मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटौंडा उपमहानगरपालिका बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त नगर घोषणा हुने भएकाे छ । उपमहानगरले मंगलबार पत्रकार सम्मेलन गरी घोषणा सम्बन्धी जानकारी दिएकाे हाे ।
“बालबालिकामा लगानी सुनिश्चित भविष्यको थालनी” भन्ने मूल नाराका साथ १ फागुन २०८१ मा हेटौंडा उपमहानगरपालिकालाई बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगर घोषणा समारोह गरिने नगर प्रमुख मिना कुमारी लामाले जानकारी दिइन् । यसअघी हेटौंडाका १९ वटै वडा निकृष्ट बालश्रममुक्त, बालविवाहमुक्त तथा स्थानीय शासनयुक्त वडा घोषणा घोषणा भएपछि नगरलाई बालमैत्री घोषणा गर्न लागिएकाे हाे ।
नेपाल सरकारका उपप्रधानमन्त्री तथा भौतिक शहरी विकास मन्त्री प्रकाशमान सिंहकाे प्रमुख आतिथ्यतामा नगर घोषणा हुने भएकाे छ । उपमहानगरपालिकाले ५ भदौ २०७९ मा बालमैत्री स्थानीय शासन अवलम्बन गरी उपमहानगरपालिकामा बालमैत्री स्थानीय शासन अवधारणालाई सुनिश्चित गरेकाे थियो । बालमैत्री स्थानीय शासन कार्यान्वयन निर्देशिका, २०७८ र घोषणा कार्यविधि, २०७९ मा आधारित भई आवधिक वार्षिक योजनासँगै आवश्यक बजेट तर्जुमा गरी निर्धारित न्यूनतम सूचकहरु पूरा गर्ने चरणमा विविध वालमैत्री कार्यक्रमहरु संचालन गर्दै आएकाे उपमहानगपालिकाले जनाएकाे छ ।
घोषणा मात्रै महत्वपूर्ण नभई यसको निरन्तरता र गुणस्तरीय वालमैत्री वातावरणको आवश्यकता महशुस गरी सिङ्गो उपमहानगरपालिकालाई बालमैत्री घोषणा पश्चात दिगोपनाको लागि नगरस्तरीय तथा वडागत रुपमा पञ्चवर्षिय रणनीतिक योजना समेत तयार गरिएको उपमहानगरले जारी प्रेस विज्ञप्तिमा भनिएकाे छ। कार्यान्वयन निर्देशिकामा उल्लिखित कार्यान्वयनका ५ वटा चरणहरु र २८ वटा तह गर्दै ५१ बटा सूचकहरु पूरा गरी निकृष्ट बाल श्रम मुक्त, बाल विवाह मुक्त तथा बालमैत्री स्थानीय शासनयुक्त उपमहानगरपालिका घोषणा तयारी गरिएकाे नगर प्रमुख लामाले बताइन् ।
घरधरी तथ्याङ्क संकलन सर्वेक्षण, २०७९ अनुसार १८ वर्ष मुनिका बालवालिकाको जनसंख्या ५० हजार १९५ रहेकोमा २६ हजार १४५ बालक र २४ हजार ५० बालिका रहेकाे बताइएकाे छ। कुल बालबालिकाको संख्यालाई आधार मान्दा ५२.०८% बालक र ४७.९१ % बालिका रहेको छ। यस उपमहानगरपालिकामा टोलस्तरीय २६५ र विद्यालयस्तरीय १०६ वटा बालसमूह गरी जम्मा ३७१ बाल समूह तथा १९ वडास्तरीय र १ नगरस्तरीय गरी जम्मा २० वटा बाल समूह संजाल सहित ३७१ वटा बाललबालिकासँग सम्बन्धित संरचना क्रियाशिल रहेका नगर सहजकर्ता सपना ढुंगानाले बताइन् । उनका अनुसार विभिन्न संरचनागत समितिहरुमा समेत गरी ९ हजार २५० जना बालबालिकाको प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको छ।
बालमैत्री स्थानीय शासन सञ्चालन एवं दिगोपनाको लागि प्रत्येक वडामा बालमैत्री सम्पर्क व्यक्ति, वडा सहजकर्ता, सम्पर्क कर्मचारी, विद्यालयमा सम्पर्क शिक्षक एवं टोलस्तरमा संरक्षक अभिभावक तोकिएको छ । उपमहानगरमा बालमैत्री स्थानीय शासन नगर समिति, नगर बाल अधिकार समिति, नगर कार्यान्वयन सहजीकरण समिति, नगर बाल समूह संजाल, बालमैत्री स्थानीय शासन वडा समिति, वडा बाल अधिकार समिति, वडा बाल समूह संजाल, टोल विकास संस्थाहरु, युवा क्लब, आमा समूह साथै बाल अधिकारको क्षेत्रमा कार्य गर्ने संघसंस्थाहरु क्रियाशिल रहेका छन्।
कुल २६१.५८ वर्ग किमि क्षेत्रफल रहेको उपमहानगरपालिकाको पूर्वमा बकैया गाउँपालिका, पश्चिममा मनहरी र राक्सीराङ गाउँपालिका, उत्तरमा मकवानपुरगढी, भीमफेदी र कैलाश गाउँपालिका रहेका छन् । दक्षिणतर्फ मधेश प्रदेश अन्तर्गतको बारा जिल्ला सम्म सिमाना रहेकाे उपमहानगरपालिकालाई १९ वडामा विभाजन गरि प्रशासनिक काम भइरहेकाे छ।

