउन सकिन्छ । साधारणतया ५ मीटर चौडाई र २० मीटर लम्बाईको घर बनाउनु उपयुक्त हुन्छ ।
प्लाष्टिकको प्रयोगः
नेपालमा प्लाष्टिक घरको लागि सूर्यको पराबैजनी किरणले असर नगर्ने सिल्पाउलिन प्लाष्टिकको प्रयोग बढी प्रचलनमा रहेका छन् । बिगत २ बर्षको तथ्यांकलाई हेर्दा व्यावसायिक तरकारी उत्पादन गर्ने देशमा प्रयोग हुने युभी प्लाष्टिकको प्रयोग बढ्दो क्रममा देखिन्छ ।
सामान्यतया कृषकहहरु ४५ देखि ९० जि.एस.एम.सम्मको सिल्पाउलिन तथा १०० देखि २०० माइक्रोन सम्मको युभी प्लाष्टिकको प्रयोग गर्ने गरेका छन् । बढी हावा चल्ने र असिना पर्ने ठाउँमा १२० जि.एस.एम. सम्मको प्लाष्टिकको प्रयोग गर्ने गरिएको छ । जति बढी जि.एस.एम.को प्लाष्टिकको प्रयोग गरियो त्यति कम सूर्यको प्रकाश विरुवाले पाई उत्पादन घट्ने सम्भावना हुन्छ तसर्थ यदि हावा, हुरी र असिनाको प्रकोप कम छ भने ४५ जि.एस.एम.को सिल्पाउलिन वा १०० माइक्रोनको युभी प्लाष्टिक प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ । प्लाष्टिक घरमा कीराको प्रकोपकम गर्न चारैतिर कीरा नछिर्ने साइजको प्वाल भएको सेतो नाईलनको जाली प्रयोग गर्न सकिन्छ ।
प्लाष्टिक घर निर्माण गर्दा ध्यानदिनुपर्ने कुराहरु:
प्लाष्टिक घरको निर्माण गर्दा समुन्द्री सतहबाट उचाई, तापक्रम, आद्र्रता, हावा बहावको दिशा तथा लगाउने बाली र जातमा निर्भर पर्दछ । समुन्द्री सतहबाट उचाई कम भएको ठाउँ छ भने सामान्यतया तापक्रम बढी हुने हुँदा घर अग्लो बनाउनु पर्दछ ।
बढी उचाई भएको ठाउँमा तापक्रम कम हुने हुँदा तापक्रम बढाउन प्लाष्टिक घर होचो बनाउनु पर्दछ । ८०० देखि ११०० मीटर सम्मको उचाईमा धुरी खाँवाको उचाई ४ मी. र छेउको खाँवा ३ मी., ११०० देखि १४०० मीटर सम्म धुरी खाँवा ३.५ मी. र छेउको खाँवा २.५ मी र १४०० देखि १९०० मीटर सम्मधुरी खाँवा ३ मी. र छेउको खाँवा २ मी कायम गर्दा उच्च मुल्ययुक्त गोलभेंडा, काँक्रो, भेंडे खुर्सानीलगायतका तरकारी सफलतापूर्वक बेमौसममा उत्पादन गर्न सकिन्छ । बढी गर्मी हुने ठाउँहरुमा प्लाष्टिक घर निर्माण गर्दा हावा ओहोरदोहोर गर्ने ठाउँ भेन्टिलेशन भएको बनाउनु पर्दछ ।
यसो गर्दा तापक्रम र आद्र्रता नियन्त्रण गर्न सहजभई रोग तथाकीराको प्रकोपलाई समेत न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ । अत्यधिकचिसो हुने क्षेत्रमातापक्रम बढाउन गुम्बोज आकारको प्लाष्टिक घर निर्माण गर्नु पर्दछ । तापक्रम र आद्र्रता नियन्त्रण गर्न प्लाष्टिक घरको आकार धेरै ठूलो बनाउनहुदैन । ठाउँको उपलब्धताअनुसार ५ देखि ६ मीटर चौडाई र १० देखि २५ मीटर लम्बाई भएको घर उपयुक्त हुन्छ । प्लाष्टिक घरको उपयुक्त स्लोप मिलाउनआवश्यक हुन्छ अन्यथा प्लाष्टिकमा पानी तथा असिनाले क्षतिपुर्याउने सम्भावना हुन्छ ।
प्लाष्टिक घरभित्र तरकारी खेतीगर्दा ध्यानदिनुपर्ने कुराः
बाह्रै महिना एवं लगातार प्लाष्टिक घरभित्र एउटै तरकारी बालीको तरकारी खेती गर्दा रोग तथा कीराको प्रकोप बढ्न जानुको साथै माटोको गुणस्तर पनि खस्कदै जाने हुँदा एउटा तरकारी लगाएपछि भट्मास, बोडी लगायतका कोशेबाली परिवारको बालीलगाई फुलफुल्ने अवस्थामा पुगेपछि माटोमा जोतेर छाडीदिनु राम्रो हुन्छ ।
एकचोटी तरकारीको उत्पादनलिईसकेपछि चैत्र देखि जेठ महिनाको पानी नपर्ने तथा बढी गर्मी हुने सिजनमा प्लाष्टिक घरको प्लाष्टिक हटाएर सयपत्री फुल वा तोरी रोपी एक–डेढ महिनाको भएपछि माटोमा मिसाई पारदर्शी प्लाष्टिकले ३०–४० दिनसम्म हावा नछिर्ने गरी छोपेमा निमाटोड तथा अन्य माटोमा रहेका कीरा तथा रोगका जीवाणुलाई नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्दछ । प्लाष्टिक घरमा तरकारी लगाउँदा बर्षा याममा गोलभेंडा, भेंडे खुर्सानी र हिउँद याममा काँक्रो, जुकिनी लाभदायक देखिएको छ । प्लाष्टिक घर बेमौसमी तरकारी उत्पादनको पूर्वाधार हो यदि बढी उत्पादन तथा आम्दानी लिने हो भने उपयुक्त तरकारीको जातको छनौट, सिफारिस बाली व्यवस्थापन प्रविधिको अबलम्बन तथा बजारको मागअनुसारको उत्पादन गर्न आवश्यक हुन्छ ।
याे पनी पढ्नुहाेस्
प्लाष्टिक घरमा गोलभेडा खेतीको आकर्षण
मकवानपुर/राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले सातै प्रदेशमा शुक्रबार र शनिबार मानव अधिकार रक्षकहरुको सम्मेलन गर्दैछ ।
मानव अधिकार रक्षकहरुको अवस्थामा विश्लेषण, चुनौतिमाथि बहस तथा समाधानको लागि सरकारलाई सुझाव पेश गर्ने उद्देश्यका साथ आयोगले सम्मेलन गर्न लागेको हो । विहीबार बागमती प्रदेशको राजधानी हेटौंडामा पत्रकार सम्मेलन गर्दै आयोगले यसबारे जानकारी गराएको हो ।
शुक्रबार विहान ९ बजे सातै प्रदेशमा एकै चोटी सम्मेलनको उद्घाटन गरिने आयोगका बागमती प्रदेश कार्यलयका प्रमुख सहसचिव यज्ञप्रसाद अधिकारीले बताए । अधिकारकर्मीहरुलाई सहज काम गर्ने अवस्था नभएको, सूचना दिंदा नै धम्की आउने क्रम नरोकिएकोले स्वतन्त्र पुर्वक काम गर्ने वातावरणको मागमा नै समय खर्चनु परेको अधिकारीले बताए ।
मावन अधिकारकर्मीहरुलाई चुनौती मोलेर काम गरे वापत आत्मा सम्मान समेत प्राप्त नभएको आयोगको सदस्य लिलि थापाले बताइन् । “मानव अधिकार रक्षकहरुलाई उनीहरुको योगदानको कदर, सुरक्षाको प्रत्याभुती त परको कुरा आत्मा सम्मान समेत छैन” सदस्य थापाले भनिन् ।
आयोगले रक्षकको अवस्था सबैभन्दा बढी चासो दिदै आएको र पहिलो पटक मानव अधिकार रक्षकहरूको प्रदेश सम्मेलन गर्न लागिएको अधिकारीले बताए । यो सम्मेलनले सबैभन्दा तल्लो तहमा मानव अधिकारको अवस्था बारे जानकारी अवगत गराउने र रक्षकको अवस्था के छ, चुनौती के छ भन्ने बारे बहस गर्ने उनले बताए । प्रदेश स्तरमा मानव रक्षकको अवस्था, आवश्यक संयन्त्र, चुनौती बहस हुने र सो सुझाव नेपाल सरकारलाई पेश गरिने सदस्य थापाले बताइन् ।
बागमती प्रदेशमा हुने सम्मेलनमा प्रदेशको १३ जिल्लाको ३० भन्दा बढी मानव अधिकार रक्षाको क्षेत्रमा कार्यरत संघसंस्थाका १ सय ३० प्रतिनिधिले सहभागिता जनाउने छन् । बागमती प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्री राजेन्द्र पाण्डेलेसम्मेलनको उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम रहेको छ ।
नेपालको निजामती प्रशासनमा ७० प्रतिशत कर्मचारी खराब प्रवृत्तिको रहेको पाइएको छ । हाल रहेका १ लाख बढी निजामती कर्मचारीमा ३० प्रतिशत कर्मचारी मात्रै काम र पेसाप्रति जिम्मेवार रहेको पाइएको हो ।
सरकारकै उच्च प्रशासकहरूले गरेको एक अध्यययनले ७० प्रतिशत कर्मचारी कामचोर रहेको र आफ्नै स्वार्थ सिद्धिमा मात्रै रमाउने गरेको देखाएको हो । सो अध्ययनअनुसार नेपालमा विशेषगरी पाँच प्रकारका कर्मचारी रहेका छन् । जसअनुसार पहिलो प्रकारमा सरकारले दिएको जिम्मेवारीअनुसार काम गर्नुभन्दा पनि आफ्नै स्वार्थपूर्तिमा रमाउँदै पढ्ने र पढाउने काममा व्यस्त हुने कर्मचारी रहेका छन् । उनीहरूले सरकारी काममा खासै सरोकार र चासो दिँदैनन् ।
दोस्रो प्रकारमा कुनै काम नगर्ने ट्रेड युनियनमा लम्पट भएर अतिरिक्त आर्जन पनि गरिरहने, तेस्रो प्रकारमा सधैं आकर्षक स्थानमा मात्रै सरुवा तथा पदस्थापन भई घुस खाने र खुवाउने, चौथो प्रकारमा कुनै निर्णय नगर्ने कुरा मात्रै धेरै गरिरहने तर काम भने नगर्ने प्रकारका कर्मचारी रहेका छन् ।
३० प्रतिशत असल तर थिचोमिचो उनीहरूमाथि नै
अध्ययनअनुसार पाँचांै प्रकारका कर्मचारी भने सरकारले दिएको काम जिम्मेवारीपूर्वक वहन गर्ने प्रकृतिका रहेका छन् । अघिल्लो चार प्रकारका कामचोर र भ्रष्ट प्रवृत्तिका कर्मचारी ७० प्रतिशत रहेको भए पनि उनीहरूको प्रकारअनुसार छुट्टाछुट्टै प्रतिशत भने निक्र्यौल गर्न नसकिएको बताइएको छ ।
केही असल मनसायका प्रशासकले निजामती सेवामा काम गर्दाको झन्डै २०÷२५ वर्षको अनुभवका आधारमा भोग्नुपरेका यथार्थका आधारमा यस्तो अध्ययन र निष्कर्ष निकालिएको हो ।

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालय, संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालाय र अन्य केही मन्त्रालयका उच्च प्रशासकहरूले आफ्नै अनुभवलाई समेत आधार बनाएर गरेको अनौपचारिक अध्ययनले ३० प्रतिशत कर्मचारी कामप्रति जिम्मेवार र इमानदार रहेको भए पनि उनीहरूमाथि नै बढी थिचोमिचो हुने गरेको देखाएको छ ।
‘निजामती प्रशासनमा जसले बढी इमानदारितापूर्वक काम गर्छ उसैमाथि बढी विभेद र थिचोमिचो छ,’ प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयका एक सचिवले राजधानीसँग भने । ‘कामचोर सधंै चाकडी चाप्लुसीमा रमाउने र अतिरिक्त कमाइ गर्नेहरूकै बढी रजगज हुने गरेको छ,’ एक उच्च अधिकारीको अनुभव छ । तुलनात्मक रूपमा इमानदार मानिने सरकारका एक बहालवाला सचिवले यदि कर्मचारीमा यस्तै प्रवृत्ति रहिरहने र राजनीतिक नेतृत्वबाट पनि सुधारको कुनै पहल नहुने हो भने निजामती प्रशासन कोमामा पुग्न सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।
‘७० प्रतिशत खराब प्रवृत्तिका कर्मचारी छन्, उनीहरूकै रजगज बढ्दै जाने हो र समयमा नै सुधार नहुने हो भने कर्मचारी संयन्त्र मृतप्रायः बन्न सक्छ, त्यस्तो अवस्था आएमा मुलुक असफल बन्ने रहन्छ,’ ती सचिवले राजधानीसँग भने । उनले निजामती प्रशासन सुधार हुन नसक्नुमा राजनीतिक नेतृत्व र प्रशासनिक नेतृत्व दुवै उतिकै दोषी रहेको बताए ।
मुख्य सचिवहरूले आमकर्मचारीको हितमा काम गर्न नसक्दा पनि समस्या झाँगिदै गएको उनको तर्क छ । ‘मुख्य सचिवहरू एस म्यान बन्न जरुरी छैन तर हामीकहाँ केही अपवाद छोडेर प्रायः सबै मुख्य सचिव एस म्यान भए जसका कारण प्रशासन कोमामा पुग्ने अवस्था भएको हो,’ ती सचिवले राजधानीसँग भने ।
प्रशासनविद्हरूका अनुसार नेपाली कर्मचारीतन्त्रमा दण्डहीनताको संस्कृति मौलाउँदो छ । जतिसुकै गल्ती र अनियमितता गरे पनि माथिल्लो तहबाट मातहतका कर्मचारीमाथि खासै कारबाही नहुने प्रवृत्ति व्याप्त छ । निजामती सेवा ऐन र नियमावलीमा सरकारले दिएको जिम्मेवारीअनुसार काम नगर्ने, असल आचरण देखाउन नसक्ने र अनियमितता गर्ने कर्मचारीमाथि विभिन्न प्रकारको कारबाहीको व्यवस्था भए पनि सोअनुसारको कारबाही खासै हुन सकेको छैन ।
प्रधानमन्त्री कार्यालयका एक अधिकारीका अनुसार प्रशासन संयन्त्रमा राजनीतिक नेतृत्वबाट ठाडो हस्तक्षेप हुने र प्रशानिक नेतृत्वले त्यसविरुद्ध आवाज उठाउन नसक्दा पनि कर्मचारी संयन्त्र पंगुजस्तै बन्न पुगेको हो । ती अधिकारीका अनुसार यदि प्रशासन सुधार्ने हो भने राजनीतिक नेतृत्वले कर्मचारी सरुवामा चासो दिन नपाउने गरी आवश्यक नियम बनाउनुपर्छ । सहसचिवको सरुवा मुख्य सचिवको तजबिजमा मात्रै गरिनुपर्छ भने सचिवको सरुवा मुख्य सचिवकै सिफारिसमा मात्रै सरकारले गर्न पाउने प्रावधान बनाइनुपर्छ,’ ती अधिकारीले भने ।
संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालयका सचिव सुरेश अधिकारीले कर्मचारी खराब र असल भन्ने विषयको मापन गर्न कठिन हुने बताए । उनले कार्यसम्पाद मूल्यांकनका आधारमा कर्मचारीको क्षमता मापन हुने भए पनि त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न नसकिएको स्वीकारे । यद्यपि, सचिव अधिकारीले पनि कुल कर्मचारीमध्ये प्रभावकारी रूपमा जिम्मेवारीअनुसार काम गर्ने कर्मचारी संख्या भने ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म रहेको स्वीकारे ।
उनका अनुसार माथिल्लो तहमा कर्मचारीको संख्या अनावश्यक रूपमा बढी रहेको र सेवा प्रवाह गर्ने तल्लो तहमा कर्मचारीको संख्या अत्यधिक रहेकाले पनि समस्या भइरहेको छ । हाम्रो निजामती प्रशासनमा पुनर्संरचना जरुरी छ, अहिलैको अवस्थाबाट रिजल्ट निकाल्न कठिन छ,’ सचिव भने । राजधानी दैनिकमा प्रकाशित समाचार साभार