मकवानपुर । इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले आज ईद-उल-फित्र मनाउँदै छन्। पवित्र रमजान महिनाभर रोजा (उपवास) बसेपछि चन्द्रमा देखिएसँगै ईदको पर्व मनाउने परम्परा रहेको छ।
इस्लाम धर्मका संस्थापक पैगम्बर हजरत मुहम्मदले बद्रको युद्धमा प्राप्त गरेको विजयको स्मरणमा पनि यो पर्व विशेष रूपमा मनाइने विश्वास गरिन्छ। ईदलाई शान्ति, सद्भाव र भाइचाराको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। यस दिन मुस्लिम समुदायले विगतका मनमुटाब बिर्सेर एक अर्कालाई अँगालो हाल्दै शुभकामना आदानप्रदान गर्छन्। ३० दिनसम्मको उपासनापछि अल्लाहप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै मिठाई साटासाट गर्ने, उपहार दिने र प्रेम बाँड्ने चलन रहेको छ।
नेपालमा पनि मुस्लिम समुदायले उल्लासका साथ ईद मनाएका छन्। बागमती प्रदेशकाे राजधानी हेटौंडा, संघीय राजधानी काठमाडौंलगायत देशका विभिन्न स्थानमा मस्जिदहरूमा विशेष नमाज अदा गरिएको छ।
हेटौंडाकाे जामे मस्जिदमा बिहानैदेखि श्रद्धालुहरूको भीड देखिएको थियो। नमाजपछि एक अर्कालाई अँगालो हाल्दै शुभकामना आदानप्रदान गरिएको छ भने बालबालिकादेखि वृद्धसम्म नयाँ लुगा लगाएर उत्सवमा सहभागी भएका छन्। यसरी ईद पर्वले समाजमा आपसी सद्भाव, सहिष्णुता र भाइचाराको सन्देश फैलाउने विश्वास गरिन्छ।
इस्लामले मुस्लिम समुदायका लागि दुईवटा पर्व प्रचलनमा ल्याएको छ । तिनीहरू ईदुल फित्र – ईद र ईदुज्जुहा – बकरी ईद हुन् । यी दुईमध्ये पहिलो पर्व ईदुल फित्र अरबी पात्रोको नवौँ महिना रमजानका २९ वा ३० दिन रोजा – राखेको खुसियालीमा मनाइन्छ भने दोस्रो पर्व त्यो अद्वितीय कुरबानी -बलिदानको सम्झना हो जो आजभन्दा चार हजार वर्ष पहिला हजरत इब्राहिमले आफ्नो पालनहार अल्लाहका सम्मुख प्रस्तुत गरेका थिए ।
इस्लाम धर्मावलम्बिहरूले संसारभरी नै प्राय: एकै किसिमले मनाउने यो चाड नेपालमा वसोवास गर्ने मुसलमानहरूले पनि धूमधामका साथ मनाउँदछ्न् । बकरिद नामले पुकारिने मुसलमानहरूले हिजरिसम्वत् अनुसार उदर्भ महिनामा १ महिनासम्म मनाइने प्रमुख चाड हो । यसको नियममा १ महिनासम्म सुर्यन नअस्ताउन्जेल पूर्णरुप उपवास (व्रत) बस्ने र अर्को महिनाको शुरूको दिनको चन्द्रमाको दर्शन गरेपछी खाने चलन छ । नव वर्षको शुभकामना स्वरूप इद मुवारकको आदानप्रदान गरिन्छ ।
ईदको शाब्दिक अर्थ अरबी भाषामा ‘त्यहार’ वा ‘भोज’ हो । इस्लामिक क्यालेन्डरमा प्रति वर्ष दुई वटा प्रमुख ईदहरू छन्- ईद-अल-फित्र वर्षको सुरुमा र ईद-अल-अधा अन्त्यमा ।
ईद अल-फित्र तीन दिन लामो चाड हो र यसलाई ‘कम’ वा ‘सानो ईद’ भनेर पनि चिनिन्छ । यस्तै ईद-अल-अधा चार दिन मनाइन्छ र ‘बृहत्तर ईद’ भनेर चिनिन्छ ।
इद-उल-फित्र कसरी मनाइन्छ ?
ईद-अल-फित्रले दुईदेखि तीन दिनको उत्सवहरू समावेश गर्दछ जुन विशेष बिहानको प्रार्थनामा गरिन्छ । मानिसहरूले एकअर्कालाई ‘ईद मुबारक’ भन्छन् जसको अर्थ ‘धन्य ईद’ हुन्छ र औपचारिक अंगालोमा अभिवादन गरिन्छ ।
घरमा मिठा परिकार बनाइन्छ र बालबालिका र खाँचोमा परेकाहरूलाई उपहार दिइन्छ । यस्तै क्षमा गर्न र क्षमा खोज्न प्रोत्साहित गरिन्छ । देश अनुसार अभ्यासहरू केहि फरक हुन्छन् ।
अर्को चाड, ईद-अल-अधा, बलिदानको पर्व हो । ईद-अल-अधाले विश्वासको परीक्षाको रूपमा आफ्नो छोरा इस्माइललाई बलिदान गर्न इब्राहिमलाई कसरी आज्ञा दिनुभयो भन्ने कथालाई सम्झन्छ ।
कुरानमा वर्णन गरिएझैं कथाले इब्राहिमलाई प्रलोभनमा पार्ने शैतानको प्रयासलाई वर्णन गर्दछ ताकि उसले परमेश्वरको आदेशलाई अवज्ञा गर्दछ । तथापि इब्राहिम अचल रहन्छ र बलिदान गर्न इच्छुक इस्माइललाई सूचित गर्दछ ।
तर, जसरी इब्राहिमले आफ्नो छोरालाई मार्ने प्रयास गर्छ, भगवानले हस्तक्षेप गर्नुहुन्छ र इस्माइलको सट्टामा एउटा भेडा बलिदान गरिन्छ । ईद-अल-अधाको समयमा, इब्राहिमको बलिदानलाई सम्झन र ईश्वरको इच्छामा आत्मसमर्पण गर्नुपर्ने आवश्यकताको सम्झना गर्न जनावरको हत्या गरिन्छ ।
कहिले मनाइन्छ ?
इद-अल-फित्र इस्लामिक क्यालेन्डरमा १० औं महिनाको पहिलो दिन मनाइन्छ । इस्लामिक क्यालेन्डरमा अन्तिम महिनाको १० औं दिनमा ईद-अल-अधा मनाइन्छ ।
इस्लामिक क्यालेन्डर एक चन्द्र पात्रो हो र मितिहरू चन्द्र चरणहरूमा आधारित गणना गरिन्छ । इस्लामिक क्यालेन्डर वर्ष सौर्य ग्रेगोरियन क्यालेन्डर वर्षभन्दा १० देखि १२ दिन छोटो भएकोले, ग्रेगोरियन क्यालेन्डरमा रमजान र ईदको मितिहरू वर्ष अनुसार फरक हुन सक्छ ।
ईद-अल-फित्रको आध्यात्मिक अर्थ
ईद-अल-फित्रले जसरी रमजानको उपवास पछ्याउँछ, अल्लाहको शक्ति र सहनशीलताको एक आध्यात्मिक उत्सवको रूपमा पनि हेरिन्छ ।
प्रतिबिम्ब र रमाईलोको बीचमा, ईद-अल-फित्र दानको लागि समय हो, जसलाई जकात अल-फित्र भनिन्छ । ईद भनेको आनन्द र आशीर्वादको समय हो र आफ्नो सम्पत्ति बाँडफाँड गर्ने समय हो ।
कुरानले भन्छ, ‘अल्लाह र उहाँका सन्देशवाहकको विश्वास गर्नुहोस्, र आफूले सकेको दान दिनुहोस् । खुला मनले जसले अल्लाहको विश्वास गर्छन् र दान दिन्छन् उनीहरूका लागि ठूलो इनाम हुनेछ ।’

