हरि चालिसे ‘एबीसी’
१.
हामी सबै नेपाली नेपाल हाम्रो सान भनौं
कर्तव्यनिष्ट,इमान्दार,विश्वाशिलो बनौं
रिस,राग, इर्श्या, वैमनश्य सबै सबै त्यागी
होला नहोला तर स्वर्ग जाने बाटो खनौं ।
२.
मलाई कसैको डाहा गर्नु पनि छैन
कसैको जीन्दगी आहा गर्नु पनि छैन
आफूले निरन्तर साधना गरिरहनु पर्छ ,
जे छु ठिक छु अरू चाहा गर्नु पनि छैन ।
३.
मलाई पहेंलो मन पर्छ ,रातो मन पर्छ
कोदोको ढिँडो, मकैको आटो मन पर्छ
नेपाली मन बाध्यताले विदेशिएको हो
ती मनलाई पनि नेपाली माटो मन पर्छ ।
गलकाेट बागलुङ
टिङ्कु भट्टराई
बलजफ्ती थुनिन्छन् गुनगुनाउने ओठहरु।
धर्ती बनी सहनुपर्ने अनगिन्ती चोटहरु ।
बाध्यता र विवशताको जन्जिरमा फसाएर
विद्वान बनी देखाइन्छन् महिलाको खोटहरु।
माया हैन सम्मान गर नारीलाई देवी ठानी
तुलसीबिना पुरा हुन्न्न पूजा गर्ने मोठहरु ।
अधिकारको लडाइँमा कति तल पर्छौ नारी
चौँरीले नै सजाउँछन् लेकका ती गोठहरु ।
कहिलेसम्म बाँच्नु यहाँ डराएर काँतर बनी
फुल्न नपाई ओइलाउँछन् सिर्जनाका बोटहरु ।
लक्ष्मीपुर इलाम
“म कहाँ छु ?”
Tags: No Comments
- लक्ष्मी भट्टराई ‘परिधि’
आज पनि एउटा युद्ध जितेर आएँ अर्थात् बच्चाहरूलाई स्कूलको गाडी चढाएर फर्किएँ । बच्चाहरूले समयमै स्कूल गाडी भेट्टाउनु भनेको मेरा लागि एउटा युद्ध जित्नुसरह हुन्छ हरेक दिन । न जाडो, न गर्मी, न भोक, न तिर्खा, न सञ्चोसुविस्ता न बिमार; विकल्परहित समय हो यो । आखिर यी सब फुर्सदले जन्माएका अवसर न हुन् ।
पुस–माघको मध्यजाडोमा एउटा पातलो लुगा लगाएर छतमा जमेको ट्याङ्कीको बरफजस्तो पानीले बाहिर बार्दलीमा बसेर एक डोको भाडा अगाडि राखेर माझिराखेको बखत तलबाट कसैले हास्यपूर्ण भावले प्रश्न गरेको सम्झन्छु– “हैन, तपाईँलाई जाडो पनि हुँदैन कि क्या हो ?” त्यसबखत त हाँसेर टारिदिएँ तर अहिले सोच्दै छु– जाडो हुन पनि फुर्सद चाहिन्छ । आफूलाई जाडो भएको छ कि छैन भनेर सोच्ने फुर्सद ।
के बच्चाहरूलाई स्कूल पठाउनु भनेको उनीहरूलाई स्कूलको ड्रेस लगाइदिएर स्कूल बसमा चढाइदिनु मात्र हो ? अहँ, होइन ! हुँदै होइन ! त्यतिञ्जेलसम्म आफूलाई सम्पूर्ण रूपमा बिर्सिएर थुप्रै सेकेन्ड मिनेट र घण्टाहरू उनीहरूप्रतिको जिम्मेवारीमा प्रेमपूर्वक खर्च गरिसकेका हुन्छन् आमाहरूले । अँ, अब अन्य जिम्मेवारी पनि त छन् ! हतारिन्छु म । लथालिङ्ग फालिएका लुगाफाटाहरू, पेन्सिल, कलम, कापीका पानाहरू, किताब र अन्य अनेकथरि खेलकुदका सामग्रीहरू टिपनटापन गर्न थाल्छु । अघिसम्मको हेरिनसक्नुको कोठा बिस्तारै चिटिक्क देखिन्छ । मनमनै दङ्ग पर्छु म ।
भान्सातिर आँखा दौडाउँछु– बच्चाहरूलाई पठाउनुको हतारोले भताभुङ्ग भएको छ भान्सा । भाँडाकुँडाहरू सँगाल्छु र सरसफाइ गर्छु । भान्सा फेरि मुस्कुराउँछ । तपाईंहरूलाई लाग्ला– जाबो दुई छाक भात पकाउँदैमा फूर्ति गर्छन् महिलाहरू ! कहिल्यै सोच्नुभएको छ– एउटी गृहिणीले, एउटी आमाले, एउटी श्रीमतीले भात पकाउनु भनेको के हो ? सम्पूर्ण परिवारको स्वस्थ जिन्दगीको कामना गर्दै हरेक दिन एउटा प्रेमपूर्ण योजना विनास्वार्थ, विनालाभ समापन गरिनु भात पकाउनु हो । भात पकाउनु भनेको भाँडा माझ्नु पनि हो । भात पकाउनु भनेको चुलो सफा गर्नु पनि हो । किचनको सरसफाइदेखि लिएर सुन्दरतासमेतलाई वास्ता गर्नु पनि हो । हरेक छाक के पकाउने ? के खुवाउने ? कसरी सम्पूर्णको अनुहारमा खुशी ल्याउने ? यस्ता सन्दर्भमा एउटी गृहिणीको मनमष्तिकमा हरेक दिने कोरिने परिपक्व, परिपूर्ण योजना हो; जुन हरेक दिन विनाहिचकिचाहट उत्साहका साथ समापन गरिन्छन् हरेक भान्छाहरूमा ।
श्रीमान्, छोराछोरीको अनुहार सम्झँदै हरेक भाँडाहरू टिलिक्क चम्काउँदाको आनन्द स्वयम् उनैलाई थाहा होला । हरेक खानेकुरा हरेक सदस्यको मन पर्नु र नपर्नु, खान हुनु र नहुनुको ख्याल राख्दै तयार गर्नु र उनीहरूको उत्फुल्ल मुहार हेर्दै आफैँ अगाडि बसेर खुवाउनुको आनन्द पनि उनैलाई थाहा होला । ‘स्वार्थ त रहेछ नि यहाँ पनि ! आफ्नै आनन्दका लागि त रहेछन् सब’ भन्नुहोला फेरि ! कतै सुनेकी थिएँ– एउटी आमाले समेत विनास्वार्थ बच्चालाई स्तनपान गराउँदिनन् ! स्तनपान गराउँदा जुन अलौकिक आत्मसन्तुष्टि मिल्छ नि, त्यो नमिल्दो हो त कतिले स्तनपान गराउँदा हुन् भन्ने प्रश्न आउँछ । कति नमीठो तथ्य ! सत्यजस्तै लाग्ने झूटको पुलिन्दा कसको विचार होला यो ?
स्तनबाट छर्छरी रगत मिसिएको दूध आउँदासमेत नछाडेर छातीमा कुस्ती खेल्दै हुर्किएकी आफ्नै जेठी छोरीको निर्दोष शिशुकाल सम्झिन्छु । पीडाले असैह्य भएर छटपटाउँदा–छटपटाउँदै पनि दूध चुसाउन नछाडेको आफ्नै विगत सम्झन्छु । अवाक् लाग्छ मान्छेहरूको स्वार्थपूर्ण विश्लेषण देखेर । हरेक कुरामा स्वार्थको खोजी हुन्छ यहाँ । असमेल जिन्दगीका असरल्ल पानाहरू समेट्दा समेट्दै समय चिप्लिसकेको हुन्छ । मिनेट–मिनेटको, सेकेन्ड–सेकेन्डको हिसाब गर्दै बाँच्नु नै त जिन्दगी रहेछ आखिर । कहिलेकाहीँ त आफैँले भ्याएका काम सम्झेर आफू मेसिन हो कि मान्छे ? कन्फ्युजनमा हुन्छु म ।
यत्तिका जिम्मेवारीहरू एकपछि अर्को गर्दै सहज रूपमा सम्हाल्नमा कति माहिर हुन्छन् महिलाहरू ! तर, यतिमै जिन्दगी कहाँ सिद्धिन्छ र ! आत्मनिर्भर पनि त बन्नुपर्यो नि हैन र महिलाले ? नभए केको समानता ! हतारहतार भातभान्साको समापन गरेर व्यावसायिक काममा व्यस्त हुन्छु म । “समानता मात्र खोजेर हुन्छ ! घर चलाएर देखाओ न ! अनि, गर्नु बराबरीका कुरा, समानताका कुरा !” प्रशस्तै सुनेकी छु मेरै समाजका यस्ताखाले महान् वाणी । हो, महिलाले अन्य आर्थिक जिम्मेवारी पनि लिनुपर्छ, लिन खोज्नुपर्छ । तर, लिनै पर्छ भन्नेमा मेरो असहमति छ । बिहानै पाँच बजे उठेदेखि बेलुकी नौ बजेसम्ममा तपाईंको घरमा हुने सम्पूर्ण क्रियाकलाप सम्झनुस् त ! केही नभए पनि अत्यन्त निष्ठापूर्वक जिम्मेवारी बहन गर्ने कम्तिमा दुई वटा कामदार आवश्यक पर्नेछ तपाईंलाई । त्यतिमात्र होइन, तपाईंका बच्चाबच्चीको असल शिक्षिकासमेतको अभाव हुनेछ ।
तपाईंलाई पैसाको दुःख नहोला तर के पैसा खर्च गर्दैमा एउटी गृहिणी, आमाबाट प्राप्त हुने प्रेमपूर्ण व्यवहार पनि तपाईंको भागमा पर्ला त ! आफूले निर्वाह गरिरहेको यही जिम्मेवारी दुईचार दिनका लागि छाडेर हिँड्दा ‘कसरी सम्हाले होलान् लोग्नेले ?’ भन्ने चिन्तामा पिरोलिइरहन्छ हाम्रो मन । महिलाले गरेका घरायसी काम आर्थिक क्रियाकलापभित्र पर्ला कि नपर्ला ? यस अर्थमा आर्थिक कार्यमा सहभागी हुँदै प्रेममय संसारको सिर्जना गरिरहेकी हुन्छिन् । आफ्ना बालबच्चाको भविष्य निर्माण गरिरहेकी हुन्छिन् एउटा आमा, एउटी गृहिणी । अनि, ‘मैले मात्र कमाइरा’छु, मैले मात्र काम गरेको छु’ भन्ने तपाईंभित्रको अहम्ले कति बिझाउला उनलाई ? विना तलब अठार घण्टा बेहिसाब घोटिने आमा, दिदीबहिनीहरू देखेर साह्रै दया लाग्छ, छाती चिरिन्छ, मन निचोरिन्छ र आँसु चुहिन्छ तप्प–तप्प ।
कहिलेकाहीँ आफूलाई सम्झ्यो र रोयो अनि कहिलेकाहीँ परिवार सम्झ्यो र हाँस्यो । यही त हो हामी र हामीजस्ताको जिन्दगी ! यो दुईपाटोमध्ये एक पाटोमा अँध्यारिएको जिन्दगीको मर्म कसले बुझिदिने ! जीवनमा कहिल्यै ‘म’ को उच्चारणसमेत नगरी सिर्फ परिवारको खुशीका लागि बाँचिदिने आमाहरूलाई सम्झेपछि तपाईंलाई के कसो हुन्छ ? मचाहिँ नतमस्तक हुन्छु । “ममी नभई होमवर्क गर्नै मन लाग्दैन ।” यौटा अर्को युद्ध जितेर अर्थात् स्कूलबाट फर्किएलगत्तै सानी छोरी गुनासो गर्छे । आफूलाई काममा भिड्नुको हतारो छ । उसलाई ममी चाहिएको हुन्छ । गृहस्थीसँगै कामकाजी आमासमेत हुनु भनेको छोराछोरीका लागि दुर्भाग्य नै रहेछ ! यस्तो सोचेर कहिलेकाहीँ साह्रै नरमाइलो लाग्छ ।
यौटी आमाले बच्चाहरूलाई सँगसँगै पछि लागेर हुर्काउनु र सबै व्यवस्था मिलाएर उनीहरूलाई उनीहरूकै सुरमा छाडिदिनु, यी दुई अवस्था धेरै अर्थमा नै फरक हुँदोरहेछ ! केटाकेटी, घर, कार्यालय एकसाथ विवेकपूर्ण ढङ्गले कसरी सम्हालिन्छन् ? त्यो घर चलाउने नारीलाई नै थाहा हुन्छ । तर, कसैले पनि महिला अर्थात् श्रीमती, आमा, दिदीबहिनी, छोरीको बारेमा गम्भीर चिन्ता गरेको अहँ कहीँ कतै देख्न, सुन्न पाइँदैन । किन होला ? हाम्रो ‘मन नै उस्तो हो ! हामी नै उस्ता हौँ’ भनेर धिक्कारेर भए पनि आफ्नो चित्त आफैँ बुझाउँछौँ हामी यदाकदा ।
‘हामी नै हौँ कि क्या हो आफैँमाथि विभेद सिर्जना गर्ने ?’ जस्तो पनि लाग्छ कहिले त ।परिवारको सेवामा बितेका सम्पूर्ण समयलाई साक्षी राखेर चिच्याउन मन लाग्छ— म खोई ? म कहाँ छु ?
(परिवारको सुख, खुशीलाई नै आफ्नो उपलब्धि मानेर परिवारलाई एकसूत्रमा बाँधिरहने गृहिणीमा समर्पित )
मकवानपुरकाे हर्नामाडीमा जन्मनु भई हाल काठमाडाैलाई कर्म थलाे बनाएका भट्टराई शाल्मलि मासिककी सम्पादक हुन ।
- अम्बिका धिताल
नगरपालिकाको गाडिले माइकिङ् गरेर महिला दिवसको दिन सम्पूर्ण महिलाहरूलाई नगरपालिकाको हलमा बोलाएको सुनेपछि सीताले भनिन्,”सधैँ हाम्रा बुढा मात्र जाने नगरपालिकामा हामीलाई पनि बोलायो। एक दिन भए नि सास फेर्न पाइने भयो।”
भगवतीले थपिन् “बुढालाई खुसी बनाउन सके जान पाइन्थ्यो बाइ । नगरपालिका जान पाए बजारबाट यसो चुरा पोते पनि किनेर ल्याउन पाइन्थ्यो।” सीताले सहमती जनाउँदै भनिन्” हो नि उनीहरूलाई हिड्न कुनैदिन केही कुराले रोक्दैन। हामीलाई एक दिन हिड्न अनेकौँ कुराको बार लाग्छ । पर्सिलाई पुग्ने घाँस भोलि नै पुर्याउन र उहँलाई बक्स्याउन सक्यो भने त गइन्थ्यो । फेरि बुढाले पैसा दिने हुन् होइनन् ।”
गाउँका धेरै महिलालाई एकदिन भएपनि नगरपालिका जान पाइने कुराले हर्षित बनाएको थियो । सबै महिला हँसिला र रसिला भएर त्यही दिनको प्रतीक्षामा थिए । जुन दिन नगरपालिकाले महिलालाई बोलाएको थियो । त्यो दिन सीताका बुढाले ओछ्यानबाटै भने आज महिला सम्बन्धी धेरैवटा कार्यक्रममा जानुछ । चाँडै भात पका है बुढी।” सीताले जवाफ दिइन्,”हामीलाई पनि नगरपालिकामा बोलाको छ नि आज त । बरू तपाईं र म सँगै जाउँ न है आज।” कृष्णले रन्कँदै भने,”धेरै जान्ने नहो,तिमीहरू जस्ता गु न गोबरकालाई बोलाएको होइन। त्यँहा त पढेलेखेका, राम्रा महिलालाई मात्र बोलाएको हो । चुप लागेर भात पका । मलाई जान ढिला हुन आँटिसक्यो ।”
सीता हिक्मत गरेर बोलिन् ” बरू मलाई खर्च नदिनु।अस्ति माइकिङ गर्दा पढेलेखेका मात्र आउनु भनेको छैन । मैंले आजलाई पुग्ने घाँस काटिसकेकी छु।केटाकेटीको स्कुुल आज बिदा रहेछ ।घाँस हाल्दिहाल्छन् । म त एकैछिन भएपनि गएर आइहाल्छु। आठ बजेसम्म सुत्ने मान्छेलाई के थाहा घाम कहाँ पुगिसक्यो । भान्सा तयार भैसक्यो । सवारी होस् खान । हिजो बेलुका चाँहि जा भन्ने आज चै नजा भन्ने । म त जान्छु ।”भन्दै भान्छाकोठातिर लागिन्।
कृष्ण खान खाएर महिला दिवसको कार्यक्रममा वडातिर लागे । सीता र भगवती पनि सबैकाम सकेर नगरपालिका जान हिडे । बाटोमा रमालाई डोको बोकेर माथितिर आउन लागेको भेटे। भगवतीले सोधिन् ,” किन रमा नजाने, आज महिला दिवस हो नि । नगरपालिकाले बोलाएको छ जाउँ न हिँड ।” मलिन अनुहारमा रमाले भनिन्,” जान मन त थियो नि दिदी। हामी महिलालाई नारी दिवस भए के ! के भए के ! हिजो बेलुका जान्छु भन्दैमा यस्तो भयो।” भन्दै पाखुराको निलो डाम देखाइन् ।
सीता र भगवती केही नबोली हेरिरहे। फेरि रमाले आँशु झार्दै भनिन्,” तपाईँहरू जानुस् । एकदिन जबरजस्ती हिडेर तिस दिन पिटाइखानु छैन मलाई । भनिदिनुस् , नगरपालिकाका के जाति मियर ,अनि वडाका अध्यक्ष र कृष्ण दाइलाई समेत रातदिन काम गर्ने हामी महिलाले पुरूषको हैकम र लातबाट कहिले देखि मुक्ति पाउने भनेर अनि महिलाका पीडा कसले सुनिदिने भनेर ।
काभ्रेपलाञ्चोक हाल कमलविनायक भक्तपुर
प्रगतिशील साहित्यको वर्तमान अवस्थामा अन्तर्क्रिया
Tags: No Comments
मकवानपुर । मकवानपुरकाे हेटाैडामा प्रगतिशील साहित्यको वर्तमान अवस्था विषयमा अन्तरक्रिया तथा कविता वाचन भएकाे छ । प्रगतिशील लेखक सङ्घ मकवानपुर र पारिजात स्मृति केन्द्र काठमाडौकाे आयोजनामा कार्यक्रम भएकाे हाे ।
अन्तर्क्रियामा प्रगतिशील साहित्यकाे विषयमा प्राध्यापक केशब सिलवालले कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । कार्यपत्रमाथि मकवानपुरका प्रगतिशील कविद्वय सुवाष खनाल र पुरुपाेत्तम आचार्यले टिप्पणी गरेका थिए । प्रगतिशील लेखक संघ मकवानपुर सचिव चिरञ्जीवी लामिछानेले स्वागत गरेकाे कार्यक्रममा सर्जक संजाल मकवानपुरका निमेष निखिलले शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए ।
प्राध्यापक तथा समालाेचक घनश्याम घिमिरे तथा व्यङ्ग्य कवि आरसी रिजालले समेत कार्यपत्रमाथि आफ्नाे भनाई राखेका थिए । कार्यपत्र प्रस्तुती तथा साे माथिकाे टिप्पणीकाे कार्यक्रम पछी कार्यक्रम कवीहरुले कविता वाचन गरेका थिए ।
प्रलेस मकवानपुरकी अध्यक्ष शान्ती प्रीयवन्दनाकाे सभाध्यक्ष तथा पारिजात स्मृति केन्द्रका महासचिव मातृका पाेखरेलकाे विशेष आतिथ्यतामा भएकाे थियाे । कार्यक्रममा व्यङ्ग्यकार आरसी रिजाल, साहित्य सगम मकवानपुर अध्यक्ष निमेश निखिलऽ साहित्यकार मुक्ति गाेबिन्द वैद्यलगायतकाे आतिथ्यता रहेकाे थियाे ।