मकवानपुर / उत्पादन तथा रोजगारी सिर्जनाका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण लगानी गर्ने उद्देश्यले बागमती प्रदेश सरकारले ३ अर्बको कोष स्थापना गरेको छ । बैंक मार्फत सहुलियत दरमा ऋण प्रदान गर्न कृषि विकास बैंक लिमिटेड तथा साना किसान लघुबित्त वित्तीय संस्था लिमिटेडसँग प्रदेश सरकारले विहीबार सम्झौता गरिएको छ ।
प्रदेश सरकारले विनियोजन गरेको ३ अर्बको कोषलाई बैंकमार्फत अधिकतम् ३ प्रतिशतको सहुलियतपूर्ण व्याजदरमा वितरण गर्नको लागि विहीबार सरकार र कृषि विकास बैंक तथा साना किसान लघुवित्त वित्तीय संस्थाबीच सम्झौता भएकाे हो । यो सम्झौताको तत्काल कार्यान्वयन गरिने प्रदेश सरकारले जनाएको छ ।
प्रदेश सरकारले शुरु गर्न लागेको युवा उद्यमशील कर्जा प्रवाह कार्यक्रमलाई मूर्तरुप दिन प्रदेश सरकार र कृषि विकास बैंक तथा साना किसान विकास बैंकबीच सम्झौता गरिएको हो । प्रदेश सरकारले रोजगारी सिर्जना, पर्यटन प्रबर्द्धन तथा उत्पादन वृद्धि गराउने उद्देश्यले सञ्चालन गर्न लागेको युवा उद्यमशील कर्जा प्रवाह कार्यक्रममा दुई सरकारी बैंकहरुसँग सहकार्य भएको हो ।
प्रदेशका युवाहरुमार्फत प्रस्ताव आह्वानगरी कृषि, उद्योग, व्यापार व्यवसाय, रोजगारी, उत्पादन, पर्यटन, शैक्षिक कार्यक्रम, लघु तथा साना उद्योग, वन तथा वातावरणजन्य उद्योग, फोहोरमैला व्यवस्थापन, सामाजिक क्षेत्रसँग सम्बन्धित उद्योगलगायतमा बैंकमार्फत कर्जा लगानी गरी रोजगारी सिर्जना गर्ने तथा स्वरोजगार बनाउने कार्यक्रमका लागि सहुलियतपूर्ण व्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउन ३ अर्बको कोषको लागि बजेट व्यवस्था गरिएको छ ।

प्रदेश सरकारले प्रदेशभित्र रोजगारी सिर्जना गर्न तथा उत्पादन वृद्धिगर्न उद्यमशीलता गर्न चाहने नागरिकहरुका लागि सहुलियतपूर्ण व्याजदरमा ऋण उपलब्ध गराउने भएको हो । सरकारले कृषि, उद्योग, व्यापार व्यवसायसँग सम्बन्धित कार्यक्रमका लागि ऋण लगानीगर्ने कार्य व्यवस्थित, सरल, सहज, प्रभावकारी र पारदर्शीरुपमा सञ्चालन गर्न कार्यविधि समेत पास गरेको छ ।
कार्यविधि अनुसार स्थानीय तहले सिफारिस गरेका आर्थिक रूपमा विपन्न, सीमान्तकृत समुदाय तथा लक्षित वर्गका नागरिकहरुका लागि तोकिएको बैंकमार्फत कर्जा प्रवाह गरिने छ । नागरिकलाई कर्जा प्रदानगर्नका लागि सरकारले ३ अर्बको कोष निर्माण गरेको आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री कैलाश ढुड्डेलले जानकारी दिए ।
कृषि विकास बैंकमार्फत हुने लगानीले देशमा रोजगार, व्यवसाय तथा उत्पादन समेत बढ्ने सरकारले अपेक्षा गरेको छ । लगानी पश्चात सरकारले बेरोजगार युवा जनशक्तिहरुलाई रोजगारमा आवद्ध गर्ने, फोहरमैला व्यवस्थापन गर्ने, महिला तथा दलित समुदायको उद्यमशीलतालाई प्रबद्र्धन गर्ने, उत्पादनशील कार्यक्रमको लागि लगानी प्रबद्र्धन गर्ने, कोरोना भाइरसको महामारीबाट प्रभावित कृषि, पर्यटन एवं रोजगारी मूलक घरेलु तथा लघु उद्योग व्यवसायीलाई पुनरुत्थान गरिने छ । सहुलियतपूर्ण व्याजदरमा ऋण लगानी कार्यक्रम कार्यान्वयनको नीतिगत विषयमा आवश्यक निर्देशनका लागि सम्बन्धित मन्त्रालयका मन्त्री संयोजक हुनेगरी निर्देशक समिति रहने छ ।
यसैगरी ऋण लगानी प्रकृया सहजीकरण तथा समन्वय गर्नका लागि सम्बन्धित मन्त्रालयका सचिव संयोजक रहनेगरी समिति बनाइएको जनाइएको छ । सरकारले यसअघि अनुदानकोरुपमा लागानी गर्ने गरेको भएपनि त्यसको प्रभावकारिता कम भएकोले लाभग्राहीलाई अपनत्व हुनेगरी कर्जाको रुपमा लगानी गर्न लागिएको जनाइएको छ । यसो गर्दा कोषमा रकम रहिरहने र उत्पादनको क्षेत्रमा काम पनि हुने विज्ञहरुको ठम्याइ छ ।
एउटै रकमले पटक पटकगरी धेरै लाभग्राहीहरुलाई सेवा दिन सकिने तथा व्याजमार्फत कोष पनि क्रमशः वृद्धि हुँदै जाने भएकोले प्रदेश सरकारले शुरु गर्न लागेको कार्यक्रम उपयोगीहुने जनाइएको छ । बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले सहुलियतपूर्ण ऋण लगानी कार्यक्रम प्रदेशको आर्थिक रुपान्तरणको महान योजना रहेको बताएका छन् । बागमती प्रदेशको आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्रालयले विहीबार हेटौंडामा बैंकहरुसँग सम्झौता पत्र हस्ताक्षर कार्यक्रम गरेको हो । कार्यक्रममा बोल्दै मुख्यमन्त्री पौडेलले सरकारको यो अभियान सही कार्यान्वयन हुन सके देशको रोजगार र उत्पादनको क्षेत्रमा ठूलो प्रभावपर्ने बताए ।
मुख्यमन्त्री पौडेलले विगतमा केन्द्र सरकार, प्रदेश सरकार, स्थानीय सरकार तथा अन्य निकायहरुबाट उत्पादन तथा रोजगार वृद्धिका लागि भनेर गरिएको लागनीको ठूलो हिस्सा अनेकन प्रकारले खेर गएको उल्लेख गर्दै सहुलियतपूर्ण ऋणको कार्यक्रमले त्यो अनावश्यक लगानीलाई रोक्ने र वास्तविक उद्यमीहरुलेमात्र रकम लिने बताए । सानासाना उद्यम गरेर स्वरोजगार बन्न चाहनेहरुका लागि सरकारको कार्यक्रम उपयोगी हुने भन्दै पौडेलले कामगर्न चाहनेहरुका लागि प्रदेश सरकार सारथि बन्ने बताए ।
कार्यक्रममा प्रदेशका आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री कैलाश ढुंगेलले सरकारको तीनखम्बे अर्थनीतिको सफल कार्यान्वयन गर्न तथा समृद्ध नेपाल, सुखी नेपालीको अवधारणालाई पुरागर्न कार्यक्रम अघि सारिएको बताए । प्रदेशका प्रमुख सचिव डा. मानबहादुर विश्वकर्माले सकारात्मक परिणामको आशासहित अगाडि सारिएको कार्यक्रम केही महत्वकांक्षीसमेत भएकोले सबै निकायको समन्वयमा मात्र कार्यक्रम सफल हुने धारणा राखे ।
कार्यक्रममा नेपाल राष्ट्र बैंकका डेपुटी गभर्नर चिन्तामणि सिवाकोटी, कृषि विकास बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अनिलकुमार उपाध्याय, साना किसान लघुवित्त वित्तीय संस्थाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत डा. शिवप्रसाद कोइरालालगायतको उपस्थिती थियो ।
मकवानपुर /मकवानपुरको स्वास्थ्य क्षेत्रमा पछिल्लो समय तिव्रतर रुपमा गुणस्तर वृद्धि गरिदै आएको छ । बागमती प्रदेशको राजधानी मकवानपुर हेटौंडाको सबैभन्दा पुरानो र एकमात्र सरकारी अस्पताल हेटौंडा अस्पतालमा सोमबारबाट थप स्वास्थ्य सेवा दिन सुरु गरिएको छ ।
अस्पतालमा तयार गरिएको सघन उपचार कक्ष आइसीयु तथा उच्च उपचार कक्ष एचडीयुको सोमबार बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणी पौडेलले उद्घाटन गरेका छन् । अब यस अस्पतालमा आइसीयु कक्षमा एकैसाथ ७ जनाले र एचडीयु कक्षमा एकैसाथ १० जनाले सेवा लिन सक्ने छन् । यसैगरी अस्पतालमा भेण्टिलेटरको समेत समस्या हुदै आएकोमा सोमबारबाट ४ वटा भेन्टीलेटर पनि सञ्चालनमा ल्याइएको छ ।
आइसीयु अभाबका कारण हेटौंडाका निजी अस्पताल र भरतपुर रिफर गर्नुपर्दा बिरामीका आफन्तलाई उपचारमा भार थपिने गरेको थियो । दुबै कक्षको उद्घाटन् गर्दै बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले ८ वर्ष अघि आइसियु कक्ष सञ्चालन गर्ने सपना बल्ल पुरा भएको बताए ।
मुख्यमन्त्री पौडेलले आइसीयु कक्ष एचडीयु कक्ष सञ्चालनमा आएपछि स्वास्थ्य सेवामा फड्को मार्नेकुरा आफू निश्चिन्त भएको बताए । “हिजोको दिनमा नागरिकले सरकारी अस्पतालमा सेवा नपाएर र निजी अस्पताको महङ्गो उपचारमा पहुँच नपुगेपछि अकालमा मृत्यु वरण गर्नुपरेको तितो सत्य अब हामीमाझ हुने छैन” मुख्यमन्त्री पौडेलले भने “आजबाट सुरु गरिएको सेवामा पनि समयको मागसँगै अपग्रेट गरिनु पर्छ यसतर्फ पनि प्रदेश सरकार सचेत छ ।”
विगतमा सामान्य बिरामी रिफर गरिनुपरेको कारण अस्पतालको चौतर्फी आलोचना हुने गरेको मुख्यमन्त्री पौडेलले स्मरण गरे । हेटौँडा अस्पताललाई देशकै उत्कृष्ट अस्पताल बनाउन तर्फ आफूहरु लागिपरेको मुख्यमन्त्री पौडेलले बताए ।
एक जना मात्र डाक्टरले सञ्चालन गरेको इतिहात सम्झदै मुख्यमन्त्री पौडेलले अब हेटौंडा अस्पतालमा स्वास्थ्य सेवा उच्च रहने बताए । रिफर गर्ने र बदनामको रुपमा रहेको अस्पताल विभिन्न सेवा प्रदान पश्चात देशकै चर्चित अस्पतालको रुपमा चिनाउने उनले बताए ।
कार्यक्रममा मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका रजिष्ट्रार राजेश प्रसाईले आइसियु सञ्चालन पश्चात अब निकट भविष्यमा काइडोलोजी र प्याथोलोजी सेवा गरिने बताए । मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका निर्देशक डाक्टर हरि खड्काले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका हरुको लागि आइसीयु कोष स्थापना गरि सेवा दिने बताए ।
प्रतिदिन प्रतिवेड एचडीयुको १५ सय लाग्ने, भेन्टीलेटर सहितको आइसियु ४ हजार र विना भेन्टिरलेटरको आइसीयु २ हजार प्रतिदिन लाग्ने अस्पतालले जनाएको छ । कार्यक्रममा प्रदेश सभा सदस्य मुनु सिग्देल, कुमारी मोक्तान, ओम बहादुर ग्लान, सामाजिक विकास मन्त्रालयका सचिव दीपक काफ्ले, मदन भण्डारी स्वास्थ्य प्रतिष्ठानका उपकुलपति प्राध्यापक डाक्टरविश्वराज जोशीलगायत स्वास्थ्यकर्मीहरुको उपस्थिती रहेको थियो । कार्यक्रम अस्पताल विकास समितिका अध्यक्ष प्रकाश पौडेलको अध्यक्षतामा भएको थियो ।

मकवानपुर / सत्य, अहिंसा, आरोग्य र समृद्धिको रुपमा मनाइने छठ पर्व बुधबारबाट सुरु भएकाे छ । विशेषतः तराई समुदायको पर्वको रुपमा बुझ्दै आएतापनि पछिल्ला केही वर्षयता पहाडी समुदायको पनि उत्तिकै उपस्थिती देख्ने गरिन्छ यो पर्वमा । पहाडी समुदायले पनि छठ पूजालाई परम्पराकै रुपमा लिन थालेका छन् । यसैले पनि पछिल्लो समय सामाजिक सद्भाव अभिवृद्धि गर्ने पर्वको रुपमा मानिदै आएको छ छठ पर्वलाई ।
यद्यपि यस वर्ष कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) को प्रभावको कारण सागरमा भव्य व्यवस्थापनका साथ मनाइने छठ पूजा पनि प्रभावित भएको छ । मकवानपुर जिल्ला प्रशासनले सागरमा भिडभाड गरेर पूजामा सहभागी नहुनको लागि आग्रह गरेपछि पूजा व्यवस्थापन समितिले सागरमा कुनै तयारी गरेको छैन । प्रतिघरबाट एक जना व्रतालु र एक जना सहयोगी मात्रै आफ्नै व्यवस्थापनमा सागर जान पाउने गरी आन्तरीक तयारी गरिएको बुझिएको छ । पूजाकाे लागि पानी थुन्ने, सागर सृगार गर्नेलयागतकाे कुनै पनि काम समितिले गरेकाे छैन । सागरमा व्रतालुहरूकाे उपस्थिति समेत देखिन्न ।
सागरमा नपुगि छठ पूजाको अर्थ नै नहुने भन्दै, भिडभाड नगरिकन, छुट्टाछुट्टै बसेर पूजा गर्ने, रातभर सागरमा पनि नबस्ने तयारी गरेको नेपाली काँग्रेस नेतृ तथा छठपूजाको व्रतालु इन्दीरा न्यौपानेले बताइन् । “छठ पूजा व्यवस्थापन समितिले सागरमा कुनै तयारी गरेको छैन, हामी स्वास्थ्य सुरक्षाको मापदण्ड अपनाएर अलक्कै बसेर पूजा विधि गर्नेछौ” न्यौपानेले भनिन् । कार्तिक शुक्ल चतुर्थीबाट सुरु भई कार्तिक शुक्ल सप्तमीको विहान उदाउदो सूर्यलाई अर्घ दिएपछि छठ पर्व विधिवत रुपमा समापन हुने गर्दछ । पहिला मिथिलाञ्चलमा मात्र सीमित रहेको छठ पर्व २०६२/०६३ को आन्दोलनपछि पहाडी क्षेत्र र अन्यत्र पनि लोकप्रिय हुँदै गएको छ ।
यो पर्व नै यस्तो पर्व हो, जुन अवसरमा पूजाघाटमा गाउँ टोलका नरनारी सबै भेला हुन्छन् । यसले एक–आपसमा नजिकिने मौका दिन्छ । चतुर्थीको विधिमा अरबा (अरबाइन) गरिन्छ, जसलाई नहाय अर्थात खाय पनि भन्ने गरिएको छ । दोस्रो दिन खरना, तेस्रो दिन अस्ताउँदो र चौथो दिन उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ दिएपछि पूजा विधिको समापन गर्ने गरिन्छ । यस पर्वमा सूर्यको उपासनाले सन्तान, निरोगिता, सुख, समृद्धि र चर्म रोग निको हुने जनविश्वास छ । सूर्य उपासना परम्पराको मोहक पद्धति मानिएको संसारमा यही एक यस्तो पर्व हो, जसमा अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई पूजा गरिन्छ ।

यस पर्वमा चाहिने भाँडाकुडा र वस्तुको जोरजाम एक महिना अघीदेखि नै गरिन्छ । छठको पहिलो दिन (चतुर्थी) व्रतीले भोजनमा माछामासु ,लसुन, प्याज, कोदो, मसुरलगायत वस्तु परित्याग गरी यसै दिनदेखि व्रत वस्न थाल्दछन् । पर्वको दोस्रो दिन (पञ्चमी) खरना गरिन्छ । तेस्रो दिन (षष्ठी) गहुँ र चामल ओखल, जाँतो वा ढिकीमा कुटान –पिसान गरी सोबाट विभिन्न गुलियो खाद्य सामग्री बनाइन्छ र अपरान्न अन्नबाहेक फलफूल, ठकुआ, भुसवा, खजुरी, पेरूकिया तथा मूला, बेसारको गाँठो, ज्यामिर, नरिवल, सुन्तला,केरा, नाङ्गलो,कोनिया,सरबा, ढाकन, माटोको हात्ती ठूलो ढक्कीमा राखी परिवारका सम्पूर्ण सदस्य विभिन्न भक्ति एवं लोकगीत गाउँदै निर्धाति जलाशयसम्म पुगी सुर्य अस्ताउन्जेलसम्म पुजा आराधना गरी फर्कने गरिन्छ ।
यसैगरी छठ पर्वको चौथो (अन्तिम) दिन पार्वण गरिन्छ । यस दिन बिहान उषाकालमा व्रत गर्नेहरू पुनः जलाशयमा पुगी अघिल्लो दिन गरेको क्रम दोहो¥याइ प्रातःकालीन सूर्यलाई अर्घ दिन्छन् । अर्घ सम्पन्न भएपछि सूर्य पुराण श्रवण गर्ने चलन रहेको छ । छठ पर्वलाई पारिवारिक जमघटको पर्वको रुपमा पनि हेरिन्छ । परिवारबाट टाढा बसेका हरू छठ पर्व मनाउन घर फर्कने गर्दछन् । छठ पर्व पारिवारिक मेल र आत्मियता अभिवृद्धिको अवसर समेत हुने गर्दछ ।
छठ पर्व धार्मिक सँगसँगै जातीय भेदभाव विरुद्धको पर्व समेत रहेको हेटौडाका धर्म तथा संस्कतिका जानकार रामचन्द्र आचार्य फुर्सदी बताउँछन् । उनका अनुसार यस पर्वमा धनी, गरीब, उचनिचको भेदभावलाई छोडेर सबै वर्ग र समुदाय एकै ठाँउमा पूजा अर्चनाका लागि सामेल हुन्छन् । जातीय, सामाजिक र सामुदायिक सद्भावमा छठको विशेष भूमिका पाइन्छ । छठको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष यसले सबैलाई समाहित गर्छ, सदाचारले आपसी मेलमिलापयुक्त बनाउनु हो ।
कुलीन भनिएको परिवारका बुहारीले छठको आशीर्वाद स्वरूप प्रसादका निम्ति थापेको आँचलमा कुनै दलितको अर्घको ठेकुवा आए पनि सहर्ष स्वीकार्ने यसको विशिष्ट पक्ष मानिन्छ । छठमा प्रायः महिलाले व्रत वस्छन् भने पुरूषले उनीहरूको पुजा सामग्री भएको ढक्की टाउकामा बोकेर घरबाट जलाशय र जलाशयबाट घरसम्म लाने ल्याउने गर्छन ।
कोरोनाको महामारीले यतिबेला विश्व नै आक्रान्त भैसकेको छ । आठ महिना पुरा हुन लाग्यो कोरोनाको कारण असहज रुपले दैनिक गुजार्दै आएको । नेपाल सरकारले कोरोना संक्रमितहरुलाई निःशुल्क प्रदान गर्दै आएको उपचार सुविधा पनि पछिल्लो साताबाट कटौति गरेको छ । यससँगै आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाहरु अस्पताल जान हच्किन थालेका छन् । संक्रमणपछि पनि घरैमा बस्ने र मृत्युवरण गर्नुपर्ने अवस्थामा गारिब नागरिकसँग पुगेका छन् । यद्यापि बागमती प्रदेश, प्रदेश १ सरकारले आफ्ना नागरिकको स्वास्थोपचारमा लागनी गर्दै आएको छ । नेपालको संविधानमा व्यवस्था भएको नेपाली नागरिकको यो मौलिक हक पनि हो । यो सवालमा प्रदेश सरकारहरुको यस्ता कमद प्रशंसनीय छन् ।
यसै महामारीको बिचमा नेपालमा वडा दशैं, दीपावली, छठ, नेपाल संवत् जस्ता पर्वहरु एकपछि अर्को गर्दै समुदायमा भित्रन सुरु भैसकेको छ । वडा दशैं पर्वको आज फूलपाति । अर्थात् विधिवत रुपमा राखिएको जमरामा आजकै दिन फूलपाति भित्र्याइन्छ । आजकै दिनबाट नेपालका सरकारी कर्मचारीहरुले दशै बिदा पाएका छन् । आजको २२ दिनबाट यमपञ्चक सुरु हुदै छ, लगतै छठ पर्वको रौनक सुरु हुने छ ।
अघिल्ला वर्षहरुमा जस्तो आफन्तहरुको भेला गरेर धुमधाम रुपमा पर्व मनाउने अवस्था अहिले विल्कलै छैन । आफू जहाँ जुन अवस्था रहेका छौं, त्यहीँ पर्व मनाउनु पर्ने अवस्था छ । टीका लागाउन आफू आफन्तकोमा जाने र भिडभाड गर्ने जस्ता कार्यले हाम्रै परिवारका ज्येष्ठ सदस्यहरुलाई संक्रमणको भय प्रवल रहन्छ । यस्तो कार्य विल्कलै नगरौं । कोभिड–१९ को यस विषम परिस्थितिमा आफू र आफ्ना परिवारजनको स्वास्थ्यको ख्याल गर्दै स्वास्थ्य सुरक्षा मापदण्ड अपनाई चाडपव मनाउनुमा नै बुद्धिमानी हुनेछ ।
यो महामारीबाट हामी सुरक्षित रहन सकेमा यस्ता पर्वहरु आगामी सालमा पनि मनाउन सकिने छ, तर अमूल्य ज्यान नै नरहे कहाँ पर्वको रौनकता बाँच्दछ र ? त्यसैले अति नै सचेत बनेर, सुरक्षित भएर पर्वहरु मनाऔ, संस्कृति बचाऔं । कोरोना संक्रमणपछि संघर्षको मैदानमा रहनु भएका व्यक्तिहरुकाे सिघ्र स्वास्थ्यलाभकाे कामना सहित आमनेपालीमा सुख शान्ति समृद्धी सुस्वास्थ्य तथा उत्तरोत्तर प्रगतिको शुभकामना छ ।
एक सातादेखि जंगल बिच गोठमा बस्दै ३ बालिका
Tags: No Comments
मकवानपुर /कोरोना भाइरसको संक्रमण भएको पुष्टि भएपछि आफूमाथि सामाजिक सद्भावपूर्ण व्यवहार नपाएको गुनासो धेरैले गर्ने गरेका छन् । तर यहाँ आफूहरुमा कोरोना संक्रमण नै नभइकन दुर्व्यवहार भोगिरहेका छन् ३ जना बालिकाहरु । मकवानपुरको राक्सिराङ् गाउँपालिका २ सुनारीसौरामा ३ जना बालिकाहरु हेटौंडा बजारबाट फर्केकै कारण एक हप्तादेखि जंगलबीचको गोठमा बस्न बाध्य भएका हुन् । ११ वर्षीकी स्किन मोक्तान तथा १२ वर्षका सुशिला स्याङ्बो र स्वस्तिका दोङ ।
हेटौंडा बजारमा कोठामा बस्दै आएका उनीहरु कोरोना संक्रमणपछि जारी लकडाउन, निषेधाज्ञाको कारण कोठाको खानेकुरा सकिएपछि घर गए मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिका २ सुनारीसौरा । लामो समयदेखि हेटौंडा–१० आनन्द टोलको एउटा कोठामा बस्दै आएका उनीहरु घर फर्केर आमा बाबुसँग रमाउने रमाइलो कल्पना गर्दै गाउँ पुगेका थिए । “बजारबाट गाउँ हिडेपछि मन चरी जसरी उडेको थियो, गाउँका पाखाबारीमा आमाबाबाको साथ खुब रमाउँला भन्ने थियो, तर एक साता बित्यो, डरै डरले दिनरात काट्दै आएका छौं” १२ वर्षीया स्वस्तिका दोङले भनिन् ।
“बिहान भएपछि आमाले खाना र पिउने पानी लिएर आउनु हुन्छ, तीन दिदी बहिनी खान्छौ” ११ वर्षीया स्किनले भनिन् “जब रातमा दिदीहरु नै डराउनु हुन्छ मलाई झन् डर लाग्छ ।”
उनीहरुले हेटौंडा बजारबाट घर जानु अगाडि कोरोना संक्रमण भए नभएको बुझ्न पीसीआर जाँच पनि गरेको र रिपोर्ट नेगेटिभ आएपछि घर आएको बताए । “ल्याबबाट रिपोर्ट नेगेटिभ आयो भनेर फोन आयो, अनि दिदीहरुले घर जान सुझाव दिनु भए अनुसार नै हामी घर आएका हौ, तर स्थानीयहरुले पत्याएनन् र हामी गोठमा छौं ।”
जंगलको बिचमा रहेको खरले छाना छाएको गोठमा बस्नुपर्दा डरैडरमा समय काट्नु परेको सुशिला स्याङ्बोले बताइन् । “पानी पर्दा सबै चुहिन्छ, हावा चल्दा गोठ उडाउला जस्तो हुन्छ, कतै बारबेर पनि छैन, खुल्ला छ, राति खुब डर लाग्छ, गाई बस्तुको लागि घाँस राख्ने भुँईमै सुत्ने गरेका छौं, निन्द्रा पटक्कै लाग्दैन” १२ वर्षीया सुशिलाले भनिन् “केही भइहाल्यो भने चिक्याउँदा पनि घरकाले झ्वाट्ट सुनिने ठाउँ छैन ।”
“बिहान भएपछि आमाले खाना र पिउने पानी लिएर आउनु हुन्छ, तीन दिदी बहिनी खान्छौ” ११ वर्षीया स्किनले भनिन् “जब रातमा दिदीहरु नै डराउनु हुन्छ मलाई झन् डर लाग्छ ।” “हामीलाई यसरी वस्तुसँगै घरभन्दा टाढाको गोठमा राखिएला भन्ने सोचेकै थिएनौ” १२ वर्षीया स्वस्तिका दोङले भनिन् । बुबा आमालगायत परिवारका सबै सदस्यहरुले आफूहरुलाई होम क्वारेण्टाइनमा राख्न खोज्दा स्थानीयवासीहरुले परिवारलाई नै गाउँबाट खेद्ने कुरा आएपछि आफूहरुलाई गोठमा गाई वस्तुसँगै राखिएको स्वस्तिकाले बताइन् । “‘सबैले हेटौंडाबाट आको हौ, कोरोना ल्याका छौं, भनेर गालिमात्रै गरे, हाम्रो कुरा कसैले सुनेनन्” उनले भनिन् ।
उनीहरुसँगै कोठामा बस्दै आएकी दिदीलाई कोरोना संक्रमण भएपछि उनीहरु स्थानीयवासीले यस्तो व्यवहार गरेको राक्सिराङ गाउँपालिका वडा २ का वडा अध्यक्ष सुर्यबहादुर मोक्तानले बताए । गाउँपालिकाले क्वारेण्टाइन नबनाएको र, स्थानीयवासीले सम्बन्धित व्यक्तिलाई सम्बन्धित परिवारको जिम्मा लगाएर होम क्वारेण्टाइनमै राख्ने व्यवस्था गर्नै पनि नदिएको कारण बालिकाहरुले दुःख पाएको उनले स्वीकारे ।
कोठामा सँगै बस्दै आएको व्यक्तिमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएसँगै आइसोलेशन पठाए पश्चात ति बालिकाहरुमा पीसीआर टेष्ट गर्दा रिपोर्ट नेगेटिभ आएको सञ्चारकर्मी तथा सुशिलाकी दिदी कुमारी स्याङ्बोले बताइन् । “उनीहरु हेटौंडाबाट गाउँमा आएकै कारण यसरी अमानवीय व्यवहार गर्न पाइन्न,गाउँमा परिवारको पीडा सुन्ने कोही भएन” सञ्चारकर्मी स्याङ्बोले भनिन् “गाउँका मानिसहरुले घरमा आउन निषेध गरे, कोरोनाको कारण डरत्रास मात्रै बढेन,आपसी माया ममता हराए जस्तो लागिरहेको छ ।”
कोरोना संक्रमण पुष्टि भएका बालिकाका दिदीहरु हेटौंडा–६ मारहेको आइसोलेसनमा १७ दिन बसेर निको भएर आफ्नो कार्यक्षेत्रमा फर्केको पनि एक साता हुन लाग्यो तर नानीहरुले घर जान पाएनन्” स्याङ्बोले भनिन् । “दिदीलाई आइसोलेनमा लगिएको दिनदेखि नै हामी कोठामा होमक्वारेन्टाइनमा बसेका थियौं । २१ दिनसम्म होमक्वारेन्टाइमा बसेपछि बल्ल हामी घर आएका हौ सुशिलाले भनिन् यहाँ आएपछि बस्न झन् गाह्रो भो ।”
परिवारका मान्छेले हामीलाई खाना पु-याउन आउँदा पनि भेट्न गएको भन्दै स्थानीयले गाउँबाटै लखेट्नु पर्ने धम्की दिएको कुमारी स्याङ्बोले बताइन् । कोरोना जाँच गर्दा नेगेटिभ आएकै कारण गाउँमा आएको तर गाउँको मान्छेले नबुझ्ने १२ वर्षीया सुशिला बताइन् । उनीहरुले गाईबस्तुसँगै ७ रात काटीसके, अझै कति रात काट्नु पर्ने हो थाहा छैन । “कोरोना पोजेटिभ आएकालाई अपराध गरे जस्तो व्यवहार भयो,त्यो त स्वीकार गरियो, रोगसँग जितियो, यि नानीहरुलाई के को सजायँ हो यो ?” कुमारीले भनिन् । जङ्गल नजिक भएको गोठमा जंगली जनावरभन्दा नानीहरुमाथि यौन दुर्व्यवहार होला भन्ने डर बढी भएको कुमारीले बताइन् । अभिभावहरुलाई पनि यसै विषयको बढी चिन्ता रहेको उनले बताइन् ।
“गोठमा नै भन्दा पनि छुट्टै घरमा राख्ने निधो गरेका थियौ, कसैले घर नदिएपछि यसो गरिएको हो” वडाअध्यक्ष मोक्तानले भने ।
“कोरोना लागेकालाई त घृणा ग-यो ग-यो तर नलाग्नेले पनि घृणा सहेर बस्नुपर्ने अवस्था भयो” अभिभावक धनराजले भने । बाहिरबाट आउने मानिसको क्रम नरोकिएकोले यस्तो भएको राक्सिराङ गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजकुमार मल्लले बताए । बाहिरबाट आउनेलाई राक्सिराङ गाउँपालिका ३ को श्री सुर्योदय माविमा रहेको क्वारेन्टाइनमा राख्ने गरेको उनले बताए । बालिकाहरुको सवालमा आफूलाई वडा अध्यक्षले जानकारी नगराएको र आफूले अब चाँडै केही गर्ने बताए ।
राक्सिराङ गाउँपालिकामा अहिले सम्म ६ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । सबैको अवस्था सामान्य छ । हाल गोठमा बसिरहेका ३ जनालाई बालिकाहरुमा कोरोना नेगेटिभ आएको कारण छुट्टै राख्नु नपर्ने अध्यक्ष मल्लले बताए । “गोठमा राख्नेहरु अब कारबाहीको दायरामा ल्याउँछौं” गाउँपालिका अध्यक्ष मल्लले भने । गाउँपालिकाबाट नै घरमा जान पाउने अनुमति दिएर पठाएको मल्लले जानकारी दिए । तर वडा २ का वडा अध्यक्ष सुर्यबहादुर मोक्तानले स्थानीयवासीको रायको खिलापमा आफू जान नहुने भएकोले गोठमा पठाएको बताए । समाज र समुदायले उनीहरुलाई गाउँमा छिर्न नदिन दबाब दिएको र आफ्नो वडामा क्वारेण्टाइन पनि नभएको कारण गोठमा राखिएको उनले स्वीकार गरे ।
“गोठमा नै भन्दा पनि छुट्टै घरमा राख्ने निधो गरेका थियौ, कसैले घर नदिएपछि यसो गरिएको हो” वडाअध्यक्ष मोक्तानले भने । झण्डै एक महिना अगाडी कोरोना संक्रमण भएर हाल निको भएकी ती बालिकाको दिदीलाई दशै तिहार मान्न समेत गाउँ नआउन स्थानीयवासीहरुले धम्कि दिएको बताइएको छ ।