भ्रष्टाचारविरूद्ध साहित्यकार: भ्रष्टाचारविरूद्ध मकवानपुरका साहित्यकारले सडकमै रचना सुनाए । भ्रष्टाचारका विभिन्न घटनाहरू सार्वजनिक भैरहेका बेला कारबाहीका लागि देशव्यापी रूपमा खबरदारी गर्ने क्रम बढ्दै जाँदा सर्जक सञ्जाल मकवानपुरको आयोजनामा ७ दिने सडक रचना वाचन अभियान संचालन गरेको हो । बैशाख ३१ गते आइतबारदेखि सुरु भएको सडक रचना वाचन अभियान जेठ ६ गतेसम्म हेटौंडाका विभिन्न स्थानमा गरिने सर्जक संजाल मकवानपुरले जनाएको छ । तस्बिर: आरपी गुरागाई/सहिखबर

जनस्वास्थ्यविज्ञ रवीन्द्र पाण्डे, साहित्यको सगरमा रवीन्द्र समीर चिनाइरहनु पर्ने कुनै नौलो नाम होइन । पेशाले डाक्टर भएपनि उहाँ लघुकथाको क्षेत्रमा सङ्ख्यात्मक रूपमा सबैभन्दा धेरै लघुकथाकृति प्रकाशन गर्ने सर्जक हुनुहुन्छ ।
एमडी र एमपीएच सम्मको शिक्षा आर्जन गर्नुभएका श्रष्टा डा. समीर राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका धेरै सम्मान र पुस्कारहरूले बिभूषित भइसक्नु भएको छ। प्रस्तुत छ लघुकथा कै सेरोफेरोमा रहेर लघुकथाकार रबिन्द्र समिरसंग हाम्रो लघुकथा केन्द्र नेपालका संरक्षक राजु क्षत्री ‘अपुरो’ले गर्नु भएको भलाकुसारी:
सर्वप्रथम आफ्नो पुरा परिचय , र लेखन यात्राबारे बताइदिनु होस् न ?
बुवा तेजनारायण पाण्डे र आमा विमला पाण्डेको जेष्ठ पुत्रको रुपमा गुल्मी, धुर्कोट -५ मा वि सं २०३० जेठ २५ मा मेरो जन्म भएको हो । मैले चिकित्सा शास्त्र तथा जनस्वास्थ्यमा स्नातकोत्तर गरेको छु । पेशाले चिकित्सक तथा जनस्वास्थ्य बिशेषज्ञ हुँ । स्वाइन फ्लू, भूकम्प, बाढी, कोरोना महामारी लगायत देशलाई अप्ठ्यारो पर्दा मैले तन, मन र धनले सेवा गर्ने अवसर पाएको थिएँ र भविष्यमा पनि यसको लागि अग्रसर छु । मेरो बुवा शिक्षक तथा कवि हृदयको हुनुहुन्छ । बुवाको प्रेरणाबाट म लेखनयात्रामा बिद्यालयदेखि नै लागेको हुँ । त्यो बेला निबन्ध, कविता, कथा, नाटक, गीत लगायत जे आवश्यक पर्यो त्यहि लेख्ने गर्दथें । मेरो कलेज जीवन सुरु भएपछि लघुकथा विधामा समर्पण बढ्दै गयो । वि सं २०४७ सालदेखि लघुकथा लेख्न सुरु गरेको थिएँ । मेरो पहिलो लघुकथा संग्रह तेस्रो आँखा २०५३ सालमा प्रकाशित भएको हो । हालसम्म मेरा १३ वटा साहित्यिक पुस्तक प्रकाशित भएका छन् । मैले अर्जुनदृष्टि लघुकथा संग्रहको लागि पद्मश्री साहित्य पुरस्कार, अनेसास उत्कृष्ट पुरस्कार पाएको छु भने प्रथम राष्ट्रव्यापी लघुकथा प्रतियोगिता, २०५४ मा प्रथम पुरस्कार, नवप्रतिभा पुरस्कार, युवाबर्ष मोती पुरस्कार, उत्तम शान्ति पुरस्कार, रमेश विकल सम्मान, जनमत सम्मान, साहित्य सन्ध्या पुरस्कार, सुरभि लघुकथा पुरस्कार , साताको साहित्य पुरस्कार, लघुकथा समाजबाट रामचन्द्र पद्मा लघुकथा पुरस्कार, श्रष्टा सम्मान ( जर्मनी ), एन आर एन साहित्य सम्मान ( लक्जेम्बर्ग ), विश्व साहित्य महासंघ सम्मान ( रुस ), महेन्द्र बिद्याभुषण पदक , नेपाल बिद्याभूषण पदक, त्रिवि तथा नर्दन युनिभर्सिटी बंगलादेशबाट स्वर्ण पदक लगायत ३ दर्जन राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय पुरस्कार तथा सम्मान पाएको छु ।
यहाँं लघुकथा मै बढी केन्द्रित हुनुको खास कारण के होला ?
बिज्ञान तथा चिकित्सा शास्त्र अध्ययनमा निकै कठिन बिषय हुन् । ती कठिन बिषयमा प्रथम हुने दौड झनै कठिन बिषय हो । यो बीचमा साहित्यिक अध्ययन तथा लेखन छनोटमा आधारित भयो । जब मैले खलिल जिब्रान, आन्तोन चेखब, स्टेफेन किंग, मोपासा, आर्नेस्ट हेमिंग्वे, विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, भैरब अर्याल, भूपि सेरचन, शंकर लामिछाने, मनु ब्राजाकीलगायतका पुस्तक पढें, मभित्र तृषित लेखनले लघुकथाको बाटो समायो । थोरै शब्दमा धेरै भन्न सकिने कलाको अभ्यास गर्दै जाँदा लघुकथा मेरो प्रिय विधा बन्यो । प्रकाशन, प्रतियोगिता, पुरस्कार, आदरणीय पाठकको प्रतिक्रिया आदिले म लघुकथा विधामा थिग्रिएं | अहिलेको व्यस्त तथा बिशेषज्ञ युगमा हाम्रो लेखन पनि तदनुसार हुनु पर्दछ भन्ने मेरो मान्यता हो ।
एउटै बिषयमा लघुकथा लेख्ने सोच कसरी आयो ? कुन कुन पुस्तक एकै बिषयमा आधारित रहेर लेखिएका छन् नि ?
पहिले परम्परागत संरचनामा रहेर अर्थात सैद्धान्तिक संरचनामा रहेर लघुकथा लेखें । मलाई लाग्यो कि हामीले लघुकथामा नयाँ प्रयोग गर्न सकिन्छ । त्यसपछि मैले एकै विषयका ५६ लघुकथाको संग्रह ‘ईश्वरका कथा ‘लेखें । नेपाली साहित्यमा एकै बिषयमा लेखिएको पहिलो लघुकथा संग्रह ईश्वरका कथा हो ।
मृत्युको एकै बिषयमा लघुकथाको शैलीमा लेखिएको पहिलो उपन्यास ‘मृत्युको आयु’ हो । यसमा बैदेशिक रोजगारीमा रहेको श्रमिकको मृत्युबाट लघुकथा उपन्यास सुरु भएर उसको तेह्रौं दिनको किरियाकर्ममा टुंगिएको छ । मृत्युको आयुमा १६६ वटा लघुकथा छन् । यो निश्चित समयमा आधारित लघुकथा हो जसले मृत्युलाई बिबिध कोणबाट हेरेको छ । हालै प्रकाशित ‘कोरोनातन्त्र’ सूत्र उपन्यासमा १०१ वटा लघुकथा छन् लघुकथा विधाको बिबिधता बिभिन्न कोणबाट गर्न सकिन्छ भन्ने मेरो मान्यता हो । यसरी हेर्दा मेरा १० वटा लघुकथा संग्रह प्रकाशित भएका छन् ।
कतिपय बौद्धिक लघुकथाकारहरूका लघुकथा पढ्दा बढी दार्शनिक र आम पाठकले नबुझिने शैलीमा लेखिएको पाइन्छ। लेखकले आफुले मात्रै बुझ्ने गरि लेख्ने कि पाठकले नि बुझ्न सहज हुने गरि लेख्ने ? यो बारे यहाँको आफ्नो अभिमत कस्तो छ ?
लेखकले कसको लागि लेख्छ ? आफ्नो लागि वा आम पाठकको लागि ? निश्चय नै लघुकथा बौद्धिक विलासिता प्रदर्शन गर्ने भन्दा पाठकमैत्री हुनुपर्दछ । यसो भनिरहँदा लघुकथाको मर्म बिर्सिनु हुँदैन । कथ्य,बिम्ब, व्यंग्य र अन्त्योत्कर्ष यी चार तत्व नभएको लघुकथामा प्राण हुँदैन । निष्प्राण लघुकथा लेख्नु र बौद्धिकविलासिताको लेख्नु उस्तै अतिवाद हुन् । यी अतिवादबाट लेखक बच्नु जरुरी छ ।
लघुकथा के हो र कस्तो हुनुपर्ने हो ? यहाँले लघुकथालाई कसरी परिभाषित गर्नु भएको छ ?
हामीले लघुकथा लेख्ने बेलामा लघुकथा के हो ? कसरी लेख्ने भन्ने प्रश्न हरेक ठाउँमा उठ्ने गर्दथ्यो । अहिले लघुकथा संग्रहहरु, यसका सैद्धान्तिक पक्षहरु आदि बारे थुप्रै पुस्तक निस्किएका छन् । लघुकथा पाठ्यक्रममा समेत समाबेश भइरहेको छ । लघुकथामा धेरै थेसिस लेखिएका छन् ।लघुकथामा एमए, एमफिल, पिएचडी गर्ने व्यक्तिहरु हुनुहुन्छ । तसर्थ हामी सर्जकले लघुकथाको परिभाषा र संरचना व्याख्या गर्नु नपर्ला । हामीले गर्ने सिर्जना हो
लघुकथाको उन्नयमा लागिपरेका सक्रिय पेजहरुका गतिविधिलाई कसरी मुल्यांकन गरिरहनु भएको छ ?
लघुकथाको उन्नयनको लागि धेरै संस्था, पेज तथा गतिबिधि हुनु सुखद पक्ष हो । लघुकथा कुनो, आधुनिक लघुकथा, लघुकथा पाठशाला ( हाम्रो लघुकथा केन्द्र नेपाल), नमस्ते आधुनिक लघुकथा मञ्च आदि भर्चुवल माध्यमले नयाँ तथा पुराना लेखकलाई स्पेस दिएका छन् । ती लघुकथाबारे टिप्पणी, प्रतिटिप्पणी भएका छन् । लघुकथा वाचन लोकप्रिय बनेको छ । यी पेजका कारण सयौं लघुकथाकारको जन्म भएको छ | दर्जनौं लघुकथा संग्रह प्रकाशित भएका छन् । यी पेजबाट लघुकथा विधाबारे सैद्धान्तिक छलफल, पुस्तक लोकार्पण, अन्तरक्रिया आदि भएका छन् । तसर्थ लघुकथाको उन्नययनमा यी पेजको ठूलो योगदान रहेको छ । यसको साथै बिभिन्न अनलाइन पत्रिका, अनलाइन साहित्यिक संस्थाले पनि लघुकथा र सर्जकलाई बाँध्ने काम गरेका छन् ।
यहाँ लघुकथामा धेरै पुस्तक प्रकाशन गर्नु भएका स्थापित एवं चर्चित लघुकथाकार, अहिले लघुकथाका पुस्तक प्रकाशन गर्ने बाढी नै आएको छ। धेरैका पुस्तक बिक्री समेत भैरहेको अवस्था पनि छैन। यो अवस्थामा पुस्तक निकाल्न चाहानुहुनेहरू नयाँ लेखकहरूलाई के सुझाव दिन चाहानु हुन्छ ?
यो निकै महत्वपूर्ण प्रश्न हो । अहिले लघुकथाको बाढी आएको छ । बाढीमा पानी मात्र हुँदैन । धेरै पतकर पनि हुन्छन् । मैले क्षमाप्रार्थी हुँदै भन्नु पर्दछ, अहिले निस्किएका ९० प्रतिशत लघुकथा/ संग्रह अल्प गुणस्तरीय छन् । गुणस्तर पक्षलाई वेवास्ता गर्दा प्रकाशक नपाउने, पाठक नपाउने, पुस्तक बाँंड्दै हिड्नुपर्ने अर्थात बिक्रि नहुने स्थिति छ । स्तरीय लघुकथा संग्रहको बिक्रि राम्रो छ | रोयल्टी पनि राम्रो पाएको अवस्था छ । पुरष्कृत पनि भएका छन् । समीक्षा,समालोचना भएको छ । लघुकथा संग्रह तयार भएपछि गुणबत्ता लेखकसंग अन्तरक्रिया गर्ने वा पारिश्रमिक दिएर सम्पादन गर्न लगाउने तथा प्रकाशन गृहबाट प्रकाशन गराउने गर्नुपर्दछ । आफैंले छाप्ने खर्च सम्पादनमा लगाउने हो भने प्रकाशक, पाठक र रोयल्टी पाउन गाह्रो छैन । सम्पादनको संस्कृति विदेशमा निकै उन्नत छ । हामीकहाँ त्यो संस्कृति सुरु भएको छ ।
यहाँ पनि अग्रजहरूका लघुकथाहरू पढेर प्रभावित हुनु भएको होला नै ।आफूभन्दा अग्रज लघुकथाकारहरू मध्ये को कसलाई आफ्नो मानसपलटमा राख्नु भएको छ ?
मेरा धेरै अग्रज हुनुहुन्छ, उहाँहरुको सद्भावविना मेरो यात्रा अपुरो हुने थियो नै । पूर्णप्रसाद ब्रह्माण, दुर्लभलाल सिंह, मनु ब्राजाकी, परशु प्रधान, भागीरथी श्रेष्ठ, इन्दिरा प्रसाई, बिनय कसजू, किशोर पहाडी,नारायण तिवारी, ध्रुब मधिकर्मीलगायत दर्जनौं लघुकथा सर्जकबाट प्रभावित छु । श्रीओम श्रेष्ठ रोदन मेरो लघुकथा यात्राको आदरणीय अभिभावक तथा लघुकथाको अथक अभियन्ता हुनहुन्छ । उहाँ र म बसेर लघुकथा समाजको परिकल्पना गरेका थियौं र भदौ ५ गते ५ जनाको तदर्थ समिति बनाएका थियौं । सुमन सौरभ, मुक्तिनाथ घिमिरेलगायत केहि मित्रलाई पढ्दा मलाइ उर्जा मिल्छ । राजु क्षत्री अपुरो, डा. बिदुर चालिसे, शेखर कुमार श्रेष्ठ, दीपक लोहनी, लता केसी, रचना शर्मा आदिको सक्रियता प्रेरणादायी छ । प्राडा कपिल लामिछाने , प्राडा लक्षणप्रसाद गौतम, डा.पुस्करराज भट्ट,ध्रुब मधिकर्मी , हरि प्रसाद भण्डारीलगायतको समर्पण स्तुत्य छ । लघुकथा विधामा लिनुपर्ने नाम धेरै छन् तर यो छोंटो अन्तर्वार्तामा सबैलाई समेट्न सम्भव छैन ।
अन्तमा मैले सोध्न भुलेका , यहाँलाई भन्न मन लागेका केहि बांँकि छन् कि ?
भन्नुपर्ने कुरा धेरै छन् । ती मध्ये एउटा भनेर बिट मार्छु । राम्रो लघुकथा लेख्नको लागि स्तरीय लघुकथा संग्रह खोजीखोजी पढौं, समाजलाई नजिकबाट बुझौं, पाण्डुलिपि तयार भएपछि प्रकाशनमा हतार नगरौं । राम्रो सम्पादकबाट सम्पादन गर्ने परम्परा सुरु गरौँ । धेरैवटा पुस्तक लेख्नुभन्दा एउटा गुणस्तरीय पुस्तक लेख्नुको ठूलो अर्थ हुन्छ । हामीले लेखेका पुस्तक शिलालेखभन्दा गाढा हुन्छन् ताकी पछि आफ्नो पुस्तक देखेर आफैलाई लाज नलागोस् । अन्त्यमा मेरा बिचार राख्ने अवसर दिनुभएकोमा हार्दिक धन्यबाद ! लघुकथाकार तथा हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक राजु क्षत्री अपुरोले हाम्रो लघुकथा केन्द्रको फेसबुक पेजमा पोस्ट गर्नु भएको अन्तर्वार्ता हामीले साभर गरेका हौं ।
अन्तरजेसिज वतृत्वकलामा विवेक आनन्द न्यौपाने प्रथम
Tags: No Comments
मकवानपुर । हेटौंडा जेसिजले आयोजना गरेको अन्तरजेसिज वतृत्वकला प्रतियोगितामा विवेक आनन्द न्यौपाने प्रथम भएका छन् ।
हेटौंडा जेसिजको सप्ताहव्यापी कार्यक्रम अन्तरगत सोमबार भएको अन्तरजेसिज वतृत्वकला प्रतियोगितामा न्यौपाने प्रथम भएका हुन । यसैगरी प्रतियोगितामा सुदिन पौडेल द्वितीय तथा छोइसाङ् लामा तृतीय भएका जेसिज वर्ष २०२३ का अध्यक्ष श्रवणकुमार बर्तौलाले जानकारी दिए ।
प्रतियोगितामा प्रथम, द्वितीय र तृतीय हुनेले क्रमशः १ हजार ५ सय, १ हजार र ५ सय रुपैयाँसहित प्रमाणपत्र र मेडल प्राप्त गरेका छन् । प्रथम हुनेलाई जेसिज नविकरण शुल्क ३ हजार रुपैयाँसमेत छुट हुने वतृत्वकला प्रतियोगितामा संयोजक सन्जय कुमार न्यौपाने बताए । प्रतियोगितामा सहभागी १० जनाले सकारात्मक दृष्टिकोणको लागि युवा नेतृत्व भन्ने विषयमा आ–आफ्नो धारणा राखेका थिए ।
सप्ताहव्यापी कार्यक्रम अन्तरगत वतृत्वकला प्रतियोगिता आयोजना गरिएकोमा यस्ता कार्यक्रमले युवाहरुको नेतृत्व र व्यक्तित्व विकासमा टेवा पुग्ने जेसिज अध्यक्ष बर्तौलाले बताए ।
जेसिज वर्ष २००१ का अध्यक्ष धर्म कृष्ण श्रेष्ठको प्रमुख आतिथ्यता भएको कार्यक्रममा जेसिजकै कविन सांगामी, अन्जनी कुमार पराजुली र कुश कुमार रिजालले निर्णायकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।
वैशाख ३० गते शनिबारबाट सुरु भएको सप्ताहव्यापी कार्यक्रम अन्तर्गत जेठ २ गते मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पसमा सामान्य ज्ञान प्रतियोगिता, जेठ ३ गते मुख्य बजार क्षेत्रमा ‘स्लो बाइक’ प्रतियोगिता हुने जेसिजले जनाएको छ ।
यस्तै जेठ ४ गते हेटौंडा– १५ चिप्लेटीस्थित सामुदायिक विद्यालयमा शैक्षिक सामग्री हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रम रहेको छ भने जेठ ५ गते समापन समारोह आयोजना गरी विभिन्न प्रतियोगितामा विजयी भएकाहरुलाई पुरस्कृत गर्ने कार्यक्रम रहेको जेसिजले जनाएको छ ।
अन्जना पौडेलको ‘चरीमाई’ उपन्यास सार्वजनिक
Tags: No Comments
मकवानपुर । साहित्यकार अन्जना पौडेलको ‘चरीमाई’ उपन्यास सार्वजनिक भएको छ ।
शताब्दी साहित्य प्रतिष्ठान र इन्डिगो प्रकाशनले आयोजना गरेको कार्यक्रममा प्राडा विन्जु शर्माले चरीमाई उपन्यासको विमोचन गर्दै सार्वजनिक गरिएको हो ।
उपन्यास सार्वजनिक गर्दै प्राडा शर्माले ‘चरीमाई’ उपन्यास चेलीबेटी बेचबिखनविरुद्धको सशक्त उपन्यास भएको टिप्पणी गरिन । इन्डिगो इन्क प्रालिले प्रकाशन गरेको उपन्यासमा चेलीबेटी बेचबिखनका विषय प्राथमिकताका साथ समेटिएको बताइएको छ ।
‘चरीमाई’ कि लेखक पौडेलले आफ्नो उपन्यास बेचिएका हजारौँ दिदिबहिनीहरुको न्यायको लडाइँमा आफैँलाई आहुति दिने सम्पूर्ण चेलीहरुप्रति समर्पण गरेका छन । पौडेलले चरीमाई बेचबिखनमा परेका सीमान्तकृत चेलीहरुको सामूहिक स्वर भएको बताइन् ।
उपन्यासमा भूमिकामा साहित्यकार कृष्ण धरावासीले लेखेका छन् “आज पनि ग्रामीण चेलीहरु देशभित्रकै शहरका होटलहरुमा ओछ्यान बन्न बाध्य छन् । भारतका यौन बजारहरुमा बेचिरहेका छन् । यस्ता बेतामा यही विषयलाई केन्द्रमा राखेर बारम्बार सम्झाइरहने काम चाहिँ लेखकहरुकै हो, यो पुस्तकले पनि त्यही काम गरेको छ ।”
बिशेषत कथा, कविता, हाइकु, मुक्तक र गीत लेखनमा सकृय श्रष्टा पौडेलको पहिलो उपन्यास चरीमई बजारमा आएको हो ।
शताब्दी साहित्य प्रतिष्ठानको अध्यक्ष पौडेलको यस अघि कथा सग्रह जव वेदना फूल बन्यो २०६०, हाइकू संग्रह हिउँ खस्ने पर्वत,२०६३ र आरु बारीको फूल,२०७० प्रकाशित छन ।
तीज, दोहोरी र आधुनिक गीत लेखनमा समेत सकृय पौडेलको सबै बिधाका गरेर एक दर्जन गीत रेकर्ड भएका छन । उनको मनको मान्छे बोलको आधुनिक गीत आनन्द कार्कीको स्वरमा गत पुसमा युटुवमा सार्वजनिक भएको थियो ।
लेखनका साथ साथै विद्यावारिधि गरिरहेकी पौडेल प्राध्यापक पेशामा आबद्ध छिन ।
नेपाली लघुकथामा बिशिष्ट लघुकथाकारको रुपमा पहिचान बनाइ सक्नु भएका सुमन सौरभसँग राजु क्षत्री अपुरोले लघुकथा कै बिषयमा केन्द्रित रहेर गर्नुभएको भलाकुसारी :
सर्वप्रथम आफ्नो पूरा परिचय र लेखन यात्रा बारे बताइदिनुहुन्छ कि ?
साहित्यको सन्दर्भमा वार्ता गर्दैगर्दा अन्य परिचयको चर्चाको अर्थ हुन्छ जस्तो लाग्दैन किनकी प्रत्येक मान्छे सयौँ “परिचय” बोकेर हिँडेको हुन्छ, सबैभन्दा बढी हुन्छ, नभन्दा कम हुन्छ । त्यसैले छरितोसँग भन्दा म आफ्नो स्कूलको समयदेखि नै साहित्यको विद्यार्थी हुँ । साहित्य पढ्ने र लेख्ने कोशिश पनि गर्ने मीठो लत बाल्यकालदेखि नै लाग्यो र लत अझै बढ्दोक्रममा जारी छ ।
सुनिन्छ, यहाँले लघुकथा बाहेक अन्य बिधामा त्यति कलम चलाउनु भएको छैन , यसको कारण जान्न सकिएला ?
प्रकाशनको परिमाणको हिसाबले धेरै लेखिएको र प्रकाशित भएको लघुकथा नै हो । अन्य बिधामा कलम नै नचलाएको भन्ने होइन । कुनै विषयलाई केन्द्रबिन्दु बनाएर नतन्काइकन लेख्दा लघुकथाको आयतन नै काफी छ, २५० शब्दमा धेरै कुरा भन्न सकिन्छ भन्ने अनुभव छ । संसारका ठूलाभन्दा ठूला पुस्तकलाई पनि लघुकथामा निचोर्न सकिन्छ भने लामो नै लेख्छु भनेर किन लागिपर्नु ? झन् लघुकथा नै लेख्छु भनेर सोचिसकेपछि अरू लामो नै किन सोच्नु ? मान्छे आफ्नो बानीको दास जो छ !
राजधानी र आसपास क्षेत्रमा बसोबास गर्ने साहित्यकारहरूले बाहिरका साहित्यकारलाई खासै महत्त्व नदिनुको कारण के हुन सक्ला ? अझ लघुकथाकारहरूमा पनि त्यो खालको रोग भएको बताइन्छ।यहाँको भनाई के छ ?
मान्छेका अनेकन मनोग्रन्थीहरू हुन्छ्न् । महत्व खोजि हिड्नेको लागि त के बाहिर के राजधानी, सबैले महत्व नदिएको जस्तो लाग्छ । दुईचारवटा सिर्जना मै वाहवाही होस्, प्रशंसा निरन्तर भैरहोस् भन्ने चाहना प्रारम्भमा सबैमा धेरथोर देखिन्छ ।अझ “मेरै सेरोफेरोमा दुनियाँ घुम्नुपर्ने हो” जस्तो आत्ममुग्धता उब्जेपछि अरुले मैले पाउनुपर्ने जति महत्व दिएनन् भन्ने लाग्छ । यो स्वभाविक हो तर रोग हो । रोग आफैँमा छ । साधनारत सर्जकले सिर्जनामा ध्यानस्थ हुनुपर्छ न कि प्रचारमा । समुहवाद, आफन्तवाद, चिनजानवाद, चियावाद र रेस्टुरेन्टवाद त जताततै चलिरहन्छ, कहिल्यै शून्य हुँदैन । साधनामय निरन्तरताको सिर्जना त अहिले नभए १०० वर्षपछि पनि चिहान खनेर निकालिने छन् !
लघुकथा के हो र कस्तो हुनुपर्ने हो ? यहाँले लघुकथालाई कसरी परिभाषित गर्नु भएको छ? आफ्नो धारणा राखिदिनु होस् न ?
जति सरल रूपमा बुझियो विषय त्यत्तिनै सजिलो हुन्छ भन्ने लाग्छ । लघुकथा नामै अनुसार लघु र कथाको संयुक्त रूप हो । लघु भनेपछि छोटो आकारको हुन्छ र कथा भनेपछि त्यसमा केही घटना घटित भएको हुन्छ । यो आख्यानको एउटा विधा हो र साहित्य हो । यस अर्थमा सहित्य जे हो, आख्यान जे हो, त्यही तत्वमा आधारित लघु आयतनको कथा नै लघुकथा हो । कस्तो कथा बनाउने, कुन रसमा चोपलेर लेख्ने, कथा भन्ने कुन शैली प्रयोग गर्ने, कथालाई कसरी सिँगार्ने क्यामराको एङ्गल कसरी मिलाउने , छोटो आयतनमा नै के के तत्व हालियो भने सिर्जना वजनदार बन्ला भन्ने विषय प्राविधिक कुरो हो जसको व्याख्या छोटो भनाइमा सकिँदैन ।
हाम्रो लघुकथा केन्द्रका गतिविधिलाई कसरी मुल्यांकन गरिरहनु भएको छ ?
यो केन्द्र नाम परिवर्तन गरेर आएछ । नभने पनि बुझिने कुरो हो, थप महत्वाकांक्षी अभियान अनुसार नै यसो गरिएको हो, बधाई छ । यस केन्द्रका शुरुआत देखिनै म पनि बेलाबेलामा जोडिएको छु । तपाईँहरूको टिमको विविध गतिविधि लघुकथाको बिधागत उन्नति केन्द्रित छ र प्रशंसनीय छ ।
ऐतिहासिक रुपमा तयार गरिएको साहित्य बिधा मै पहिलो लघुकथाको गीतलाई केही स्थापित र अग्रजहरूले मुन्टो बटारेको समेत पाइयो। जब कि यतिको गीत अरुले निर्माण गरेका हुन्थे भने राष्ट्रिय स्तरमा चर्चा हुन्थ्यो। कनिष्ठहरूलाई महत्त्व नदिइएको हो या आफू भन्दा अगाडि बढ्न खोजे भनेर ईर्ष्या गरिएको हो ? यो बारे यहाँको आफ्नो भनाई के छ ?
यो प्रश्न बहुआयामिक खालको छ । “मुन्टो बटारेको ” प्रसंगमा कसैले त्यसो गरेको वा गर्नुपर्छ भन्ने लाग्दैन । गीतको विमोचनको साक्षी म पनि हुँ । गीतको माध्यमबाट लघुकथा विधाको समग्र ईतिहास नै प्रस्तुत गरिएको छ । त्यो सर्हानीय र नौलो कार्य हो । लघुकथामा लागिपरेका र फेसबुकमा जोडिएका सबै लघुकथाका सर्जकहरू ” लघुकथा गान” बाट परिचित होलान भन्ने लाग्छ, राष्ट्रियस्तरको चर्चा भनेको त्यो भन्दा पर के होला र ? तपाईँहरूको अपेक्षा अनुसार सबैले यसको गुणगान गरेनन् भन्ने हो भने त्यस्तो हुन्छ । मान्छेहरू आफ्नै अनुहार हेरेर मक्ख पर्ने जात हो । सयौंको भीड भएको फोटोमा पनि सबभन्दा पहिला आफ्नै अनुहार खोज्ने जात हो । तर ईर्ष्या नै त कसले र किन गर्नुपर्यो र !
नयाँ र लेख्दै गरिरहेकाहरूलाई यहाँले सुझाव दिनु पर्दा ?
साहित्यमा हामफाल्नु, लेख्दैगर्दा लघुकथा लेख्नु नितान्त आफ्नो रूचीको विषय हो । सकारात्मक सोचमा सिर्जनामा रमाउँ । नयाँदेखि पुराना भ्याएसम्मका सिर्जनाहरू पढौँ । अरुले प्रयोग गरेका केही राम्रो लागे आफ्नो सिर्जनामा पनि कोशिश गरौं, अरुमा केही गल्ती देखियो भने आफ्नो रचनामा त्यही प्रकारको गल्ती नदोहोरियोस् भनेर सचेत बनौँ । समग्र नेपाली साहित्यमा र विश्व सहित्यमा समेत हाम्रो रचना कुन स्थानमा छ भनेर प्रत्येक रचना, रचनाका प्रत्येक हरफ र हरफका प्रत्येक शव्दमा गम्भीर बनौँ । साहित्य सिर्जना इन्स्ट्यान्ट नुडल होइन भनेर आत्मसात गरौँ ।
२०० वटा सोचौँ, १०० वटा लेखौँ, ९० वटा फालौँ र १० वटा मात्रै प्रकाशित गरौँ । यसो गर्दा कसैलाई पनि हानी हुँदैन, फाइदा भनेको गुणवत्ताले पाउने हो ।
अन्तमा मैले सोध्न भुलेका , यहाँलाई भन्न मन लागेका केहि कुरा बांँकि छन् कि ?
साहित्य र आख्यान जस्तो विषयमा गरिने कुराकानी त जीवनभर सकिँदैन । समय र सन्दर्भ रहँदा थप बात मार्दै गरूँला नि ! छोटो मीठो वार्ताका लागि हार्दिक धन्यवाद ।

लघुकथाकार तथा हाम्रो लघुकथा केन्द्रका संरक्षक एवं एड्मिन राजु क्षत्री अपुरोले हाम्रो लघुकथा केन्द्रको फेसबुक पेजमा पोस्ट गर्नु भएको अन्तर्वार्ता हामीले साभर गरेका हौं । सम्पादक